{"id":589008,"date":"2026-07-30T05:59:18","date_gmt":"2026-07-30T05:59:18","guid":{"rendered":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/589008\/"},"modified":"2026-07-30T05:59:18","modified_gmt":"2026-07-30T05:59:18","slug":"fotograf-na-wojnie-36-klatek-album-ze-zdjeciami-z-powstania-warszawskiego","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/589008\/","title":{"rendered":"„Fotograf na wojnie. 36 klatek”. Album ze zdj\u0119ciami z Powstania Warszawskiego"},"content":{"rendered":"

\"Fotoreporter<\/p>\n

Jan O\u0142dakowski o\u00a0Godzinie „W” i\u00a0miejscach pami\u0119ci<\/p>\n

\u0179r\u00f3d\u0142o wideo: TVN24<\/p>\n

\u0179r\u00f3d\u0142o zdj. g\u0142.: nieznany PSW \/ MPW<\/p>\n

Gdy wybi\u0142a Godzina „W”, ruszyli w miasto, by dokumentowa\u0107 przebieg Powstania Warszawskiego. W pierwszych dniach zrywu utrwalali towarzysz\u0105c\u0105 mu rado\u015b\u0107, w ostatnich rejestrowali g\u0142\u00f3wnie \u015bmier\u0107 i zniszczenie. Zdj\u0119cia 23 fotoreporter\u00f3w, pracuj\u0105cych dla Biura Informacji i Propagandy Armii Krajowej, trafi\u0142y do albumu „Fotograf na wojnie. 36 klatek”. Fotografie b\u0119dzie mo\u017cna obejrze\u0107 tak\u017ce w plenerze.<\/p>\n

Jak zauwa\u017cy\u0142 wicedyrektor Muzeum Powstania Warszawskiego Dariusz Gawin, w przeciwie\u0144stwie do wcze\u015bniejszych, monograficznych album\u00f3w wydanych przez muzeum, ten ma autora zbiorowego. Publikacja zawiera zdj\u0119cia 23 fotoreporter\u00f3w, kt\u00f3rzy s\u0142u\u017cyli w Referacie Fotograficznym Biura Informacji i Propagandy Armii Krajowej. W podziemnej strukturze ka\u017cdy z nich mia\u0142 stanowisko Prasowego Sprawozdawcy Wojennego (PSW).<\/p>\n

– Ta informacja ma podw\u00f3jne znaczenia. Po pierwsze pokazuje, \u017ce Armia Krajowa, jak i Polskie Pa\u0144stwo Podziemne, by\u0142y organizacjami nowoczesnymi. Ci ludzie my\u015bleli nowocze\u015bnie o zbiorowym wysi\u0142ku, jakim by\u0142o prowadzenie wojny i powstania. Starali si\u0119, \u017ceby ten wysi\u0142ek by\u0142 dokumentowany ju\u017c w trakcie wydarze\u0144. To dowodzi wielkiej przenikliwo\u015bci – m\u00f3wi\u0142 podczas premiery albumu „Fotograf na wojnie. 36 klatek” Dariusz Gawin.<\/p>\n

– A jednocze\u015bnie zbiorowy charakter tego albumu to tak\u017ce symbol Powstania Warszawskiego jako zbiorowego wysi\u0142ku Warszawiak\u00f3w i Polak\u00f3w. Powstanie Warszawskie to jeden z najwi\u0119kszych akt\u00f3w polskiej samoorganizacji, polskiego wysi\u0142ku zbiorowego, polskiej przyja\u017ani, polskiej pracy rami\u0119 w rami\u0119. Bez tego nie by\u0142o Powstania Warszawskiego, Pa\u0144stwa Podziemnego i Armii Krajowej – szuka\u0142 szerszych kontekst\u00f3w wicedyrektor muzeum.<\/p>\n

