W korytarzu szko\u0142y podstawowej na obrze\u017cach Krakowa kroki g\u0142ucho nios\u0142y si\u0119 po wytartym lastryko. W niedziel\u0119 24 maja 2026 roku przed wej\u015bciem do budynku nie by\u0142o czu\u0107 jarmarcznego poruszenia, kt\u00f3re zazwyczaj towarzyszy wyborom. Tej energii, gdy ludzie wierz\u0105, \u017ce g\u0142osuj\u0105 za czym\u015b nowym. W lokalu przebywa\u0142y w porywach trzy, mo\u017ce cztery osoby. Wchodzili, odbierali kart\u0119, stawiali krzy\u017cyk i wychodzili w milczeniu.<\/p>\n
A jednak. Kiedy w nocy sp\u0142yn\u0119\u0142y wyniki, okaza\u0142o si\u0119, \u017ce frekwencja przekroczy\u0142a wymagany pr\u00f3g 26,98 proc. Oddawane w ciszy g\u0142osy z\u0142o\u017cy\u0142y si\u0119 na dymisj\u0119 Aleksandra Miszalskiego. Dla jednych by\u0142a to niespodzianka. Dla innych \u2013 dow\u00f3d, \u017ce cierpliwo\u015b\u0107 si\u0119 sko\u0144czy\u0142a.<\/p>\n
Od tego czasu min\u0105 zaraz trzy miesi\u0105ce, ale w mie\u015bcie wci\u0105\u017c panuje polityczne zawieszenie. W magistracie rz\u0105dzi komisarz z nadania Donalda Tuska. Jad\u0119 wi\u0119c na obrze\u017ca, aby sprawdzi\u0107, jak z t\u0105 tymczasowo\u015bci\u0105 czuj\u0105 si\u0119 mieszka\u0144cy. Klucz\u0119 w pl\u0105taninie jednorodzinnych dom\u00f3w i szereg\u00f3wek. W miejscach, gdzie w maju zapada\u0142y decyzje, kt\u00f3re wywr\u00f3ci\u0142y miasto do g\u00f3ry nogami.<\/p>\n
Wszyscy spotykaj\u0105 si\u0119 w korku<\/p>\n
\u2013 Jak komu\u015b chcia\u0142o si\u0119 ruszy\u0107 z domu, to wiadomo by\u0142o, \u017ce jest przeciwko \u2013 m\u00f3wi Darek, 43-letni taks\u00f3wkarz, mieszkaniec pobliskiej ulicy. \u2013 W drzwiach mija\u0142 mnie m\u00f3j s\u0105siad, zagorza\u0142y pisowiec, kt\u00f3ry wsz\u0119dzie widzi unijne spiski. W normalnych warunkach po pi\u0119ciu minutach by\u015bmy si\u0119 po\u017carli, ale wola\u0142em nie zaczyna\u0107 dyskusji. Poniek\u0105d musia\u0142bym przyzna\u0107 mu troch\u0119 racji.<\/p>\n
Darek zza kierownicy taks\u00f3wki widzi Krak\u00f3w z innej perspektywy. Ponad 15 lat sp\u0119dzi\u0142, kr\u0119c\u0105c k\u00f3\u0142kiem. Na w\u0142asne oczy obserwowa\u0142, jak zmienia si\u0119 miasto.<\/p>\n
\u2013 Ostatniego krakusa z centrum wioz\u0142em \u0142adnych par\u0119 lat temu \u2013 \u017cartuje. \u2013 Dzi\u015b na Floria\u0144skiej \u0142aduj\u0105 mi si\u0119 do taks\u00f3wki g\u0142\u00f3wnie plastikowe walizki. A w nocy? Tury\u015bci, kt\u00f3rzy przyjechali na wiecz\u00f3r kawalerski oraz ci z wypchanym portfelem, dla kt\u00f3rych Krak\u00f3w to eleganckie knajpy.<\/p>\n
Kto mia\u0142 szcz\u0119\u015bcie odziedziczy\u0107 mieszkanie, dawno zd\u0105\u017cy\u0142 przerobi\u0107 je na kr\u00f3tkoterminowy najem. Z centrum wyparowali studenci i m\u0142odzi na dorobku, kt\u00f3rych nie sta\u0107 na wynajmowanie 20-metrowych klitek w cenie apartament\u00f3w. Zostali zagraniczni nomadzi i garstka odpornych na inflacj\u0119 senior\u00f3w, kt\u00f3rzy z przyzwyczajenia trzymaj\u0105 si\u0119 starych adres\u00f3w. Reszta musia\u0142a poszuka\u0107 sobie nowego miejsca do \u017cycia. Kto nie mia\u0142 szans na w\u0142asny k\u0105t bli\u017cej centrum, ucieka\u0142 na obrze\u017ca.<\/p>\n
