![](\"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/1786102633_183_popup-4-1-1-2-1-1-3-1-2-1.jpg\"\/)
<\/a><\/p>\nDwustu dwudziestu dziewi\u0119ciu<\/p>\n
Zacznijmy od\u00a0zwyk\u0142ych ludzi \u2013 w\u00a0tym wypadku od\u00a0asesor\u00f3w, bo\u00a0to\u00a0oni s\u0105\u00a0pierwszymi ofiarami tego sporu. Upraszczaj\u0105c, asesor s\u0105dowy to\u00a0s\u0119dzia na\u00a0pr\u00f3b\u0119: orzeka samodzielnie w\u00a0sprawach s\u0105du rejonowego przez\u00a0cztery lata, po\u00a0kt\u00f3rych\u00a0Krajowa Rada S\u0105downictwa rozstrzyga, czy\u00a0przedstawi\u0107 go\u00a0prezydentowi do\u00a0powo\u0142ania na\u00a0urz\u0105d s\u0119dziego.<\/p>\n
Droga do\u00a0asesury wiedzie przez\u00a0Krajow\u0105 Szko\u0142\u0119 S\u0105downictwa i\u00a0Prokuratury \u2013 najpierw najtrudniejszy prawniczy egzamin wst\u0119pny, potem aplikacja, na\u00a0ko\u0144cu najtrudniejszy egzamin zawodowy spo\u015br\u00f3d wszystkich zawod\u00f3w prawniczych.<\/p>\n
W\u00a0tym roku aplikacj\u0119 uko\u0144czy\u0142o 209 os\u00f3b. Blisko 70 procent z\u00a0nich czeka\u0142o na\u00a0mianowanie jako bezrobotni, cz\u0119\u015b\u0107 po\u00a0wynaj\u0119ciu mieszkania w\u00a0mie\u015bcie przysz\u0142ego s\u0105du. W\u00a0s\u0105dach czeka\u0142y na\u00a0nich wylosowane ju\u017c sprawy.<\/p>\n
28 lipca prezydent wr\u0119czy\u0142 wreszcie akty: 211 mianowa\u0144 asesor\u00f3w s\u0105d\u00f3w rejonowych i\u00a018 powo\u0142a\u0144 asesor\u00f3w s\u0105d\u00f3w administracyjnych. Bez\u00a0kontrasygnaty, czyli bez\u00a0podpisu premiera. Nazajutrz Krajowa Rada S\u0105downictwa uzna\u0142a, \u017ce\u00a0dopiero podpis szefa rz\u0105du przes\u0105dzi o\u00a0skuteczno\u015bci tych akt\u00f3w.<\/p>\n
Ministerstwo Sprawiedliwo\u015bci powiadomi\u0142o prezes\u00f3w s\u0105d\u00f3w apelacyjnych, \u017ce\u00a0mianowani s\u0105\u00a0nadal \u201eegzaminowanymi aplikantami KSSiP\u201d. Do\u00a0s\u0105d\u00f3w rejonowych posz\u0142o polecenie odebrania od\u00a0nich orygina\u0142\u00f3w akt\u00f3w mianowania; mieli je\u00a0zawie\u017a\u0107 kierowcy s\u0105d\u00f3w okr\u0119gowych do\u00a030 lipca, \u017ceby\u00a0\u201eusprawni\u0107 obieg dokument\u00f3w\u201d, i\u00a0przekaza\u0107 do\u00a0Kancelarii Premiera.<\/p>\n
5 sierpnia premier Donald Tusk podpisa\u0142 przed\u00a0kamerami pierwszy z\u00a0zebranych akt\u00f3w, zapowiadaj\u0105c, \u017ce\u00a0kolejne dwie\u015bcie podpisze zaraz po\u00a0konferencji. Zanim to\u00a0zrobi\u0142, o\u015bwiadczy\u0142, \u017ce\u00a0prezydent i\u00a0Trybuna\u0142 zawi\u0105zali \u201eco\u015b na\u00a0kszta\u0142t politycznego spisku\u201d. Podpis obj\u0105\u0142 asesor\u00f3w s\u0105d\u00f3w powszechnych. Osiemnastu asesor\u00f3w s\u0105d\u00f3w administracyjnych, od\u00a0kt\u00f3rych\u00a0ca\u0142a ta\u00a0historia si\u0119 zacz\u0119\u0142a, kontrasygnaty nie\u00a0dosta\u0142o.<\/p>\n
Nie\u00a0jest to\u00a0sp\u00f3r proceduralny. To\u00a0konflikt o\u00a0to, kto w\u00a0Rzeczypospolitej rozstrzyga o\u00a0sprawuj\u0105cym wymiar sprawiedliwo\u015bci \u2013 przy okazji za\u015b to\u00a0rzecz o\u00a0losie 229 os\u00f3b, kt\u00f3rych\u00a0jedyn\u0105 win\u0105 jest to, \u017ce\u00a0chcieli zosta\u0107 s\u0119dziami. Ich sprawa nie\u00a0sko\u0144czy\u0142a si\u0119 5 sierpnia. Wtedy dopiero przybra\u0142a ostateczny kszta\u0142t.<\/p>\n
O\u00a0co\u00a0w\u0142a\u015bciwie idzie<\/p>\n
Teraz konstrukcja prawna, bez\u00a0kt\u00f3rej\u00a0nie\u00a0da si\u0119 zrozumie\u0107 tego sporu.<\/p>\n
