{"id":595463,"date":"2026-08-02T03:01:37","date_gmt":"2026-08-02T03:01:37","guid":{"rendered":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/595463\/"},"modified":"2026-08-02T03:01:37","modified_gmt":"2026-08-02T03:01:37","slug":"ludzie-polowali-nie-na-mamuty-ale-mamucice-odkrycie-dzieki-dna","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/595463\/","title":{"rendered":"Ludzie polowali nie na mamuty, ale… mamucice. Odkrycie dzi\u0119ki DNA"},"content":{"rendered":"

S\u0105 dwa sformu\u0142owania, kt\u00f3re nieodmiennie kojarzymy w epok\u0105 lodowcow\u0105: \u0142owcy i zbieracze oraz mamuty. I to nie bez przyczyny, bo mamuty w\u0142ochate<\/a> by\u0142y dla ludzi kluczowym zasobem dla \u00f3wczesnych my\u015bliwych. Dostarcza\u0142y mi\u0119so, t\u0142uszcz, sk\u00f3ry oraz ko\u015bci do budowy schronie\u0144.<\/p>\n

Przez dziesi\u0119ciolecia naukowcy debatowali, czy wielkie nagromadzenia ko\u015bci mamut\u00f3w by\u0142y wynikiem naturalnych proces\u00f3w, czy celowej dzia\u0142alno\u015bci cz\u0142owieka. Najnowsze badania opublikowane w \u201eCurrent Biology\u201d daj\u0105 ostateczn\u0105 odpowied\u017a, dotycz\u0105c\u0105 interakcji ludzi z mamutami 30\u201320 tys. lat temu.<\/p>\n

Kluczowe stanowisko w Polsce<\/p>\n

Fundamentalne znaczenie dla sukcesu bada\u0144 mia\u0142o polskie stanowisko archeologiczne Krak\u00f3w Spadzista. Jest to miejsce o najwi\u0119kszej liczbie przebadanych osobnik\u00f3w (analizy DNA) spo\u015br\u00f3d wszystkich analizowanych akumulacji kostnych w ramach nowych bada\u0144, kt\u00f3re podsumowano na \u0142amach \u201eCurrent Biology\u201d. Szacuje si\u0119, \u017ce w sumie znajduj\u0105 si\u0119 tam szcz\u0105tki co najmniej 113 mamut\u00f3w.<\/p>\n

Kluczow\u0105 postaci\u0105 w zespole badawczym jest dr Jaros\u0142aw Wilczy\u0144ski z Instytutu Systematyki i Ewolucji Zwierz\u0105t PAN w Krakowie. Ju\u017c kilka lat temu znalaz\u0142 \u201edymi\u0105cy pistolet\u201d \u2013 krzemienne groty wbite w ko\u015bci mamut\u00f3w w Spadzistej<\/a>. To w\u0142a\u015bnie krakowskie dane pozwoli\u0142y potwierdzi\u0107, \u017ce nagromadzenia te maj\u0105 charakter antropogeniczny, czyli zosta\u0142y stworzone przez ludzi, kt\u00f3rzy upolowali te wielkie zwierz\u0119ta.<\/p>\n

Nie tylko Spadzista<\/p>\n

Mi\u0119dzynarodowy zesp\u00f3\u0142 naukowc\u00f3w przeanalizowa\u0142 dane genomowe 521 mamut\u00f3w w\u0142ochatych z Eurazji i Ameryki P\u00f3\u0142nocnej, z czego a\u017c 448 osobnik\u00f3w zsekwencjonowano po raz pierwszy. Dzi\u0119ki precyzyjnym metodom genetycznym badacze mogli okre\u015bli\u0107 p\u0142e\u0107 biologiczn\u0105 zwierz\u0105t nawet z ma\u0142ych fragment\u00f3w ko\u015bci<\/a> czy z\u0119b\u00f3w, co przy samej analizie ko\u015bci by\u0142o cz\u0119sto niemo\u017cliwe. Skala tego przedsi\u0119wzi\u0119cia pozwoli\u0142a na por\u00f3wnanie p\u0142ci zwierz\u0105t w zale\u017cno\u015bci od kontekstu ich znalezienia.<\/p>\n

Dysproporcja p\u0142ci<\/p>\n

Wyniki bada\u0144 ujawni\u0142y uderzaj\u0105c\u0105 r\u00f3\u017cnic\u0119 w proporcji p\u0142ci. W stanowiskach naturalnych, takich jak dawne osuwiska czy zapadliska, a\u017c 66% osobnik\u00f3w stanowi\u0142y samce, co potwierdza teori\u0119, \u017ce samotne samce cz\u0119\u015bciej wpada\u0142y w pu\u0142apki.<\/p>\n

Zupe\u0142nie inaczej wygl\u0105da sytuacja na stanowiskach archeologicznych<\/a>, takich jak te w Polsce czy Austrii. Tam a\u017c 70% szcz\u0105tk\u00f3w nale\u017cy do samic. Jak tam trafi\u0142y?<\/p>\n

