{"id":583108,"date":"2026-07-27T16:15:23","date_gmt":"2026-07-27T16:15:23","guid":{"rendered":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/583108\/"},"modified":"2026-07-27T16:15:23","modified_gmt":"2026-07-27T16:15:23","slug":"tajemnice-wszechswiata-prof-meissner-wskazuje-to-jest-jedyny-pewnik","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/583108\/","title":{"rendered":"Tajemnice Wszech\u015bwiata. Prof. Meissner wskazuje: to jest jedyny pewnik"},"content":{"rendered":"

Piotr Gruszka: Panie profesorze, co dzi\u015b mo\u017cemy z ca\u0142\u0105 pewno\u015bci\u0105 powiedzie\u0107 o Wszech\u015bwiecie? Czy istnieje co\u015b, czego nie mo\u017cna podwa\u017cy\u0107?<\/p>\n

Prof. Krzysztof A. Meissner: Tak naprawd\u0119 pewne jest tylko to, \u017ce Wszech\u015bwiat jako byt materialny podlega prawom fizyki. S\u0105 one niezmienne i uniwersalne. Zawsze twierdz\u0119, \u017ce s\u0105 pi\u0119kne, proste i eleganckie.<\/p>\n

Nasze poznanie tych praw zmienia si\u0119 z czasem. Rozr\u00f3\u017cnia\u0142bym wi\u0119c prawa fizyki jako rzeczywiste prawa \u2014 takie plato\u0144skie byty idealne, kt\u00f3re naprawd\u0119 rz\u0105dz\u0105 Wszech\u015bwiatem \u2014 od naszej wiedzy o tych prawach. Ta wiedza mo\u017ce si\u0119 zmienia\u0107.<\/p>\n

Jedynym absolutnym pewnikiem jest to, \u017ce one rz\u0105dz\u0105 \u015bwiatem. Za ka\u017cdym razem zdumiewa mnie sam fakt ich istnienia. \u015awiatem nie rz\u0105dzi chaos, lecz sp\u00f3jne, eleganckie prawa. Nie potrafimy tego wyja\u015bni\u0107. Mo\u017cemy si\u0119 jedynie zadziwi\u0107, \u017ce tak w\u0142a\u015bnie jest.<\/p>\n

Czyli Wszech\u015bwiat jest uporz\u0105dkowany, tylko my tego porz\u0105dku jeszcze do ko\u0144ca nie rozumiemy?<\/p>\n

Pewne jest to, \u017ce istnieje porz\u0105dek wynikaj\u0105cy z praw fizyki, kt\u00f3ry daleko przekracza to, co jeste\u015bmy dzi\u015b w stanie zrozumie\u0107.<\/p>\n

Powoli odczytujemy te prawa dzi\u0119ki wysi\u0142kom kolejnych pokole\u0144 wybitnych naukowc\u00f3w. Stopniowo odkrywamy porz\u0105dek, kt\u00f3ry poprzez nie jest wpisany w funkcjonowanie Wszech\u015bwiata.<\/p>\n

Sk\u0105d zatem wzi\u0105\u0142 si\u0119 Wszech\u015bwiat?<\/p>\n

Tu przychodzi z odpowiedzi\u0105 koncepcja Wielkiego Wybuchu. W standardowej kosmologii oznacza on pocz\u0105tkow\u0105 osobliwo\u015b\u0107, od kt\u00f3rej zaczynamy liczy\u0107 czas w naszym Wszech\u015bwiecie.<\/p>\n

Samo poj\u0119cie Wielkiego Wybuchu ma jednak dwa znaczenia. Pierwsze jest takie, \u017ce Wszech\u015bwiat by\u0142 kiedy\u015b niezwykle gor\u0105cy i g\u0119sty, a nast\u0119pnie zacz\u0105\u0142 si\u0119 rozszerza\u0107 i stygn\u0105\u0107, tworz\u0105c struktury, kt\u00f3re dzi\u015b obserwujemy. Z tym w\u0142a\u015bciwie nikt nie dyskutuje.<\/p>\n

\"Ilustracja <\/p>\n

MARK GARLICK\/SCIENCE PHOTO LIBRA \/ SPB \/ AFP<\/p>\n

Ilustracja przedstawia ewolucj\u0119 Wszech\u015bwiata od Wielkiego Wybuchu (w lewym g\u00f3rnym rogu) do czas\u00f3w wsp\u00f3\u0142czesnych (w prawym dolnym rogu) <\/p>\n

Drugie znaczenie jest znacznie dalej id\u0105ce \u2014 zak\u0142ada, \u017ce by\u0142 to pocz\u0105tek wszystkiego. Ja jednak patrz\u0119 na to nieco inaczej. Dla mnie powstanie \u015bwiata oznacza przede wszystkim powstanie praw fizyki, a niekoniecznie powstanie materialnego Wszech\u015bwiata, kt\u00f3ry nas otacza.<\/p>\n

Co zatem mog\u0142o by\u0107 przed Wielkim Wybuchem?<\/p>\n

Zacznijmy od ko\u0144ca naszego Wszech\u015bwiata. Za oko\u0142o pi\u0119\u0107 miliard\u00f3w lat nasza galaktyka, Droga Mleczna, zderzy si\u0119 z Galaktyk\u0105 Andromedy i zostanie przez ni\u0105 wch\u0142oni\u0119ta. P\u00f3\u017aniej, w niewyobra\u017calnie odleg\u0142ej przysz\u0142o\u015bci, z wszystkich gromad galaktyk pozostan\u0105 czarne dziury, a po ich wyparowaniu \u2014 jedynie fotony i fale grawitacyjne w ogromnym, zimnym Wszech\u015bwiecie.<\/p>\n