Konstytucja przyjmuje, \u017ce\u00a0prezydent nie\u00a0ponosi odpowiedzialno\u015bci politycznej przed\u00a0Sejmem. Skoro jej nie\u00a0ponosi, to\u00a0kto\u015b ponie\u015b\u0107 j\u0105\u00a0musi \u2013 i\u00a0dlatego wi\u0119kszo\u015b\u0107 jego akt\u00f3w urz\u0119dowych wymaga podpisu premiera, czyli kontrasygnaty.<\/p>\n
Nie\u00a0jest to\u00a0formalno\u015b\u0107, jak przedstawiaj\u0105 niekt\u00f3rzy, lecz\u00a0przej\u0119cie odpowiedzialno\u015bci za\u00a0cudzy podpis. Od\u00a0tej\u00a0regu\u0142y przewidziano w\u00a0konstytucji wyj\u0105tki, czyli prerogatywy \u2013 czynno\u015bci, kt\u00f3re g\u0142owa pa\u0144stwa wykonuje samodzielnie. Ich lista jest zamkni\u0119ta. Jedn\u0105 z\u00a0tych prerogatyw jest powo\u0142ywanie s\u0119dzi\u00f3w.<\/p>\n
Mianowania asesor\u00f3w do\u00a0tych wyj\u0105tk\u00f3w konstytucyjnych zaliczy\u0107 nie\u00a0mo\u017cna, zatem akt ich mianowania wymaga kontrasygnaty. Trybuna\u0142 Konstytucyjny i\u00a0prezydent uznali, \u017ce\u00a0jednak nie\u00a0wymaga.<\/p>\n
Tu\u00a0pojawia si\u0119 stara \u0142aci\u0144ska paremia tj.\u00a0Exceptiones non sunt extendendae, czyli \u2013 w\u00a0t\u0142umaczeniu \u2013 wyj\u0105tk\u00f3w nie\u00a0interpretuje si\u0119 rozszerzaj\u0105co. Uczy si\u0119 tego ka\u017cdego studenta prawa. Ca\u0142y sp\u00f3r mie\u015bci si\u0119 w\u00a0tej\u00a0luce.<\/p>\n
25 czerwca 2026 roku Trybuna\u0142 Konstytucyjny orzek\u0142 w\u00a0sprawie K\u00a02\/26, \u017ce\u00a0wym\u00f3g kontrasygnaty przy mianowaniu asesor\u00f3w jest niezgodny z\u00a0ustaw\u0105 zasadnicz\u0105. Wybrn\u0105\u0142 konstrukcj\u0105 czynno\u015bci pochodnych \u2013 funkcjonalnie niezb\u0119dnych do\u00a0wykonania prerogatywy zasadniczej i\u00a0dziel\u0105cych jej status.<\/p>\n
Jest to\u00a0rozumowanie zarazem eleganckie i\u00a0niebezpieczne. Eleganckie, bo\u00a0ca\u0142y rozdzia\u0142 VIII Konstytucji RP\u00a0zbudowano po\u00a0to, by\u00a0rz\u0105d nie\u00a0decydowa\u0142 o\u00a0obsadzie s\u0105d\u00f3w. Niebezpieczne, bo\u00a0katalog zamkni\u0119ty, do\u00a0kt\u00f3rego\u00a0wolno dopisywa\u0107 czynno\u015bci \u201efunkcjonalnie niezb\u0119dne\u201d, przestaje by\u0107 katalogiem zamkni\u0119tym.<\/p>\n
Jest jeszcze przeszkoda, kt\u00f3rej\u00a0obej\u015b\u0107 si\u0119 nie\u00a0da: tego wyroku nie\u00a0og\u0142oszono. Rz\u0105d nie\u00a0publikuje orzecze\u0144 TK od\u00a0grudnia 2024 roku, a\u00a0Trybuna\u0142 sam zastrzeg\u0142, \u017ce\u00a0skutki jego rozstrzygni\u0119cia licz\u0105 si\u0119 od\u00a0dnia og\u0142oszenia. Prezydent opar\u0142 wi\u0119c\u00a0akt urz\u0119dowy na\u00a0wyroku, kt\u00f3rego\u00a0w\u00a0Dzienniku Ustaw nie\u00a0ma.<\/p>\n
Prof.\u00a0Ryszard Piotrowski, jako jeden z\u00a0niewielu, kt\u00f3ry\u00a0potraktowa\u0142 wyrok powa\u017cnie, punktuje absurd z\u00a0drugiej strony: nie\u00a0da si\u0119 uzale\u017cnia\u0107 skuteczno\u015bci aktu od\u00a0kontrasygnaty uznanej za\u00a0konstytucyjnie wykluczon\u0105. Jego konkluzja jest najkr\u00f3tsza: \u201ei tak\u00a0\u017ale, i\u00a0tak\u00a0niedobrze\u201d.<\/p>\n
Prezydent z\u00a0muszkietem\u2026<\/p>\n
Prezydent Karol Nawrocki prowadzi w\u00a0tej\u00a0sprawie polityk\u0119 konsekwentn\u0105. W\u00a0listopadzie 2025 roku odm\u00f3wi\u0142 powo\u0142ania i\u00a0awansu 46 s\u0119dziom, og\u0142aszaj\u0105c regu\u0142\u0119, \u017ce\u00a0przez\u00a0pi\u0119\u0107 lat nominacji nie\u00a0otrzyma s\u0119dzia kwestionuj\u0105cy konstytucyjne uprawnienia prezydenta. W\u00a0lutym 2026 roku zawetowa\u0142 nowelizacj\u0119 ustawy o\u00a0KRS.<\/p>\n