W efekcie ceny dzia\u0142ek budowlanych w krakowskich Swoszowicach czy pobliskich Wr\u00f3blowicach w ci\u0105gu pi\u0119ciu lat wzros\u0142y blisko dwukrotnie. Dzi\u015b za ar go\u0142ej ziemi trzeba zap\u0142aci\u0107 tu \u015brednio \u2013 jak wynika z ofert \u2013 45 tysi\u0119cy z\u0142otych<\/a>. Ludzie szukaj\u0105 ciszy i zieleni, ale w\u0142adze miejskie, wydaj\u0105c im kolejne pozwolenia na budow\u0119, nie uwzgl\u0119dni\u0142y, \u017ce z czasem zabraknie tu infrastruktury: \u015bcie\u017cek rowerowych, park\u00f3w, plac\u00f3w zabaw dla dzieci i szerszych dr\u00f3g.<\/p>\n Czytaj tak\u017ce \u2013 I teraz wszyscy spotykamy si\u0119 tutaj. Stoimy w korku na My\u015blenickiej. Kilometr w dwadzie\u015bcia minut. Zdarza si\u0119 nawet w sobot\u0119 \u2013 \u017cali si\u0119 taks\u00f3wkarz. \u2013 Ca\u0142a okolica pcha si\u0119 do centrum t\u0105 jedn\u0105 ulic\u0105. A pasa\u017cerowie patrz\u0105 w lusterko tak, jakbym specjalnie naciska\u0142 hamulec.<\/p>\n Sze\u015b\u0107 lat temu wylali tu nowy asfalt, postawili latarnie i zrobili chodniki po obu stronach drogi, ale ulica przecie\u017c nie jest z gumy, a samochod\u00f3w wci\u0105\u017c przybywa. Darek zna t\u0119 okolic\u0119 na wylot. Wie, gdzie g\u0142adka jezdnia przechodzi w wyp\u0142ukane po deszczu dziury. Wystarczy zjecha\u0107 w boczn\u0105 uliczk\u0119, aby zobaczy\u0107 Krak\u00f3w, o kt\u00f3rym w magistracie zapomniano.<\/p>\n \u2013 A komunikacja miejska? Szkoda gada\u0107. Zamiast roz\u0142adowywa\u0107 ruch, pot\u0119guje korki \u2013 denerwuje si\u0119 m\u0119\u017cczyzna. \u2013 Wiem, bo moje dzieci doje\u017cd\u017caj\u0105 codziennie do liceum. Autobusy albo podje\u017cd\u017caj\u0105 na przystanek jeden za drugim, albo przez p\u00f3\u0142 godziny nie u\u015bwiadczysz \u017cadnego. Miasto tnie kursy, rozk\u0142ada r\u0119ce i m\u00f3wi, \u017ce w kasie pusto. No to sk\u0105d oni nagle wezm\u0105 te miliardy na obiecywane metro?<\/p>\n Spostrze\u017cenia taks\u00f3wkarza potwierdza cz\u0119\u015bciowo Miko\u0142aj Sazonov, urbanista i dzia\u0142acz spo\u0142eczny.<\/p>\n \u2013 Swoszowice to ciekawy przyk\u0142ad. Czy jeste\u015bmy w stanie stworzy\u0107 dla nich ofert\u0119 transportu zbiorowego, kt\u00f3ra b\u0119dzie bardziej atrakcyjna ni\u017c transport samochodowy? Nie ma co si\u0119 \u0142udzi\u0107, raczej nie \u2013 przyznaje ekspert. \u2013 To konsekwencje rozwoju przestrzennego, kt\u00f3ry ca\u0142kowicie uzale\u017cni\u0142 mieszka\u0144c\u00f3w od samochod\u00f3w. Trudno wi\u0119c oczekiwa\u0107, \u017ce ludzie nagle z nich zrezygnuj\u0105.