![\"Zdj\u0119cie](\"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-content\/uploads\/2026\/07\/BxGk9lFaHR0cHM6Ly9vY2RuLmV1L3B1bHNjbXMvTURBXy9iZTgwNjBjYi1iYmJhLTRjOGMtOTg3MC1kNDcwMjg2YjA5NDMucG5nk.jpeg\")
<\/p>\nJuliusz Mieroszewski ps. „Londy\u0144czyk” w latach 1950 \u20131974 by\u0142 g\u0142\u00f3wnym politycznym publicyst\u0105 paryskiej „Kultury”, gdzie drukowa\u0142 teksty, kt\u00f3re trwale zapisa\u0142y si\u0119 w historii polskiej my\u015bli politycznej, szczeg\u00f3lnie w aspekcie u\u0142o\u017cenia sobie stosunk\u00f3w z krajami le\u017c\u0105cymi pomi\u0119dzy Polsk\u0105 a Rosj\u0105.<\/p>\n
\u2014 Na czym polega\u0142a wyj\u0105tkowo\u015b\u0107 Mieroszewskiego? Do ko\u0144ca pozostawa\u0142 w cieniu g\u0142\u00f3wnego redaktora Kultury Jerzego Giedroycia.<\/p>\n
\u2014 By\u0142 jego politycznym porte-parole „Kultury”, a wi\u0119c rzecznikiem zajmuj\u0105cym si\u0119 prezentowaniem de facto oficjalnego stanowiska ca\u0142ego \u015brodowiska, kt\u00f3re wsp\u00f3\u0142pracowa\u0142o z Jerzym Giedroyciem i by\u0142o zwi\u0105zane z redakcj\u0105 paryskiego miesi\u0119cznika. Oczywi\u015bcie wiele z jego pogl\u0105d\u00f3w, tekst\u00f3w, tez nale\u017ca\u0142o do niego, ale w bardzo wielu sprawach one stanowi\u0142y pewn\u0105 wypadkow\u0105 burzliwych dyskusji, inspiracji ze strony Giedroycia i pewnej linii politycznej, kt\u00f3r\u0105 redakcja prezentowa\u0142a. Giedroyc by\u0142 tym najbardziej widocznym, \u015bwiec\u0105cym jasno punktem. On skupia\u0142 na sobie uwag\u0119, a chocia\u017c Mieroszewski podpisywa\u0142 si\u0119 pod tymi tekstami i by\u0142y one inspiracj\u0105 tego, co wsp\u00f3lnie wypracowano w ca\u0142ej redakcji Kultury, zawsze pozostawa\u0142 w cieniu wielkiego Redaktora. By\u0107 mo\u017ce r\u00f3wnie\u017c wi\u0105za\u0142o si\u0119 to z jego pewnym introwertycznym podej\u015bciem do \u015bwiata i nastawieniem do ludzi. By\u0142 raczej sztabowcem i „politykiem gabinetowym”, a nie osob\u0105, kt\u00f3ra by\u0142a frontmanem skupiaj\u0105cym na sobie uwag\u0119.<\/p>\n
\u2014 Na czym polega rewolucyjno\u015b\u0107 jego pogl\u0105d\u00f3w na tle epoki, w kt\u00f3rej Polska wygl\u0105da\u0142a na trwale wpisan\u0105 w podleg\u0142y ZSRR blok wschodni?<\/p>\n
\u2014 Na pewno dwie tezy, kt\u00f3re przesz\u0142y do historii i kt\u00f3re naprawd\u0119 zawa\u017cy\u0142y na kszta\u0142cie i Polski i Europy \u015arodkowej. To s\u0142ynna doktryna ULB \u2014 a wi\u0119c skr\u00f3t od nazw: Ukraina, Litwa, Bia\u0142oru\u015b \u2014 kt\u00f3ra wynika\u0142a z ca\u0142ej linii przyj\u0119tej przez parysk\u0105 Kultur\u0119. Ale zosta\u0142a ostatecznie sformu\u0142owana i wyra\u017anie opisana przez Mieroszewskiego w jego tek\u015bcie „Rosyjski kompleks polski i obszar ULB”, kt\u00f3ry ukaza\u0142 si\u0119 w 74 roku, a wi\u0119c ju\u017c u schy\u0142ku jego dzia\u0142alno\u015bci publicystycznej. Jednak zawiera\u0142 on w sobie wszystkie te w\u0105tki i pomys\u0142y, kt\u00f3re si\u0119 przez lata jako\u015b zmienia\u0142y si\u0119 i kszta\u0142towa\u0142y, a by\u0142y zwi\u0105zane z polsk\u0105 polityk\u0105 wschodni\u0105 oraz \u2014 co te\u017c nale\u017cy podkre\u015bla\u0107 \u2014 stanowi\u0142y uznanie reali\u00f3w mi\u0119dzynarodowych, kt\u00f3re zaistnia\u0142y po II wojnie \u015bwiatowej.<\/p>\n
Mieroszewski z Giedroyciem, bo pewnie tak trzeba formu\u0142owa\u0107 t\u0119 doktryn\u0119, uznali, \u017ce nale\u017cy budowa\u0107 \u2014 w\u00f3wczas istnia\u0142 jeszcze Zwi\u0105zek Radziecki \u2014 bardzo dobre s\u0105siedzkie relacje z naszymi wschodnimi s\u0105siadami. Bo tak jak to wcze\u015bniej, za czas\u00f3w J\u00f3zefa Pi\u0142sudskiego, wolno\u015b\u0107 Polski mia\u0142a zale\u017ce\u0107 od rozpadu rosyjskiego imperium, a te dobre relacje p\u00f3\u017aniej powinny si\u0119 prze\u0142o\u017cy\u0107 na powstanie niepodleg\u0142ych pa\u0144stw s\u0105siaduj\u0105cych z Polsk\u0105 ze strony wschodniej.<\/p>\n
\u2014 Koncepcja ta wykuwa\u0142a si\u0119 bardzo d\u0142ugo\u2026<\/p>\n
