Badanie, kt\u00f3re potocznie nazywa si\u0119 liczeniem wiernych, po raz pierwszy przeprowadzono w 1980 r. Od tamtego czasu odbywa si\u0119 co roku, w jedn\u0105 z niedziel pa\u017adziernika lub listopada. Podczas tego badania praktyk religijnych ministranci lub ksi\u0119\u017ca obliczaj\u0105, ilu „zobowi\u0105zanych” katolik\u00f3w uczestniczy\u0142o w mszy i przyj\u0119\u0142o komuni\u0119 \u015bwi\u0119t\u0105. Termin „zobowi\u0105zani” oznacza wszystkich katolik\u00f3w z danej parafii, opr\u00f3cz dzieci poni\u017cej 7. roku \u017cycia, ob\u0142o\u017cnie chorych i senior\u00f3w, kt\u00f3rzy maj\u0105 problem z poruszaniem si\u0119. Dane z tych 45 lat pokazuj\u0105 dwie wa\u017cne tendencje. Z roku na rok spada liczba os\u00f3b, kt\u00f3re chodz\u0105 do ko\u015bcio\u0142a. A jednocze\u015bnie ro\u015bnie odsetek tych, kt\u00f3rzy przyjmuj\u0105 komuni\u0119.<\/p>\n
Artur Grabarczyk: Jeste\u015bmy ju\u017c po corocznym liczeniu wiernych, a nied\u0142ugo ISKK opublikuje dane z poprzedniego roku. Jaki jest cel tego badania? Po co to liczenie? <\/p>\n
Ks. Wojciech Sad\u0142o\u0144: Zacznijmy od tego, \u017ce okre\u015blenie „liczenie wiernych” nie oddaje istoty tego badania, cho\u0107 rzeczywi\u015bcie przyj\u0119\u0142o si\u0119 w j\u0119zyku codziennym. Istot\u0105 jest poznanie skali uczestnictwa polskich katolik\u00f3w w niedzielnych mszach \u015bwi\u0119tych i przejmowania przez nich komunii \u015bwi\u0119tej.<\/p>\n
I do czego jest potrzebna ta wiedza?<\/p>\n
Poznanie tego, ilu katolik\u00f3w uczestniczy w niedzielnej mszy i przyjmuje komuni\u0119, pomaga budowa\u0107 samo\u015bwiadomo\u015b\u0107 Ko\u015bcio\u0142a w Polsce. To nam pokazuje, w jakim punkcie jeste\u015bmy, jak si\u0119 zmieniamy, w kt\u00f3r\u0105 stron\u0119 zmierzamy jako wsp\u00f3lnota. Kr\u00f3tko m\u00f3wi\u0105c, podstawowym celem jest budowanie samo\u015bwiadomo\u015bci na podstawie wiedzy o faktach, tendencjach, procesach, kt\u00f3re nas kszta\u0142tuj\u0105. Badanie jest prowadzone od roku 1980 roku, wi\u0119c dostarcza wiedzy o przemianach z ostatnich 45 lat oraz ich wp\u0142ywie na Ko\u015bci\u00f3\u0142 jako wsp\u00f3lnot\u0119.<\/p>\n
A czy Ko\u015bci\u00f3\u0142 w jaki\u015b spos\u00f3b wykorzystuje te dane? Co roku, gdy je prezentujecie, to w mediach jest dyskusja o tym, \u017ce mniej ludzi chodzi do ko\u015bcio\u0142a. A potem przez rok jest cisza.<\/p>\n
Warto zaznaczy\u0107, \u017ce to badanie prowadzi Instytut Statystyki Ko\u015bcio\u0142a Katolickiego, kt\u00f3ry jest o\u015brodkiem badawczo-naukowym. Nie jest to zatem badanie, kt\u00f3re nale\u017cy do dzia\u0142alno\u015bci duszpasterskiej Ko\u015bcio\u0142a. To inicjatywa o charakterze naukowym, a nie jaka\u015b akcja, kt\u00f3ra ma na celu dostarczenie biskupom czy ksi\u0119\u017com konkretnych narz\u0119dzi, kt\u00f3re mog\u0105 wykorzysta\u0107 w swojej pracy. Dlatego to okre\u015blenie „liczenie wiernych” jest myl\u0105ce, bo sugeruje, \u017ce to badanie jest jak\u0105\u015b cz\u0119\u015bci\u0105 dzia\u0142alno\u015bci Ko\u015bcio\u0142a.<\/p>\n