Roger Penrose zaproponowa\u0142 hipotez\u0119 \u2014 Konforemn\u0105 Kosmologi\u0119 Cykliczn\u0105 (CCC), nad kt\u00f3r\u0105 wsp\u00f3lnie pracujemy \u2014 \u017ce taki ko\u0144cowy stan mo\u017ce by\u0107 jednocze\u015bnie pocz\u0105tkiem kolejnego Wszech\u015bwiata. Penrose nazywa go eonem. Zgodnie z t\u0105 koncepcj\u0105 nast\u0119pnym etapem po wyparowaniu czarnych dziur w poprzednim eonie jest przej\u015bcie prowadz\u0105ce do narodzin nowego, bardzo gor\u0105cego i bardzo g\u0119stego eonu, kt\u00f3ry ponownie zaczyna si\u0119 rozszerza\u0107 i tworzy\u0107 struktury podobne do tych, kt\u00f3re obserwujemy dzi\u015b.<\/p>\n

\"Laureat <\/p>\n

Niklas Hall\u00e9n \/ POOL \/ AFP<\/p>\n

Laureat Nagrody Nobla w dziedzinie fizyki Roger Penrose pozuje ze swoim medalem (2020 r.) <\/p>\n

Ja wierz\u0119, \u017ce podczas takiego przej\u015bcia prawa fizyki i podstawowe sta\u0142e pozostaj\u0105 niezmienne.<\/p>\n

Czy poprzedni eon by\u0142 podobny do naszego?<\/p>\n

Tego nie wiem. Nie wiem r\u00f3wnie\u017c, czy kolejny b\u0119dzie do niego podobny. Mo\u017ce tak by\u0107, poniewa\u017c prawa fizyki s\u0105 w ka\u017cdym kolejnym eonie takie same. Uwa\u017cam, \u017ce jest to niezwykle atrakcyjna idea.<\/p>\n

Jak du\u017c\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 Wszech\u015bwiata jeste\u015bmy dzi\u015b w stanie zobaczy\u0107?<\/p>\n

To jest pytanie w pewnym sensie \u017ale zadane. To troch\u0119 tak, jakby zapyta\u0107 Kolumba, kiedy p\u0142yn\u0105\u0142 przez ocean na zach\u00f3d, jak daleko jest do Indii. Dop\u00f3ki nie dop\u0142yn\u0105\u0142 do l\u0105du, po prostu tego nie wiedzia\u0142.<\/p>\n

Znamy tylko ten fragment Wszech\u015bwiata, z kt\u00f3rego zd\u0105\u017cy\u0142o dotrze\u0107 do nas \u015bwiat\u0142o. To kula o promieniu mniej wi\u0119cej 14 mld lat \u015bwietlnych. Natomiast poza ni\u0105 prawdopodobnie istnieje dalsza cz\u0119\u015b\u0107 Wszech\u015bwiata \u2014 podobna albo zupe\u0142nie inna \u2014 o kt\u00f3rej nic nie wiemy.<\/p>\n

Z czego to wynika?<\/p>\n

Wynika to z faktu, \u017ce \u015bwiat\u0142o ma sko\u0144czon\u0105 pr\u0119dko\u015b\u0107, a Wszech\u015bwiat ma sko\u0144czony wiek. Dlatego nie mo\u017cemy powiedzie\u0107, jak\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 ca\u0142ego Wszech\u015bwiata dzi\u015b widzimy. By\u0107 mo\u017ce Wszech\u015bwiat jest niesko\u0144czony. Wtedy obserwowalny fragment by\u0142by zaledwie dowolnie ma\u0142\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 ca\u0142o\u015bci. A by\u0107 mo\u017ce jest sko\u0144czony, ale nie ma granic, tak jak sfera \u2014 tylko w przypadku Wszech\u015bwiata tr\u00f3jwymiarowa, a nie dwuwymiarowa, do jakich jeste\u015bmy przyzwyczajeni.<\/p>\n

Mo\u017cna to sobie wyobrazi\u0107 na przyk\u0142adzie dwuwymiarowej powierzchni kuli. Gdyby\u015bmy stali na biegunie p\u00f3\u0142nocnym, w chwili t=0, \u015bwiat\u0142o dociera\u0142oby do nas z coraz bardziej odleg\u0142ych r\u00f3wnole\u017cnik\u00f3w. Gdyby dotar\u0142o do nas z okolic, powiedzmy, ko\u0142a podbiegunowego, powiedzieliby\u015bmy: „No dobrze, tyle ju\u017c wiemy”. Ale nadal by\u0142aby tylko cz\u0119\u015b\u0107 informacji i nie wiedzieliby\u015bmy, czy powierzchnia dalej si\u0119 domyka i tworzy sfer\u0119, czy wygl\u0105da dalej zupe\u0142nie inaczej.<\/p>\n

Wiemy wi\u0119c tylko o tej cz\u0119\u015bci Wszech\u015bwiata, z kt\u00f3rej zd\u0105\u017cy\u0142 dotrze\u0107 do nas sygna\u0142. O tym, co znajduje si\u0119 dalej, na razie nie mo\u017cemy w zasadzie nic powiedzie\u0107.<\/p>\n

„To by\u0142a prawdziwa rewolucja”<\/p>\n

Panie profesorze, wiedza cz\u0142owieka o Wszech\u015bwiecie jest spora?<\/p>\n

Naprawd\u0119 bardzo du\u017co ju\u017c wiemy o Wszech\u015bwiecie. Na przyk\u0142ad dok\u0142adnie sto lat temu Edwin Hubble odkry\u0142, \u017ce gwiazdy nie s\u0105 roz\u0142o\u017cone r\u00f3wnomiernie w ca\u0142ym Wszech\u015bwiecie, lecz gromadz\u0105 si\u0119 w galaktyki.<\/p>\n