\u2014 Ta prze\u0142omowa idea pojawi\u0142a si\u0119 na \u0142amach Kultury ju\u017c w 1952 r., w\u00f3wczas w li\u015bcie ksi\u0119dza Majewskiego, kt\u00f3ry zg\u0142osi\u0142 publicznie swoj\u0105 opini\u0119 o tym, \u017ce Polska powinna zrezygnowa\u0107 ze swoich pretensji do ziem wschodnich, a wi\u0119c aspiracji do Lwowa i Wilna. Tym samym uznaj\u0105c lini\u0119 graniczn\u0105 wyznaczon\u0105 po wojnie na Wschodzie, bo mia\u0142o to by\u0107 podwalin\u0105 pod przyja\u017a\u0144 i dobre relacje mi\u0119dzy Polsk\u0105 i jej s\u0105siadami. Koncepcja zak\u0142ada\u0142a r\u00f3wnie\u017c ostateczne wycofanie wszystkich mocarstwowych aspiracji Polski, kt\u00f3re przecie\u017c przez lata prezentowa\u0142a \u2014 po I wojnie \u015bwiatowej, w Drugiej Rzeczypospolitej \u2014 a p\u00f3\u017aniej jako pewien mit \u015brodowisk emigracyjnych, kt\u00f3re chcia\u0142y powrotu do reali\u00f3w sprzed 1939 roku.<\/p>\n
Koncepcja Mieroszewskiego zak\u0142ada\u0142a, \u017ceby obszar ten, b\u0119d\u0105cy przez wieki miejscem starcia pomi\u0119dzy Polsk\u0105 a Rosj\u0105, sta\u0142 si\u0119 terenem, kt\u00f3ry by\u0142by pozbawiony wp\u0142yw\u00f3w jednych i drugich, a te nowe niezale\u017cne i demokratyczne pa\u0144stwa mia\u0142y stanowi\u0107 solidn\u0105 gwarancj\u0119 mi\u0119dzynarodow\u0105 dla polskiego bezpiecze\u0144stwa.<\/p>\n
<\/p>\n
Partner Centrum Europy<\/p>\n
Zdj\u0119cie Ludwika Mieroszewskiego, kt\u00f3re sta\u0142o na biurku Jerzego Giedroycia w siedzibie Kultury w Maisons-Laffitte. Zdj. kulturaparyska.com\/ Adam Golec <\/p>\n
\u2014 Ta rewolucyjno\u015b\u0107 nie odnosi\u0142a si\u0119 tylko do tego, co my\u015bleli Polacy, ale te\u017c do Zachodu, kt\u00f3ry uznawa\u0142, \u017ce los Bia\u0142orusin\u00f3w czy Ukrai\u0144c\u00f3w to wy\u0142\u0105cznie kwestia wewn\u0119trzna Zwi\u0105zku Sowieckiego.<\/p>\n
\u2014 Inaczej ni\u017c na Zachodzie, Mieroszewski i Giedroyc wskazywali, \u017ce kluczowym momentem historii, „oknem pogodowym”, mo\u017ce by\u0107 rozpad Zwi\u0105zku Sowieckiego, kt\u00f3ry zapewni\u0142by odzyskanie niepodleg\u0142o\u015bci przez nasz kraj. By\u0142o to nawi\u0105zanie do wcze\u015bniejszej idei J\u00f3zefa Pi\u0142sudskiego \u2014 prometeizmu, a wi\u0119c oddzia\u0142ywania na kraje, kt\u00f3re by\u0142y skupione w Imperium Rosyjskim. Zachodni \u015bwiat raczej sk\u0142ania\u0142 si\u0119 do wywierania nacisk\u00f3w politycznych na „cara” rezyduj\u0105cego na Kremlu, a nie wspieranie „ruch\u00f3w od\u015brodkowych” zbuntowanych prowincji. <\/p>\n
\u2014 „Oddanie” Lwowa i Wilna by\u0142o blu\u017anierstwem\u2026<\/p>\n
\u2014 Polska emigracja w Londynie by\u0142a bardzo przeciwna zrzekaniu si\u0119 praw do teren\u00f3w wschodnich. Uwa\u017ca\u0142a to za zdrad\u0119 niepodleg\u0142ej Polski, bo przecie\u017c \u2014 chocia\u017c historia pop\u0119dzi\u0142a do przodu \u2014 w jej mniemaniu czas powinien si\u0119 cofn\u0105\u0107. Granice pa\u0144stwowe mia\u0142y powr\u00f3ci\u0107 do wcze\u015bniejszego przebiegu, znowu obowi\u0105zywa\u0107 konstytucja kwietniowa, a o w\u0142adz\u0119 mia\u0142y walczy\u0107 stare partie polityczne z Obozem Zjednoczenia Narodowego. Racja moralna by\u0142a przecie\u017c „po naszej stronie”! Wi\u0119c ta koncepcja Mieroszewskiego i Giedroycia by\u0142a bardzo \u017ale przyjmowana. Pami\u0119tam, \u017ce gdy opublikowano list ksi\u0119dza Majewskiego, bardzo wielu prenumerator\u00f3w zrezygnowa\u0142o z kupowania „Kultury”.<\/p>\n
\u2014 Mieroszewski nie by\u0142 „zwierz\u0119cym antykomunist\u0105”, odrzucaj\u0105cym ca\u0142kowicie PRL.<\/p>\n
\u2014 „Londy\u0144czyk” zawsze sprzeciwia\u0142 si\u0119 dogmatycznemu my\u015bleniu. Tak by\u0142o w przypadku uznania polskich granic zachodnich, co wpisywa\u0142o si\u0119 w oficjaln\u0105 narracj\u0119 Warszawy o konieczno\u015bci odzyskania odwiecznych ziem piastowskich. Oczywi\u015bcie argumentacja Mieroszewskiego, Giedroycia i „Kultury” by\u0142a inna, bo nie tylko m\u00f3wili o rekompensacie za utracone ziemie wschodnie. Podkre\u015blali, \u017ce przesuni\u0119cie Polski na zach\u00f3d stanowi szans\u0119 na powr\u00f3t do europejskiej rodziny. Wi\u0119c widzieli w tym nie tylko jaki\u015b tragiczny dopust historii, ale tak\u017ce pojawienie si\u0119 nowych mo\u017cliwo\u015bci, kt\u00f3re si\u0119 dla Polski otwiera\u0142y. I nale\u017ca\u0142o z nich skorzysta\u0107, tak\u017ce poprzez budow\u0119 nowych dobrych relacji z Niemcami. List polskich i niemieckich biskup\u00f3w wzywaj\u0105cych do pojednania i wzajemnego odpuszczenia win wyrasta\u0142 z tej filozofii. U W\u0142adys\u0142awa Gomu\u0142ki by\u0142 on z kolei odbierany jako narodowa zdrada.<\/p>\n
