Co w\u0142a\u015bciwie ma zosta\u0107 wpisane na Krajow\u0105 List\u0119 Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego? Nie chodzi o ochron\u0119 samej imprezy, jej obecnego programu ani ustawionych w centrum miasta stoisk. Przedmiotem wpisu maj\u0105 by\u0107 tradycje i etos wsp\u00f3lnoty rzemie\u015blniczo-kupieckiej Jarmarku \u015bw. Dominika. To wiedza i umiej\u0119tno\u015bci przekazywane pomi\u0119dzy pokoleniami, zwyczaje wystawc\u00f3w, pami\u0119\u0107 uczestnik\u00f3w, przywi\u0105zanie mieszka\u0144c\u00f3w oraz relacje tworz\u0105ce si\u0119 ka\u017cdego lata wok\u00f3\u0142 handlu, rzemios\u0142a, kultury i religijnych korzeni wydarzenia.<\/p>\n
Badania nad tym dziedzictwem prowadz\u0105 dr Aleksandra Paprot-Wielopolska i dr Agnieszka Bednarek-Bohdziewicz z Instytutu Antropologii Uniwersytetu Gda\u0144skiego, zwi\u0105zane r\u00f3wnie\u017c z Instytutem Kaszubskim. Jak podkre\u015bla pierwsza z nich, jarmark „nie jest tylko wydarzeniem sezonowym, ale elementem to\u017csamo\u015bci i \u017cyw\u0105 tkank\u0105 miasta”.<\/p>\n
Badaczki wskazuj\u0105, \u017ce to\u017csamo\u015b\u0107 jarmarku tworz\u0105 trzy nieroz\u0142\u0105czne elementy – handel, rozrywka i duchowo\u015b\u0107. Usuni\u0119cie kt\u00f3rego\u015b z nich zmieni\u0142oby wydarzenie w zwyk\u0142y letni festyn. Najmniej widocznym, ale zarazem najcenniejszym zasobem pozostaj\u0105 ludzie – wystawcy wracaj\u0105cy do Gda\u0144ska od wielu lat, rzemie\u015blnicy kontynuuj\u0105cy rodzinne tradycje, mieszka\u0144cy oraz osoby, dla kt\u00f3rych coroczna obecno\u015b\u0107 na jarmarku sta\u0142a si\u0119 cz\u0119\u015bci\u0105 osobistej historii.<\/p>\n
Wpis nie ma by\u0107 wi\u0119c nagrod\u0105 za imponuj\u0105c\u0105 metryk\u0119. Dr Paprot-Wielopolska okre\u015bla go jako „realne narz\u0119dzie ochrony i kontynuacji tych tradycji”. Mia\u0142by pom\u00f3c zachowa\u0107 r\u00f3wnowag\u0119 pomi\u0119dzy historyczn\u0105 to\u017csamo\u015bci\u0105 jarmarku a jego wsp\u00f3\u0142czesnym, coraz bardziej komercyjnym charakterem.<\/p>\n
Przygotowania rozpocz\u0119\u0142y si\u0119 w 2025 roku. G\u0142\u00f3wnym wnioskodawc\u0105 jest Instytut Kaszubski w Gda\u0144sku, kt\u00f3ry wsp\u00f3\u0142pracuje z Pomorsk\u0105 Izb\u0105 Rzemie\u015blnicz\u0105 Ma\u0142ych i \u015arednich Przedsi\u0119biorstw oraz Muzeum Gda\u0144ska. Projekt wspieraj\u0105 Mi\u0119dzynarodowe Targi Gda\u0144skie.<\/p>\n
W czasie ubieg\u0142orocznej edycji prowadzono obserwacje etnograficzne i dokumentacj\u0119 fotograficzn\u0105. W kolejnych miesi\u0105cach przeprowadzono ponad 20 pog\u0142\u0119bionych wywiad\u00f3w z rzemie\u015blnikami, uczestnikami i organizatorami. Historycy prowadzili kwerendy archiwalne w Polsce i za granic\u0105, a mieszka\u0144cy Gda\u0144ska odpowiadali w ankietach na pytania dotycz\u0105ce znaczenia wydarzenia i poparcia dla planowanego wpisu.<\/p>\n
Wa\u017cnym etapem by\u0142y marcowe konsultacje w Wielkiej Sali Wety Ratusza G\u0142\u00f3wnego Miasta. Wzi\u0119\u0142o w nich udzia\u0142 kilkadziesi\u0105t os\u00f3b, przede wszystkim rzemie\u015blnicy, wystawcy i stali uczestnicy jarmarku. Podczas cz\u0119\u015bci warsztatowej okre\u015blano, jakie elementy tradycji powinny znale\u017a\u0107 si\u0119 we wniosku, jakie warto\u015bci wymagaj\u0105 ochrony oraz co mo\u017ce zagrozi\u0107 ich zachowaniu. Uczestnicy pracowali r\u00f3wnie\u017c nad nazw\u0105 wpisu i przysz\u0142ym programem ochrony.<\/p>\n