Wiosn\u0105 zaprosi\u0142 na\u00a0\u015blubowanie dwoje z\u00a0sze\u015bciorga wybranych przez\u00a0Sejm s\u0119dzi\u00f3w Trybuna\u0142u; pozosta\u0142a czw\u00f3rka \u015blubowa\u0142a w\u00a0Sejmie przed\u00a0notariuszem, a\u00a0Kancelaria Prezydenta uzna\u0142a to\u00a0za\u00a0zrzeczenie si\u0119 urz\u0119du.<\/p>\n
W\u00a0maju wr\u0119czy\u0142 162 nominacje s\u0119dziowskie. Od\u00a0ko\u0144ca maja do\u00a028 lipca trzyma\u0142 w\u00a0Kancelarii wnioski dotycz\u0105ce 209 asesor\u00f3w. Wyk\u0142adnia tych decyzji jest prostsza, ni\u017c si\u0119 wydaje.<\/p>\n
Prerogatywa jest tu\u00a0traktowana jako kompetencja rozstrzygaj\u0105ca, nie\u00a0potwierdzaj\u0105ca. Odmowa powo\u0142ania staje si\u0119 narz\u0119dziem politycznym r\u00f3wnie u\u017cytecznym jak powo\u0142anie, a\u00a0zw\u0142oka narz\u0119dziem najta\u0144szym i\u00a0chyba najskuteczniejszym.<\/p>\n
Paradoks polega na\u00a0tym, \u017ce\u00a0prezydent os\u0142abia to, czego broni. Prerogatywa jest mocna dop\u00f3ty, dop\u00f3ki jest bezsporna i\u00a0wykonywana automatycznie. Uczyniwszy z\u00a0niej instrument oceny s\u0119dzi\u00f3w wed\u0142ug kryterium stosunku do\u00a0w\u0142asnych uprawnie\u0144, g\u0142owa pa\u0144stwa dostarczy\u0142a argumentu tym, kt\u00f3rzy\u00a0chc\u0105 prerogatyw\u0119 przyci\u0105\u0107 ustaw\u0105.<\/p>\n
Inne pytanie brzmi, czy\u00a0taka ustawa by\u0142aby zgodna z\u00a0konstytucj\u0105. Kolejny rezydent pa\u0142acu prezydenckiego mo\u017ce obj\u0105\u0107 urz\u0105d ju\u017c okrojony i\u00a0w\u00a0obronie w\u0142asnego dominium mo\u017ce si\u0119ga\u0107 jeszcze dalej.<\/p>\n
Punkt ci\u0119\u017cko\u015bci przesuwa si\u0119 z\u00a0aktu powo\u0142ania na\u00a0\u015blubowanie. Je\u015bli o\u00a0obj\u0119ciu urz\u0119du rozstrzyga nie\u00a0wyb\u00f3r Sejmu ani wniosek Rady, lecz\u00a0obecno\u015b\u0107 kandydata w\u00a0Pa\u0142acu, prezydent decyduje nie\u00a0tylko\u00a0o\u00a0tym, kto zostanie s\u0119dzi\u0105, ale\u00a0i\u00a0kiedy \u2013 a\u00a0wi\u0119c\u00a0czy\u00a0w\u00a0og\u00f3le. Czworo wybranych w\u00a0marcu s\u0119dzi\u00f3w Trybuna\u0142u jest tego dowodem najbardziej oczywistym.<\/p>\n
Wreszcie: orzeczenia Trybuna\u0142u s\u0105\u00a0przyjmowane wtedy, gdy\u00a0poszerzaj\u0105 pole dzia\u0142ania prezydenta. Wniosek w\u00a0sprawie K\u00a02\/26 z\u0142o\u017cy\u0142a w\u00a0styczniu \u00f3wczesna I\u00a0Prezes S\u0105du Najwy\u017cszego, nie\u00a0Pa\u0142ac \u2013 ale\u00a0to\u00a0Pa\u0142ac zainkasowa\u0142 rozstrzygni\u0119cie i\u00a0wykorzysta\u0142 je\u00a028 lipca.<\/p>\n
Nie\u00a0dziwi mnie takie dzia\u0142anie. Prezydent prowadzi w\u0142asn\u0105 polityk\u0119 i\u00a0pr\u00f3buje w\u00a0ramach obecnej konstytucji wykroi\u0107 sobie najwi\u0119cej w\u0142adzy \u2013 co\u00a0trzeba przyzna\u0107, robi to\u00a0bardzo umiej\u0119tnie i\u00a0bez\u00a0wi\u0119kszych politycznych koszt\u00f3w.<\/p>\n
Czy\u00a0takie dzia\u0142anie co\u015b nam mo\u017ce przypomina\u0107? Spory o\u00a0pozycj\u0119 prezydenta, kt\u00f3re prowadzi\u0142 Lech Wa\u0142\u0119sa jeszcze za\u00a0czas\u00f3w tzw. ma\u0142ej konstytucji \u2013 co\u00a0samo w\u00a0sobie jest krzykiem, \u017ce\u00a0ustr\u00f3j Rzeczypospolitej si\u0119 wyczerpuje. Modus operandi prezydenta jest skuteczny, ale\u00a0czy\u00a0jest propa\u0144stwowy? Najpierw wypada przyjrze\u0107 si\u0119 drugiej stronie.<\/p>\n
Premier z\u00a0dekretem\u2026<\/p>\n