Wiemy te\u017c, \u017ce istniej\u0105 galaktyki bardzo odleg\u0142e od naszej. Galaktyka Andromedy znajduje si\u0119 oko\u0142o 2,5 mln lat \u015bwietlnych od nas. My sami \u017cyjemy wewn\u0105trz Drogi Mlecznej, ale wraz z Galaktyk\u0105 Andromedy oraz Wielkim i Ma\u0142ym Ob\u0142okiem Magellana i galaktykami kar\u0142owatymi nale\u017cymy do zwi\u0105zanej ze sob\u0105 gromady galaktyk, tzw. Grupy Lokalnej.<\/p>\n

\"Droga <\/p>\n

Philippe Jacquot \/ Biosphoto \/ AFP<\/p>\n

Droga Mleczna roz\u015bwietla nocne niebo. Po lewej stronie zdj\u0119cia dostrzegalna jest niewielka \u0142una \u015bwietlna pochodz\u0105ca z miasta San Pedro de Atacama na pustyni Atakama w Chile <\/p>\n

Kolejnym wielkim odkryciem Hubble\u2019a, dwa lata p\u00f3\u017aniej, by\u0142a obserwacja, \u017ce Wszech\u015bwiat si\u0119 rozszerza, co zosta\u0142o wcze\u015bniej przewidziane teoretycznie przez Georges’a Lema\u00eetre’a. To by\u0142a prawdziwa rewolucja. Od czas\u00f3w Arystotelesa wyobra\u017cano sobie Wszech\u015bwiat jako co\u015b zasadniczo niezmiennego. Tymczasem okaza\u0142o si\u0119, \u017ce sam Wszech\u015bwiat ewoluuje i si\u0119 rozszerza.<\/p>\n

Co jeszcze wiemy?<\/p>\n

Rozumiemy ewolucj\u0119 gwiazd, wiemy, czym s\u0105 supernowe, pulsary i gwiazdy neutronowe. Dziesi\u0119\u0107 lat temu po raz pierwszy bezpo\u015brednio wykryto fale grawitacyjne. Ka\u017cde takie odkrycie poszerza nasz\u0105 wiedz\u0119.<\/p>\n

Czego dzi\u015b jeszcze nie wiemy o Wszech\u015bwiecie? Co jest dla fizyk\u00f3w najwi\u0119ksz\u0105 zagadk\u0105?<\/p>\n

Nie wiemy na przyk\u0142ad, dlaczego sta\u0142a kosmologiczna, bardzo dziwny obiekt wprowadzony do kosmologii przez Einsteina, a potwierdzony obserwacyjnie dopiero w latach 90. XX w., ma tak dramatycznie ma\u0142\u0105 warto\u015b\u0107 w por\u00f3wnaniu z tym, czego oczekiwaliby\u015bmy z punktu widzenia fizyki fundamentalnej. Sta\u0142a kosmologiczna to sta\u0142y wk\u0142ad do g\u0119sto\u015bci energii nawet pustej przestrzeni, powoduj\u0105cy rozszerzanie Wszech\u015bwiata, i wielko\u015b\u0107 tego wk\u0142adu pozostaje jedn\u0105 z najwi\u0119kszych zagadek wsp\u00f3\u0142czesnej kosmologii.<\/p>\n

Czemu zawdzi\u0119czamy post\u0119p naszej wiedzy o Wszech\u015bwiecie?<\/p>\n

Dzieje si\u0119 to dzi\u0119ki coraz lepszym teleskopom \u2014 od instrumentu wynalezionego przez Galileusza, poprzez coraz doskonalsze teleskopy, do obecnych teleskop\u00f3w Hubble’a czy Webba na orbicie, tak\u017ce Very Large Telescope w Chile.<\/p>\n

\"Kosmiczny <\/p>\n

united archives \/ WHA \/ PAP<\/p>\n

Kosmiczny Teleskop Hubble’a na orbicie nad Ziemi\u0105 (2009 r.) <\/p>\n

Kluczowy by\u0142 r\u00f3wnie\u017c rozw\u00f3j teorii. Tak naprawd\u0119 Wszech\u015bwiat jako ca\u0142o\u015b\u0107 zacz\u0119li\u015bmy rozumie\u0107 dopiero dzi\u0119ki r\u00f3wnaniom Einsteina z 1915 r. Grawitacja Newtona nie pozwala\u0142a opisa\u0107 ca\u0142ego Wszech\u015bwiata. Dopiero og\u00f3lna teoria wzgl\u0119dno\u015bci stworzy\u0142a teoretyczne podstawy wsp\u00f3\u0142czesnej kosmologii i pozwoli\u0142a zrozumie\u0107, jak ca\u0142y Wszech\u015bwiat powinien si\u0119 zachowywa\u0107, nawet je\u015bli wielu jego element\u00f3w nadal do ko\u0144ca nie znamy.<\/p>\n

„O Wszech\u015bwiecie wiemy naprawd\u0119 bardzo du\u017co”<\/p>\n

Dlaczego mimo ogromnego post\u0119pu technologicznego wci\u0105\u017c nie wiemy o Wszech\u015bwiecie tyle, ile chcieliby\u015bmy? Co najbardziej nas ogranicza?<\/p>\n

Wed\u0142ug mnie to nie do ko\u0144ca prawda. O Wszech\u015bwiecie wiemy naprawd\u0119 bardzo du\u017co, mimo tego, \u017ce obserwujemy go tak naprawd\u0119 tylko z jednego punktu. Potrafimy zrozumie\u0107, dlaczego si\u0119 rozszerza i opisa\u0107 jego ewolucj\u0119. Oczywi\u015bcie nie wszystko jest ju\u017c wyja\u015bnione. Nie do ko\u0144ca rozumiemy na przyk\u0142ad pochodzenie wielkich kosmicznych pustek czy obszar\u00f3w o wi\u0119kszej g\u0119sto\u015bci przyci\u0105gaj\u0105cych do siebie ca\u0142e galaktyki. Ale z punktu widzenia naszego rozumienia ca\u0142ego Wszech\u015bwiata s\u0105 to raczej szczeg\u00f3\u0142y ni\u017c fundamenty.<\/p>\n

