{"id":570145,"date":"2026-07-21T13:44:15","date_gmt":"2026-07-21T13:44:15","guid":{"rendered":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/570145\/"},"modified":"2026-07-21T13:44:15","modified_gmt":"2026-07-21T13:44:15","slug":"zelenski-podjal-decyzje-dotyczaca-relacji-z-polska-historyk-o-tym-co-moze-byc-w-archiwach","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/570145\/","title":{"rendered":"Ze\u0142enski podj\u0105\u0142 decyzj\u0119 dotycz\u0105c\u0105 relacji z Polsk\u0105. Historyk o tym, co mo\u017ce by\u0107 w archiwach"},"content":{"rendered":"

Prof. Jan Pisuli\u0144ski: To zale\u017cy od tego, o kt\u00f3rym z tych element\u00f3w m\u00f3wimy. Je\u015bli chodzi o archiwa, przede wszystkim warto powiedzie\u0107 jedno \u2014 archiwa S\u0142u\u017cby Bezpiecze\u0144stwa Ukrainy nie by\u0142y dot\u0105d zamkni\u0119te. Od 2015 r. polscy historycy mogli z nich korzysta\u0107, a na podstawie zgromadzonych tam dokument\u00f3w powsta\u0142o ju\u017c wiele publikacji.<\/p>\n

Natomiast je\u015bli chodzi o ekshumacje, to rzeczywi\u015bcie mog\u0105 one mie\u0107 bardzo du\u017ce znaczenie. Do tego jednak jeszcze pewnie wr\u00f3cimy.<\/p>\n

Zosta\u0144my na razie przy archiwach. Skoro by\u0142y dost\u0119pne ju\u017c wcze\u015bniej, to co w\u0142a\u015bciwie mo\u017ce oznacza\u0107 zapowied\u017a prezydenta Ze\u0142enskiego?<\/p>\n

Tego nie wiem. By\u0107 mo\u017ce jest to jedynie polityczny gest maj\u0105cy pokaza\u0107 dobr\u0105 wol\u0119, ale r\u00f3wnie dobrze mo\u017ce chodzi\u0107 o realne u\u0142atwienie pracy badaczom.<\/p>\n

Sama wsp\u00f3\u0142praca polskich i ukrai\u0144skich archiwist\u00f3w rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 zreszt\u0105 znacznie wcze\u015bniej. Ju\u017c od drugiej po\u0142owy lat 90. wydaje si\u0119 wsp\u00f3lnie dokumenty dotycz\u0105ce historii obu narod\u00f3w. P\u00f3\u017aniej rol\u0119 t\u0119 przej\u0105\u0142 Instytut Pami\u0119ci Narodowej i razem z Archiwum S\u0142u\u017cby Bezpiecze\u0144stwa Ukrainy przygotowa\u0142 seri\u0119 „Polska i Ukraina w latach 30. i 40. XX wieku”. Do tej pory ukaza\u0142o si\u0119 11 dwuj\u0119zycznych tom\u00f3w po\u015bwi\u0119conych m.in. operacji polskiej NKWD, dzia\u0142aniom sowieckiego aparatu bezpiecze\u0144stwa przeciwko polskiemu podziemiu, akcji „Wis\u0142a”<\/a>, powojennym przesiedleniom czy dzia\u0142alno\u015bci Organizacji Ukrai\u0144skich Nacjonalist\u00f3w. Dalszy ci\u0105g artyku\u0142u pod materia\u0142em wideo <\/p>\n

Sam r\u00f3wnie\u017c mia\u0142em mo\u017cliwo\u015b\u0107 korzystania z dokument\u00f3w SBU. Dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci \u00f3wczesnego dyrektora Muzeum „Wi\u0119zienie na \u0141\u0105ckiego” we Lwowie, a p\u00f3\u017aniejszego szefa ukrai\u0144skiego IPN Wo\u0142odymyra Wiatrowycza otrzyma\u0142em materia\u0142y dotycz\u0105ce Organizacji Ukrai\u0144skich Nacjonalist\u00f3w. Rzeczywi\u015bcie, na pocz\u0105tku XXI w. cudzoziemcy nie mieli swobodnego dost\u0119pu do tych zasob\u00f3w, ale od 2015 r. sytuacja wyra\u017anie si\u0119 zmieni\u0142a.<\/p>\n