Tu\u00a0ocena musi by\u0107 ostrzejsza, i\u00a0to\u00a0nie\u00a0z\u00a0powodu sympatii politycznych, lecz\u00a0z\u00a0powodu deklaracji, kt\u00f3re ob\u00f3z rz\u0105dz\u0105cy sami sk\u0142adali podczas ostatnich wybor\u00f3w parlamentarnych. Gwoli przypomnienia, rz\u0105d nie\u00a0publikuje wyrok\u00f3w Trybuna\u0142u Konstytucyjnego od\u00a0grudnia 2024 roku.<\/p>\n
Nie\u00a0chodzi o\u00a0jeden wyrok ani o\u00a0jedn\u0105 w\u0105tpliwo\u015b\u0107, lecz\u00a0o\u00a0praktyk\u0119 trwaj\u0105c\u0105 p\u00f3\u0142tora roku i\u00a0obejmuj\u0105c\u0105 wszystko, co\u00a0Trybuna\u0142 wyda. Dodajmy: czyni to\u00a0wbrew art. 190 ust. 2 Konstytucji, kt\u00f3ry\u00a0nakazuje niezw\u0142oczne og\u0142oszenie orzeczenia i\u00a0nie\u00a0przewiduje wyj\u0105tku dla orzecze\u0144, kt\u00f3re rz\u0105dowi si\u0119 nie\u00a0podobaj\u0105.<\/p>\n
Formacja, kt\u00f3ra\u00a0dosz\u0142a do\u00a0w\u0142adzy pod\u00a0has\u0142em przywracania praworz\u0105dno\u015bci, wybra\u0142a instrument identyczny z\u00a0tym, kt\u00f3rego\u00a0u\u017cyto w\u00a02016 roku i\u00a0kt\u00f3ry\u00a0wtedy nazywa\u0142a deliktem konstytucyjnym; dzi\u015b to\u00a0narz\u0119dzie demokracji walcz\u0105cej, czy\u00a0te\u017c prawa tak, jak oni je\u00a0rozumiej\u0105.<\/p>\n
Podstaw\u0105 tej\u00a0praktyki jest uchwa\u0142a Sejmu z\u00a0marca 2024 roku. Uchwa\u0142a nie\u00a0jest \u017ar\u00f3d\u0142em prawa powszechnie obowi\u0105zuj\u0105cego i\u00a0nie\u00a0mo\u017ce pozbawi\u0107 mocy orzeczenia Trybuna\u0142u. Zbudowanie na\u00a0niej trwa\u0142ej polityki pa\u0144stwa oznacza przyj\u0119cie zasady, \u017ce\u00a0wi\u0119kszo\u015b\u0107 parlamentarna sama ocenia, kt\u00f3re orzeczenia s\u0105du konstytucyjnego j\u0105\u00a0wi\u0105\u017c\u0105.<\/p>\n
Jest to\u00a0zasada, po\u00a0kt\u00f3rej\u00a0nie\u00a0ma\u00a0ju\u017c \u017cadnej granicy \u2013 bo\u00a0r\u00f3wnie dobrze mo\u017ce z\u00a0niej skorzysta\u0107 ka\u017cda nast\u0119pna wi\u0119kszo\u015b\u0107. I\u00a0tak\u00a0Polska z\u00a0w\u0142a\u015bciw\u0105 sobie gracj\u0105 recypuje my\u015bl Siey\u00e8s\u2019a, tylko\u00a0czy\u00a0my\u00a0naprawd\u0119 musimy przeprowadza\u0107 rekonstrukcj\u0119 czas\u00f3w rewolucyjnych?<\/p>\n
Ta\u00a0sama logika wr\u00f3ci\u0142a przy Krajowej Radzie S\u0105downictwa. Po\u00a0prezydenckim wecie Sejm przyj\u0105\u0142 w\u00a0lutym 2026 roku uchwa\u0142\u0119, \u017ce\u00a0przy obsadzie Rady uwzgl\u0119dni wyniki wybor\u00f3w przeprowadzonych w\u015br\u00f3d s\u0119dzi\u00f3w, i\u00a015 maja wybra\u0142 15 s\u0119dzi\u00f3w wy\u0142onionych t\u0105\u00a0drog\u0105.<\/p>\n
Odby\u0142o si\u0119 to\u00a0w\u00a0trybie, kt\u00f3rego\u00a0obowi\u0105zuj\u0105ca ustawa nie\u00a0przewiduje, kilka dni po\u00a0postanowieniu zabezpieczaj\u0105cym Trybuna\u0142u, wzywaj\u0105cym Sejm do\u00a0wstrzymania si\u0119 z\u00a0wyborem. Nowa Rada ma\u00a0wi\u0119c\u00a0wad\u0119 tego samego rodzaju co\u00a0poprzednia, tyle \u017ce\u00a0o\u00a0odwrotnym znaku: tamt\u0105 wybrano wbrew standardowi europejskiemu, t\u0119\u00a0wbrew brzmieniu ustawy.<\/p>\n
Rz\u0105d mia\u0142 do\u00a0dyspozycji drog\u0119 ustawow\u0105 i\u00a0nie\u00a0skorzysta\u0142 z\u00a0niej skutecznie. Nowelizacja o\u00a0KRS zosta\u0142a zawetowana, ca\u0142o\u015bciowego rozstrzygni\u0119cia statusu s\u0119dzi\u00f3w powo\u0142anych po\u00a02017 roku wci\u0105\u017c nie\u00a0ma, a\u00a0kolejne projekty ustrojowe tej\u00a0w\u0142adzy czekaj\u0105 na\u00a0tzw. ustaw\u0119 praworz\u0105dno\u015bciow\u0105, kt\u00f3rej\u00a0nie\u00a0by\u0142o, nie\u00a0ma\u00a0i\u00a0nie\u00a0b\u0119dzie.<\/p>\n