Kluczowe by\u0142o to, \u017ce r\u00f3wnania Einsteina da\u0142y nam j\u0119zyk i narz\u0119dzia do opisu Wszech\u015bwiata jako ca\u0142o\u015bci. Bez nich rzeczywi\u015bcie mogliby\u015bmy powiedzie\u0107, \u017ce nie rozumiemy, co si\u0119 z nim dzieje. Natomiast dzi\u0119ki og\u00f3lnej teorii wzgl\u0119dno\u015bci mamy sp\u00f3jny, niezwykle g\u0142\u0119boki obraz ewolucji Wszech\u015bwiata.<\/p>\n

Ludzko\u015b\u0107 zadaje sobie to pytanie od dziesi\u0119cioleci i chyba wci\u0105\u017c najbardziej nas ono fascynuje: czy jeste\u015bmy sami we Wszech\u015bwiecie? A mo\u017ce istniej\u0105 gdzie\u015b inne formy \u017cycia \u2014 niekoniecznie podobne do nas, by\u0107 mo\u017ce takie, kt\u00f3rych dzi\u015b nawet nie potrafimy sobie wyobrazi\u0107 ani wykry\u0107?<\/p>\n

To nie jest pytanie nale\u017c\u0105ce do fizyki, rzecz jasna. Mog\u0119 jedynie powiedzie\u0107, jak ja na to patrz\u0119.<\/p>\n

Podejmowane s\u0105 r\u00f3\u017cne pr\u00f3by przypisania prawdopodobie\u0144stwa powstania \u017cycia we Wszech\u015bwiecie. Uwa\u017cam jednak, \u017ce jest to bezu\u017cyteczne, a nawet myl\u0105ce. Prawdopodobie\u0144stwo przypisujemy zjawiskom, kt\u00f3re ju\u017c obserwowali\u015bmy i kt\u00f3re mo\u017cemy policzy\u0107. Je\u015bli w jakim\u015b zbiorze dane zjawisko wyst\u0119puje w pi\u0119ciu procentach przypadk\u00f3w, mo\u017cemy m\u00f3wi\u0107 o jego prawdopodobie\u0144stwie.<\/p>\n

Tymczasem do tej pory nie znale\u017ali\u015bmy ani jednego potwierdzonego przypadku \u017cycia poza Ziemi\u0105. Nie mamy wi\u0119c podstaw, by przypisywa\u0107 temu jakiekolwiek prawdopodobie\u0144stwo.<\/p>\n

Podam prosty przyk\u0142ad. Gdyby\u015bmy mieli sto work\u00f3w ziemniak\u00f3w i zapytali, jakie jest prawdopodobie\u0144stwo znalezienia w nich cebuli, a w \u017cadnym worku nie znale\u017aliby\u015bmy ani jednej, to nie potrafiliby\u015bmy odpowiedzie\u0107 na takie pytanie. Nie wiedzieliby\u015bmy, czy w milionowym worku ona si\u0119 pojawi, czy r\u00f3wnie\u017c nie.<\/p>\n

Dok\u0142adnie tak samo jest z \u017cyciem pozaziemskim. Mo\u017cemy jedynie snu\u0107 hipotezy, \u017ce przy odpowiednich warunkach \u2014 obecno\u015bci w\u0119gla, azotu, tlenu, odpowiedniej temperaturze i wielu innych czynnikach \u2014 mog\u0142y powsta\u0107 zwi\u0105zki chemiczne, kt\u00f3re z czasem doprowadzi\u0142y do pojawienia si\u0119 RNA. A to w\u0142a\u015bnie RNA, wed\u0142ug obecnych hipotez, by\u0142o pierwsz\u0105 cz\u0105steczk\u0105 zdoln\u0105 do samoreplikacji.<\/p>\n

Dop\u00f3ki jednak nie znajdziemy drugiego przyk\u0142adu \u017cycia, nie wiemy, jakie warunki rzeczywi\u015bcie s\u0105 konieczne. By\u0107 mo\u017ce potrzebne jest jeszcze co\u015b, o czym dzi\u015b nawet nie my\u015blimy, a czego nigdzie poza Ziemi\u0105 nie ma. A mo\u017ce przeciwnie \u2014 wystarczy kilka podstawowych warunk\u00f3w. Tego po prostu nie wiemy.<\/p>\n

Nie m\u00f3wi\u0119 ju\u017c nawet o \u017cyciu inteligentnym. Czasami, patrz\u0105c na nas samych, mam w\u0105tpliwo\u015bci, na ile ono rzeczywi\u015bcie jest inteligentne. Powstanie cywilizacji podobnej do naszej wymaga\u0142oby ogromnej liczby szcz\u0119\u015bliwych zbieg\u00f3w okoliczno\u015bci. Wystarczy\u0142by cho\u0107by wielki kataklizm, seria erupcji wulkanicznych czy inne wydarzenie, kt\u00f3re przerwa\u0142oby ewolucj\u0119.<\/p>\n

Dlatego nie chcia\u0142bym tutaj wyg\u0142asza\u0107 kategorycznych s\u0105d\u00f3w. Je\u017celi Wszech\u015bwiat jest niesko\u0144czony, to by\u0107 mo\u017ce istnieje niesko\u0144czenie wiele szans na powstanie \u017cycia. Natomiast je\u015bli m\u00f3wimy o obserwowalnym przez nas Wszech\u015bwiecie, jestem przekonany, \u017ce nie ma w nim innych cywilizacji podobnych do naszej. A czy gdzie\u015b istnieje jakakolwiek inna forma \u017cycia? Tego po prostu nie wiemy. Najpierw musieliby\u015bmy j\u0105 znale\u017a\u0107. Dopiero wtedy mo\u017cna by\u0142oby m\u00f3wi\u0107 o jakimkolwiek prawdopodobie\u0144stwie.<\/p>\n