Nie by\u0142a to formalno\u015b\u0107. Zgodnie z zasadami ochrony niematerialnego dziedzictwa, wniosek powinien wyrasta\u0107 z do\u015bwiadczenia os\u00f3b, kt\u00f3re dan\u0105 tradycj\u0119 podtrzymuj\u0105 i przekazuj\u0105 dalej. To one nazywane s\u0105 depozytariuszami. Dr Paprot-Wielopolska podkre\u015bla: „Bez ich zgody, zaanga\u017cowania i g\u0142osu nie ma mowy o wpisie”.<\/p>\n
Podczas konsultacji przez aklamacj\u0119 wybrano reprezentanta tego \u015brodowiska. Zosta\u0142 nim Robert Niemiec z Pracowni R\u0119kodzie\u0142a „Jednoro\u017cec Unicornis” w Olkuszu, od lat zwi\u0105zany z gda\u0144skim jarmarkiem. Jako g\u0142\u00f3wny depozytariusz wsp\u00f3\u0142tworzy\u0142 tre\u015b\u0107 wniosku i podpisze dokument w imieniu \u015brodowiska, potwierdzaj\u0105c autentyczno\u015b\u0107 oraz znaczenie opisywanej tradycji.<\/p>\n
Krajowa Lista Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego jest prowadzona w zwi\u0105zku z ratyfikowaniem przez Polsk\u0119 Konwencji UNESCO z 2003 roku. Nie jest to jednak Lista \u015awiatowego Dziedzictwa UNESCO, lecz krajowy spis \u017cywych tradycji, zwyczaj\u00f3w, praktyk i umiej\u0119tno\u015bci. Obecnie obejmuje 129 wpis\u00f3w. Z Gda\u0144ska znalaz\u0142a si\u0119 na niej dot\u0105d kultura carillonowa. Na li\u015bcie s\u0105 tak\u017ce pok\u0142ony feretron\u00f3w podczas pielgrzymek na Kalwari\u0119 Wejherowsk\u0105.<\/p>\n
Sam wpis nie zapewnia tradycji ochrony prawnej w\u0142a\u015bciwej dla materialnych zabytk\u00f3w. Nak\u0142ada jednak na depozytariuszy obowi\u0105zek przygotowania i realizowania programu ochrony. Trzeba wskaza\u0107 dzia\u0142ania, kt\u00f3re pomog\u0105 przekazywa\u0107 wiedz\u0119 kolejnym pokoleniom, wspiera\u0107 rzemie\u015blnik\u00f3w, dokumentowa\u0107 zwyczaje oraz reagowa\u0107 na zjawiska zagra\u017caj\u0105ce to\u017csamo\u015bci jarmarku.<\/p>\n
Andrzej Bojanowski, prezes Mi\u0119dzynarodowych Targ\u00f3w Gda\u0144skich, zaznacza, \u017ce ca\u0142y proces jest „zobowi\u0105zaniem do ochrony dziedzictwa rzemios\u0142a, handlu i lokalnej przedsi\u0119biorczo\u015bci, a nie jedynie formalnym celem”. Dlatego w prace w\u0142\u0105czono nie tylko instytucje i naukowc\u00f3w, lecz przede wszystkim ludzi, kt\u00f3rzy co roku przywo\u017c\u0105 do Gda\u0144ska swoje wyroby, historie i do\u015bwiadczenia.<\/p>\n
Pocz\u0105tki tradycji prowadz\u0105 do gda\u0144skich dominikan\u00f3w. W 1260 r. papie\u017c Aleksander IV zezwoli\u0142 zakonnikom na udzielanie 100-dniowych odpust\u00f3w w dniu \u015bwi\u0119ta ich za\u0142o\u017cyciela. Religijnej uroczysto\u015bci zacz\u0119\u0142o towarzyszy\u0107 spotkanie kupc\u00f3w, rzemie\u015blnik\u00f3w i pielgrzym\u00f3w. Pierwsze pewne \u017ar\u00f3d\u0142owe wzmianki o samym jarmarku pochodz\u0105 z 2. po\u0142. XIV wieku.<\/p>\n