Rz\u0105dzenie uchwa\u0142ami i\u00a0komunikatami zamiast ustawami jest znacznie prostsze. Jako wsp\u00f3lnota zatracili\u015bmy zdolno\u015b\u0107 negocjacji z\u00a0przeciwnikiem, celem sta\u0142o si\u0119 postawienie na\u00a0swoim i\u00a0zniszczenie wroga, a\u00a0to\u00a0nie\u00a0jest nastawienie, kt\u00f3re pozwoli wypracowa\u0107 trudny kompromis z\u00a0nieprzychylnym prezydentem, za\u00a0to\u00a0idealnie wpisuje si\u0119 w\u00a0narracj\u0119 chocia\u017cby Andrzeja Seweryna z\u00a0ujawnionego niegdy\u015b nagrania \u2013 przez\u00a0przyzwoito\u015b\u0107 nie\u00a0b\u0119d\u0119 g\u0142\u00f3wnej tezy cytowa\u0142.<\/p>\n
Wreszcie sprawa asesor\u00f3w, w\u00a0kt\u00f3rej\u00a0to\u00a0rz\u0105d wykona\u0142 pierwszy ruch. To\u00a0premier Donald Tusk wstrzyma\u0142 kontrasygnat\u0119 pod\u00a0nominacjami asesor\u00f3w s\u0105d\u00f3w administracyjnych i\u00a0to\u00a0przeciw jego bezczynno\u015bci kandydaci musieli sk\u0142ada\u0107 skargi.<\/p>\n
Rzecznik Praw Obywatelskich ustali\u0142, jak wygl\u0105da\u0142 ten mechanizm: Kancelaria Premiera czeka\u0142a na\u00a0opini\u0119 Rz\u0105dowego Centrum Legislacji, Centrum na\u00a0opini\u0119 ministra sprawiedliwo\u015bci. Obstrukcja mia\u0142a przybra\u0107 posta\u0107 obiegu dokument\u00f3w \u2013 bardzo wygodne.<\/p>\n
Wobec asesor\u00f3w s\u0105d\u00f3w rejonowych minister Waldemar \u017burek publicznie domaga\u0142 si\u0119 od\u00a0prezydenta pilnych nominacji. Gdy\u00a0nominacje pad\u0142y, jego resort jeszcze tego samego dnia odm\u00f3wi\u0142 im\u00a0skuteczno\u015bci. Stanowisko resortu zmieni\u0142o si\u0119 nie\u00a0wraz ze\u00a0stanem prawnym, lecz\u00a0wraz z\u00a0tym, kto wykona\u0142 ruch.<\/p>\n
Dodajmy tylko, \u017ce\u00a0nowa KRS, od\u00a0kt\u00f3rej\u00a0asesorzy oczekiwali ochrony, w\u00a0pierwszej powa\u017cnej sprawie zaj\u0119\u0142a stanowisko zbie\u017cne z\u00a0ministrem; sami zainteresowani m\u00f3wili wprost, \u017ce\u00a0wygl\u0105da to\u00a0na\u00a0element wi\u0119kszego planu. Organ powo\u0142any do\u00a0stania na\u00a0stra\u017cy niezale\u017cno\u015bci s\u0105d\u00f3w wyst\u0105pi\u0142 w\u00a0roli strony \u2013 nie\u00a0pierwszy raz zreszt\u0105.<\/p>\n
I\u00a0wreszcie 5 sierpnia. Premier podpisa\u0142, ale\u00a0zrobi\u0142 to\u00a0tak, \u017ceby\u00a0podpis nie\u00a0oznacza\u0142 zgody: przed\u00a0kamerami, poprzedzaj\u0105c akt oskar\u017ceniem prezydenta i\u00a0Trybuna\u0142u o\u00a0polityczny spisek przeciw konstytucji, a\u00a0samemu Trybuna\u0142owi odmawiaj\u0105c nazwy, kt\u00f3rej\u00a0\u2013 jak zaznaczy\u0142 \u2013 u\u017cywa wy\u0142\u0105cznie przez\u00a0uprzejmo\u015b\u0107.<\/p>\n
Jak ju\u017c wspominali\u015bmy kontrasygnata jest przej\u0119ciem odpowiedzialno\u015bci za\u00a0cudzy akt. Premier podpisa\u0142, o\u015bwiadczaj\u0105c zarazem, \u017ce\u00a0odpowiedzialno\u015bci nie\u00a0bierze \u017cadnej, bo\u00a0akt jest owocem spisku. Jest to\u00a0kontrasygnata zaprzeczaj\u0105ca w\u0142asnej istocie \u2013 instytucja ustrojowa u\u017cyta w\u00a0charakterze komunikatu prasowego.<\/p>\n
Najwi\u0119cej m\u00f3wi jednak to, czego premier nie\u00a0podpisa\u0142. Osiemnastu asesor\u00f3w s\u0105d\u00f3w administracyjnych czeka dalej. Ta\u00a0sama grupa zawodowa, ta\u00a0sama podstawa konstytucyjna, ten sam d\u0142ugopis. R\u00f3\u017cnica polega wy\u0142\u0105cznie na\u00a0tym, \u017ce\u00a0nominacje asesor\u00f3w rejonowych by\u0142y ju\u017c prezydenckim faktem dokonanym, a\u00a0nominacje asesor\u00f3w WSA to\u00a0wci\u0105\u017c wnioski le\u017c\u0105ce na\u00a0biurku premiera. Wobec faktu dokonanego rz\u0105d ust\u0105pi\u0142 w\u00a0tydzie\u0144; tam, gdzie ma\u00a0inicjatyw\u0119, zwleka od\u00a0miesi\u0119cy. Cen\u0119 tej\u00a0gry poda\u0142 zreszt\u0105 sam premier, przyznaj\u0105c, \u017ce\u00a0ta\u00a0grupa asesor\u00f3w mog\u0142aby rozpoznawa\u0107 po\u00a0dziesi\u0119\u0107 czy\u00a0jedena\u015bcie tysi\u0119cy spraw miesi\u0119cznie.<\/p>\n
