Nie \u201eSolaris\u201d i nie \u017caden z \u201eWied\u017amin\u00f3w\u201d, cho\u0107 trzy tomy sagi te\u017c wesz\u0142y do pierwszej dziesi\u0105tki. Nie \u017caden z pi\u0119ciu literackich Nobli, kt\u00f3re Polska ma na koncie. Lektura obowi\u0105zkowa, na d\u017awi\u0119k kt\u00f3rej przeci\u0119tny licealista przybiera min\u0119 cz\u0142owieka skazanego na powt\u00f3rk\u0119 z pracy pisemnej.<\/p>\n
B\u0105d\u017amy przy tym szczerzy, jest to ranking stworzony przez u\u017cytkownik\u00f3w Goodreads, nie przez portal czy jury: ludzie g\u0142osuj\u0105 nie na ksi\u0105\u017cki dobre, tylko na te, kt\u00f3re akurat przeczytali. W\u015br\u00f3d g\u0142osuj\u0105cych roi si\u0119 zreszt\u0105 od polskich imion. \u201eZagraniczni czytelnicy\u201d to wi\u0119c pewne zaokr\u0105glenie w g\u00f3r\u0119. Bli\u017cej prawdy by\u0142oby: ci u\u017cytkownicy Goodreadsa, kt\u00f3rym chcia\u0142o si\u0119 klikn\u0105\u0107.<\/p>\n
W sumie jednak ta oddolna procedura czyni wynik ciekawym. Nikt nie kaza\u0142 tym ludziom doceni\u0107 powie\u015bci z 1890 roku. Nikt jej nie promowa\u0142, nie by\u0142o premiery, nie by\u0142o p\u0142atnej wsp\u00f3\u0142pracy. Prus po prostu wyp\u0142ywa na wierzch za ka\u017cdym razem, gdy kto\u015b ka\u017ce cudzoziemcom uczciwie wskaza\u0107, co z polskiej literatury zosta\u0142o im w g\u0142owie, a to jest tendencja. Dlaczego jednak on?<\/p>\n
By\u0107 mo\u017ce dlatego, \u017ce \u201eLalka\u201d jest napisana wbrew temu, czego obcokrajowiec spodziewa si\u0119 po polskiej klasyce. Nie ma tu powsta\u0144czej szar\u017cy ani martyrologii. Jest kupiec, Stanis\u0142aw Wokulski, kt\u00f3ry dorobi\u0142 si\u0119 fortuny na dostawach dla armii rosyjskiej podczas wojny na Ba\u0142kanach, maj\u0105tek zdobyty w spos\u00f3b na tyle \u015bliski, \u017ce czytelnik do dzi\u015b musi zaufa\u0107 autorowi na s\u0142owo. Jest jego obsesyjne, upokarzaj\u0105ce uczucie do Izabeli \u0141\u0119ckiej, arystokratki, kt\u00f3ra widzi w nim plebejusza o wielkich czerwonych d\u0142oniach. I jest Warszawa opisana z tak\u0105 dok\u0142adno\u015bci\u0105, \u017ce w dwudziestoleciu mi\u0119dzywojennym da\u0142o si\u0119 wskaza\u0107 konkretne kamienice na Krakowskim Przedmie\u015bciu, w kt\u00f3rych \u201emieszka\u0142\u201d Wokulski i sta\u0142 jego sklep. Miasto nie jest tu t\u0142em, a jednym z bohater\u00f3w, obok Wokulskiego i starego subiekta Rzeckiego, kt\u00f3ry w swoim dzienniku wci\u0105\u017c czeka, a\u017c Napoleon naprawi Europ\u0119. To w zasadzie historia uniwersalna i ponadczasowa, cho\u0107 jednego Francuza zast\u0105pi\u0142a Unia. <\/p>\n
Jest w powie\u015bci tak\u017ce w\u0105tek niemal fantastycznonaukowy. W Pary\u017cu Wokulski trafia na uczonego nazwiskiem Geist, kt\u00f3ry pracuje nad metalem l\u017cejszym od powietrza \u2013 substancj\u0105 zdoln\u0105, w odpowiednich r\u0119kach, przynie\u015b\u0107 ludzko\u015bci pok\u00f3j. Powie\u015b\u0107 pozytywistyczna z 1890 roku zawiera wi\u0119c cz\u0119\u015b\u0107 o cudownym supermetalu i pokusie porzucenia wszystkiego dla nauki. Dla czytelnika wychowanego na science fiction to co\u015b n\u0119c\u0105cego.<\/p>\n
Uwaga, wa\u017cne! Tytu\u0142. Wszyscy zak\u0142adaj\u0105, \u017ce \u201eLalk\u0105\u201d jest Izabela \u0141\u0119cka \u2013 ch\u0142odna, wypiel\u0119gnowana, traktowana przez adoratora jak kosztowny bibelot. Ot\u00f3\u017c nie. Tytu\u0142 pochodzi z epizodu drugoplanowego: z procesu s\u0105dowego o skradzion\u0105 dzieci\u0119c\u0105 zabawk\u0119, prawdziw\u0105 lalk\u0119. Prus zreszt\u0105 chcia\u0142 pocz\u0105tkowo nazwa\u0107 rzecz \u201eTrzy pokolenia\u201d. Na szcz\u0119\u015bcie tytu\u0142 zmieni\u0142.<\/p>\n