<\/p>\n Sytuacji nie poprawia systemowy chaos. Miasto i gminy o\u015bcienne od lat przerzucaj\u0105 si\u0119 odpowiedzialno\u015bci\u0105 za finansowanie siatki po\u0142\u0105cze\u0144, kt\u00f3ra usprawni\u0142aby ruch pomi\u0119dzy centrum, obrze\u017cami i okolicznymi miejscowo\u015bciami. Gdyby samorz\u0105dy z\u0142o\u017cy\u0142y si\u0119 na ten cel wsp\u00f3lnie, wysz\u0142oby to z korzy\u015bci\u0105 dla wszystkich. Podzia\u0142 koszt\u00f3w uwolni\u0142by \u015brodki na dodatkowe kursy autobus\u00f3w, kt\u00f3re obs\u0142u\u017cy\u0142yby mieszka\u0144c\u00f3w ca\u0142ej aglomeracji. Wed\u0142ug Sazonova ten pat mog\u0142aby rozwi\u0105za\u0107 ustawa metropolitalna.<\/p>\n Uporz\u0105dkowanie finans\u00f3w to jednak tylko po\u0142owa sukcesu. Aby zmniejszy\u0107 uzale\u017cnienie od samochod\u00f3w, ekspert wymienia dwa kluczowe warunki.<\/p>\n \u2013 Po pierwsze, nale\u017cy nada\u0107 priorytet transportowi zbiorowemu, nawet je\u015bli wymaga to podj\u0119cia trudnych i niepopularnych decyzji. Po drugie, tak formowa\u0107 miasto, \u017ceby jak najwi\u0119cej spraw da\u0142o si\u0119 za\u0142atwi\u0107 na piechot\u0119 lub rowerem. \u017beby wyb\u00f3r auta by\u0142 podyktowany jednorazow\u0105 potrzeb\u0105 za\u0142atwienia czego\u015b, a nie codzienn\u0105 konieczno\u015bci\u0105 bez sensownej alternatywy \u2013 podsumowuje.<\/p>\n A co z miliardami na metro? Jak t\u0142umaczy Sazonov, inwestycje podziemne s\u0105 niezb\u0119dne, bo naziemna sie\u0107 tramwajowa dosz\u0142a do \u015bciany i kursy z nowych tras po prostu nie zmieszcz\u0105 si\u0119 w centrum miasta. Zaznacza jednak, \u017ce zej\u015bcie pod ziemi\u0119 musi by\u0107 cz\u0119\u015bci\u0105 sp\u00f3jnej wizji dla ca\u0142ej krakowskiej aglomeracji, a na jej realizacj\u0119 trzeba znale\u017a\u0107 zewn\u0119trzne \u015brodki.<\/p>\n \u2013 Nie ma wi\u0119kszego znaczenia, czy nazwiemy to metrem. Wa\u017cne, by powsta\u0142a sp\u00f3jna sie\u0107 transportowa i by miasto pozyska\u0142o na ni\u0105 \u015brodki zewn\u0119trzne \u2013 m\u00f3wi Sazonov.<\/p>\n Dla Darka wieloletnie plany i urz\u0119dowe strategie to na razie jedynie melodia przysz\u0142o\u015bci. Wrzucenie kartki do urny podczas referendum by\u0142o\u00a0jego osobistym wetem wobec dotychczasowej polityki.<\/p>\n Strefa czystych rozczarowa\u0144<\/p>\n S\u0105siad, z kt\u00f3rym Darek wola\u0142 nie krzy\u017cowa\u0107 spojrze\u0144, to Tomasz. Od 22 lat prowadzi ma\u0142\u0105 firm\u0119 budowlan\u0105. Na wy\u0142o\u017conym betonow\u0105 kostk\u0105 podje\u017adzie przed jego domem stoi bia\u0142y Fiat Ducato z trzylitrowym silnikiem diesla. Dla niego Krak\u00f3w to plac budowy, na kt\u00f3ry codziennie dowozi materia\u0142y, sprz\u0119t i ludzi.