Najgro\u017aniejsza jest wszak\u017ce doktryna, a\u00a0nie\u00a0poszczeg\u00f3lne decyzje. Ob\u00f3z rz\u0105dz\u0105cy przyj\u0105\u0142 zasad\u0119, \u017ce\u00a0akt organu pa\u0144stwa mo\u017cna uzna\u0107 za\u00a0nieistniej\u0105cy, je\u017celi organ jest wadliwie obsadzony.<\/p>\n
Brzmi to\u00a0kusz\u0105co, ale\u00a0jest zab\u00f3jcze dla funkcjonowania pa\u0144stwa, bo\u00a0zasada ta\u00a0nie\u00a0ma\u00a0\u017cadnej granicy: nieistniej\u0105ce bywaj\u0105 wyroki Trybuna\u0142u, nieistniej\u0105ce bywaj\u0105 nominacje prezydenta, a\u00a0jutro nieistniej\u0105ce oka\u017c\u0105 si\u0119 wyroki wydane przez\u00a0s\u0119dzi\u00f3w powo\u0142anych po\u00a02017 roku. Obywatel, kt\u00f3rego\u00a0spraw\u0119 taki s\u0119dzia rozpozna\u0142, dowiaduje si\u0119, \u017ce\u00a0jego prawomocny wyrok jest przedmiotem sporu politycznego. Tego kosztu nie\u00a0poniesie \u017caden minister.<\/p>\n
Dwie strategie, jeden mechanizm<\/p>\n
Postawmy teraz obie strategie obok siebie, bo\u00a0wy\u0142ania si\u0119 z\u00a0nich jeden wz\u00f3r. Od\u00a02 lat w\u00a0Polsce nie\u00a0uchwalono ustawy porz\u0105dkuj\u0105cej ustr\u00f3j s\u0105d\u00f3w. Uchwalono za\u00a0to\u00a0setki akt\u00f3w stosowania prawa, komunikat\u00f3w, uchwa\u0142 i\u00a0pism ok\u00f3lnych, kt\u00f3re ten ustr\u00f3j faktycznie zmieniaj\u0105. Obie strony dosz\u0142y do\u00a0wniosku, \u017ce\u00a0przy takim klinczu nie\u00a0ma\u00a0sensu tworzy\u0107 prawa, lecz\u00a0\u0142atwiej i\u00a0szybciej jest tworzy\u0107 fakty \u2013 a\u00a0instrumentem r\u00f3wnie skutecznym jak dzia\u0142anie jest odmowa dzia\u0142ania.<\/p>\n
Pow\u00f3d tego wyboru jest banalny. Ustawa wymaga podpisu drugiej strony, akt stosowania prawa ju\u017c tego nie\u00a0wymaga. Gdy\u00a0Prezydent i\u00a0Rz\u0105d wywodz\u0105 si\u0119 z\u00a0przeciwnych i\u00a0do\u00a0tego sk\u0142\u00f3conych oboz\u00f3w, trwa\u0142y kompromis jest bardzo kosztowny, a\u00a0jednostronny ruch daje natychmiastow\u0105 korzy\u015b\u0107. Konstytucja z\u00a01997 roku zak\u0142ada\u0142a, \u017ce\u00a0taki uk\u0142ad wymusi wsp\u00f3\u0142prac\u0119. Jak to\u00a0wygl\u0105da w\u00a0praktyce? Widzimy wszyscy\u2026<\/p>\n
Prezydent tworzy now\u0105 rzeczywisto\u015b\u0107 przez\u00a0powo\u0142ania, odmowy powo\u0142a\u0144 i\u00a0zw\u0142ok\u0119. Rz\u0105d tworzy z\u00a0kolei w\u0142asn\u0105 rzeczywisto\u015b\u0107 przez\u00a0niepublikowanie wyrok\u00f3w, wstrzymywanie kontrasygnat i\u00a0pisma do\u00a0prezes\u00f3w s\u0105d\u00f3w. Skutek dzia\u0142alno\u015bci du\u017cego i\u00a0ma\u0142ego pa\u0142acu jest taki sam: o\u00a0tym, kto jest s\u0119dzi\u0105, decyduje dzi\u015b nie\u00a0ustawa, lecz\u00a0to, kt\u00f3ry\u00a0organ wykona\u0142 ruch jako ostatni.<\/p>\n
Sierpniowy podpis niczego w\u00a0tym wzorze nie\u00a0zmieni\u0142 \u2013 raczej go\u00a0dope\u0142ni\u0142. Ostatni ruch nale\u017ca\u0142 do\u00a0rz\u0105du, ale\u00a0to\u00a0prezydent wyznaczy\u0142 pole i\u00a0termin, a\u00a0rz\u0105d, ust\u0119puj\u0105c, potwierdzi\u0142, \u017ce\u00a0metoda dzia\u0142a. Kto pierwszy wr\u0119czy dokument, ten stawia drugiego przed\u00a0wyborem mi\u0119dzy kapitulacj\u0105 a\u00a0odpowiedzialno\u015bci\u0105 za\u00a0los konkretnych ludzi. Tej\u00a0lekcji nie\u00a0zapomni \u017caden nast\u0119pca prezydenta.<\/p>\n