Nie korzysta\u0142em z tych archiw\u00f3w w ostatnich latach osobi\u015bcie, ale m\u00f3j doktorant napisa\u0142 na ich podstawie rozpraw\u0119 dotycz\u0105c\u0105 kwestii polskiej w propagandzie Organizacji Ukrai\u0144skich Nacjonalist\u00f3w na Wo\u0142yniu i w Galicji Wschodniej. Dokumenty, na kt\u00f3rych pracowa\u0142, by\u0142y cz\u0119sto wstrz\u0105saj\u0105ce. Wielu moich koleg\u00f3w r\u00f3wnie\u017c opublikowa\u0142o opracowania oparte na materia\u0142ach z archiw\u00f3w SBU. Nie mo\u017cna wi\u0119c powiedzie\u0107, \u017ce by\u0142y one niedost\u0119pne.<\/p>\n

Ale sam dost\u0119p do archiwum to dopiero pocz\u0105tek.<\/p>\n

Ekshumator o kulisach wstrz\u0105saj\u0105cych prac na Wo\u0142yniu. „Wtedy nie wytrzyma\u0142em” \"Rzeczy „Ig\u0142a w stogu siana” <\/p>\n

Czego jeszcze potrzeba?<\/p>\n

Historyk musi jeszcze wiedzie\u0107, gdzie szuka\u0107. Kluczowe znaczenie maj\u0105 tzw. pomoce archiwalne, przede wszystkim inwentarze, czyli spisy teczek z kr\u00f3tkimi opisami ich zawarto\u015bci. Bez takich narz\u0119dzi szuka si\u0119 przys\u0142owiowej ig\u0142y w stogu siana. Niewykluczone wi\u0119c, \u017ce zapowied\u017a prezydenta Ze\u0142enskiego dotyczy w\u0142a\u015bnie uporz\u0105dkowania zasob\u00f3w i przygotowania lepszych inwentarzy.<\/p>\n

Szef ukrai\u0144skiego IPN O\u0142eksandr A\u0142fiorow t\u0142umaczy\u0142<\/a>, \u017ce chodzi w\u0142a\u015bnie o stworzenie specjalnych indeks\u00f3w, kt\u00f3re pozwol\u0105 badaczom samodzielnie wyszukiwa\u0107 dokumenty, bez konieczno\u015bci zwracania si\u0119 do archiwist\u00f3w. To rzeczywi\u015bcie by\u0142aby istotna zmiana?<\/p>\n

Tak. By\u0142oby to odpowiednikiem naszych przewodnik\u00f3w archiwalnych, czyli w\u0142a\u015bnie inwentarzy.<\/p>\n

\"Oleksandr <\/p>\n

Darek Delmanowicz \/ PAP<\/p>\n

Oleksandr A\u0142fiorow <\/p>\n

Dla por\u00f3wnania mog\u0119 poda\u0107 przyk\u0142ad Rosji z lat 90., kiedy prezydentem by\u0142 Borys Jelcyn. W\u00f3wczas \u2014 poza archiwami s\u0142u\u017cb specjalnych \u2014 archiwa sowieckie by\u0142y szeroko otwarte dla badaczy z Zachodu. Publikowano nawet, przy wsparciu ameryka\u0144skich \u015brodk\u00f3w, dokumenty dotycz\u0105ce historii Zwi\u0105zku Sowieckiego i partii komunistycznej.<\/p>\n

Problem polega\u0142 jednak na tym, \u017ce historyk nie m\u00f3g\u0142 sam wybiera\u0107 dokument\u00f3w.<\/p>\n