Troch\u0119 smutno, je\u015bli rzeczywi\u015bcie jeste\u015bmy sami.<\/p>\n

Ja bym si\u0119 tym nie martwi\u0142. Nie wiadomo, czy rzeczywi\u015bcie by\u0142oby si\u0119 z czego cieszy\u0107 i czy nasza rado\u015b\u0107 nie trwa\u0142aby kr\u00f3tko\u2026<\/p>\n

\"Ziemia <\/p>\n

NASA\/LEONELLO CALVETTI \/ AFP<\/p>\n

Ziemia i Ksi\u0119\u017cyc <\/p>\n

„Nie uwa\u017cam tej koncepcji za nauk\u0119”<\/p>\n

W takim razie zapytam o r\u00f3wnoleg\u0142e Wszech\u015bwiaty. Czy ich istnienie to dzi\u015b hipoteza naukowa, czy co\u015b wi\u0119cej?<\/p>\n

Po pierwsze, maj\u0105 po angielsku bardzo \u0142adn\u0105 nazw\u0119 \u2014 Multiverse, w odr\u00f3\u017cnieniu od Universe. Na tym jednak, moim zdaniem, ko\u0144czy si\u0119 zaleta tego pomys\u0142u.<\/p>\n

Nie uwa\u017cam tej koncepcji za nauk\u0119. Je\u017celi zak\u0142adamy, \u017ce w ka\u017cdym punkcie czasoprzestrzeni mo\u017ce powsta\u0107 nowy Wszech\u015bwiat, z kt\u00f3rym natychmiast tracimy jakikolwiek kontakt przyczynowy, to oznacza, \u017ce takiej hipotezy nie da si\u0119 sprawdzi\u0107. A je\u015bli czego\u015b nie mo\u017cna zweryfikowa\u0107, to nie nale\u017cy to do nauki. Dlatego rozwa\u017cania na ten temat uwa\u017cam za raczej ja\u0142owe i zupe\u0142nie mnie nie przekonuj\u0105.<\/p>\n

M\u00f3wienie, \u017ce co\u015b mo\u017ce istnie\u0107, ale z definicji nigdy nie b\u0119dziemy mogli tego udowodni\u0107 ani sfalsyfikowa\u0107, nie jest zgodne z paradygmatem wsp\u00f3\u0142czesnej fizyki. Z mojego punktu widzenia nie jest to fizyka, lecz spekulacja, kt\u00f3ra niewiele wnosi do naszego poznania Wszech\u015bwiata.<\/p>\n

A czy podobnie jest z podr\u00f3\u017cami w czasie? To r\u00f3wnie\u017c ja\u0142owe rozwa\u017cania?<\/p>\n

Tutaj trzeba rozr\u00f3\u017cni\u0107 dwie rzeczy. Ka\u017cdy z nas ma tzw. sto\u017cek przysz\u0142o\u015bci, czyli obszar zdarze\u0144, na kt\u00f3re mo\u017ce wp\u0142yn\u0105\u0107, oraz sto\u017cek przesz\u0142o\u015bci \u2014 wszystko to, sk\u0105d informacje mog\u0142y dotrze\u0107 do nas z pr\u0119dko\u015bci\u0105 \u015bwiat\u0142a lub mniejsz\u0105 i ukszta\u0142towa\u0107 obecn\u0105 sytuacj\u0119.<\/p>\n

Uwa\u017cam, \u017ce podr\u00f3\u017ce do w\u0142asnego sto\u017cka przesz\u0142o\u015bci s\u0105 niemo\u017cliwe. Zwykle przywo\u0142uje si\u0119 tu paradoks dziadka: gdybym cofn\u0105\u0142 si\u0119 w czasie i sprawi\u0142, \u017ce m\u00f3j dziadek nigdy nie spotka\u0142 mojej babci, to sam bym si\u0119 nie narodzi\u0142. Jak wi\u0119c m\u00f3g\u0142bym odby\u0107 tak\u0105 podr\u00f3\u017c? Takie podr\u00f3\u017ce, naruszaj\u0105ce zwi\u0105zek przyczynowo-skutkowy, uwa\u017cam za absolutnie niemo\u017cliwe.<\/p>\n

A co z obszarami, kt\u00f3re znajduj\u0105 si\u0119 poza naszym sto\u017ckiem przesz\u0142o\u015bci i przysz\u0142o\u015bci?<\/p>\n

We\u017amy przyk\u0142ad Galaktyki Andromedy, oddalonej od nas o oko\u0142o 2,5 miliona lat \u015bwietlnych. To, co dzieje si\u0119 tam teraz, zobaczymy dopiero za 2,5 miliona lat. Gdyby to, co dzieje si\u0119 tam obecnie, mia\u0142o wp\u0142yw na nas teraz mimo tej odleg\u0142o\u015bci, nazwa\u0142bym oddzia\u0142ywaniem nielokalnym.<\/p>\n

\"Galaktyka <\/p>\n

PEDRO PUENTE HOYOS \/ PAP<\/p>\n

Galaktyka Andromedy <\/p>\n

Nie wykluczam istnienia wp\u0142yw\u00f3w nielokalnych. O ile naruszenie przyczynowo\u015bci uwa\u017cam za niemo\u017cliwe, o tyle nielokalno\u015b\u0107 \u2014 ju\u017c nie, na co po\u015brednio mo\u017ce wskazywa\u0107 spl\u0105tanie kwantowe, czyli sytuacja, gdy dwa obiekty kwantowe zachowuj\u0105 si\u0119 jak jeden wsp\u00f3lny uk\u0142ad, nawet je\u017celi s\u0105 bardzo daleko od siebie i pomiar jednego jest powi\u0105zany z wynikiem pomiaru drugiego, chocia\u017c nie umo\u017cliwia to przesy\u0142anie informacji z pr\u0119dko\u015bci\u0105 wi\u0119ksz\u0105 ni\u017c \u015bwiat\u0142o.<\/p>\n