\"Fotoreporter<\/p>\n

Fotoreporter na ulicy Wareckiej, sierpie\u0144 1944<\/p>\n

\u0179r\u00f3d\u0142o zdj\u0119cia: nieznany PSW \/ MPW<\/p>\n

Prawdziwy wymy\u015blony bohater idzie przez Warszaw\u0119<\/p>\n

Pierwsza cz\u0119\u015b\u0107 ksi\u0105\u017cki to fotoreporta\u017c stworzony z 36 uj\u0119\u0107 (tyle klatek mie\u015bci\u0142o si\u0119 zwykle na kliszy), kt\u00f3re uk\u0142adaj\u0105 si\u0119 w zapis reporterskiej w\u0119dr\u00f3wki po walcz\u0105cej Warszawie. Wyboru z puli oko\u0142o 700 fotografii, kt\u00f3re przetrwa\u0142y i s\u0105 w kolekcji muzeum, dokona\u0142 fotoreporter Wojciech Grz\u0119dzi\u0144ski. – Te symboliczne 36 zdj\u0119\u0107 opisuje powstanie w r\u00f3\u017cnych jego aspektach. Chcia\u0142em pokaza\u0107 nie tylko wysi\u0142ek zbrojny, ale tak\u017ce cierpienia cywil\u00f3w, strach i inne emocje. W tych 36 obrazach jest pe\u0142en opis tego, czym by\u0142o Powstanie Warszawskie – opowiada\u0142 Grz\u0119dzi\u0144ski. – Najwa\u017cniejsze zdj\u0119cia pokazuj\u0105 \u017cycie codzienne, bo na ka\u017cdej wojnie cywile cierpi\u0105 najbardziej – doda\u0142.<\/p>\n

Zdj\u0119ciom towarzyszy pierwszoosobowa narracja, kt\u00f3r\u0105 stworzy\u0142 reporter Pawe\u0142 Reszka. – Kiedy\u015b w drodze na Ukrain\u0119 rozmawiali\u015bmy z Wojtkiem o zdj\u0119ciach z powstania. Doszli\u015bmy do wniosku, \u017ce wojny maj\u0105 co\u015b uniwersalnego dla dziennikarzy, kt\u00f3rzy robi\u0105 ci\u0105gle to samo – musz\u0105 by\u0107 bardzo blisko, musz\u0105 ryzykowa\u0107 swoje \u017cycie, ale przede wszystkim musz\u0105 du\u017co chodzi\u0107. Praca dobrego dziennikarza i fotoreportera to ci\u0105g\u0142e \u0142a\u017cenie – wspomina\u0142 Reszka. <\/p>\n

– Wymy\u015blili\u015bmy sobie, \u017ce stworzymy fikcyjnego fotoreportera, kt\u00f3ry zrobi 36 klatek i niech to b\u0119dzie zamkni\u0119te w jednym dniu. Taka w\u0119dr\u00f3wka po radosnym, wyzwalanym, pal\u0105cym si\u0119 mie\u015bcie – opowiada\u0142 o pomy\u015ble na poprowadzenie historii. Przyzna\u0142, \u017ce nie by\u0142o to zadanie \u0142atwe. Opowie\u015b\u0107 pojedynczego reportera, fikcyjnego, ale ulepionego z do\u015bwiadcze\u0144 kilkudziesi\u0119ciu autentycznych sprawozdawc\u00f3w, musia\u0142a by\u0107 wiarygodna. – Ale historycy czuwali, \u017cebym nie zrobi\u0142 \u017cadnego fa\u0142szywego kroku – doda\u0142 Reszka.<\/p>\n

Zdj\u0119cia pochodz\u0105 z albumu „Fotograf na wojnie. 36 klatek”<\/p>\n

\"Powsta\u0144cy<\/p>\n

Powsta\u0144cy i ludno\u015b\u0107 cywilna przy barykadzie na skrzy\u017cowaniu Ch\u0142odnej i \u017belaznej<\/p>\n

\u0179r\u00f3d\u0142o zdj\u0119cia: Stefan Antoni Koper „Nienaski”, MPW<\/p>\n

\"Powsta\u0144cy<\/p>\n

Powsta\u0144cy ze zdobyt\u0105 broni\u0105, stoj\u0105cy u wylotu Czackiego na \u015awi\u0119tokrzysk\u0105<\/p>\n

\u0179r\u00f3d\u0142o zdj\u0119cia: Joachim Joachimczyk „Joachim”, PSW [autor]<\/p>\n

\"Zgromadzeni<\/p>\n

Zgromadzeni na pl. Napoleona obserwuj\u0105 po\u017car kamienicy na rogu \u015awi\u0119tokrzyskiej i Mazowieckiej<\/p>\n

\u0179r\u00f3d\u0142o zdj\u0119cia: Albert Gerlach „Hawra\u0144”, PSW [autor]<\/p>\n

\"Transport<\/p>\n

Transport pacjenta ze szpitala na rogu \u015awi\u0119tokrzyskiej i Jasnej do nowej lokalizacji przy Zgody 11<\/p>\n

\u0179r\u00f3d\u0142o zdj\u0119cia: „Top\u00f3r I” \/ MPW<\/p>\n

\"Powsta\u0144cy<\/p>\n

Powsta\u0144cy nios\u0105cy ulic\u0105 Tamka pojemniki z pociskami do granatnika przeciwpancernego PIAT i zwini\u0119ty spadochron<\/p>\n

