{"id":623965,"date":"2026-08-15T13:30:13","date_gmt":"2026-08-15T13:30:13","guid":{"rendered":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/623965\/"},"modified":"2026-08-15T13:30:13","modified_gmt":"2026-08-15T13:30:13","slug":"w-kalifornii-ludzie-wlasciwie-nie-powinni-mieszkac-co-stalo-sie-z-najbogatszym-stanem-usa","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/623965\/","title":{"rendered":"„W Kalifornii ludzie w\u0142a\u015bciwie nie powinni mieszka\u0107”. Co sta\u0142o si\u0119 z najbogatszym stanem USA?"},"content":{"rendered":"

Klasowe podzia\u0142y to nie jedyne problemy, z kt\u00f3rymi boryka si\u0119 Kalifornia. Ziemia usycha, drzewa p\u0142on\u0105, a w miejscu dawnych idea\u0142\u00f3w kr\u00f3luje „techno-utopijny anarcho-kapitalizm”. A przecie\u017c Hunter S. Thompson pisa\u0142 o San Francisco w 1971 r.: „istnia\u0142o fantastyczne, uniwersalne poczucie, \u017ce wszystko, co robili\u015bmy, by\u0142o s\u0142uszne, \u017ce wygramy. Poczucie nieuniknionego zwyci\u0119stwa nad si\u0142ami starego i z\u0142ego”.<\/p>\n

W 1964 r. wiele os\u00f3b prawdopodobnie czu\u0142o to samo, co m\u0142ody David Hockney \u2014 cudowne dziecko brytyjskiego malarstwa powojennego \u2014 gdy siedzia\u0142 na pla\u017cy w Santa Monica. Powietrze by\u0142o \u0142agodne, w oddali s\u0142ycha\u0107 by\u0142o fale Oceanu Spokojnego. Hockney si\u0119gn\u0105\u0142 po o\u0142\u00f3wek. Na poczt\u00f3wce do w\u0142a\u015bciciela swojej galerii Johna Kasmina odnotowa\u0142 przyjemn\u0105 temperatur\u0119 24 st. C. „Dwa dni temu przyby\u0142em do ziemi obiecanej. Musisz tu przyjecha\u0107” \u2014 napisa\u0142 w\u00f3wczas.<\/p>\n

Poczt\u00f3wka przedstawia\u0142a \u015bwie\u017ce pomara\u0144cze i opalonych ludzi w strojach k\u0105pielowych. Dla Hockneya Kalifornia by\u0142a mi\u0142o\u015bci\u0105 od pierwszego wejrzenia. By\u0142 jednym z tych, kt\u00f3rych na skraj ameryka\u0144skiego kontynentu zwabi\u0142y wielkie obietnice przysz\u0142o\u015bci i \u017cycia na w\u0142asnych warunkach \u2014 albo, jak to uj\u0119\u0142a Joan Didion, patronka mitycznej Kalifornii: „mo\u017cliwo\u015b\u0107 znalezienia otwartej restauracji, je\u015bli chcesz zje\u015b\u0107 kanapk\u0119 w nocy”.<\/p>\n

Dalszy ci\u0105g artyku\u0142u pod materia\u0142em wideo<\/p>\n

David Hockney swoimi obrazami basen\u00f3w i szklanych bungalow\u00f3w kszta\u0142towa\u0142 wizerunek Kalifornii jak ma\u0142o kto.<\/p>\n

Nie, \u017ceby potrzebowa\u0142a ona kampanii wizerunkowej. Kalifornia zawsze by\u0142a uwa\u017cana za krain\u0119 marze\u0144 wszystkich tych, kt\u00f3rzy mieli nadziej\u0119 na nowy pocz\u0105tek \u2014 i pi\u0119kn\u0105 pogod\u0119. Stan i jego mieszka\u0144cy do dzi\u015b lubi\u0105 postrzega\u0107 siebie w takim \u015bwietle. Czy s\u0142usznie?<\/p>\n

Im wi\u0119cej z\u0142ych wiadomo\u015bci o kl\u0119skach \u017cywio\u0142owych i erozji spo\u0142ecze\u0144stwa na Zachodnim Wybrze\u017cu USA, tym wi\u0119cej w\u0105tpliwo\u015bci budzi koncepcja Kalifornii jako krainy spe\u0142nienia marze\u0144. Czy „z\u0142oty stan” wci\u0105\u017c nadaje si\u0119 jako model na przysz\u0142o\u015b\u0107?<\/p>\n