\u2014 Z czasem te\u017c ewoluowa\u0142 jego pogl\u0105d na temat komunistycznego re\u017cimu w Polsce.<\/p>\n
\u2014 Mieroszewski by\u0142 tw\u00f3rc\u0105 a p\u00f3\u017aniej \u017carliwym wyznawc\u0105, czym nawet troch\u0119 denerwowa\u0142 Jerzego Giedroycia, doktryny ewolucjonizmu. Wszystko zacz\u0119\u0142o si\u0119 od \u015bmierci rosyjskiego tyrana \u2014 J\u00f3zefa Stalina. Wcze\u015bniej \u2014 zaraz po zako\u0144czeniu II wojny \u015bwiatowej \u2014 Giedroyc i Mieroszewski byli bardzo radykalni. Opowiadali si\u0119 np. za wybuchem III wojny \u015bwiatowej, kt\u00f3ra to mia\u0142a przynie\u015b\u0107 Polsce wolno\u015b\u0107. Mieroszewski na pocz\u0105tku lat 50. by\u0142 absolutnym zwolennikiem u\u017cywania taktycznej broni j\u0105drowej, kt\u00f3ra mia\u0142a by\u0107 u\u017cytecznym narz\u0119dziem do wyzwolenia teren\u00f3w Europy Wschodniej spod sowieckiej dominacji. By\u0142 tak\u017ce or\u0119downikiem powstania Legionu Wschodnioeuropejskiego, sk\u0142adaj\u0105cego si\u0119 z tych by\u0142ych \u017co\u0142nierzy, kt\u00f3rzy znajdowali si\u0119 na emigracji na Zachodzie. To oni mieli przynie\u015b\u0107 wolno\u015b\u0107 dla Warszawy, Pragi i Budapesztu. <\/p>\n
To wszystko zacz\u0119\u0142o si\u0119 zmienia\u0107 w\u0142a\u015bnie z momentem \u015bmierci Stalina i dostrze\u017cenia faktu, \u017ce jednak ten straszny ustr\u00f3j komunistyczny mo\u017ce ulega\u0107 zmianie. A b\u0119dzie ewoluowa\u0142 tym szybciej i tym bardziej, gdy zostanie poddany naciskom zewn\u0119trznym, intelektualnym ideom, demokratycznym ideom prezentuj\u0105cym nowe mo\u017cliwo\u015bci dzia\u0142ania spo\u0142ecznego. Teza Mieroszewskiego \u2014 najkr\u00f3cej m\u00f3wi\u0105c, by\u0142a prosta \u2014 skoro nie mo\u017cemy obali\u0107 komunizmu, to musimy go zmieni\u0107 tak, \u017ceby sta\u0142 si\u0119 ustrojem akceptowalnym spo\u0142ecznie, a by\u0107 mo\u017ce nawet w przysz\u0142o\u015bci przekszta\u0142ci\u0142 si\u0119 w demokratyczne, wolne i niepodleg\u0142e byty pa\u0144stwowe.<\/p>\n
\u2014 I jak wiemy, komunizm w Polsce sko\u0144czy\u0142 si\u0119 na drodze raczej ewolucyjnej ni\u017c rewolucyjnej.<\/p>\n
\u2014 Sam W\u0142adys\u0142aw Gomu\u0142ka dostrzega\u0142 ten „podst\u0119p” w do\u015b\u0107 osobliwy spos\u00f3b. W swoim s\u0142ynnym wyst\u0105pieniu z marca 1968 roku, w kt\u00f3rym obrzuca\u0142 b\u0142otem literat\u00f3w, artyst\u00f3w i intelektualist\u00f3w, wymieni\u0142 z imienia i nazwiska tak\u017ce Juliusza Mieroszewskiego i jego koncepcj\u0119 ewolucjonizmu, kt\u00f3r\u0105 postrzega\u0142 jako ewidentne zagro\u017cenie dla przewodniej roli partii. Twierdzi\u0142, \u017ce publicysta „Kultury” chce, by zamiast prawdziwego socjalizmu powsta\u0142 w Polsce mieszany ustr\u00f3j: „ni pies, ni wydra, co\u015b na kszta\u0142t \u015bwidra”. Pokazuje to te\u017c jednak spor\u0105 si\u0142\u0119 oddzia\u0142ywania \u015brodowiska „Kultury” na my\u015blenie elit, tak\u017ce tych sprawuj\u0105cych w\u0142adz\u0119. Bo Gomu\u0142ka czyta\u0142 „Kultur\u0119” i „Zeszyty Historyczne” i nawet by\u0142 troch\u0119 pod wp\u0142ywem Mieroszewskiego. Tak przynajmniej wynika ze wspomnie\u0144 jego syna.<\/p>\n
![\"Ksi\u0105\u017cka](\"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-content\/uploads\/2026\/07\/9Jbk9lGaHR0cHM6Ly9vY2RuLmV1L3B1bHNjbXMvTURBXy8yN2I5MGI4MC0xNzkxLTQ5MzYtYjBkOC1lZTllZDMyMTAwZjcuanBlZ.jpeg\")
<\/p>\n
Partner Centrum Europy<\/p>\n
Ksi\u0105\u017cka \u201ePragmatyczny wizjoner. Rzecz o Juliuszu Mieroszewskim”. Zdj. mieroszewski.pl <\/p>\n