\u0179r\u00f3d\u0142o zdj\u0119cia: nieznany PSW \/ MPW<\/p>\n

\"Przygotowania<\/p>\n

Przygotowania do pogrzebu ofiar bombardowania filharmonii na skwerze przy Jasnej 1<\/p>\n

\u0179r\u00f3d\u0142o zdj\u0119cia: Joachim Joachimczyk „Joachim”, MPW<\/p>\n

\"Dzieci<\/p>\n

Dzieci ogl\u0105daj\u0105ce przedstawienie teatrzyku kukie\u0142kowego na podw\u00f3rzu kamienicy przy Konopczy\u0144skiego<\/p>\n

\u0179r\u00f3d\u0142o zdj\u0119cia: Joachim Joachimczyk „Joachim” \/ MPW<\/p>\n

\"Powsta\u0144cy<\/p>\n

Powsta\u0144cy i pracownik Wodoci\u0105g\u00f3w przy w\u0142azie na ul. Nowy \u015awiat 53<\/p>\n

\u0179r\u00f3d\u0142o zdj\u0119cia: Joachim Joachimczyk „Joachim”, MPW<\/p>\n

Najpierw podtrzyma\u0107 na duchu, potem zdokumentowa\u0107 \u015bmier\u0107<\/p>\n

Druga cz\u0119\u015b\u0107 albumu ma charakter katalogu zawieraj\u0105cego ponad 150 fotografii PSW, kt\u00f3rym towarzysz\u0105 cytaty z gazet powsta\u0144czych, plakaty czy znaczki prasowe. Podzielono j\u0105 na dwa rozdzia\u0142y zatytu\u0142owane Informacja\u00a0i\u00a0Propaganda. – Dzi\u015b odbieramy poj\u0119cie propagandy pejoratywnie, wtedy mia\u0142o inne znaczenie. Nie by\u0142o postrzegane jako manipulacja, ale jako podtrzymywanie wiary w zwyci\u0119stwo – zauwa\u017cy\u0142a Katarzyna Utracka, historyczka z Muzeum Powstania Warszawskiego.<\/p>\n

Tak te\u017c zadaniowano sprawozdawc\u00f3w, przynajmniej na pocz\u0105tku. – G\u0142\u00f3wnym tematem w pierwszych dniach by\u0142y zwyci\u0119stwa powsta\u0144cze. Bardzo ch\u0119tnie fotografowano zrzuty alianckie i zdobycze, dzia\u0142alno\u015b\u0107 s\u0142u\u017cb pomocniczych, pojawiali si\u0119 bohaterowie, konkretni \u017co\u0142nierze. By\u0142 nacisk na pokazywanie tego, co ucieszy Warszawiak\u00f3w, podtrzyma ich na duchu – opisywa\u0142a historyczka. <\/p>\n

Doprecyzowa\u0142a, \u017ce Prasowych Sprawozdawc\u00f3w Wojennych by\u0142o 45, w tym co najmniej cztery kobiety (kilku pseudonim\u00f3w do dzi\u015b nie rozszyfrowano, wi\u0119c nie mo\u017cna wykluczy\u0107, \u017ce by\u0142o ich wi\u0119cej). W\u015br\u00f3d PSW byli fotografuj\u0105cy, pisz\u0105cy, ale te\u017c tacy, kt\u00f3rzy potrafili po\u0142\u0105czy\u0107 oba te zadania. – Materia\u0142y ukazywa\u0142y si\u0119 w prasie powsta\u0144czej, najcz\u0119\u015bciej w dodatku ilustrowanym do Biuletynu Informacyjnego, albo by\u0142y rozlepiane na murach – wyja\u015bnia\u0142a dr Utracka. <\/p>\n

– Ludzie czekali na te gazety. W czasie powstania by\u0142o 130 r\u00f3\u017cnych tytu\u0142\u00f3w, a Biuletyn Informacyjny wychodzi\u0142 w 25 tysi\u0105cach egzemplarzy codziennie – wtr\u0105ci\u0142 Reszka.<\/p>\n