Globalny sukces Kalifornii jest m\u0142ody. Oficjalnie rozpocz\u0105\u0142 si\u0119 od odkrycia z\u0142ota w 1848 r., kt\u00f3re przyci\u0105gn\u0119\u0142o niezliczone rzesze osadnik\u00f3w. Przedarli si\u0119 oni przez G\u00f3ry Skaliste, by obj\u0105\u0107 ziemi\u0119 w posiadanie \u2014 fakt, \u017ce nale\u017ca\u0142a ona ju\u017c do innych, nie mia\u0142 znaczenia.<\/p>\n

Tysi\u0105ce rdzennych mieszka\u0144c\u00f3w zosta\u0142o zabitych lub wysiedlonych. Z pomoc\u0105 zbiornik\u00f3w wodnych przybysze przekszta\u0142cili step za wybrze\u017cem Pacyfiku w gaje cytrynowe i plantacje migda\u0142\u00f3w. Jeden boom nast\u0119powa\u0142 po drugim \u2014 ropa naftowa i Hollywood, przemys\u0142 wojskowy, a wreszcie podr\u00f3\u017ce kosmiczne od lat 50. XX w.<\/p>\n

Daleko od establishmentu<\/p>\n

Kalifornia jednak najwi\u0119ksze sukcesy odnosi\u0142a zawsze w eksporcie podej\u015bcia do \u017cycia. „Kultura zachodniego wybrze\u017ca to kultura nowo\u015bci. Dalej od Europy, bli\u017cej \u015bwiata Pacyfiku, jedynym innym takim miejscem w USA s\u0105 Hawaje” \u2014 stwierdzi\u0142 amerykanista Frank Kelleter w wywiadzie dla czasopisma „ARTE Magazine”. Z dala od silnie inspirowanego Europ\u0105 establishmentu na wschodnim wybrze\u017cu pojawi\u0142y si\u0119 wszelkiego rodzaju innowacje i style \u017cycia.<\/p>\n

W szczeg\u00f3lno\u015bci obszar Bay Area [g\u0119sto zaludniony rejon otaczaj\u0105cy zatoki San Francisco i San Pablo] zawsze by\u0142 uwa\u017cany za laboratorium niebur\u017cuazyjnego stylu \u017cycia. Miejsce to sta\u0142o si\u0119 celem pielgrzymek poet\u00f3w beatowych, hipis\u00f3w, surfer\u00f3w i dzia\u0142aczy na rzecz praw obywatelskich.<\/p>\n

„Istnia\u0142o fantastyczne, uniwersalne poczucie, \u017ce wszystko, co robili\u015bmy, by\u0142o s\u0142uszne, \u017ce wygramy. Poczucie nieuniknionego zwyci\u0119stwa nad si\u0142ami starego i z\u0142ego” \u2014 pisa\u0142 o San Francisco w 1971 r. Hunter S. Thompson.<\/p>\n

W pewnym sensie nawet kontrkultura i jej odga\u0142\u0119zienia pod\u0105\u017cy\u0142y \u015bcie\u017ck\u0105 wszystkich kalifornijskich trend\u00f3w. Fitness, iPhone’y, soki warzywne czy chirurgia plastyczna \u2014 to, co dzia\u0142a w Kalifornii, przejmuje reszta \u015bwiata. Historyk Kevin Starr, nieoficjalny biograf „z\u0142otego stanu”, w 2004 r. podsumowa\u0142 USA tymi s\u0142owami:<\/p>\n

\n

kraj zosta\u0142 „skalifornizowany”. Czy powinni\u015bmy wi\u0119c my\u015ble\u0107 o stanie na dalekim zachodzie jako o ekstremalnej wersji wszystkiego, co ameryka\u0144skie? Czy te\u017c jako ciekawy, wyj\u0105tkowy przypadek? Jedno jest pewne \u2014 jest to miejsce, kt\u00f3re doprowadza ameryka\u0144ski sen do ekstremum \u2014 ze wszystkimi zagro\u017ceniami i skutkami ubocznymi.<\/p>\n<\/blockquote>\n