To jak wygl\u0105da\u0142a w\u00f3wczas ta procedura?<\/p>\n

Historyk sk\u0142ada\u0142 podanie, opisywa\u0142 temat swoich bada\u0144, a archiwista decydowa\u0142, kt\u00f3re materia\u0142y przynie\u015b\u0107. Badacz nie mia\u0142 mo\u017cliwo\u015bci samodzielnego przegl\u0105dania zasobu ani zamawiania konkretnych teczek.<\/p>\n

Tymczasem standard obowi\u0105zuj\u0105cy w Polsce, Francji, Wielkiej Brytanii czy wsp\u00f3\u0142czesnej Ukrainie wygl\u0105da inaczej. Historyk ma do dyspozycji inwentarze, czyli spisy teczek z opisami ich zawarto\u015bci. Mo\u017ce sam sprawdzi\u0107, jakie materia\u0142y znajduj\u0105 si\u0119 w archiwum, wybra\u0107 interesuj\u0105ce go dokumenty i zam\u00f3wi\u0107 je do wgl\u0105du. Archiwista realizuje zam\u00f3wienie, ale nie decyduje ju\u017c, co badacz powinien zobaczy\u0107.<\/p>\n

W Ukrainie w drugiej po\u0142owie lat 90. pocz\u0105tkowo funkcjonowa\u0142 jeszcze model odziedziczony po Zwi\u0105zku Sowieckim, ale p\u00f3\u017aniej stopniowo przechodzono na standard europejski. Je\u017cd\u017c\u0119 do archiw\u00f3w ukrai\u0144skich od 1996 r. i ju\u017c na pocz\u0105tku XXI w. takie inwentarze by\u0142y dost\u0119pne. Mo\u017cna by\u0142o na ich podstawie samodzielnie wybiera\u0107 i zamawia\u0107 konkretne teczki.<\/p>\n

Je\u017celi wi\u0119c zapowied\u017a prezydenta Ze\u0142enskiego rzeczywi\u015bcie dotyczy stworzenia nowych indeks\u00f3w lub pe\u0142nego ich udost\u0119pnienia, b\u0119dzie to przede wszystkim u\u0142atwienie pracy historykom, a nie ca\u0142kowite otwarcie archiw\u00f3w, kt\u00f3re ju\u017c wcze\u015bniej by\u0142y dost\u0119pne.<\/p>\n

„Dwa rodzaje materia\u0142\u00f3w”<\/p>\n

Co w\u0142a\u015bciwie znajduje si\u0119 dzi\u015b w archiwach SBU?<\/p>\n

Znajduj\u0105 si\u0119 tam zasadniczo dwa rodzaje materia\u0142\u00f3w. Pierwszy to dokumenty wytworzone przez OUN i UPA, kt\u00f3re zosta\u0142y przej\u0119te przez sowiecki aparat bezpiecze\u0144stwa. Wykorzystywano je do rozpracowywania struktur podziemia i identyfikowania jego cz\u0142onk\u00f3w.<\/p>\n

Podobne dokumenty znajduj\u0105 si\u0119 tak\u017ce w zasobach IPN, ale dotycz\u0105 przede wszystkim teren\u00f3w dzisiejszej Polski. Natomiast archiwa ukrai\u0144skie obejmuj\u0105 przede wszystkim Wo\u0142y\u0144 i Galicj\u0119 Wschodni\u0105, czyli obszary, gdzie w latach 1943-1944 dosz\u0142o do ludob\u00f3jstwa Polak\u00f3w. Zachowa\u0142y si\u0119 tam liczne meldunki, raporty i sprawozdania. UPA prowadzi\u0142a bardzo rozbudowan\u0105 dokumentacj\u0119 swojej dzia\u0142alno\u015bci.<\/p>\n