Rachunek koszt\u00f3w<\/p>\n
Wr\u00f3\u0107my do\u00a0tych, od\u00a0kt\u00f3rych\u00a0zacz\u0119li\u015bmy. Ich po\u0142o\u017cenie by\u0142o z\u0142e w\u00a0ka\u017cdym z\u00a0mo\u017cliwych wariant\u00f3w. Bez\u00a0kontrasygnaty w\u00a0wi\u0119kszo\u015bci s\u0105d\u00f3w nie\u00a0zostaliby dopuszczeni do\u00a0orzekania. Z\u00a0kontrasygnat\u0105 uzyskan\u0105 po\u00a0fakcie zawsze b\u0119dzie mo\u017cna twierdzi\u0107, \u017ce\u00a0tryb by\u0142 wadliwy. A\u00a0je\u015bli podpis premiera nie\u00a0by\u0142 potrzebny, jego z\u0142o\u017cenie niczego nie\u00a0naprawi\u0142o, bo\u00a0naprawia\u0107 nie\u00a0by\u0142o czego.<\/p>\n
Zi\u015bci\u0142 si\u0119 wariant \u015brodkowy, i\u00a0to\u00a0w\u00a0postaci najgorszej z\u00a0mo\u017cliwych. Kontrasygnata jest, lecz\u00a0z\u0142o\u017cono j\u0105\u00a0po\u00a0fakcie i\u00a0opatrzono publicznym o\u015bwiadczeniem szefa rz\u0105du, \u017ce\u00a0akt, kt\u00f3ry\u00a0podpisuje, powsta\u0142 wskutek \u0142amania konstytucji.<\/p>\n
Ktokolwiek zechce za\u00a0cztery lata podwa\u017cy\u0107 powo\u0142anie tych os\u00f3b na\u00a0urz\u0105d s\u0119dziego, nie\u00a0b\u0119dzie musia\u0142 szuka\u0107 argument\u00f3w \u2013 dosta\u0142 je\u00a0od\u00a0premiera, przed\u00a0kamerami, w\u00a0dniu podpisu.<\/p>\n
S\u0119dzia Maciej \u015awider ze\u00a0stowarzyszenia Votum wskaza\u0142 konsekwencj\u0119 najdalsz\u0105: wadliwo\u015b\u0107 mianowania da si\u0119 podnie\u015b\u0107 p\u00f3\u017aniej, przy powo\u0142ywaniu tych os\u00f3b na\u00a0urz\u0105d s\u0119dziego. Polska ma\u00a0ju\u017c jedn\u0105 grup\u0119 s\u0119dzi\u00f3w z\u00a0zakwestionowanym tytu\u0142em. W\u0142a\u015bnie wyprodukowa\u0142a drug\u0105, licz\u0105c\u0105 229 os\u00f3b i\u00a0maj\u0105c\u0105 przed\u00a0sob\u0105 30 lat orzekania.<\/p>\n
Interes pa\u0144stwa<\/p>\n
Suwerenno\u015b\u0107 nie\u00a0jest deklaracj\u0105, lecz\u00a0pewn\u0105 sprawno\u015bci\u0105. W\u00a0tym wypadku pa\u0144stwo suwerenne to\u00a0takie, kt\u00f3re potrafi samo rozstrzygn\u0105\u0107, kto w\u00a0jego imieniu sprawuje wymiar sprawiedliwo\u015bci. Rzeczpospolita tej\u00a0sprawno\u015bci nie\u00a0ma, wi\u0119c\u00a0pytanie rozstrzygnie si\u0119 pewno w\u00a0Wenecji, Strasburgu i\u00a0Luksemburgu albo\u00a0co\u00a0gorsza w\u00a0gabinetach polityk\u00f3w jako nieformalne ustalenia \u2013 nie\u00a0dlatego, \u017ce\u00a0kto\u015b nam t\u0119\u00a0sprawno\u015b\u0107 odebra\u0142, tylko\u00a0dlatego, \u017ce\u00a0w\u00a0Warszawie nie\u00a0ma\u00a0organu, kt\u00f3rego\u00a0rozstrzygni\u0119cie uzna\u0142yby obie strony.<\/p>\n
Ka\u017cdy miesi\u0105c sporu przesuwa decyzj\u0119 poza ramy pa\u0144stwa. To\u00a0nie\u00a0obrona suwerenno\u015bci, lecz\u00a0jej wyprowadzanie z\u00a0kraju, dotyczy to\u00a0zar\u00f3wno rz\u0105du odmawiaj\u0105cego uznania w\u0142asnego s\u0105du konstytucyjnego, jak i\u00a0prezydenta buduj\u0105cego na\u00a0orzeczeniu Trybuna\u0142u swoj\u0105 stref\u0119 wp\u0142yw\u00f3w.<\/p>\n
Druga miara jest prostsza. Obywatel ma\u00a0nie\u00a0zajmowa\u0107 si\u0119 sporami kompetencyjnymi, ma\u00a0prawo do\u00a0s\u0105du i\u00a0rzetelnego procesu. Dwumiesi\u0119czna zw\u0142oka prezydenta by\u0142a w\u00a0tym \u015bwietle decyzj\u0105 z\u0142\u0105, cho\u0107 da\u0142a mu\u00a0przewag\u0119 taktyczn\u0105. P\u00f3\u0142toraroczna odmowa publikacji wyrok\u00f3w przez\u00a0rz\u0105d jest decyzj\u0105 gorsz\u0105, bo\u00a0trwalsz\u0105 i\u00a0wymierzon\u0105 w\u00a0sam mechanizm rozstrzygania spor\u00f3w.<\/p>\n