\"Obozowisko<\/p>\n

AA\/ABACA\/Abaca\/East News \/ East News<\/p>\n

Obozowisko bezdomnych na ulicy w West Oakland w Kalifornii, napis g\u0142osi: „zostawcie nas samych”<\/p>\n

„U podstaw kalifornijskiego eksperymentu le\u017cy r\u00f3wnie\u017c pewne z\u0142udzenie” \u2014 stwierdzi\u0142 dziennikarz Mark Arax, kt\u00f3ry pisze o Zachodnim Wybrze\u017cu mi\u0119dzy innymi dla ameryka\u0144skiego czasopisma „The New York Times”.<\/p>\n

Nap\u0119dzany przez imigrant\u00f3w pionierski duch, kt\u00f3ry torowa\u0142 sobie drog\u0119 przez kontynent, osiad\u0142 w Kalifornii wraz z przyby\u0142ymi tam lud\u017ami. „Idea Manifest Destiny, ruchu na zach\u00f3d, ma w sobie co\u015b niemal religijnego” \u2014 stwierdzi\u0142 Arax w wywiadzie dla „ARTE Magazine”. Jednak jest w nim tak\u017ce przymus \u2014 pewno\u015b\u0107, \u017ce „teraz, w Kalifornii, naprawd\u0119 musi si\u0119 uda\u0107”, poniewa\u017c w przeciwnym razie, wed\u0142ug Joan Didion, „pod tym niezmierzonym, wypranym niebem zabraknie ci kontynentu”.<\/p>\n

\u0141adniejszy, prostszy \u015bwiat<\/p>\n

Rezultatem jest Kalifornia jako paradoks. Poniewa\u017c jej wolno\u015b\u0107 nie tylko zaprasza\u0142a do samorealizacji, tutaj utopie r\u00f3wnie\u017c \u0142atwo zamienia\u0142y si\u0119 w swoje przeciwie\u0144stwo.<\/p>\n

Hipisi chcieli totalizacji mi\u0142o\u015bci, ruch ten zako\u0144czy\u0142 si\u0119 jednak nie tylko nieszkodliwymi inicjatywami New Age i farmami ekologicznymi, lecz tak\u017ce sektami takimi jak Rodzina Mansona. Od d\u0142u\u017cszego czasu dystopijna tendencja dotyczy nie tylko ideologii. Przejawia si\u0119 r\u00f3wnie\u017c w skrajnych dysproporcjach bogactwa, ra\u017c\u0105cym kontra\u015bcie mi\u0119dzy niezliczonymi milionerami i ra\u017c\u0105c\u0105 bied\u0105. Ci, kt\u00f3rzy tu mieszkaj\u0105, nie maj\u0105 \u0142atwego \u017cycia. A jednak nazwa „Kalifornia” nie straci\u0142a ca\u0142kowicie swojego wyd\u017awi\u0119ku.<\/p>\n

Mieszka\u0144cy Doliny Krzemowej, eldorado bran\u017cy technologicznej, s\u0105 najmniej sk\u0142onni do tego, by pozbawiano ich optymizmu. Odk\u0105d Bill Hewlett i David Packard wynale\u017ali generator cz\u0119stotliwo\u015bci (w tym mikrofal) w gara\u017cu w Palo Alto, technologia jutra wymy\u015blana jest w Kalifornii.<\/p>\n

Nie mo\u017cna sobie wyobrazi\u0107 firm takich jak Apple czy Google, kt\u00f3re definiowane s\u0105 poprzez demonstracyjnie wyluzowany etos T-shirt\u00f3w, gdziekolwiek indziej. Tylko tam ludzie tak mocno wierz\u0105 w innowacje. I tylko tam inwestorzy venture capital tak ch\u0119tnie p\u0142ac\u0105 miliony studentom, kt\u00f3rzy obiecuj\u0105, \u017ce ich aplikacja uczyni \u015bwiat pi\u0119kniejszym i \u0142atwiejszym \u2014 a ich, inwestor\u00f3w, bogatymi.<\/p>\n