Drug\u0105 grup\u0119 stanowi\u0105 dokumenty wytworzone przez NKWD. S\u0105 to meldunki z dzia\u0142a\u0144 przeciwko UPA, informacje o zatrzymaniach oraz protoko\u0142y przes\u0142ucha\u0144 cz\u0142onk\u00f3w organizacji, mi\u0119dzy innymi Jurija Stelmaszczuka. Zawieraj\u0105 one bardzo cenne informacje o dzia\u0142alno\u015bci OUN i UPA, r\u00f3wnie\u017c tej wymierzonej przeciwko Polakom.<\/p>\n

Czy wiele z tych materia\u0142\u00f3w historycy znaj\u0105 ju\u017c od lat?<\/p>\n

Tak. Generalnie o dzia\u0142alno\u015bci OUN i UPA wiemy ju\u017c bardzo du\u017co. Sami Ukrai\u0144cy od lat publikuj\u0105 dokumenty, mi\u0119dzy innymi w serii \u017ar\u00f3d\u0142owej „Litopys UPA” („Kronika UPA”). Pocz\u0105tkowo wydawali j\u0105 na emigracji weterani UPA w Kanadzie, a od pocz\u0105tku XXI w. rozwijana jest r\u00f3wnie\u017c w Ukrainie jako tzw. nowa seria. Trafiaj\u0105 do niej dokumenty pochodz\u0105ce w\u0142a\u015bnie z ukrai\u0144skich archiw\u00f3w.<\/p>\n

Cz\u0119\u015b\u0107 materia\u0142\u00f3w zosta\u0142a wi\u0119c ju\u017c opublikowana i od lat jest wykorzystywana przez historyk\u00f3w. Niekt\u00f3re dokumenty zachowa\u0142y si\u0119 r\u00f3wnie\u017c w innych ukrai\u0144skich archiwach w postaci kopii. Nie ulega jednak w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce w\u0142a\u015bnie archiwum S\u0142u\u017cby Bezpiecze\u0144stwa Ukrainy dysponuje najwi\u0119kszym zbiorem tego typu \u017ar\u00f3de\u0142.<\/p>\n

A co mo\u017ce by\u0107 w tych archiwach, do kt\u00f3rego polscy historycy nie maj\u0105 jeszcze wgl\u0105du?<\/p>\n

Pojawiaj\u0105 si\u0119 r\u00f3\u017cne spekulacje, a nawet teorie spiskowe, \u017ce archiwa mia\u0142yby zawiera\u0107 dowody podwa\u017caj\u0105ce fakt ludob\u00f3jstwa albo wskazuj\u0105ce na rzekome prowokacje. Jednak by\u0142bym bardzo ostro\u017cny. Nie widz\u0119 dzi\u015b podstaw do takich przypuszcze\u0144.<\/p>\n

Nie spotka\u0142em si\u0119 r\u00f3wnie\u017c z powa\u017cniejszymi skargami polskich badaczy na brak dost\u0119pu do tych archiw\u00f3w. Andrij Kohut, kt\u00f3ry od lat kieruje archiwum SBU, jest otwarty na wsp\u00f3\u0142prac\u0119. Dlatego s\u0105dz\u0119, \u017ce je\u015bli zapowied\u017a prezydenta Ze\u0142enskiego ma przynie\u015b\u0107 realn\u0105 zmian\u0119, b\u0119dzie ona dotyczy\u0142a raczej u\u0142atwienia pracy historykom, przygotowania nowych pomocy archiwalnych albo pog\u0142\u0119bienia wsp\u00f3\u0142pracy mi\u0119dzy archiwistami IPN i S\u0142u\u017cby Bezpiecze\u0144stwa Ukrainy. Ta wsp\u00f3\u0142praca trwa ju\u017c od wielu lat i przynios\u0142a bardzo konkretne efekty w postaci wsp\u00f3lnych publikacji, kt\u00f3re do dzi\u015b pozostaj\u0105 wa\u017cnym \u017ar\u00f3d\u0142em dla badaczy.<\/p>\n