Nie my\u015bl\u0119 wi\u0119c o podr\u00f3\u017cy w czasie jako o fizycznym przeniesieniu cz\u0142owieka do przesz\u0142o\u015bci czy przysz\u0142o\u015bci. Bardziej chodzi mi o mo\u017cliwo\u015b\u0107 oddzia\u0142ywania zjawisk w spos\u00f3b nielokalny. Wyobra\u017cam sobie, \u017ce przysz\u0142a fizyka mo\u017ce w\u0142\u0105czy\u0107 takie zjawiska do swojego opisu rzeczywisto\u015bci.<\/p>\n

Je\u017celi kto\u015b chcia\u0142by to nazwa\u0107 pewn\u0105 form\u0105 podr\u00f3\u017cy w czasie i przestrzeni, to nie wyklucza\u0142bym takiej mo\u017cliwo\u015bci. Natomiast podr\u00f3\u017ce do w\u0142asnej przesz\u0142o\u015bci, naruszaj\u0105ce przyczynowo\u015b\u0107, uwa\u017cam za niemo\u017cliwe.<\/p>\n

„Mam jedno zasadnicze zastrze\u017cenie”<\/p>\n

Panie profesorze, chcia\u0142bym jeszcze zapyta\u0107 o sztuczn\u0105 inteligencj\u0119. Jej rozw\u00f3j jest dzi\u015b ogromny i w\u0142a\u015bciwie wp\u0142ywa na ka\u017cd\u0105 dziedzin\u0119. Domy\u015blam si\u0119, \u017ce fizycy i kosmolodzy r\u00f3wnie\u017c coraz cz\u0119\u015bciej z niej korzystaj\u0105. Czy rzeczywi\u015bcie AI mo\u017ce pom\u00f3c w dokonywaniu nowych odkry\u0107?<\/p>\n

To bardzo zale\u017cy od tego, o czym m\u00f3wimy. Dla mnie sztuczna inteligencja jest przede wszystkim narz\u0119dziem. Fantastycznym, ale jednak tylko narz\u0119dziem. Przypisywanie jej wi\u0119kszej roli uwa\u017cam za ryzykowne.<\/p>\n

Tam, gdzie mamy do czynienia z ogromnymi zbiorami danych, AI jest niezwykle u\u017cyteczna. Potrafi bardzo szybko analizowa\u0107 nap\u0142ywaj\u0105ce informacje, pomaga\u0107 w ich porz\u0105dkowaniu, wykrywaniu zale\u017cno\u015bci czy pisaniu program\u00f3w \u2014 zar\u00f3wno numerycznych, jak i symbolicznych. Jestem przekonany, \u017ce zmieni nauk\u0119, dziennikarstwo i wiele innych dziedzin, w kt\u00f3rych trzeba pracowa\u0107 na ogromnych zbiorach informacji.<\/p>\n

Mam jednak jedno zasadnicze zastrze\u017cenie. Nie s\u0105dz\u0119, by sztuczna inteligencja by\u0142a w stanie zast\u0105pi\u0107 prawdziw\u0105 kreatywno\u015b\u0107. Dzi\u015b cz\u0119sto s\u0142yszymy, \u017ce dost\u0119p do coraz lepszych modeli AI pozwoli firmom czy instytucjom dzia\u0142a\u0107 szybciej i skuteczniej. W wielu zastosowaniach rzeczywi\u015bcie tak b\u0119dzie. Lepsze modele, trenowane na wi\u0119kszych zbiorach danych i dysponuj\u0105ce wi\u0119ksz\u0105 moc\u0105 obliczeniow\u0105, mog\u0105 wykonywa\u0107 wiele zada\u0144 sprawniej od cz\u0142owieka.<\/p>\n

Ale prawdziwe prze\u0142omy naukowe rodz\u0105 si\u0119 w inny spos\u00f3b.<\/p>\n

Jaki?<\/p>\n

We\u017amy przyk\u0142ad grawitacji. Przez bardzo d\u0142ugi czas, w XIX w., ludzie znali orbity planet i opisywali je za pomoc\u0105 teorii Newtona. Wszyscy mieli dost\u0119p do tych samych danych. Nikomu niczego nie brakowa\u0142o.<\/p>\n

Dopiero Einstein spojrza\u0142 na problem zupe\u0142nie inaczej. Powiedzia\u0142, \u017ce grawitacja nie jest si\u0142\u0105 przyci\u0105gania mi\u0119dzy S\u0142o\u0144cem a planetami, lecz skutkiem zakrzywienia czasoprzestrzeni przez mas\u0119 S\u0142o\u0144ca. Ziemia nie jest wi\u0119c „ci\u0105gni\u0119ta” przez S\u0142o\u0144ce, ale porusza si\u0119 po najprostszej mo\u017cliwej drodze w zakrzywionej czasoprzestrzeni.<\/p>\n

To wymaga\u0142o ca\u0142kowicie nowego sposobu my\u015blenia. Gdyby w 1910 r., przed napisaniem przez Einsteina swoich r\u00f3wna\u0144, istnia\u0142a sztuczna inteligencja wytrenowana na ca\u0142ej \u00f3wczesnej wiedzy o grawitacji, mog\u0142aby analizowa\u0107 dane bez ko\u0144ca, poprawia\u0107 obliczenia czy szuka\u0107 statystycznych zale\u017cno\u015bci. Nie s\u0105dz\u0119 jednak, \u017ceby sama „wpad\u0142a na pomys\u0142” opisania grawitacji za pomoc\u0105 tensor\u00f3w i zakrzywienia czasoprzestrzeni.<\/p>\n