\u2014 \u015arodowiska dzisiaj niech\u0119tne Giedroyciowi i Mieroszewskiemu oskar\u017caj\u0105 ich do dzi\u015b o stworzenie doktryny polityki wschodniej, kt\u00f3ra by\u0142a absolutnie romantyzuj\u0105ca, naiwna, pozbawiona realizmu politycznego. Jak pan odpowiedzia\u0142by na te zarzuty? Bo one wracaj\u0105 jak bumerang. Giedroyc sta\u0142 si\u0119 jakby synonimem jakiej\u015b naiwno\u015bci politycznej i wr\u0119cz g\u0142upoty.<\/p>\n
\u2014 Uwa\u017cam, \u017ce to nie by\u0142a wizja romantyczna, \u017ceby zrezygnowa\u0107 z terytorialnych aspiracji „Polski na Wschodzie” trzeba by\u0142o si\u0119 wykaza\u0107 twardym zmys\u0142em politycznym. Odst\u0105pienie od rodzimej wersji Drang nach Osten, wed\u0142ug mnie, by\u0142o jak najbardziej zgodne z interesem polskiego pa\u0144stwa. A po drugie, forsowanie ich by\u0142o absolutnie nierealne do wykonania. Wi\u0119c jakby dwa nurty realistycznego my\u015blenia nak\u0142ada\u0142y si\u0119 na siebie.<\/p>\n
Jestem jednak g\u0142\u0119bokim or\u0119downikiem sposobu my\u015blenia, kt\u00f3ry prezentowa\u0142a „Kultura”, \u017ce powinni\u015bmy z krajami na wschodzie budowa\u0107 relacje na zasadzie partnerskiej, pewnego wspierania. I nie mo\u017cemy tutaj dzia\u0142a\u0107 nadmiernie emocjonalnie i impulsywnie. Wiadomo, \u017ce pomi\u0119dzy nami zasz\u0142o\u015bci historyczne by\u0142y bardzo tak\u017ce trudne. Ale rozdrapywania narodowych traum nie sprzyja skutecznej polityce mi\u0119dzynarodowej.<\/p>\n
\u2014 No i tutaj w\u0142a\u015bnie dochodzimy do sedna. Czy w \u015bwietle np. ostatniego konfliktu z Ukrain\u0105 o symbole koncepcja ULB jest nadal aktualna, czy do\u017cywa swoich dni? Bo Polacy okazali si\u0119 narodem wyj\u0105tkowo emocjonalnym\u2026<\/p>\n
\u2014 Koncepcja ULB zosta\u0142a sformu\u0142owana w 1974 r. \u2014 istnia\u0142 Zwi\u0105zek Radziecki i to wszystko by\u0142o raczej troch\u0119 takim akademickim przesuwaniem granic i projektowaniem przysz\u0142ego \u015bwiata. Ale jednak wszystko to si\u0119 spe\u0142ni\u0142o. I w Polsce obowi\u0105zywa\u0142 absolutny konsensus co do jej wdra\u017cania, tak \u017ce sta\u0142a si\u0119 ona nasz\u0105 doktryn\u0105 pa\u0144stwow\u0105. Polska jako pierwsza uznawa\u0142a niepodleg\u0142o\u015b\u0107 tych wszystkich pa\u0144stw, o kt\u00f3rych m\u00f3wili\u015bmy. I uznawano t\u0119 zasad\u0119, \u017ce wolne pa\u0144stwa le\u017c\u0105ce na wsch\u00f3d od Polski oddzielaj\u0105 nas od Rosji, daj\u0105 nam gwarancj\u0119 bezpiecze\u0144stwa i tak naprawd\u0119 niepodleg\u0142o\u015bci.<\/p>\n
\u2014 Nie ma dla niej alternatywy?<\/p>\n
\u2014 To wyobra\u017amy sobie, \u017ce powracamy do sytuacji podobnej do tej z 1974 r. \u017be lada chwila powstanie nowy „wszechruski tw\u00f3r” \u2014 nie Zwi\u0105zek Radziecki, ale jakie\u015b moskiewskie imperium z\u0142o\u017cone z upad\u0142ej Ukrainy i podbitej Bia\u0142orusi, kt\u00f3ra cz\u0119\u015bciowo ju\u017c jest przecie\u017c rosyjskim wasalem. Dochodzi do ataku na kraje nadba\u0142tyckie, na kt\u00f3ry NATO reaguje bez determinacji. I nagle okaza\u0142oby si\u0119, \u017ce doktryna Mieroszewskiego i Giedroycia jest znowu jak najbardziej aktualna. Teza moja jest taka, \u017ce \u015bwiat si\u0119 zmieni\u0142, ale te kamienie politycznego my\u015blenia tak naprawd\u0119 si\u0119 nie zmieni\u0142y. Mo\u017cemy powtarza\u0107 za Juliuszem Mieroszewskim i Jackiem Kuroniem \u2014 nie ma niepodleg\u0142ej Polski bez niepodleg\u0142ej Ukrainy.<\/p>\n
\u2014 Tylko obecnie pojawiaj\u0105 si\u0119 coraz powszechniejsze g\u0142osy, \u017ce to Ukraina jest, je\u015bli nie wrogiem, to konkurentem Polski.<\/p>\n
\u2014 Ta wrogo\u015b\u0107, te emocje, kt\u00f3re po cz\u0119\u015bci mo\u017cna oczywi\u015bcie uzasadnia\u0107, dla mnie s\u0105 jednak prowadzeniem polityki sprzecznej z polsk\u0105 racj\u0105 stanu, z interesem narodowym. Mo\u017cna wiele rzeczy Ukrai\u0144com zarzuca\u0107 i przypisywa\u0107, ale Ukraina nie jest wrogiem Polski, tylko Rosja jest naszym wrogiem. Wo\u0142odymyr Ze\u0142enski nie jest dla nas niebezpieczny, z nim trzeba si\u0119 po prostu uk\u0142ada\u0107, negocjowa\u0107 i prowadzi\u0107 aktywn\u0105 polityk\u0119 na wielu obszarach. Nie tylko historii.<\/p>\n