Dlaczego samice? Zagadka strategii \u0142owieckiej<\/p>\n

Naukowcy zastanawiaj\u0105 si\u0119, dlaczego ludzie obierali sobie za cel samice, skoro by\u0142y one mniejsze od samc\u00f3w, ale \u017cy\u0142y w dobrze zorganizowanych stadach matriarchalnych. \u2013 Cho\u0107 kusi, by za\u0142o\u017cy\u0107, \u017ce my\u015bliwi polowali na samice, poniewa\u017c by\u0142y one mniejsze od doros\u0142ych samc\u00f3w, rzeczywisto\u015b\u0107 mog\u0142a by\u0107 bardziej skomplikowana. Je\u015bli mamuty zachowywa\u0142y si\u0119 jak wsp\u00f3\u0142czesne s\u0142onie, samice \u017cyj\u0105ce w stadach matriarchalnych mog\u0142y stosowa\u0107 obron\u0119 grupow\u0105, co sprawia\u0142oby, \u017ce konfrontacje z ca\u0142ym stadem by\u0142y r\u00f3wnie lub wr\u0119cz bardziej ryzykowne \u2013 m\u00f3wi g\u0142\u00f3wna autorka badania dr Hannah M. Moots.<\/p>\n

\u2013 Inn\u0105 mo\u017cliwo\u015bci\u0105 jest to, \u017ce stada prowadzone przez samice przemieszcza\u0142y si\u0119 w terenie w bardziej przewidywalny spos\u00f3b ni\u017c samotne samce. To oznacza, \u017ce \u0142owcy-zbieracze<\/a> z g\u00f3rnego paleolitu mogli po prostu cz\u0119\u015bciej na nie natrafia\u0107 \u2013 czy to w celu polowania, czy pozyskiwania padliny \u2013 dodaje. Inn\u0105 mo\u017cliwo\u015bci\u0105 jest to, \u017ce samice z m\u0142odymi by\u0142y mniej mobilne, staj\u0105c si\u0119 \u0142atwiejszym celem.<\/p>\n

Niespodziewane odkrycia w genach<\/p>\n

Badania przynios\u0142y r\u00f3wnie\u017c unikatowe odkrycia biologiczne, takie jak zidentyfikowanie mamuta z wyspy Wrangla z rzadk\u0105 wad\u0105 genetyczn\u0105 \u2013 mozaicyzmem X0\/XX, b\u0119d\u0105cym odpowiednikiem zespo\u0142u Turnera u ludzi. Jest to pierwszy przypadek udokumentowania takiej anomalii u wymar\u0142ego gatunku. Wyspa Wrangla na Oceanie Arktycznym to ostatnie miejsce, w kt\u00f3rym przetrwa\u0142y mamuty. Wymar\u0142y tam zaledwie kilka tysi\u0119cy lat temu.<\/p>\n

\u0179r\u00f3d\u0142o: Current Biology<\/a><\/p>\n

Nasz autor<\/p>\n


\nSzymon Zdzieb\u0142owski
\nDziennikarz naukowy i podr\u00f3\u017cniczy, z wykszta\u0142cenia archeolog \u015br\u00f3dziemnomorski. Przez wiele lat by\u0142 zwi\u0105zany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikowa\u0142 m.in. przewodniki turystyczne po Egipcie oraz popularnonaukowe ksi\u0105\u017cki: \u201eWielka Piramida. Tajemnice cudu staro\u017cytno\u015bci\u201d i \u201eBogowie Polski. Szamani, megality i zapomniane s\u0142owia\u0144skie b\u00f3stwa\u201d. Mi\u0142o\u015bnik niewielkich, lokalnych muze\u00f3w. Uwielbia d\u0142ugie trasy rowerowe, szczeg\u00f3lnie te prowadz\u0105ce wzd\u0142u\u017c rzek.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"S\u0105 dwa sformu\u0142owania, kt\u00f3re nieodmiennie kojarzymy w epok\u0105 lodowcow\u0105: \u0142owcy i zbieracze oraz mamuty. I to nie bez…\n","protected":false},"author":2,"featured_media":595464,"comment_status":"","ping_status":"","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":"","_share_on_mastodon":"0"},"categories":[51606],"tags":[6111,1304,6992,111717,117603,42,38,40,39,41,117604],"class_list":["post-595463","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","category-krakow","tag-archeologia","tag-krakow","tag-mamuty","tag-odkrycia-archeologiczne","tag-paleolit","tag-pl","tag-poland","tag-polish","tag-polska","tag-polski","tag-pradzieje"],"share_on_mastodon":{"url":"https:\/\/pubeurope.com\/@pl\/117023689801853431","error":""},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/595463","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=595463"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/595463\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/595464"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=595463"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=595463"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=595463"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}