\"Albert <\/p>\n

The Legacy Collection \/ AFP<\/p>\n

Albert Einstein (oko\u0142o 1930 r.) <\/p>\n

W tym sensie prawdziwa kreatywno\u015b\u0107 \u2014 zdolno\u015b\u0107 spojrzenia na problem w spos\u00f3b ca\u0142kowicie nowy \u2014 nie wynika, moim zdaniem, z nauczenia si\u0119 wszystkiego, co ju\u017c wiemy. Nawet je\u015bli dodamy do tego element losowo\u015bci czy statystycznych fluktuacji wbudowanych w algorytm, nie otrzymamy tego samego efektu, co cz\u0142owiek, kt\u00f3ry z niewyt\u0142umaczalnych powod\u00f3w nagle dostrzega zupe\u0142nie now\u0105 drog\u0119.<\/p>\n

Dlatego uwa\u017cam, \u017ce w fizyce do\u015bwiadczalnej, astronomii czy astrofizyce sztuczna inteligencja jest znakomitym narz\u0119dziem. Jest r\u00f3wnie\u017c bardzo pomocna dla fizyk\u00f3w teoretyk\u00f3w przy pisaniu skomplikowanych program\u00f3w i prowadzeniu oblicze\u0144. Natomiast prawdziwa kreatywno\u015b\u0107 pozostaje, moim zdaniem, poza zasi\u0119giem tego narz\u0119dzia.<\/p>\n

„S\u0142owo \u00bbnigdy\u00ab jest niezwykle ryzykowne”<\/p>\n

Czy s\u0105 pytania dotycz\u0105ce Wszech\u015bwiata, na kt\u00f3re \u2014 pana zdaniem \u2014 ludzko\u015b\u0107 mo\u017ce nigdy nie pozna\u0107 odpowiedzi?<\/p>\n

S\u0142owo „nigdy” jest niezwykle ryzykowne, wi\u0119c nie odwa\u017cy\u0142bym si\u0119 go u\u017cy\u0107. Mog\u0119 natomiast wskaza\u0107 pytania, na kt\u00f3re od ponad stu lat pr\u00f3bujemy znale\u017a\u0107 odpowied\u017a i wci\u0105\u017c w\u0142a\u015bciwie nie wiemy nawet, z kt\u00f3rej strony do nich podej\u015b\u0107.<\/p>\n

Jednym z nich jest warto\u015b\u0107 wspomnianej, obserwowanej sta\u0142ej kosmologicznej. W jednostkach bezwymiarowych jest ona niewyobra\u017calnie ma\u0142a \u2014 jedynka po 120 zerach po przecinku. To liczba tak ma\u0142a, \u017ce bardzo trudno wskaza\u0107 jakiekolwiek \u017ar\u00f3d\u0142o jej pochodzenia.<\/p>\n

Podobnie jest w fizyce cz\u0105stek elementarnych. Nie wiemy, dlaczego poszczeg\u00f3lne cz\u0105stki maj\u0105 takie masy, jakie obserwujemy. Dlaczego np. mion jest oko\u0142o 200 razy ci\u0119\u017cszy od elektronu, a taon ponad 3000 razy, mimo \u017ce inne w\u0142asno\u015bci maj\u0105 identyczne?<\/p>\n

Jest te\u017c s\u0142ynna liczba 137. To warto\u015b\u0107 zwi\u0105zana ze sta\u0142\u0105 struktury subtelnej, czyli kwadratu \u0142adunku elektronu w jednostkach bezwymiarowych, r\u00f3wnej oko\u0142o 1\/137. Jest to jedna z najwa\u017cniejszych sta\u0142ych fizyki. Pami\u0119tam, \u017ce kiedy dosta\u0142em pok\u00f3j na wydziale fizyki z numerem 137, by\u0142em z tego naprawd\u0119 dumny. Ale niezale\u017cnie od tej anegdoty pozostaje pytanie: dlaczego ta sta\u0142a ma w\u0142a\u015bnie tak\u0105 warto\u015b\u0107?<\/p>\n

Tak naprawd\u0119 nie wiemy, dlaczego podstawowe sta\u0142e fizyczne s\u0105 takie, jakie s\u0105. Oczywi\u015bcie m\u00f3wimy o wielko\u015bciach bezwymiarowych, bo warto\u015bci zale\u017cne od jednostek mo\u017cna zmienia\u0107, zmieniaj\u0105c sam uk\u0142ad jednostek. Natomiast tych bezwymiarowych nie da si\u0119 w ten spos\u00f3b wyja\u015bni\u0107. Do dzi\u015b nikt nawet nie zbli\u017cy\u0142 si\u0119 do przekonuj\u0105cej odpowiedzi na to pytanie.<\/p>\n

Czy ludzko\u015b\u0107 kiedy\u015b j\u0105 znajdzie? Tego oczywi\u015bcie nie wiem.<\/p>\n

Chcia\u0142bym zapyta\u0107 o pana naukowe marzenie. Gdyby mia\u0142 pan do dyspozycji nieograniczony bud\u017cet, jaki projekt chcia\u0142by pan zrealizowa\u0107?<\/p>\n

Tutaj odwo\u0142am si\u0119 do teorii, kt\u00f3r\u0105 rozwijam i uwa\u017cam za fascynuj\u0105c\u0105. Razem z koleg\u0105 z Instytutu Maxa Plancka, Hermannem Nicolai, zaproponowali\u015bmy hipotez\u0119, opart\u0105 na teorii grawitacji z maksymaln\u0105 liczb\u0105 symetrii, \u017ce ciemn\u0105 materi\u0119 mog\u0105 tworzy\u0107 grawitina \u2014 trwa\u0142e, bardzo ci\u0119\u017ckie, na\u0142adowane cz\u0105stki, o \u0142adunku elektrycznym 2\/3 \u0142adunku elektronu i oko\u0142o miliarda miliard\u00f3w razy ci\u0119\u017csze od protonu.<\/p>\n