Jasne, ale robicie konkretn\u0105 prac\u0119. Rok w rok pokazujecie, ilu ludzi chodzi do ko\u015bcio\u0142a, ilu przyjmuje komuni\u0119, jak si\u0119 to zmienia. Mo\u017ce si\u0119 myl\u0119, ale wydaje mi si\u0119, \u017ce biskupi czy ksi\u0119\u017ca powinni z niej korzysta\u0107, pyta\u0107 was, jako specjalist\u00f3w, dlaczego jest mniej ludzi w ko\u015bcio\u0142ach i co mo\u017cna z tym zrobi\u0107.<\/p>\n
Z tej wiedzy si\u0119 korzysta. Mog\u0119 z w\u0142asnego do\u015bwiadczenia powiedzie\u0107, \u017ce o tych badaniach si\u0119 rozmawia. Rozmawiaj\u0105 o nich ksi\u0119\u017ca, biskupi i to nie tylko raz w roku. Te dane s\u0105 analizowane w diecezjach, maj\u0105 wi\u0119c tak\u0105 rol\u0119 praktyczn\u0105, s\u0105 jak\u0105\u015b podpowiedzi\u0105. Raz w roku pisz\u0105 o tym dziennikarze, bo informacja o liczbie wiernych jest newsem w mediach. Ale w Ko\u015bciele te dane s\u0105 omawiane, analizowane przez badaczy i duchownych. Ten namys\u0142 jest konieczny, bo dane pokazuj\u0105, \u017ce liczba wiernych chodz\u0105cych do ko\u015bcio\u0142a spada, ale ju\u017c nie wyja\u015bniaj\u0105, dlaczego tak si\u0119 dzieje.<\/p>\n
A dlaczego tak si\u0119 dzieje? We\u017amy dane z pocz\u0105tku historii badania ISKK, czyli z roku 1980. Do ko\u015bcio\u0142a chodzi\u0142o w\u00f3wczas 57 proc. wiernych. Ostatnie badanie, z 2023 r., pokaza\u0142o, \u017ce na mszy by\u0142o tylko 29,5 proc. wiernych. Znacz\u0105ca r\u00f3\u017cnica.<\/p>\n
Znacz\u0105ca. Ale ten spadek nast\u0105pi\u0142 w ci\u0105gu ponad 40 lat, a to kawa\u0142 czasu. Prawie dwa pokolenia. W tym czasie Polska si\u0119 zmieni\u0142a, przeszli\u015bmy jako spo\u0142ecze\u0144stwo bardzo d\u0142ug\u0105 drog\u0119 jako spo\u0142ecze\u0144stwo.<\/p>\n
Ale up\u0142ywem czasu i zmian\u0105 pokoleniow\u0105 chyba nie da si\u0119 wyja\u015bni\u0107 a\u017c tak du\u017cego spadku. Z czego jeszcze on wynika?<\/p>\n
Odpowied\u017a nie jest prosta, bo istnieje wiele r\u00f3\u017cnych teorii. Niekt\u00f3rzy jako pow\u00f3d wymieniaj\u0105 sekularyzacj\u0119, zwracaj\u0105 uwag\u0119 na to, \u017ce wraz z modernizacj\u0105, czyli takim rozwojem spo\u0142ecznym, ekonomicznym, wzrostem dobrobytu ludzie maj\u0105 coraz mniej potrzeb duchowych. Ja mam inn\u0105 teori\u0119.<\/p>\n
Jak\u0105? <\/p>\n
Po 25 latach zajmowania si\u0119 socjologi\u0105 religii, analizowania r\u00f3\u017cnych danych i robienia w\u0142asnych bada\u0144, sk\u0142aniam si\u0119 do takiej tezy, \u017ce przyczyn\u0105 malej\u0105cej liczby wiernych jest co\u015b, co nazywam zwrotem podmiotowym. Chodzi o to, \u017ce wsp\u00f3\u0142czesne spo\u0142ecze\u0144stwo jest bardziej zindywidualizowane, ludzie s\u0105 bardziej nastawieni na analizowanie swoich potrzeb, na dbanie o sw\u00f3j dobrostan psychiczny. Do tego mamy coraz wi\u0119cej mo\u017cliwo\u015bci, \u017ceby indywidualnie kszta\u0142towa\u0107 swoje \u017cycie. W konsekwencji wiele r\u00f3\u017cnych wi\u0119zi, wsp\u00f3lnot i instytucji, w kt\u00f3rych funkcjonowali\u015bmy, ulega przemianie, czasem erozji b\u0105d\u017a za\u0142amaniu. A jako \u017ce religijno\u015b\u0107 te\u017c jest z natury wsp\u00f3lnotowa, to ludzie te\u017c z niej rezygnuj\u0105.<\/p>\n
Czyli ludzie nie chc\u0105 ju\u017c zaspokaja\u0107 swoich potrzeb duchowych w ko\u015bcio\u0142ach?<\/p>\n