\u2014 Mieroszewski wzywa\u0142, by przy rozwi\u0105zywaniu spor\u00f3w patrze\u0107 na siebie oczami innych. O jakim kontek\u015bcie zapominamy w naszych stosunkach z Ukrain\u0105?<\/p>\n
\u2014 Oczywi\u015bcie, \u017ce nie mo\u017cna zapomina\u0107 o tym, co by\u0142o z\u0142ego w naszych relacjach, ale nigdy nie podkre\u015bla si\u0119 tego, \u017ce przez lata, a w zasadzie nawet stulecia, Ukraina podobnie traktowa\u0142a zagro\u017cenie polskie i rosyjskie. By\u0142 to stale obszar podzielony w\u0142a\u015bnie pomi\u0119dzy te dwa wi\u0119ksze pa\u0144stwa, kt\u00f3re tworzy\u0142y r\u00f3\u017cne struktury polityczne, a ich celem Kijowa by\u0142o stworzenie w\u0142asnej, niepodleg\u0142ej pa\u0144stwowo\u015bci, co tak naprawd\u0119 nast\u0105pi\u0142o bardzo, bardzo p\u00f3\u017ano. I sprowadzanie teraz wszystkiego do wydarze\u0144 na Wo\u0142yniu w 1943 roku jest dla mnie niestety „politycznym z\u0142otem”, dla tych, kt\u00f3rym ma przynie\u015b\u0107 polityczny sukces podczas najbli\u017cszych polskich wybor\u00f3w. <\/p>\n
Uwa\u017cam, \u017ce o wiele wi\u0119kszym zarzutem w stosunku do Ukrainy, kt\u00f3ry mo\u017cna by\u0142o postawi\u0107, by\u0142o w\u0142a\u015bnie blokowanie ekshumacji ofiar Wo\u0142ynia \u2014 ni\u017c to, \u017ce jednostka wojskowa zosta\u0142a nazwana imieniem bohater\u00f3w UPA. Ekshumacje \u017co\u0142nierzy niemieckich przecie\u017c przebiega\u0142y bez jakichkolwiek przeszk\u00f3d. Przypomn\u0119 \u2014 \u017ce prezydent Ze\u0142enski dostawa\u0142 order Or\u0142a Bia\u0142ego w momencie, kiedy \u017cadnych ekshumacji nie by\u0142o, kiedy by\u0142y stawiane pomniki Stepana Bandery, kiedy by\u0142y nazywane ulice i place jego imieniem. Wtedy nawet pojawi\u0142a si\u0119 koncepcja federacji polsko-ukrai\u0144skiej. Jak w czasie sojuszu Pi\u0142sudskiego i Petlury. Jedno wydarzenie \u2014 nazwanie jednostki wojskowej, co do kt\u00f3rego oczywi\u015bcie ja te\u017c uwa\u017cam, \u017ce jest b\u0142\u0119dem, ale zapewne wynika z wewn\u0119trznej polityki Ukrainy oraz wojennej traumy \u2014 doprowadza do og\u00f3lnokrajowej histerii i pos\u0142ugiwania si\u0119 kliszami znanymi z przem\u00f3wie\u0144 Putina.<\/p>\n
Pojawiaj\u0105 si\u0119 takie skandaliczne wypowiedzi. Leszek Miller twierdzi, \u017ce jedynym prezydentem ukrai\u0144skim, kt\u00f3ry zas\u0142u\u017cy\u0142 na order Or\u0142a Bia\u0142ego, jest Wiktor Janukowycz. Mateusz Morawiecki chwali si\u0119 swoj\u0105 chytr\u0105 polityk\u0105, polegaj\u0105c\u0105 na przekazywaniu Ukrainie kupy z\u0142omu za ich krew. Kandydat na przysz\u0142ego premiera Przemys\u0142aw Czarnek wzywa do natychmiastowego zaprzestania udzielania jakiejkolwiek pomocy wojskowej Ukrainie. Ta ostatnia wypowied\u017a ruszy\u0142a sumienie nawet Jaros\u0142awa Kaczy\u0144skiego, kt\u00f3ry jest jednak do\u015b\u0107 cynicznym politykiem. Mo\u017ce przypomnia\u0142 on sobie, co m\u00f3wi\u0142 o rosyjskiej agresji jego brat \u2014 prezydent Lech Kaczy\u0144ski w Tbilisi w 2008 r. Warto przypomnie\u0107 te s\u0142owa. „I my te\u017c \u015bwietnie wiemy, \u017ce dzi\u015b Gruzja, jutro Ukraina, pojutrze Pa\u0144stwa Ba\u0142tyckie, a p\u00f3\u017aniej mo\u017ce i czas na m\u00f3j kraj, na Polsk\u0119!”.<\/p>\n
Doszli\u015bmy dzi\u015b do jakiego\u015b momentu szale\u0144stwa, kt\u00f3re jest bardzo niebezpieczne z punktu widzenia geopolitycznego i naprawd\u0119 nie s\u0142u\u017cy polskim interesom. Bardzo rozs\u0105dna polityka PiS prowadzona po rozpocz\u0119ciu pe\u0142noskalowej agresji na Kij\u00f3w, obecnie w pogoni za wyborcami Konfederacji ulega ca\u0142kowitej zmianie. Punktem odniesienia dla polskiej polityki staje si\u0119 Grzegorz Braun, a nie Giedroyc i Mieroszewski.<\/p>\n
\u2014 Z jakim polskim szale\u0144stwem walczy\u0142 Mieroszewski?<\/p>\n