Je\u017celi maj\u0105 \u0142adunek elektryczny, to mo\u017cna by\u0142oby je wykrywa\u0107 za pomoc\u0105 scyntylator\u00f3w, czyli specjalnych materia\u0142\u00f3w, kt\u00f3re emituj\u0105 b\u0142yski \u015bwiat\u0142a, gdy cz\u0105stka na\u0142adowana lub promieniowanie przez nie przelatuje. Problem polega na tym, \u017ce zdarza\u0142oby si\u0119 to niezwykle rzadko, poniewa\u017c w otoczeniu Ziemi cz\u0105stek bardzo ci\u0119\u017ckiej ciemnej materii jest niezwykle ma\u0142o.<\/p>\n

Kto\u015b prowadzi podobne badania?<\/p>\n

Obecnie w Chinach dzia\u0142a eksperyment z ogromnym detektorem \u2014 kul\u0105 o \u015brednicy ok. 35 m, wype\u0142nion\u0105 ciek\u0142ym scyntylatorem i obserwowan\u0105 przez oko\u0142o wiele tysi\u0119cy fotopowielaczy. Zosta\u0142 on zbudowany oko\u0142o 700 m pod ziemi\u0105, aby bada\u0107 antyneutrina, bardzo s\u0142abo oddzia\u0142uj\u0105ce cz\u0105stki elementarne, produkowane w niewyobra\u017calnych ilo\u015bciach, ponad 1000 mld na sekund\u0119, w reakcjach j\u0105drowych. W pobli\u017cu s\u0105 dwie elektrownie j\u0105drowe i, mimo \u017ce antyneutrina oddzia\u0142uj\u0105 niezwykle s\u0142abo, to z powodu gigantycznego strumienia, s\u0105 obserwowane przez ten detektor kilkadziesi\u0105t razy dziennie.<\/p>\n

Taki detektor m\u00f3g\u0142by jednak rejestrowa\u0107 r\u00f3wnie\u017c nasze grawitina. Szacujemy, \u017ce przej\u015bcie grawitina przez detektor zdarza\u0142oby si\u0119 \u015brednio jedno rocznie. W Stanach Zjednoczonych powstaje jeszcze wi\u0119kszy eksperyment oparty na ciek\u0142ym argonie o spodziewanej przez nas podobnej cz\u0119sto\u015bci detekcji.<\/p>\n

Gdybym wi\u0119c dysponowa\u0142 nieograniczonym bud\u017cetem, zbudowa\u0142bym ogromny detektor scyntylacyjny o znacznie wi\u0119kszej ni\u017c wspomniane detektory powierzchni. Dzi\u0119ki temu, zamiast czeka\u0107 na pojedynczy sygna\u0142 przez rok lub d\u0142u\u017cej, m\u00f3g\u0142bym ju\u017c po miesi\u0105cu sprawdzi\u0107, czy nasza hipoteza jest prawdziwa i czy przewidywane przez nas grawitina rzeczywi\u015bcie stanowi\u0105 ciemn\u0105 materi\u0119. By\u0142by to r\u00f3wnie\u017c krok w kierunku stworzenia kwantowej teorii grawitacji, ca\u0142kowicie r\u00f3\u017cnej od dotychczas proponowanych.<\/p>\n

To by\u0142oby dla mnie co\u015b niezwykle satysfakcjonuj\u0105cego.<\/p>\n

***<\/p>\n

*Krzysztof A. Meissner jest profesorem na Wydziale Fizyki Uniwersytetu Warszawskiego. By\u0142 dyrektorem naukowym w Narodowym Centrum Bada\u0144 J\u0105drowych w \u015awierku i jest rzecznikiem eksperymentu OSQAR w CERN-ie. Wiele lat by\u0142 profesorem wizytuj\u0105cym w CERN-ie, Niemczech i Francji. Wsp\u00f3\u0142pracuje obecnie z Sir Rogerem Penrose\u2019em z Oxfordu i prof. Hermannem Nicolai z Instytutu Alberta Einsteina w Poczdamie. Prowadzi autorski kana\u0142 popularyzuj\u0105cy nauk\u0119 na YouTube \u2014 www.youtube.com\/@krzysztofmeissner17.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Piotr Gruszka: Panie profesorze, co dzi\u015b mo\u017cemy z ca\u0142\u0105 pewno\u015bci\u0105 powiedzie\u0107 o Wszech\u015bwiecie? Czy istnieje co\u015b, czego nie…\n","protected":false},"author":2,"featured_media":583109,"comment_status":"","ping_status":"","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":"","_share_on_mastodon":"0"},"categories":[20],"tags":[56,61195,10494,49,48,120,118,119,46,42,38,40,39,41,116,114,115,47,121,117,110944,4904,8870],"class_list":["post-583108","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","category-nauka-i-technika","tag-article_premium","tag-bottomfeed_styl","tag-fizyka","tag-kraj","tag-nat_styl","tag-nauka","tag-nauka-i-technika","tag-naukatechnika","tag-omp","tag-pl","tag-poland","tag-polish","tag-polska","tag-polski","tag-science","tag-science-and-technology","tag-sciencetechnology","tag-screening_general","tag-technika","tag-technology","tag-topbar_tst0","tag-wszechswiat_astronomia_loty_w_kosmos","tag-ziemia_planeta"],"share_on_mastodon":{"url":"https:\/\/pubeurope.com\/@pl\/116992838374409565","error":""},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/583108","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=583108"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/583108\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/583109"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=583108"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=583108"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=583108"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}