Przynajmniej takie jest za\u0142o\u017cenie, bo idea\u0142 przyjaznego internetu ju\u017c dawno si\u0119 wyczerpa\u0142. W jego miejsce pojawi\u0142 si\u0119 „techno-utopijny anarcho-kapitalizm”, kt\u00f3rego korzenie amerykanista Kelleter widzi r\u00f3wnie\u017c w kalifornijskiej postawie antyestablishmentowej. W ko\u0144cu mo\u017cna przecie\u017c zarobi\u0107 du\u017co pieni\u0119dzy na danych innych ludzi.<\/p>\n

By\u0107 mo\u017ce wszystko sprowadza si\u0119 do sztuki iluzji. To w\u0142a\u015bnie hollywoodzka zasada sprawi\u0142a, \u017ce idea ponownego odkrywania zosta\u0142a podniesiona do rangi maksymy. We\u017amy na przyk\u0142ad m\u0142od\u0105 kobiet\u0119, kt\u00f3ra przyby\u0142a do Los Angeles jako Margarita Carmen Cansino i \u2014 po licznych i bolesnych zabiegach upi\u0119kszaj\u0105cych \u2014 zyska\u0142a \u015bwiatow\u0105 s\u0142aw\u0119 jako rudow\u0142osa gwiazda ekranu Rita Hayworth. W miejscu, kt\u00f3re nie zna przesz\u0142o\u015bci, osobowo\u015bci mo\u017cna przymierza\u0107 jak now\u0105 par\u0119 d\u017cins\u00f3w.<\/p>\n

Autorka Emma Cline pisa\u0142a o kalifornijskich archetypach w ksi\u0105\u017ckach takich jak „Dziewczyny” (The Girls, 2016) i „Tatu\u015b” (Daddy, 2021) \u2014 guru, b\u0142\u0119kitne ptaki, pocz\u0105tkuj\u0105cy milionerzy. Cline pochodzi z p\u00f3\u0142nocnej Kalifornii, gdzie dominuj\u0105 faliste wzg\u00f3rza i surowe nadmorskie krajobrazy. Dla niej to, co nierealne i niestabilne, jest tym, co tworzy ten stan \u2014 jak Los Angeles, gdzie modernistyczne domy budowane s\u0105 na stromych zboczach. Jedno osuni\u0119cie si\u0119 ska\u0142, jedno trz\u0119sienie ziemi i wszystko przepadnie.<\/p>\n

„W\u0142a\u015bciwie ludzie nie powinni tu mieszka\u0107, a jednak to robimy” \u2014 pisa\u0142a Cline, poniewa\u017c Kalifornia jest r\u00f3wnie\u017c pionierem, je\u015bli chodzi o kl\u0119ski \u017cywio\u0142owe.<\/p>\n

„Przez zewn\u0119trzn\u0105 warstw\u0119 mitu zaczyna przebija\u0107 rzeczywisto\u015b\u0107”<\/p>\n

Zmiany klimatyczne s\u0105 w „z\u0142otym stanie” ju\u017c szczeg\u00f3lnie zauwa\u017calne.<\/p>\n

„Ciep\u0142e palmowe powietrze \u2014 powietrze do ca\u0142owania” \u2014 zachwyca\u0142 si\u0119 niegdy\u015b Kaliforni\u0105 Jack Kerouac. Jedynym problemem jest to, \u017ce powietrze jest teraz w wi\u0119kszo\u015bci suche i gor\u0105ce. Po\u017cary las\u00f3w z ostatnich kilku lat s\u0105 jednymi z najgorszych w historii tego obszaru, a odst\u0119py mi\u0119dzy nimi staj\u0105 si\u0119 coraz kr\u00f3tsze. Wody i tak brakuje, r\u00f3wnie\u017c dlatego, \u017ce ogromne farmy przekierowuj\u0105 j\u0105 na swoje pola. <\/p>\n

\"Spalona<\/p>\n

MARIO TAMA \/ GETTY IMAGES NORTH AMERICA \/ Getty Images via AFP \/ AFP<\/p>\n

Spalona w 2022 r. w kalifornijskim parku narodowym sekwoja, najwy\u017cszy gatunek drzewa na \u015bwiecie<\/p>\n