Tak. Nie jest prawd\u0105, \u017ce dzi\u015b ludzie nie maj\u0105 potrzeb duchowych. Maj\u0105, ale realizuj\u0105 je zdecydowanie bardziej indywidualnie. Spadek liczby dominicantes te\u017c mo\u017cna w taki spos\u00f3b t\u0142umaczy\u0107. To, \u017ce w ko\u015bcio\u0142ach jest mniej ludzi, nie znaczy, \u017ce Polacy staj\u0105 si\u0119 ateistami, \u017ce dla nich B\u00f3g i wiara s\u0105 ju\u017c po prostu czym\u015b ca\u0142kowicie abstrakcyjnym i niezrozumia\u0142ym. Po prostu potrzeby duchowe, religijne, nie wi\u0105\u017c\u0105 si\u0119 ju\u017c tak mocno z parafi\u0105 jak wcze\u015bniej. Kiedy\u015b wioski, ma\u0142e spo\u0142eczno\u015bci, \u017cycie w tych spo\u0142eczno\u015bciach bardzo mocno si\u0119 przenika\u0142o z \u017cyciem parafii, to by\u0142o integralnie po\u0142\u0105czone. Dzisiaj ju\u017c tak nie jest.<\/p>\n
Dawniej by\u0142a te\u017c wi\u0119ksza presja, zw\u0142aszcza w ma\u0142ych spo\u0142eczno\u015bciach, na to, by w ko\u015bciele si\u0119 pojawia\u0107. Dzi\u015b ludzie takiej presji nie ulegaj\u0105.<\/p>\n
A w wi\u0119kszych miastach jest wr\u0119cz presja w drug\u0105 stron\u0119, \u017ceby si\u0119 w ko\u015bciele nie pojawia\u0107. Jak kto\u015b chodzi do ko\u015bcio\u0142a, to w niekt\u00f3rych \u015brodowiskach raczej nie powinien si\u0119 tym chwali\u0107.<\/p>\n
A ma ksi\u0105dz wyja\u015bnienie tego, tak niewielu polskich katolik\u00f3w przyst\u0119puje do komunii? Z jednej strony mo\u017cna powiedzie\u0107, \u017ce jest lepiej ni\u017c 45 lat temu, kiedy wska\u017anik communicantes wynosi\u0142 7,8 proc., a w 2023 \u2014 14 proc. Ale z drugiej strony w ca\u0142ej historii bada\u0144 ten odsetek nigdy nie przekroczy\u0142 20 proc. <\/p>\n
Zanim odpowiem, musz\u0119 jedn\u0105 rzecz wyja\u015bni\u0107. Wska\u017aniki dominicantes i communicantes s\u0105 wyliczane z og\u00f3lnej liczby zobowi\u0105zanych w parafii, czyli katolik\u00f3w mieszkaj\u0105cych na jej terenie. \u017beby powiedzie\u0107, czy te 14 proc., kt\u00f3rzy przyst\u0105pili do komunii w 2023 roku, trzeba pos\u0142u\u017cy\u0107 si\u0119 wska\u017anikiem nazywanym communikantes wzgl\u0119dny. On pozwala wskaza\u0107, jaka cz\u0119\u015b\u0107 tych, kt\u00f3rzy s\u0105 na mszy, przyst\u0119puje do komunii. Je\u015bli w 2023 roku na mszy by\u0142o 29 proc. zobowi\u0105zanych, a do komunii posz\u0142o 14 proc., to oznacza, \u017ce po\u0142owa z tych, kt\u00f3rzy byli w ko\u015bciele, przyj\u0119\u0142o komuni\u0119. Mo\u017cna si\u0119 zastanawia\u0107, czy to du\u017co, czy ma\u0142o i dlaczego tylko po\u0142owa. Ale je\u015bli na niedzieln\u0105 msz\u0119 chodzi coraz mniej ludzi, a jednocze\u015bnie ro\u015bnie liczba tych, kt\u00f3rzy nie tylko id\u0105 do ko\u015bcio\u0142a, ale te\u017c przyst\u0119puj\u0105 do komunii, to wida\u0107, \u017ce zmienia si\u0119 pobo\u017cno\u015b\u0107 i ro\u015bnie \u015bwiadomo\u015b\u0107 tego, czym jest Eucharystia. Ja w tym widz\u0119 te\u017c szacunek do komunii. W krajach zachodnich zdarza si\u0119, \u017ce wszyscy ludzie obecni w ko\u015bciele id\u0105 do komunii, tyle \u017ce nie id\u0105 wcze\u015bniej do spowiedzi. U nas, mam wra\u017cenie, szacunek jest wi\u0119kszy.<\/p>\n
A co si\u0119 takiego wydarzy\u0142o przez te 45 lat, \u017ce tak wzr\u00f3s\u0142 odsetek wiernych, kt\u00f3rzy przyst\u0119puj\u0105 do komunii? Bo du\u017co m\u00f3wimy o tym, \u017ce Ko\u015bci\u00f3\u0142 traci wiernych, bo z roku na rok coraz mniej ludzi chodzi na niedzieln\u0105 msz\u0119. A pomija si\u0119 to, \u017ce ro\u015bnie grono wiernych \u015bwiadomych.<\/p>\n