<\/p>\n \u2013 Czym podrzuc\u0119 ch\u0142opakom zbrojenie? Rowerem? \u2013 piekli si\u0119, odpalaj\u0105c papierosa. \u2013 Robi\u0105 z nas wariat\u00f3w. Sze\u015b\u0107 lat temu kazali nam powymienia\u0107 piece w domach na gazowe, to pos\u0142uchali\u015bmy. Teraz wzi\u0119li si\u0119 za samochody. Co wymy\u015bl\u0105 jutro?<\/p>\n Wed\u0142ug przedsi\u0119biorcy miarka przebra\u0142a si\u0119 po wprowadzeniu Strefy Czystego Transportu w styczniu tego roku. Granice wyla\u0142y si\u0119 na przedmie\u015bcia. \u017beby jednak unikn\u0105\u0107 buntu mieszka\u0144c\u00f3w, urz\u0119dnicy wymy\u015blili sprytny system. Jego zasady by\u0142y proste: je\u015bli odprowadzasz podatki w Krakowie i wpiszesz sw\u00f3j samoch\u00f3d do specjalnie stworzonej miejskiej bazy danych, miasto przymknie oko na to, co masz pod mask\u0105. Dostaniesz wirtualn\u0105 przepustk\u0119 na okres przej\u015bciowy, a kamery na granicach strefy nie wystawi\u0105 ci mandatu. W\u0142adza liczy\u0142a, \u017ce w ten spos\u00f3b uspokoi negatywne nastroje, ale Tomasz wie swoje.<\/p>\n \u2013 Przyzwyczaj\u0105 ludzi i zaraz zmieni\u0105 przepisy. C\u00f3rka wybudowa\u0142a si\u0119 pi\u0119\u0107 kilometr\u00f3w dalej. Na dzia\u0142ce, kt\u00f3r\u0105 dosta\u0142a od babci. Tu\u017c za zielon\u0105 tablic\u0105 z napisem \u201eKrak\u00f3w\u201d. \u017ba\u0142owa\u0142a p\u00f3\u017aniej, \u017ce si\u0119 tam zameldowa\u0142a. Ma Skod\u0119 w dieslu z 2011 roku i \u017ceby teraz wjecha\u0107 do miasta, w kt\u00f3rym pracuje, musi zap\u0142aci\u0107.<\/p>\n By\u0142y prezydent na zwo\u0142ywanych w po\u015bpiechu konferencjach przekonywa\u0142, \u017ce Strefa Czystego Transportu to nie fanaberia, lecz konieczno\u015b\u0107. Opowiada\u0142 o europejskich standardach i gonieniu zachodnich metropolii. T\u0142umaczy\u0142, \u017ce wyrzucenie starych aut z centrum to jedyny ratunek dla p\u0142uc mieszka\u0144c\u00f3w.<\/p>\n Twarde dane by\u0142y po jego stronie. Wed\u0142ug analiz<\/a> za po\u0142ow\u0119 emisji tlenk\u00f3w azotu odpowiadaj\u0105 rury wydechowe samochod\u00f3w. Po wygranej walce z piecami to w\u0142a\u015bnie transport sta\u0142 si\u0119 truj\u0105cym wrogiem numer jeden.<\/p>\n Problemem by\u0142o jednak to, \u017ce \u2013 jak wynika z o\u015bwiadcze\u0144 maj\u0105tkowych<\/a> \u2013 wielu architekt\u00f3w tych zmian wozi si\u0119 po mie\u015bcie nowymi SUV-ami. Z technicznego punktu widzenia maj\u0105 czyste r\u0119ce \u2013 nowe pojazdy musz\u0105 spe\u0142nia\u0107 bardziej rygorystyczne normy emisji tlenk\u00f3w azotu i py\u0142\u00f3w.\u00a0Umkn\u0119\u0142o im jednak, \u017ce taki kolos generuje \u015brednio o 20 proc. wi\u0119cej dwutlenku w\u0119gla<\/a> ni\u017c klasyczny sedan i ogromne ilo\u015bci py\u0142\u00f3w zawieszonych z racji swojej masy. Wystarczy, \u017ce pojazd spe\u0142nia najnowsze normy. System wita go z otwartymi ramionami, nadaj\u0105c mu status ekologicznego.