Z czasem wydarzenie rozros\u0142o si\u0119 poza otoczenie klasztoru. Do gda\u0144skiego portu przybywa\u0142y statki z r\u00f3\u017cnych cz\u0119\u015bci Europy, a obok kupc\u00f3w pojawiali si\u0119 kuglarze, akrobaci i w\u0119drowne trupy teatralne. W 1568 r. nuncjusz apostolski Giulio Ruggieri pisa\u0142 o wielkim sierpniowym jarmarku, na kt\u00f3ry zachodnie narody przywozi\u0142y drog\u0105 l\u0105dow\u0105 i morsk\u0105 towary oraz kosztowno\u015bci.<\/p>\n
Wielowiekow\u0105 tradycj\u0119 przerwa\u0142a II wojna \u015bwiatowa. Wydarzenie powr\u00f3ci\u0142o w 1972 r., z inicjatywy Towarzystwa Przyjaci\u00f3\u0142 Gda\u0144ska i redakcji „Wieczoru Wybrze\u017ca”. Zdaniem badaczek w\u0142a\u015bnie ten powr\u00f3t, po ponad 30 latach przerwy, najlepiej pokazuje, \u017ce jarmark nie jest wy\u0142\u0105cznie ofert\u0105 handlow\u0105. Zosta\u0142 przywr\u00f3cony, poniewa\u017c mieszka\u0144cy potrzebowali go jako cz\u0119\u015bci miejskiego rytua\u0142u i w\u0142asnej pami\u0119ci. Do nazwy Jarmark \u015bw. Dominika powr\u00f3cono w 1991 roku.<\/p>\n
Tegoroczne has\u0142o brzmi: „Tu ka\u017cdy ma swoj\u0105 histori\u0119”. Na Targu W\u0119glowym stanie Domek Wspomnie\u0144, w kt\u00f3rym b\u0119dzie mo\u017cna obejrze\u0107 jarmarkowe pami\u0105tki, pozostawi\u0107 w\u0142asn\u0105 opowie\u015b\u0107 i otrzyma\u0107 piecz\u0119\u0107 z kogutem. Strefa Kolekcjoner\u00f3w zostanie przeniesiona z D\u0142ugich Ogrod\u00f3w na Targ W\u0119glowy.<\/p>\n
W jarmarku we\u017amie udzia\u0142 ok. 715 wystawc\u00f3w, w tym 250 z Pomorza i prawie 150 z Gda\u0144ska. Zaplanowano niemal 300 koncert\u00f3w, warsztat\u00f3w, pokaz\u00f3w i innych wydarze\u0144.<\/p>\n
Uroczysta ceremonia otwarcia rozpocznie si\u0119 w sobot\u0119 25 lipca o godz. 12 na przedpro\u017cu Dworu Artusa. W tym roku przygotowano j\u0105 w formie widowiska musicalowego, kt\u00f3rego kanw\u0105 sta\u0142y si\u0119 wspomnienia R. Niemca. Po ceremonii ulicami miasta przejdzie barwna parada. Jarmark potrwa do 16 sierpnia.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Co w\u0142a\u015bciwie ma zosta\u0107 wpisane na Krajow\u0105 List\u0119 Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego? Nie chodzi o ochron\u0119 samej imprezy, jej…\n","protected":false},"author":2,"featured_media":577502,"comment_status":"","ping_status":"","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":"","_share_on_mastodon":"0"},"categories":[51610],"tags":[58809,1048,59306,21690,113634,57038,42,38,40,39,41,9378],"class_list":["post-577501","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","category-gdansk","tag-archidiecezja-gdanska","tag-gdansk","tag-gosc-gdanski","tag-gosc-niedzielny","tag-jarmark-dominikanski","tag-jarmark-sw-dominika","tag-pl","tag-poland","tag-polish","tag-polska","tag-polski","tag-tygodnik-katolicki"],"share_on_mastodon":{"url":"https:\/\/pubeurope.com\/@pl\/116976735195815052","error":""},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/577501","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=577501"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/577501\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/577502"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=577501"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=577501"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=577501"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}