Sp\u00f3jrzmy na ten entuzjazm. Stefan Antoni Koper „Nienaski” sfotografowa\u0142 4 lub 5 sierpnia barykad\u0119 na skrzy\u017cowaniu Ch\u0142odnej i \u017belaznej. Humor dopisuje ferajnie. Kto\u015b trzyma portret generalnego gubernatora Hansa Franka. Zosta\u0142 patronem barykady. 23 sierpnia, ulica Czackiego. Na fotografii Joachima Joachimczyka „Joachima” grupa powsta\u0144c\u00f3w ze zdobycznym niemieckim karabinem maszynowym. Kadr z po\u0142owy sierpnia, autor nieznany PSW. Kamienica przy Tamce udekorowana polskimi flagami. Powsta\u0144cy targaj\u0105 pojemniki z pociskami do granatnika i zwini\u0119ty spadochron. <\/p>\n

– Z czasem dobrych wiadomo\u015bci brakowa\u0142o, a sprawozdawcy dostali woln\u0105 r\u0119k\u0119: id\u017acie, dokumentujcie. Robi\u0105 zdj\u0119cia nie tylko po to, \u017ceby si\u0119 ukazywa\u0142y w prasie, ale \u017ceby zosta\u0142 \u015blad po powstaniu. Z t\u0105 \u015bwiadomo\u015bci\u0105 wchodz\u0105 tam, gdzie jest \u015bmier\u0107 i zniszczenie. Tej Warszawy, kt\u00f3r\u0105 fotografuj\u0105, zaraz nie b\u0119dzie, to ostatnie spojrzenie na miasto – opowiada\u0142a Utracka.<\/p>\n

Ocali\u0142 400 odbitek, przekaza\u0142 je do muzeum<\/p>\n

W zbiorach Muzeum Powstania Warszawskiego znajduje si\u0119 oko\u0142o 700 zdj\u0119\u0107 autorstwa Pa\u0144stwowych Sprawozdawc\u00f3w Wojennych, z czego oko\u0142o 400 odbitek podarowa\u0142 Edward Koczyw\u0105s, powstaniec z batalionu Kili\u0144ski. Wyni\u00f3s\u0142 je pod koniec powstania ze zniszczonego archiwum Biura Informacji i Propagandy przy Szpitalnej 8, gdzie mieszka\u0142. Mo\u017cna go uzna\u0107 za cichego bohatera tej publikacji. <\/p>\n

Albumowi „Fotograf na wojnie. 36 klatek” towarzyszy wystawa w Galerii Plenerowej \u0141azienek Kr\u00f3lewskich, czyli na ogrodzeniu wzd\u0142u\u017c Alej Ujazdowskich. Rozpoczyna si\u0119 w pi\u0105tek, 31 lipca.<\/p>\n

\u0179r\u00f3d\u0142o: tvnwarszawa.pl<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Jan O\u0142dakowski o\u00a0Godzinie „W” i\u00a0miejscach pami\u0119ci \u0179r\u00f3d\u0142o wideo: TVN24 \u0179r\u00f3d\u0142o zdj. g\u0142.: nieznany PSW \/ MPW Gdy wybi\u0142a…\n","protected":false},"author":2,"featured_media":589009,"comment_status":"","ping_status":"","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":"","_share_on_mastodon":"0"},"categories":[51605],"tags":[74469,116288,116285,9567,29699,116291,116289,9619,6448,104679,116286,43247,116292,1397,116290,116287,24224,12148,24206,36544,116293,116295,8314,29643,7065,116294,27491,74446,5405,104324,7016,1369,42,38,40,39,41,435],"class_list":["post-589008","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","category-warszawa","tag-keywordalbum","tag-keywordalbum-fotograf-wojna","tag-keywordalbum-fotograf-wojna-klatka","tag-keywordarmia","tag-keywordbiuro","tag-keywordbiuro-informacja-propaganda","tag-keywordbiuro-informacja-propaganda-armia","tag-keywordbohater","tag-keyworddzien","tag-keywordfotograf","tag-keywordfotograf-wojna-klatka","tag-keywordfotografia","tag-keywordfotoreporter","tag-keywordinformacja","tag-keywordinformacja-propaganda","tag-keywordinformacja-propaganda-armia","tag-keywordklatka","tag-keywordmiasto","tag-keywordmuzeum","tag-keywordpowstanie","tag-keywordpropaganda","tag-keywordpsw","tag-keywordreszka","tag-keywordsierpien","tag-keywordsmierc","tag-keywordsprawozdawca","tag-keywordwarszawa","tag-keywordwedrowka","tag-keywordwojna","tag-keywordwysilek","tag-keywordzdjecie","tag-maintrue","tag-pl","tag-poland","tag-polish","tag-polska","tag-polski","tag-warszawa"],"share_on_mastodon":{"url":"","error":"Validation failed: Text character limit of 500 exceeded"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/589008","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=589008"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/589008\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/589009"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=589008"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=589008"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=589008"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}