<\/p>\n Na temacie SCT pr\u00f3bowa\u0142a ugra\u0107 swoje prawica. Politycy tej frakcji grzmieli o \u201eekoterrorze\u201d, uderzaj\u0105c w dobrze znane antyunijne tony. I cho\u0107 taka narracja trafia\u0142a g\u0142\u00f3wnie do ich twardego elektoratu, temat by\u0142 na tyle no\u015bny, \u017ce budzi\u0142 w\u0105tpliwo\u015bci niezale\u017cnie od pogl\u0105d\u00f3w.<\/p>\n Klasowo\u015b\u0107 nowych przepis\u00f3w k\u0142u\u0142a w oczy ju\u017c nie tylko lewicowych wyborc\u00f3w i miejskich aktywist\u00f3w, wyczulonych na spo\u0142eczne nier\u00f3wno\u015bci. Ludzie na osiedlach t\u0142umaczyli sobie, \u017ce w tej walce nie chodzi o to, jak bardzo trujesz miasto, ale wy\u0142\u0105cznie o to, czy sta\u0107 ci\u0119 na wystarczaj\u0105co drogi samoch\u00f3d.<\/p>\n Tomasz gasi przy mnie papierosa o betonow\u0105 kostk\u0119 i wypuszcza reszt\u0119 dymu.<\/p>\n \u2013 Zreszt\u0105, o jakiej ekologii oni gadaj\u0105? Nam ka\u017c\u0105 kupowa\u0107 nowe auta, a dwie ulice st\u0105d do dzi\u015b nie ma kanalizacji i ludzie lej\u0105 szambo prosto w ziemi\u0119 \u2013 ucina zrezygnowany.<\/p>\n Poszed\u0142 na referendum ze z\u0142o\u015bci. Nie z powodu ideologii, cho\u0107 z prezydentem dzieli\u0142o go wiele.<\/p>\n Doros\u0142o\u015b\u0107 na pi\u0119trze u rodzic\u00f3w<\/p>\n Natalia ma 26 lat. \u015api w pokoju na pi\u0119trze. Za \u015bcian\u0105 co wiecz\u00f3r jej m\u0142odsza siostra uczy si\u0119 do matury. Na dole urz\u0119duj\u0105 dziadkowie, reszt\u0119 g\u00f3ry dziewczyna dzieli z rodzicami. Ten pi\u0119trowy, szary klocek z lat osiemdziesi\u0105tych, jakich pe\u0142no na obrze\u017cach miasta, mie\u015bci sze\u015b\u0107 os\u00f3b. Poranny harmonogram wej\u015b\u0107 do \u0142azienki musi by\u0107 tu u\u0142o\u017cony co do minuty.<\/p>\n \u2013 Ciocia na ka\u017cdych urodzinach pyta, kiedy wreszcie p\u00f3jd\u0119 na swoje \u2013 opowiada dziewczyna. \u2013 A ja milcz\u0119. Bo co mam jej odpowiedzie\u0107? Wyci\u0105gn\u0105\u0107 telefon i pokaza\u0107 stan mojego konta? Zarabiam cztery i p\u00f3\u0142 tysi\u0105ca na r\u0119k\u0119. Pracuj\u0119 w korpo od poniedzia\u0142ku do pi\u0105tku. Przecie\u017c nie p\u00f3jd\u0119 zapyta\u0107 banku o kredyt, bo algorytm odrzuci mnie, zanim doradca w og\u00f3le otworzy wniosek.<\/p>\n Natalii zostaje wynajem. Ogl\u0105da\u0142a kawalerk\u0119 na Ruczaju. 35 metr\u00f3w kwadratowych \u2013 trzy tysi\u0105ce z op\u0142atami. Je\u015bli b\u0119dzie to przelewa\u0107 obcemu cz\u0142owiekowi co miesi\u0105c, zostanie jej tysi\u0105c z hakiem. Na jedzenie, bilet i szampon do w\u0142os\u00f3w.<\/p>\n Pod wzgl\u0119dem tempa wzrostu cen mieszka\u0144 i czynsz\u00f3w Krak\u00f3w bije rekordy nie tylko w Polsce, ale i w Europie<\/a>. Problemem jest to, \u017ce pensje m\u0142odych ludzi za t\u0105 europejsk\u0105 czo\u0142\u00f3wk\u0105 nie nad\u0105\u017caj\u0105.