{"id":625110,"date":"2026-08-16T04:18:44","date_gmt":"2026-08-16T04:18:44","guid":{"rendered":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/625110\/"},"modified":"2026-08-16T04:18:44","modified_gmt":"2026-08-16T04:18:44","slug":"czym-byl-polrewkom-to-oni-mieli-rzadzic-polska-po-wygranej-w-1920-r","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/625110\/","title":{"rendered":"Czym by\u0142 Polrewkom? To oni mieli rz\u0105dzi\u0107 Polsk\u0105 po wygranej w 1920 r."},"content":{"rendered":"

Wiecz\u00f3r, 15 sierpnia 1920 r. Przed plebani\u0119 w Wyszkowie zaje\u017cd\u017ca bolszewickie wojsko. Na ganek o podw\u00f3jnych kolumnach wchodz\u0105 \u017co\u0142nierze i wal\u0105 do drzwi. Ksi\u0119\u017ca otwieraj\u0105, nast\u0119puje rewizja. Nie pierwsza ju\u017c, gdy\u017c przez okupowane od kilku dni podwarszawskie miasteczko przewalaj\u0105 si\u0119 prawdziwe t\u0142umy czerwonego wojska i niejeden oddzia\u0142 bolszewickich dygnitarzy zatrzymywa\u0142 si\u0119 tu, \u017c\u0105daj\u0105c noclegu.<\/p>\n

W tych ostatnich dniach okoliczne dwory i sklepy zosta\u0142y ograbione, powsta\u0142a nowa milicja i lokalny komitet rewolucyjny. Z ubog\u0105 ludno\u015bci\u0105 bolszewicy na razie obchodz\u0105 si\u0119 wzgl\u0119dnie \u0142agodnie. Sytuacja jest jednak wojenna. Po niebie lataj\u0105 polskie aeroplany pr\u00f3buj\u0105ce zrzuca\u0107 bomby na okoliczne, bolszewickie pozycje. Nieopodal trwa ju\u017c bitwa o Warszaw\u0119, w kt\u00f3rej rozstrzygn\u0105\u0107 si\u0119 maj\u0105 losy Polski.<\/p>\n

Dalszy ci\u0105g artyku\u0142u pod materia\u0142em wideo<\/p>\n

Po rewizji przed plebani\u0119 zaje\u017cd\u017ca samoch\u00f3d z pi\u0119cioma pasa\u017cerami. Wartownicy z czerwonymi gwiazdami na czapkach okr\u0105\u017caj\u0105 budynek. Pi\u0119ciu go\u015bci wchodzi do \u015brodka, ale nie przedstawiaj\u0105 si\u0119 miejscowemu proboszczowi, ks. Wiktorowi Mieczkowskiemu. Udaj\u0105 si\u0119 za to do jednego z pokoi, gdzie odbywaj\u0105 narad\u0119 z przyby\u0142ym zaraz za nimi sztabem. Nast\u0119pnie wracaj\u0105 do pomieszczenia, w kt\u00f3rym czeka ksi\u0105dz. Zamierzaj\u0105 zosta\u0107 na noc. Chc\u0105 te\u017c najwyra\u017aniej „dowiedzie\u0107 si\u0119 co\u015b o nastroju Polak\u00f3w”.<\/p>\n

Trzech z tych pi\u0119ciu m\u0119\u017cczyzn to Feliks Dzier\u017cy\u0144ski, Julian Marchlewski i Feliks Kon, przyw\u00f3dcy Tymczasowego Komitetu Rewolucyjnego Polski, czyli rz\u0105du, kt\u00f3ry W\u0142odzimierz Lenin chcia\u0142 zainstalowa\u0107 w Polsce po ostatecznym zwyci\u0119stwie nad wojskami J\u00f3zefa Pi\u0142sudskiego. Nazwisk tych ludzi, stoj\u0105cych na czele tzw. Polrewkomu na razie ks. Mieczkowski nie zna, rozumie jednak, \u017ce s\u0105 to przyw\u00f3dcy przysz\u0142ej Polskiej Republiki Rad, kt\u00f3rzy zjawili si\u0119 pod Warszaw\u0105 w oczekiwaniu na triumfalny wjazd do stolicy.<\/p>\n

\"85.<\/p>\n

Andrzej Rybczy\u0144ski \/ PAP<\/p>\n

85. rocznica wojny 1920 r. Rekonstrukcja rozm\u00f3w Polrewkomu z ks. Mieczkowskim w Wyszkowie<\/p>\n

Z „krwawym Feliksem” przy stole<\/p>\n

Ksi\u0105dz w swoich wspomnieniach odnotowuje ich wygl\u0105d. Cz\u0142owieka, kt\u00f3ry p\u00f3\u017aniej oka\u017ce si\u0119 Marchlewskim, nominalnie stoj\u0105cego na czele Polrewkomu, okre\u015bla jako „typowego szlachcica polskiego, niskiego wzrostu, o spokojnych rysach i przystrzy\u017conej brodzie, ju\u017c dobrze posiwia\u0142ego”. „Chyba dawno przekroczy\u0142 pi\u0119\u0107dziesi\u0105tk\u0119. Bynajmniej nie wygl\u0105da krwio\u017cerczo” \u2014 pisze p\u00f3\u017aniej duchowny w ksi\u0105\u017cce „Bolszewicy w polskiej plebanji”.<\/p>\n