Sikorski apelowa\u0142 do Poczobuta. „Ka\u017cdy z tych polityk\u00f3w dok\u0142adnie wiedzia\u0142, \u017ce nie chc\u0119 wyje\u017cd\u017ca\u0107 z Bia\u0142orusi” \"Andrzej „Nie dysponujemy jednym, jednoznacznym rozkazem”<\/p>\n

Czy po ponad 80 latach historycy nadal szukaj\u0105 odpowiedzi na jakie\u015b fundamentalne pytania dotycz\u0105ce zbrodni wo\u0142y\u0144skiej?<\/p>\n

Tak. Najwa\u017cniejszy problem badawczy pozostaje w zasadzie taki sam jak w przypadku Holokaustu. Nie dysponujemy jednym, jednoznacznym rozkazem nakazuj\u0105cym wymordowanie wszystkich Polak\u00f3w na Wo\u0142yniu.<\/p>\n

To zreszt\u0105 nie jest sytuacja wyj\u0105tkowa. W przypadku Zag\u0142ady \u017byd\u00f3w r\u00f3wnie\u017c nie odnaleziono dokumentu z podpisem Adolfa Hitlera nakazuj\u0105cego rozpocz\u0119cie Holokaustu. Cz\u0119sto przywo\u0142uje si\u0119 konferencj\u0119 w Wannsee ze stycznia 1942 r., ale w chwili jej rozpocz\u0119cia masowe mordy trwa\u0142y ju\u017c od wielu miesi\u0119cy<\/a>. Na terenach zaj\u0119tych przez Niemc\u00f3w zamordowano w\u00f3wczas ju\u017c setki tysi\u0119cy \u017byd\u00f3w z pa\u0144stw ba\u0142tyckich, Ukrainy czy Bia\u0142orusi. Prawdopodobnie taki rozkaz po prostu nigdy nie zosta\u0142 spisany albo mia\u0142 charakter ustny. Nie oznacza to jednak, \u017ce ktokolwiek kwestionuje zorganizowany charakter Holokaustu. <\/p>\n

Podobnie jest w przypadku Wo\u0142ynia. Nie mamy dokumentu, w kt\u00f3rym kto\u015b wprost napisa\u0142by: „wymordowa\u0107 wszystkich Polak\u00f3w”. Jednak systematyczno\u015b\u0107 dzia\u0142a\u0144, ich skala, spos\u00f3b organizacji, wcze\u015bniejsze koncepcje Mychaj\u0142a Ko\u0142odzi\u0144skiego oraz zachowane meldunki i sprawozdania dow\u00f3dc\u00f3w UPA jednoznacznie wskazuj\u0105, \u017ce by\u0142a to akcja zaplanowana i zorganizowana.<\/p>\n

Czy odnalezienie nowych dokument\u00f3w mog\u0142oby to jeszcze potwierdzi\u0107?<\/p>\n

Oczywi\u015bcie. Znacznie cenniejszym odkryciem by\u0142oby odnalezienie autentycznych rozkaz\u00f3w wydawanych przez kierownictwo OUN lub UPA. Dzi\u015b wiemy o ich istnieniu przede wszystkim z protoko\u0142\u00f3w przes\u0142ucha\u0144 cz\u0142onk\u00f3w UPA, mi\u0119dzy innymi Jurija Stelmaszczuka.<\/p>\n

Na ile takim \u017ar\u00f3d\u0142om mo\u017cna ufa\u0107?<\/p>\n

Trzeba pami\u0119ta\u0107, \u017ce s\u0105 to zeznania sk\u0142adane przed sowieckimi organami bezpiecze\u0144stwa. A Zwi\u0105zek Sowiecki by\u0142 pa\u0144stwem, w kt\u00f3rym wymuszanie zezna\u0144 nale\u017ca\u0142o do codziennej praktyki. W latach Wielkiego Terroru wystarcza\u0142o wymusi\u0107 przyznanie si\u0119 do winy, by skaza\u0107 cz\u0142owieka, nie przedstawiaj\u0105c \u017cadnych innych dowod\u00f3w. Ludzi zmuszano do przyznawania si\u0119 do ca\u0142kowicie absurdalnych zarzut\u00f3w, a cz\u0119sto szanta\u017cowano bezpiecze\u0144stwem ich rodzin. Dlatego historyk musi podchodzi\u0107 do takich protoko\u0142\u00f3w z du\u017c\u0105 ostro\u017cno\u015bci\u0105.<\/p>\n