<\/p>\n \u2013 Samo miasto nam nie pomaga. Sko\u0144czy\u0142am studia, wi\u0119c straci\u0142am wszystkie ulgi. Teraz nawet bilet miesi\u0119czny uderza mnie po kieszeni, bo przeskok z 42 do 109 z\u0142otych to wcale niema\u0142o. Szybko okaza\u0142o si\u0119, \u017ce po uko\u0144czeniu 26. roku \u017cycia i utracie ulgi podatkowej PIT wyp\u0142ata Natalii tak\u017ce odczuwalnie stopnia\u0142a.\u00a0<\/p>\n \u2013 Wiem, \u017ce i tak jestem w uprzywilejowanej sytuacji, bo mam chocia\u017c ten pok\u00f3j \u2013 przyznaje. \u2013 Moja kole\u017canka ze studi\u00f3w nie mia\u0142a takiej mo\u017cliwo\u015bci, wi\u0119c po obronie dyplomu spakowa\u0142a walizki i wr\u00f3ci\u0142a do swojego rodzinnego domu w Tarnowie. Z prac\u0105 w Krakowie nie jest \u0142atwo. Mnie si\u0119 poszcz\u0119\u015bci\u0142o, ale um\u00f3wmy si\u0119, korporacja nie jest spe\u0142nieniem moich marze\u0144.<\/p>\n Czytaj tak\u017ce Studiuj\u0105c zarz\u0105dzanie mediami i reklam\u0105 na Uniwersytecie Jagiello\u0144skim, Natalia marzy\u0142a o pracy w agencji marketingowej. Na zaj\u0119ciach analizowa\u0142a du\u017ce kampanie, budowa\u0142a strategie i dyskutowa\u0142a o rynkowych trendach. Po obronie dyplomu wys\u0142a\u0142a kilkadziesi\u0105t CV. Odpowiedzia\u0142a jej cisza.<\/p>\n Nie wiedzia\u0142a, \u017ce wesz\u0142a na rynek w najgorszym mo\u017cliwym momencie dla absolwent\u00f3w. \u015arednie miesi\u0119czne wynagrodzenie w mie\u015bcie oscyluje wprawdzie w granicach jedenastu tysi\u0119cy brutto, jednak z analiz bran\u017cowych<\/a> wynika, \u017ce ten wzrost nap\u0119dzaj\u0105 g\u0142\u00f3wnie stanowiska eksperckie i liderskie. Zarobki na juniorskich stanowiskach w us\u0142ugach wynosz\u0105 oko\u0142o sze\u015b\u0107 tysi\u0119cy brutto<\/a>, co w zestawieniu z rosn\u0105cymi kosztami \u017cycia nie pozwala na zbyt wiele.<\/p>\n Kiedy Natalia wysy\u0142a\u0142a CV, zderzy\u0142a si\u0119 ze \u015bcian\u0105, poniewa\u017c liczba ofert dla junior\u00f3w ro\u015bnie dzi\u015b znacznie wolniej ni\u017c liczba kandydat\u00f3w. Gdy w ko\u0144cu zaproszono j\u0105 na rozmow\u0119 do jednego z wielkich, szklanych biurowc\u00f3w, nie mog\u0142a odm\u00f3wi\u0107. Bra\u0142a, co by\u0142o.<\/p>\n \u2013 M\u00f3j tytu\u0142 w stopce to dumnie brzmi\u0105ce Junior Project Specialist \u2013 ironizuje. \u2013 Ale praca polega g\u0142\u00f3wnie na pilnowaniu bud\u017cet\u00f3w w Excelu i odpisywaniu na maile. Nie wymy\u015blam hase\u0142 ani strategii. Pracuj\u0119 z osobami po zupe\u0142nie r\u00f3\u017cnych kierunkach studi\u00f3w. Przy biurku obok siedzi ch\u0142opak po telekomunikacji i dziewczyny po rachunkowo\u015bci, a i tak wszyscy robimy to samo.<\/p>\n
\n \u017b\u0105dam podwy\u017cki cen bilet\u00f3w komunikacji miejskiej<\/a>
\n \u0141ukasz \u0141achecki<\/p>\n
Dziewczyna na chwil\u0119 zawiesza g\u0142os.<\/p>\n
\n Pora\u017cka mimo sukces\u00f3w? Krakowska Nowa Lewica po odwo\u0142aniu Miszalskiego<\/a>
\n Jakub Majmurek<\/p>\n