Chocia\u017c Kalifornia jest uwa\u017cana za stan \u015bwiadomy ekologicznie, kt\u00f3ry egzekwuje surowe przepisy maj\u0105ce na celu ograniczenie emisji gaz\u00f3w cieplarnianych, mieszka\u0144cy Kalifornii zawsze naginali natur\u0119 do w\u0142asnych potrzeb.<\/p>\n

\u2014 To nie ludzie byli w z\u0142ym miejscu, powiedzieli\u015bmy sobie, deszcz by\u0142 w z\u0142ym miejscu \u2014 pisa\u0142 Mark Arax w ksi\u0105\u017cce „P\u0119kni\u0119cia w Ziemi”. Tak wi\u0119c jeziora zosta\u0142y osuszone, a rzeki zmuszone do p\u0142yni\u0119cia pod pr\u0105d.<\/p>\n

Konsekwencje s\u0105 teraz widoczne. Ca\u0142kiem mo\u017cliwe, \u017ce Kalifornia wci\u0105\u017c oferuje przysz\u0142o\u015b\u0107 \u2014 pytanie tylko, czy to w\u0142a\u015bnie j\u0105 nale\u017cy traktowa\u0107 jako wz\u00f3r.<\/p>\n

W \u015bwietle tych fakt\u00f3w przez zewn\u0119trzn\u0105 warstw\u0119 mitu zaczyna przebija\u0107 rzeczywisto\u015b\u0107. Jeszcze w latach 70. pisarze p\u0142awili si\u0119 w zapachu kwiat\u00f3w pomara\u0144czy, chocia\u017c Los Angeles d\u0142awi\u0142 szary smog. Dzisiaj do literatury coraz cz\u0119\u015bciej trafia katastrofa klimatyczna. <\/p>\n

Na przyk\u0142ad w powie\u015bci „Blue Skies” (2023) T. C. Boyle kre\u015bli apokaliptyczn\u0105 panoram\u0119 Kalifornii. Ziemia usycha, drzewa p\u0142on\u0105, ale cz\u0142owieka denerwuje przede wszystkim to, \u017ce rodzinna uroczysto\u015b\u0107 nie udaje si\u0119 z powodu pogody. Boyle, kt\u00f3ry mieszka w lasach Montecito, do\u015bwiadczy\u0142 po\u017car\u00f3w z poprzednich lat i lawin b\u0142otnych, kt\u00f3re po nich nast\u0105pi\u0142y.<\/p>\n

Katastrof\u0119 przyjmuje z sarkazmem. „Za ka\u017cdym razem, gdy s\u0142ysz\u0119 syren\u0119, mam nadziej\u0119, \u017ce to tylko kto\u015b ma atak serca” \u2014 stwierdzi\u0142 pisarz.<\/p>\n

By\u0107 mo\u017ce jest to kolejne osi\u0105gni\u0119cie kalifornijskiego paradoksu \u2014 nawet w mrocznych czasach mo\u017cna jeszcze czasem \u017cartowa\u0107.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Klasowe podzia\u0142y to nie jedyne problemy, z kt\u00f3rymi boryka si\u0119 Kalifornia. Ziemia usycha, drzewa p\u0142on\u0105, a w miejscu…\n","protected":false},"author":2,"featured_media":623966,"comment_status":"","ping_status":"","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":"","_share_on_mastodon":"0"},"categories":[14],"tags":[56,3135,61195,32,33,7936,27,1340,5603,34,35,12735,28,31,48,25,46,40,41,12734,47,80,29,30,71,26,82,83,84],"class_list":["post-623965","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","category-swiat","tag-article_premium","tag-bezdomnosc_bezdomni","tag-bottomfeed_styl","tag-breaking-news","tag-breakingnews","tag-ekologia","tag-headlines","tag-kalifornia","tag-kryzys_klimatyczny","tag-latest-news","tag-latestnews","tag-los_angeles","tag-naglowki","tag-najwazniejsze-artykuly","tag-nat_styl","tag-news","tag-omp","tag-polish","tag-polski","tag-san_francisco","tag-screening_general","tag-swiat","tag-top-stories","tag-topstories","tag-usa","tag-wiadomosci","tag-world","tag-world-news","tag-worldnews"],"share_on_mastodon":{"url":"https:\/\/pubeurope.com\/@pl\/117099773226020703","error":""},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/623965","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=623965"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/623965\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/623966"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=623965"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=623965"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=623965"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}