Znacznie wi\u0119ksz\u0105 warto\u015b\u0107 mia\u0142yby oryginalne dokumenty wytworzone przez samo podziemie ukrai\u0144skie \u2014 rozkazy, meldunki czy instrukcje \u2014 oczywi\u015bcie pod warunkiem, \u017ce uda\u0142oby si\u0119 potwierdzi\u0107 ich autentyczno\u015b\u0107.<\/p>\n

Czy nowe archiwa pozwol\u0105 dok\u0142adniej ustali\u0107 liczb\u0119 ofiar?<\/p>\n

W\u0105tpi\u0119. W czasie mord\u00f3w nikt nie prowadzi\u0142 dok\u0142adnej ewidencji zabitych. P\u00f3\u017aniej r\u00f3wnie\u017c ani Niemcy, ani w\u0142adze sowieckie nie przeprowadzi\u0142y pe\u0142nych bada\u0144 wszystkich miejsc zbrodni. Nie spodziewam si\u0119 wi\u0119c, by uda\u0142o si\u0119 odnale\u017a\u0107 dokumenty, kt\u00f3re pozwol\u0105 precyzyjnie okre\u015bli\u0107 liczb\u0119 ofiar w ka\u017cdej miejscowo\u015bci.<\/p>\n

Czyli najwa\u017cniejsze ustalenia historyk\u00f3w raczej si\u0119 nie zmieni\u0105?<\/p>\n

Nie s\u0105dz\u0119, by zapowiadane udost\u0119pnienie archiw\u00f3w ca\u0142kowicie zmieni\u0142o nasz\u0105 wiedz\u0119 o zbrodni wo\u0142y\u0144skiej. Bardziej prawdopodobne jest uzupe\u0142nienie jej o szczeg\u00f3\u0142y dotycz\u0105ce organizacji akcji w poszczeg\u00f3lnych powiatach czy przebiegu konkretnych zbrodni.<\/p>\n

Witold Szab\u0142owski o rzezi wo\u0142y\u0144skiej. „Ukrai\u0144cy przerazili si\u0119 tym, co okaza\u0142o si\u0119 w czasie ekshumacji” \"Witold <\/p>\n

Wiemy ju\u017c dzi\u015b, \u017ce akcja by\u0142a prowadzona w spos\u00f3b planowy. Dmytro K\u0142aczkiwski organizowa\u0142 j\u0105 etapami \u2014 rozpocz\u0119to od wschodnich powiat\u00f3w Wo\u0142ynia, gdzie Polak\u00f3w by\u0142o stosunkowo niewielu, a nast\u0119pnie dzia\u0142ania przesuwa\u0142y si\u0119 stopniowo na zach\u00f3d. Dlatego w\u0142a\u015bnie kulminacja nast\u0105pi\u0142a w lipcu 1943 r. w powiecie w\u0142odzimierskim, gdzie polska ludno\u015b\u0107 by\u0142a najliczniejsza.<\/p>\n

Historia jednak nigdy nie jest nauk\u0105 zamkni\u0119t\u0105. Zawsze mog\u0105 pojawi\u0107 si\u0119 nowe \u017ar\u00f3d\u0142a albo nowe szczeg\u00f3\u0142y dotycz\u0105ce konkretnych wydarze\u0144. Mo\u017cemy wi\u0119c uzupe\u0142nia\u0107 ten obraz, ale nie spodziewam si\u0119, by nowe archiwa ca\u0142kowicie zmieni\u0142y nasze rozumienie tego, co wydarzy\u0142o si\u0119 na Wo\u0142yniu.<\/p>\n