Sierpie\u0144 pokaza\u0142 za\u015b rzecz najbardziej przykr\u0105: kontrasygnat\u0119 da\u0142o si\u0119 z\u0142o\u017cy\u0107 w\u00a0tydzie\u0144. Skoro tak, to\u00a0\u017cadna z\u00a0wcze\u015bniejszych zw\u0142ok nie\u00a0mia\u0142a przyczyny prawnej \u2013 mia\u0142a wy\u0142\u0105cznie przyczyn\u0119 polityczn\u0105.<\/p>\n
Trzecia miara dotyczy wchodz\u0105cych do\u00a0zawodu. 229 m\u0142odych prawnik\u00f3w dosta\u0142o na\u00a0starcie lekcj\u0119, \u017ce\u00a0o\u00a0ich statusie decyduje nie\u00a0egzamin i\u00a0ci\u0119\u017cka praca, lecz\u00a0uk\u0142ad si\u0142. Z\u00a0takiej lekcji wychodz\u0105 cynicy, przyszli stronnicy albo\u00a0ludzie z\u00a0przetr\u0105conym kr\u0119gos\u0142upem \u2013 i\u00a0to\u00a0oni b\u0119d\u0105 orzeka\u0107 przez\u00a030 lat.<\/p>\n
Co\u00a0dalej<\/p>\n
Podpis z\u00a05 sierpnia zamkn\u0105\u0142 spraw\u0119 tygodnia, nie\u00a0spraw\u0119 ustroju. Otwarte pozostaj\u0105 trzy fronty: 18 asesor\u00f3w s\u0105d\u00f3w administracyjnych wci\u0105\u017c bez\u00a0kontrasygnaty, skutki podpisu z\u0142o\u017conego po\u00a0fakcie i\u00a0z\u00a0publicznym zastrze\u017ceniem, wreszcie nieopublikowany wyrok K\u00a02\/26 wraz z\u00a0pozycj\u0105 nowej KRS.<\/p>\n
Ten sp\u00f3r pog\u0142\u0119bia tak\u017ce konflikt, o\u00a0kt\u00f3rym\u00a0m\u00f3wi si\u0119 najmniej. Nie\u00a0chodzi o\u00a0to, \u017ce\u00a0politycy pok\u0142\u00f3cili si\u0119 o\u00a0s\u0105dy. Chodzi o\u00a0to, \u017ce\u00a0pok\u0142\u00f3cili si\u0119 sami s\u0119dziowie: na\u00a0stowarzyszenia, na\u00a0roczniki, na\u00a0\u201eneo\u201d i\u00a0\u201epaleo\u201d, na\u00a0uchwa\u0142y o\u00a0niedopuszczaniu koleg\u00f3w do\u00a0orzekania.<\/p>\n
\u015arodowisko, kt\u00f3re mia\u0142o by\u0107 rozjemc\u0105, sta\u0142o si\u0119 stron\u0105, a\u00a0obywatel przyswoi\u0142 sobie wniosek, \u017ce\u00a0wyrok zale\u017cy od\u00a0tego, kto go\u00a0wydaje i\u00a0przy czyim udziale zosta\u0142 powo\u0142any. Zaufania do\u00a0s\u0105d\u00f3w nie\u00a0zniszczy\u0142y ustawy, lecz\u00a0to, \u017ce\u00a0s\u0119dziowie przestali uznawa\u0107 si\u0119 wzajemnie.<\/p>\n
Wyj\u015bcie istnieje, ale\u00a0jest wyj\u0105tkowo nieatrakcyjne: ustawa zamykaj\u0105ca status wszystkich dot\u0105d powo\u0142anych i\u00a0rozstrzygaj\u0105ca kwesti\u0119 kontrasygnaty na\u00a0przysz\u0142o\u015b\u0107; drugim wyj\u015bciem jest ograniczony reset konstytucyjny. Niemniej ta\u00a0droga wymaga, aby politycy byli gotowi zrezygnowa\u0107 z\u00a0cz\u0119\u015bci \u0142upu i\u00a0narz\u0119dzi walki politycznej.<\/p>\n
Dop\u00f3ki ich nie\u00a0ma, rachunek p\u0142ac\u0105 trzy grupy: ci, kt\u00f3rych\u00a0akty maj\u0105 wreszcie oba podpisy, ale\u00a0i\u00a0do\u0142\u0105czone do\u00a0nich publiczne zastrze\u017cenie, 18 wci\u0105\u017c czekaj\u0105cych na\u00a0podpis, oraz\u00a0obywatele czekaj\u0105cy na\u00a0wyroki w\u00a0sprawach, kt\u00f3re kto\u015b ju\u017c wylosowa\u0142. W\u00a0tej\u00a0sytuacji mog\u0119 powt\u00f3rzy\u0107 jeszcze raz za\u00a0prof.\u00a0Piotrowskim: \u201ei tak\u00a0\u017ale, i\u00a0tak\u00a0niedobrze\u201d.<\/p>\n
Publikacja nie\u00a0zosta\u0142a sfinansowana ze\u00a0\u015brodk\u00f3w grantu kt\u00f3regokolwiek ministerstwa w\u00a0ramach jakiegokolwiek konkursu. Powsta\u0142a dzi\u0119ki Darczy\u0144com Klubu Jagiello\u0144skiego<\/a>, kt\u00f3rym\u00a0jeste\u015bmy wdzi\u0119czni za\u00a0mo\u017cliwo\u015b\u0107 dzia\u0142ania.<\/p>\n