Co dalej na li\u015bcie?<\/p>\n
Tak wygl\u0105da pierwsza dziesi\u0105tka w chwili przygotowania tekstu, z zastrze\u017ceniem, \u017ce algorytm przelicza list\u0119 co kilka minut i miejsca poni\u017cej podium potrafi\u0105 si\u0119 przetasowa\u0107:<\/p>\n
1.\t\u201eLalka\u201d, Boles\u0142aw Prus<\/p>\n
2.\t\u201eFerdydurke\u201d, Witold Gombrowicz<\/p>\n
3.\t\u201eSolaris\u201d, Stanis\u0142aw Lem<\/p>\n
4.\t\u201eKrew elf\u00f3w\u201d, Andrzej Sapkowski<\/p>\n
5.\t\u201eQuo Vadis\u201d Henryk Sienkiewicz<\/p>\n
6.\t\u201eSklepy cynamonowe\u201d, Bruno Schulz<\/p>\n
7.\t\u201eKamienie na szaniec\u201d, Aleksander Kami\u0144ski<\/p>\n
8.\t\u201eChrzest ognia\u201d, Andrzej Sapkowski<\/p>\n
9.\t\u201eTango\u201d, S\u0142awomir Mro\u017cek<\/p>\n
10.\t\u201eInny \u015bwiat\u201d, Gustaw Herling-Grudzi\u0144ski<\/p>\n
Kilka rzeczy zwraca uwag\u0119. Sapkowski jest jedynym \u017cyj\u0105cym autorem, kt\u00f3ry wcisn\u0105\u0142 si\u0119 do dziesi\u0105tki i to od razu dwoma tomami, a dalej w rankingu ci\u0105gnie si\u0119 reszta sagi. Dwaj polscy nobli\u015bci \u2013 Reymont i Sienkiewicz, je\u015bli ju\u017c si\u0119 pojawiaj\u0105, to nie za rzeczy, za kt\u00f3re dostali Nobla: Sienkiewicz wje\u017cd\u017ca \u201eQuo Vadis\u201d, nie \u201eTrylogi\u0105\u201d.<\/p>\n
Przypominamy, \u017ce \u201eLalka\u201d wraca na ekrany podw\u00f3jnie. 16 wrze\u015bnia na Netfliksie debiutuje sze\u015bcioodcinkowy serial Paw\u0142a Ma\u015blony z Tomaszem Schuchardtem jako Wokulskim i Sandr\u0105 Drzymalsk\u0105 jako \u0141\u0119ck\u0105. Dwa tygodnie p\u00f3\u017aniej, 30 wrze\u015bnia, do kin wchodzi kinowa \u201eLalka\u201d Macieja Kawalskiego \u2013 wersja z obsad\u0105: Marcin Doroci\u0144ski jako Wokulski, Kamila Urz\u0119dowska jako \u0141\u0119cka i Marek Kondrat, wracaj\u0105cy po latach do aktorstwa, jako Rzecki. <\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
\u00a0<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Nie \u201eSolaris\u201d i nie \u017caden z \u201eWied\u017amin\u00f3w\u201d, cho\u0107 trzy tomy sagi te\u017c wesz\u0142y do pierwszej dziesi\u0105tki. Nie \u017caden…\n","protected":false},"author":2,"featured_media":586119,"comment_status":"","ping_status":"","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":"","_share_on_mastodon":"0"},"categories":[12],"tags":[115550,115546,115547,115552,115553,15243,67087,42,38,40,39,41,115549,115548,115551],"class_list":["post-586118","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","category-polska","tag-best-polish-books","tag-boleslaw-prus","tag-goodreads","tag-izabela-lecka","tag-klasyka-literatury","tag-lalka","tag-literatura-polska","tag-pl","tag-poland","tag-polish","tag-polska","tag-polski","tag-polskie-powiesci","tag-ranking-ksiazek","tag-stanislaw-wokulski"],"share_on_mastodon":{"url":"https:\/\/pubeurope.com\/@pl\/117000146999892760","error":""},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/586118","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=586118"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/586118\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/586119"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=586118"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=586118"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=586118"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}