„To nie s\u0105 zwyk\u0142e wykopaliska”<\/p>\n

Prezydent Ze\u0142enski zapowiedzia\u0142 r\u00f3wnie\u017c wydanie wi\u0119kszej liczby zg\u00f3d na prace poszukiwawcze i ekshumacyjne. To mo\u017ce okaza\u0107 si\u0119 wa\u017cniejsze ni\u017c samo otwarcie archiw\u00f3w?<\/p>\n

Moim zdaniem tak. Na pewno by\u0142aby to bardzo wa\u017cna decyzja. Trzeba jednak pami\u0119ta\u0107, \u017ce same zgody nie rozwi\u0105\u017c\u0105 wszystkich problem\u00f3w. Potrzebne s\u0105 jeszcze odpowiednie zespo\u0142y specjalist\u00f3w IPN, kt\u00f3rzy b\u0119d\u0105 w stanie takie prace prowadzi\u0107.<\/p>\n

\"Miejsce <\/p>\n

Vladyslav Musiienko \/ PAP<\/p>\n

Miejsce poch\u00f3wku polskich ofiar zbrodni wo\u0142y\u0144skiej w Pu\u017anikach w obwodzie tarnopolskim na zachodzie Ukrainy (maj 2025 r.) <\/p>\n

To nie s\u0105 zwyk\u0142e wykopaliska. Potrzebni s\u0105 do\u015bwiadczeni archeolodzy, antropolodzy i patolodzy, kt\u00f3rzy potrafi\u0105 prawid\u0142owo zabezpieczy\u0107 oraz zinterpretowa\u0107 odnalezione szcz\u0105tki. Nie chodzi przecie\u017c o samo odkopanie miejsca poch\u00f3wku. Nieumiej\u0119tnie prowadzone prace mog\u0105 zniszczy\u0107 cenne \u015blady i utrudni\u0107 p\u00f3\u017aniejsz\u0105 rekonstrukcj\u0119 wydarze\u0144. To dok\u0142adnie ten sam problem, z kt\u00f3rym archeolodzy mierz\u0105 si\u0119 podczas bada\u0144 stanowisk sprzed setek czy tysi\u0119cy lat.<\/p>\n

Czy Instytut Pami\u0119ci Narodowej jest gotowy na tak\u0105 skal\u0119 prac?<\/p>\n

Je\u017celi Ukraina rzeczywi\u015bcie zacznie wydawa\u0107 wi\u0119cej zezwole\u0144, pojawi si\u0119 pytanie o mo\u017cliwo\u015bci organizacyjne po polskiej stronie. Instytut Pami\u0119ci Narodowej b\u0119dzie musia\u0142 stworzy\u0107 odpowiedni\u0105 liczb\u0119 profesjonalnych zespo\u0142\u00f3w.<\/p>\n

Wierz\u0119, \u017ce IPN temu podo\u0142a, ale trzeba mie\u0107 \u015bwiadomo\u015b\u0107 skali wyzwania. Potencjalnych miejsc poch\u00f3wku s\u0105 setki, by\u0107 mo\u017ce nawet tysi\u0105ce. Nie wiem, ilu specjalist\u00f3w jeste\u015bmy dzi\u015b w stanie zaanga\u017cowa\u0107 do takich prac. Archeologia jest przecie\u017c kierunkiem do\u015b\u0107 elitarnym i nie mo\u017cna po prostu z dnia na dzie\u0144 stworzy\u0107 nowych ekip badawczych.<\/p>\n

Dlatego trudno dzi\u015b powiedzie\u0107, jaka b\u0119dzie rzeczywista skala tych prac. Nawet je\u015bli liczba zg\u00f3d znacz\u0105co wzro\u015bnie, mo\u017ce si\u0119 okaza\u0107, \u017ce po stronie polskiej zabraknie odpowiedniej liczby wyspecjalizowanych zespo\u0142\u00f3w.<\/p>\n