\u2014 On by\u0142 naprawd\u0119 przeciwnikiem tego takiego polskiego rozdrapywania ran i powracania do naszych traum historycznych. Nie mia\u0142 w sobie nawet odrobiny nacjonalistycznego my\u015blenia. Irytowa\u0142 si\u0119, s\u0142ysz\u0105c, \u017ce jeste\u015bmy najlepsi, a Polska ma dyktowa\u0107 warunki wszystkim na ca\u0142ym \u015bwiecie. Jeste\u015bmy podobni do innych narod\u00f3w \u2014 z trudn\u0105 histori\u0105, problemami i aspiracjami. By\u0142 racjonalist\u0105. Uwa\u017ca\u0142, \u017ce Polska jest krajem \u015bredniej wielko\u015bci, kt\u00f3ry musi budowa\u0107 swoj\u0105 pozycj\u0119 w Europie, tak\u017ce w Europie Wschodniej, poprzez rozs\u0105dne porozumienia i przynosz\u0105ce korzy\u015bci w sojusze. \u017be musi budowa\u0107 swoj\u0105 strategiczn\u0105 si\u0142\u0119 poprzez kontakty z pa\u0144stwami. A nie na ch\u0119ci zbudowania jakiego\u015b samodzielnego wielkiego imperium, kt\u00f3rym my nie jeste\u015bmy. Mamy cztery w miar\u0119 sprawne dywizje wojska, a wi\u0119c nasza pozycja zale\u017cy i b\u0119dzie zale\u017ce\u0107 od architektur bezpiecze\u0144stwa, kt\u00f3r\u0105 b\u0119dziemy w stanie zbudowa\u0107. <\/p>\n
\u2014 Je\u015bli nie rozdrapywanie ran, to co?<\/p>\n
\u2014 Bycie skutecznym i osi\u0105ganie sukces\u00f3w. Tak, bo my mo\u017cemy r\u00f3\u017cne rzeczy postulowa\u0107, mog\u0105 one nas bole\u0107, ale wiadomo, \u017ce celem polityki jest zmiana \u015bwiata, osi\u0105ganie realnych cel\u00f3w. Sukces nie polega na nawet najpi\u0119kniejszej i romantycznej kl\u0119sce i byciu przegranym, ale na byciu zwyci\u0119zc\u0105. Chocia\u017c w ma\u0142ych potyczkach. Pragmatyzm i skuteczno\u015b\u0107, podkre\u015bla\u0142 Mieroszewski, musi by\u0107 tak\u017ce czemu\u015b s\u0142u\u017cy\u0107 i by\u0107 nacechowane jakimi\u015b wy\u017cszymi celami i pewnymi warto\u015bciami. Tego nam dzisiaj bardzo brakuje.<\/p>\n
Mieroszewski walczy\u0142 w czasie II wojny na Zachodzie, w II Korpusie, i tam zaprzyja\u017ani\u0142 si\u0119 z poet\u0105 W\u0142adys\u0142awem Broniewskim. W czasie jednej z popijaw sko\u0144czy\u0142a si\u0119 im angielska whisky, ale za to pojawi\u0142 si\u0119 francuski koniak. By\u0142o gor\u0105co i postanowili robi\u0107 z tego, co mieli, drinki wzorowane na Scotch and Soda. No i wtedy Broniewski uku\u0142 takie powiedzonko: „Ustawiczne polskie b\u0142\u0119dy \u2014 du\u017co wody, ma\u0142o brandy”. Niby niewinny \u017carcik, ale dla mnie ma on wymiar symboliczny. Perfekcyjnie oddaje poziom polskich spor\u00f3w, pustego k\u0142\u00f3cenia si\u0119, zwracania uwagi na rzeczy nieistotne, a pomijania tego, co jest naprawd\u0119 wa\u017cne. Tak\u017ce w tych sprawach zwi\u0105zanych z polsk\u0105 polityk\u0105 wschodni\u0105. Jej aksjomatem nie jest idealizowanie Ukrainy, ale pragmatyzm i racjonalne my\u015blenie. Ba nawet Mieroszewskiemu i Giedroyciowi mo\u017cna postawi\u0107 zarzut, \u017ce traktowali Kij\u00f3w do\u015b\u0107 instrumentalnie.<\/p>\n
\u2014 No w\u0142a\u015bnie, to te\u017c warto tutaj podkre\u015bli\u0107 \u2014 \u017ce to nie by\u0142a mi\u0142o\u015b\u0107 bezwarunkowa, tylko te\u017c mia\u0142o to jaki\u015b wy\u017cszy polityczny cel?<\/p>\n
\u2014 Nie, koncepcja ULB tak naprawd\u0119 dotyczy\u0142a wp\u0142ywania na Rosj\u0119. Bo te przyjazne relacje pomi\u0119dzy pa\u0144stwami oddzielaj\u0105cymi nas \u2014 pomi\u0119dzy moskiewskim imperium a nami \u2014 mia\u0142y w\u0142a\u015bnie s\u0142u\u017cy\u0107 temu, \u017ceby powsta\u0142a taka buforowa strefa bezpiecze\u0144stwa. \u017beby ograniczy\u0107 wp\u0142ywy, zmniejszy\u0107 potencja\u0142 rosyjski, i to przy bardzo ograniczonych, a czasem i niemo\u017cliwych instrumentach wp\u0142ywania na polityk\u0119 Moskwy.<\/p>\n
Polska poprzez uk\u0142adanie si\u0119 z tymi pa\u0144stwami, o kt\u00f3rych m\u00f3wili\u015bmy, mo\u017ce wywiera\u0107 wp\u0142yw na to, jak post\u0119puje Rosja, jakie ma aspiracje i w jaki spos\u00f3b mo\u017ce je kszta\u0142towa\u0107. I to jest dla mnie do\u015b\u0107 kluczowe \u2014 \u017ce tu nie chodzi o jak\u0105\u015b wielk\u0105 mi\u0142o\u015b\u0107 do Ukrai\u0144c\u00f3w, kt\u00f3rych trzeba traktowa\u0107 jako normalnych ludzi, a Ukrain\u0119 jak normalne pa\u0144stwo ze wszystkimi wadami i zaletami. To jest pa\u0144stwo postsowieckie, kt\u00f3re na pewno si\u0119 nie rozliczy\u0142o si\u0119 jeszcze z wielu swoich ciemnych kart historii. To fakt. Tutaj z\u0142o\u015bliwie m\u00f3wi\u0119 o tym, \u017ce polska prawica bardzo mocno atakuje nasz\u0105 tzw. pedagogik\u0119 wstydu, kt\u00f3rej wyznacznikiem jest Adam Michnik. Ja natomiast uwa\u017cam, \u017ce powinni\u015bmy by\u0107 dumni z m\u00f3wienia o z\u0142ych kartach polskiej historii. By\u0107 mo\u017ce nawet zaryzykuj\u0119 tez\u0119, \u017ce czasami \u015bwiadczy ona o naszej polskiej wy\u017cszo\u015bci moralnej (\u015bmiech).<\/p>\n