Dobre pytanie. My\u015bl\u0119, \u017ce to efekt r\u00f3\u017cnego rodzaju program\u00f3w duszpasterskich, pracy nad formacj\u0105 religijn\u0105. Ko\u015bci\u00f3\u0142 wk\u0142ada w to du\u017cy wysi\u0142ek, w wielu parafiach dzia\u0142aj\u0105 r\u00f3\u017cnego rodzaju wsp\u00f3lnoty, jest wielu duszpasterzy, kt\u00f3rzy pomagaj\u0105 w \u015bwiadomym prze\u017cywaniu wiary. Moim zdaniem ten wzrost to te\u017c efekt przemian kulturowych, zwrotu podmiotowego, o kt\u00f3rym m\u00f3wi\u0142em. Ludzie s\u0105 teraz bardziej nastawieni na samo\u015bwiadomo\u015b\u0107, dbanie o siebie, o swoje potrzeby duchowe. Ci, kt\u00f3rzy te potrzeby realizuj\u0105 poprzez religi\u0119, staraj\u0105 si\u0119 pog\u0142\u0119bia\u0107 swoj\u0105 wiar\u0119. W efekcie s\u0105 bardziej zaanga\u017cowani, wiedz\u0105, po co chodz\u0105 do ko\u015bcio\u0142a i przyjmuj\u0105 sakramenty. Ich religijno\u015b\u0107 nie jest powierzchowna, ale bardzo \u015bwiadoma.<\/p>\n
Ks. dr hab. Wojciech Sad\u0142o\u0144 SAC jest teologiem i socjologiem. Specjalizuje si\u0119 w badaniu polskiego katolicyzmu i zmian w religijno\u015bci Polak\u00f3w. Jest pracownikiem naukowym Uniwersytetu Kardyna\u0142a Stefana Wyszy\u0144skiego i wicedyrektorem Instytutu Statystyki Ko\u015bcio\u0142a Katolickiego.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Badanie, kt\u00f3re potocznie nazywa si\u0119 liczeniem wiernych, po raz pierwszy przeprowadzono w 1980 r. Od tamtego czasu odbywa…\n","protected":false},"author":2,"featured_media":59945,"comment_status":"","ping_status":"","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[12],"tags":[32,33,470,36,37,27,1269,34,35,15250,28,31,53,25,52,68,51,55,42,38,40,39,41,2708,1270,47,14241,196,29,30,50,26],"class_list":{"0":"post-59944","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-polska","8":"tag-breaking-news","9":"tag-breakingnews","10":"tag-educate_me","11":"tag-featured-news","12":"tag-featurednews","13":"tag-headlines","14":"tag-kosciol_katolicki_duchowienstwo_duchowni_zakonnicy","15":"tag-latest-news","16":"tag-latestnews","17":"tag-msza_swieta","18":"tag-naglowki","19":"tag-najwazniejsze-artykuly","20":"tag-new_header","21":"tag-news","22":"tag-onet3","23":"tag-onet3d","24":"tag-onet3d_2i","25":"tag-phx","26":"tag-pl","27":"tag-poland","28":"tag-polish","29":"tag-polska","30":"tag-polski","31":"tag-religia","32":"tag-religia_wiara","33":"tag-screening_general","34":"tag-spoleczenstwo","35":"tag-styl_zycia","36":"tag-top-stories","37":"tag-topstories","38":"tag-v2021","39":"tag-wiadomosci"},"share_on_mastodon":{"url":"","error":""},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/59944","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=59944"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/59944\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/59945"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=59944"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=59944"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=59944"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}