Jednocze\u015bnie nie mam w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce przy dotychczasowym tempie wydawania pozwole\u0144 zako\u0144czenie wszystkich prac zaj\u0119\u0142oby dziesi\u0119ciolecia. Przy takim tempie cz\u0119\u015b\u0107 rodzin ofiar mog\u0142aby nigdy nie doczeka\u0107 odnalezienia i godnego poch\u00f3wku swoich bliskich.<\/p>\n

Czy poza ekshumacjami s\u0105 jeszcze inne sposoby, by poszerza\u0107 wiedz\u0119 o liczbie ofiar i przebiegu zbrodni?<\/p>\n

Tak. Mamy jeszcze jeden kierunek bada\u0144, o kt\u00f3rym rzadziej si\u0119 m\u00f3wi, a kt\u00f3ry mo\u017cemy rozwija\u0107 niezale\u017cnie od zg\u00f3d strony ukrai\u0144skiej.<\/p>\n

Po wojnie wiele rodzin, kt\u00f3re utraci\u0142y swoich bliskich na Wo\u0142yniu, sk\u0142ada\u0142o do polskich s\u0105d\u00f3w wnioski o uznanie ich za zmar\u0142ych. By\u0142o to konieczne cho\u0107by ze wzgl\u0119d\u00f3w spadkowych czy innych spraw prawnych.<\/p>\n

Takie post\u0119powania wymaga\u0142y ustalenia okoliczno\u015bci \u015bmierci. S\u0105d przes\u0142uchiwa\u0142 \u015bwiadk\u00f3w, a rodziny przedstawia\u0142y w\u0142asne relacje i dokumenty. Dzi\u0119ki temu w aktach zachowa\u0142o si\u0119 wiele niezwykle cennych informacji dotycz\u0105cych konkretnych zbrodni i los\u00f3w poszczeg\u00f3lnych os\u00f3b.<\/p>\n

Te materia\u0142y s\u0105 dzi\u015b rozproszone w archiwach w ca\u0142ej Polsce. Po wojnie setki tysi\u0119cy os\u00f3b repatriowanych z dawnych Kres\u00f3w osiedli\u0142y si\u0119 przede wszystkim na ziemiach zachodnich i p\u00f3\u0142nocnych, ale r\u00f3wnie\u017c w innych cz\u0119\u015bciach kraju. W konsekwencji podobne akta znajduj\u0105 si\u0119 w s\u0105dach od Dolnego \u015al\u0105ska po Olsztyn i w wielu innych miejscach.<\/p>\n

Ich systematyczna analiza mog\u0142aby pom\u00f3c lepiej ustali\u0107 liczb\u0119 ofiar i przebieg wielu wydarze\u0144, nawet bez prowadzenia ekshumacji. To jednak ogromny materia\u0142 \u017ar\u00f3d\u0142owy. Praca nad nim dopiero si\u0119 rozpocz\u0119\u0142a i b\u0119dzie wymaga\u0142a wielu lat bada\u0144.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Prof. Jan Pisuli\u0144ski: To zale\u017cy od tego, o kt\u00f3rym z tych element\u00f3w m\u00f3wimy. Je\u015bli chodzi o archiwa, przede…\n","protected":false},"author":2,"featured_media":570146,"comment_status":"","ping_status":"","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":"","_share_on_mastodon":"0"},"categories":[12],"tags":[56,61195,7988,48,46,42,38,40,39,41,47,80,415,8088,309,7659],"class_list":["post-570145","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","category-polska","tag-article_premium","tag-bottomfeed_styl","tag-ipn","tag-nat_styl","tag-omp","tag-pl","tag-poland","tag-polish","tag-polska","tag-polski","tag-screening_general","tag-swiat","tag-ukraina","tag-upa","tag-wolodymyr_zelenski","tag-wolyn"],"share_on_mastodon":{"url":"https:\/\/pubeurope.com\/@pl\/116958270752723503","error":""},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/570145","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=570145"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/570145\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/570146"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=570145"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=570145"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=570145"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}