Ukrai\u0144cy tej lekcji do ko\u0144ca nie odrobili. Ale patrzmy na to racjonalnie i nie sprowadzajmy naszych relacji do wydarze\u0144 historycznych, kt\u00f3re mog\u0105 w pewnym procencie kszta\u0142towa\u0107 nasze globalne uk\u0142ady, ale nie fundamentalnie je definiowa\u0107. <\/p>\n
\u2014 Jak skupianie si\u0119 wy\u0142\u0105cznie na historii mo\u017ce nam zaszkodzi\u0107?<\/p>\n
\u2014 Wie pan, co mnie ostatnio zaskoczy\u0142o? Przeczyta\u0142em sonda\u017c, z kt\u00f3rego wynika, \u017ce osiemdziesi\u0105t kilka procent polskiego spo\u0142ecze\u0144stwa uwa\u017ca, \u017ce Polska powinna by\u0107 preferowana przez Ukrain\u0119 przy odbudowie infrastruktury tego pa\u0144stwa po zako\u0144czeniu wojny. Wi\u0119c je\u017celi ci sami ludzie popieraj\u0105 odebranie Or\u0142a Bia\u0142ego Ze\u0142enskiemu i zaostrzenie kursu antyukrai\u0144skiego, a jednocze\u015bnie uwa\u017caj\u0105, \u017ce ze wzgl\u0119du na wielko\u015b\u0107 naszego pa\u0144stwa i nasz\u0105 wspania\u0142omy\u015bln\u0105 pomoc na pocz\u0105tku wojny Ukrai\u0144cy powinni nam dawa\u0107 te kontrakty i polskie firmy powinny na nich zarabia\u0107 \u2014 no to jest, jaki\u015b totalny absurd. To tak nie dzia\u0142a, \u015bwiat nie jest tak urz\u0105dzony.<\/p>\n
To jedno z drugim nie ma nic wsp\u00f3lnego. Albo si\u0119 z kim\u015b uk\u0142ada i chce si\u0119 by\u0107 partnerem \u2014 i wtedy s\u0105 gorsze momenty, zaciska si\u0119 z\u0119by, ale osi\u0105ga si\u0119 jaki\u015b cel. Albo si\u0119 robi awantur\u0119, trzaska drzwiami i nie dostaje si\u0119 absolutnie niczego.<\/p>\n
\u2014 I osi\u0105ga si\u0119 zwyci\u0119stwo moralne\u2026<\/p>\n
\u2014 No w\u0142a\u015bnie. Zwyci\u0119stwo moralne, z kt\u00f3rego nic nie wynika. Spos\u00f3b oddzia\u0142ywania na jaki\u015b kraj nie polega na tym, \u017ce si\u0119 robi awantur\u0119 i bardzo mocno podkre\u015bla tylko jedn\u0105 swoj\u0105 w\u0142asn\u0105 narracj\u0119. Co do Wo\u0142ynia nie ulega w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce by\u0142o to ludob\u00f3jstwo. No ale te\u017c mo\u017cemy cofn\u0105\u0107 si\u0119 i zastanowi\u0107, czy ta cz\u0119\u015b\u0107 Ukrainy, kt\u00f3ra si\u0119 znajdowa\u0142a w II Rzeczypospolitej, nie by\u0142a traktowana po trosze jak polska kolonia. Zdarza\u0142y si\u0119 przypadki burzenia cerkwi, utrudniania nauki j\u0119zyka ukrai\u0144skiego i traktowanie Ukrai\u0144c\u00f3w jako obywateli drugiej kategorii.<\/p>\n
Zdajmy sobie wi\u0119c spraw\u0119 z tego, \u017ce polonocentryzm nie powinien by\u0107 jedynym punktem odniesienia. Tymczasem na wszystkie partie rozlewa si\u0119 spos\u00f3b my\u015blenia Grzegorza Brauna, kt\u00f3ry g\u0142osi, \u017ce Ukraina nie wejdzie do Unii Europejskiej, jak si\u0119 nie rozliczy z UPA. Wol\u0119 s\u0105siadowa\u0107 z Ukrain\u0105, kt\u00f3ra kultywuje Bander\u0119, ni\u017c z terenami ukrai\u0144skimi wcielonymi do Rosji, gdzie b\u0119dzie panowa\u0142 kult Putina. Bandera nikogo ju\u017c nie zabije, a Putin mo\u017ce nad Warszaw\u0105 zdetonowa\u0107 bomb\u0119 atomow\u0105. Wyb\u00f3r jest chyba do\u015b\u0107 oczywisty. Nie jestem specjalist\u0105, ale czy taka Belgia, kt\u00f3ra zak\u0142ada\u0142a UE i j\u0105 budowa\u0142a, rozliczy\u0142a si\u0119 z tego, co robi\u0142a w Kongu z tamtejszymi ludami? Czy Litwini rozliczyli si\u0119 z tego, co robili podczas II wojny \u015bwiatowej w Ponarach, gdzie masowo mordowano \u017byd\u00f3w? Czy W\u0119grzy rozliczyli si\u0119 ze wsp\u00f3\u0142prac\u0105 z Hitlerem? <\/p>\n
\u2014 Mnie si\u0119 tutaj narzuca jeszcze takie por\u00f3wnanie: czy Anglia si\u0119 rozliczy\u0142a z Irlandi\u0105 za wieki prze\u015bladowa\u0144 Irlandczyk\u00f3w, wielki g\u0142\u00f3d? A czy Irlandia si\u0119 rozliczy\u0142a za IRA z Wielk\u0105 Brytani\u0105?<\/p>\n
\u2014 Tak, mo\u017cemy brn\u0105\u0107 w t\u0119 narracj\u0119 i tych przyk\u0142ad\u00f3w pewnie by\u015bmy tutaj dosy\u0107 sporo wymy\u015blili. Mo\u017cemy jeszcze i\u015b\u0107 dalej i m\u00f3wi\u0107, \u017ce alianci, robi\u0105c naloty dywanowe na Hamburg czy na Drezno, te\u017c pope\u0142niali zbrodni\u0119 wojenn\u0105. Tego nikt nie rozliczy\u0142, bo zwyci\u0119zc\u00f3w nikt nie s\u0105dzi. No wi\u0119c dobrze, mamy r\u00f3\u017cne przyk\u0142ady. Oczywi\u015bcie trzeba o tym pami\u0119ta\u0107, ale robienie awantury komu\u015b, \u017ce si\u0119 z czego\u015b nie rozliczy\u0142, naprawd\u0119 ogranicza bardzo pole manewru i oddzia\u0142ywania na t\u0119 drug\u0105 stron\u0119. Mo\u017cemy znowu wr\u00f3ci\u0107 do teorii ewolucjonizmu Mieroszewskiego.<\/p>\n
\u2014 Historia nie jest jednoznaczna?<\/p>\n
\u2014 We\u017amy taki przyk\u0142ad, gdy UPA zabi\u0142o genera\u0142a Karola \u015awierczewskiego. Czy zabili dobrego Polaka? Czy komunistycznego zdrajc\u0119 i rosyjskiego sprzedawczyka? Czy to zrobili nacjonali\u015bci z UPA, czy te\u017c \u017co\u0142nierze walcz\u0105cy z komunistami o wolny kraj? Prosz\u0119 bardzo, mo\u017cemy sobie wymy\u015bli\u0107 15 r\u00f3\u017cnych narracji i tak naprawd\u0119 \u017cadna pewnie nie b\u0119dzie prawdziwa, a ka\u017cda b\u0119dzie jako\u015b tam zawiera\u0142a fragmenty prawdy.<\/p>\n
Podpisuj\u0119 si\u0119 obiema r\u0119kami pod tym, co pisa\u0142, m\u00f3wi\u0142, my\u015bla\u0142 i przekazywa\u0142 Mieroszewski \u2014 \u017ce historia nie mo\u017ce by\u0107 postrzegana jako przeszkoda do uk\u0142adania sobie relacji z innymi narodami, pa\u0144stwami, bo ona zawsze b\u0119dzie dramatyczna, krwawa i traumatyczna. I teraz jak my do tego podejdziemy, to b\u0119dzie p\u00f3\u017aniej si\u0119 przek\u0142ada\u0142o na to, jak b\u0119dziemy funkcjonowa\u0107 we wsp\u00f3\u0142czesnym \u015bwiecie.<\/p>\n
Z Maciejem \u0141uczakiem rozmawia\u0142 Jakub Biernat\/centrumeuropy.pl<\/p>\n
Dr Maciej \u0141uczak pracownik Instytutu Studi\u00f3w Politycznych PAN, politolog, prawnik, publicysta i autor ksi\u0105\u017cek po\u015bwi\u0119conych polskiemu kinu. W latach 2011-2016 pe\u0142ni\u0142 funkcj\u0119 doradcy dr. \u0141ukasza Kami\u0144skiego, prezesa Instytutu Pami\u0119ci Narodowej. Jest autorem m.in. opracowania po\u015bwi\u0119conego procesom politycznym „A imi\u0119 jego 34. Post\u0119powania karne wobec sygnatariuszy Listu 34 i popieraj\u0105cych go pisarzy” oraz biografii Juliusza Mieroszewskiego pt. „Pragmatyczny wizjoner” wydanej w 50. rocznic\u0119 jego \u015bmierci. <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Juliusz Mieroszewski ps. „Londy\u0144czyk” w latach 1950 \u20131974 by\u0142 g\u0142\u00f3wnym politycznym publicyst\u0105 paryskiej „Kultury”, gdzie drukowa\u0142 teksty, kt\u00f3re…\n","protected":false},"author":2,"featured_media":564752,"comment_status":"","ping_status":"","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":"","_share_on_mastodon":"0"},"categories":[12],"tags":[27365,61195,399,48,46,55,42,38,40,39,41,47],"class_list":["post-564751","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","category-polska","tag-belsatpl","tag-bottomfeed_styl","tag-informacje","tag-nat_styl","tag-omp","tag-phx","tag-pl","tag-poland","tag-polish","tag-polska","tag-polski","tag-screening_general"],"share_on_mastodon":{"url":"https:\/\/pubeurope.com\/@pl\/116942698270153892","error":""},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/564751","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=564751"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/564751\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/564752"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=564751"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=564751"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=564751"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}