Faktyczny przyw\u00f3dca polsko-bolszewickiego rz\u0105du, a zarazem szef krwawej Czeka, czyli tajnej bolszewickiej policji, Feliks Dzier\u017cy\u0144ski, zapisuje si\u0119 w pami\u0119ci proboszcza jako „najm\u0142odszy czterdziestokilkuletni brunet, szczup\u0142y, s\u0142usznego wzrostu, zdaje si\u0119, najwi\u0119cej stanowczy i bezwzgl\u0119dny, kt\u00f3ry got\u00f3w jest usuwa\u0107 wszelkie przeszkody, cho\u0107by i w gwa\u0142towny spos\u00f3b. (\u2026) wygl\u0105da na cz\u0142owieka o niez\u0142omnej woli, kt\u00f3ry nie\u0142atwo ust\u0119puje z placu boju”.<\/p>\n

Wreszcie Feliks Kon zostaje zapami\u0119tany jako „stary bojowiec PPS sze\u015b\u0107dziesi\u0119ciokilkuletni, ale ruchliwy i \u017cywy, o sympatycznych rysach, znaj\u0105cy dobrze naszych mener\u00f3w [przyw\u00f3dc\u00f3w] lewicy” i wypytuj\u0105cy o to, czym si\u0119 obecnie zajmuj\u0105 w kraju.<\/p>\n

\"Feliks<\/p>\n

Paul Fearn \/ Alamy Stock Photo \/ PAP<\/p>\n

Feliks Dzier\u017cy\u0144ski, 1912 r.<\/p>\n

Nie znaj\u0105c na razie nazwisk wymienionej tr\u00f3jki (dwaj pozostali go\u015bcie, Polak i Rosjanin, do samego ko\u0144ca pobytu si\u0119 nie przedstawili), ksi\u0105dz zaczyna prowadzi\u0107 z nimi rozmow\u0119, kulturaln\u0105, cho\u0107 z pozycji politycznego przeciwnika. Polscy bolszewicy m\u00f3wi\u0105 mu, \u017ce koniecznie trzeba „wzi\u0105\u0107 Warszaw\u0119, aby Polsk\u0119 obezw\u0142adni\u0107, cho\u0107 i wtedy mo\u017ce pok\u00f3j nie nast\u0105pi\u0107”. Zapewniaj\u0105 jednak: „bolszewicy w Polsce nie maj\u0105 zamiaru pozostawa\u0107, zaprowadzimy tam tylko potrzebny \u0142ad, aby proletariat nie by\u0142 nadal wyzyskiwanym”.<\/p>\n

Dalsza dyskusja dotyczy zagadnie\u0144 religijnych. Dzier\u017cy\u0144ski, Marchlewski i Kon opowiadaj\u0105 si\u0119 za oddzieleniem Ko\u015bcio\u0142a od pa\u0144stwa i przywr\u00f3ceniem go do pozycji z pierwszych wiek\u00f3w, „do katakumb, kiedy to opiekowa\u0142 si\u0119 biednymi, a nie bur\u017cuazj\u0105”. Wyra\u017caj\u0105 te\u017c pogl\u0105d, \u017ce „Chrystus by\u0142 pierwszym rewolucjonist\u0105, za rewolucj\u0119 odda\u0142 \u017cycie, a Ko\u015bci\u00f3\u0142 spaczy\u0142 jego ide\u0119”. Zapewniaj\u0105, \u017ce „komunizm znajdzie lekarstwo na wszelkie bol\u0105czki \u017cyciowe, gdy\u017c nie b\u0119dzie ju\u017c ani wojen, ani pieni\u0119dzy, ani g\u0142upiego patriotyzmu, bo nie b\u0119dzie narodowo\u015bci”.<\/p>\n

Ksi\u0105dz odpowiada na to, \u017ce wystarczy\u0142oby „gdyby\u015bmy byli chrze\u015bcijanami nie tylko z imienia, ale w uczynkach”, bo w\u00f3wczas „nie trzeba by by\u0142o socjalizmu ani komunizmu i tak gwa\u0142townych przewrot\u00f3w”.<\/p>\n

\"1.<\/p>\n

Domena publiczna<\/p>\n

1. Armia Konna Siemiona Budionnego w 1920 r.<\/p>\n

Herbatka z bolszewikami. „Nazywaj\u0105 nas antychrystami”<\/p>\n

P\u00f3\u017aniej bolszewicy udaj\u0105 si\u0119 na spoczynek, a nast\u0119pnego dnia rano rozmowa zostaje wznowiona przy herbacie. Naje\u017ad\u017acy oskar\u017caj\u0105 Polsk\u0119, \u017ce nie skorzysta\u0142a z pokojowych propozycji Rosji, czym sama wyrz\u0105dzi\u0142a sobie krzywd\u0119. P\u00f3\u017aniej udaj\u0105 si\u0119 do sztabu armii i powracaj\u0105 po po\u0142udniu, oznajmiaj\u0105c, \u017ce jeszcze dzi\u015b wyje\u017cd\u017caj\u0105. Ka\u017c\u0105 jednak poda\u0107 jeszcze raz herbat\u0119 i na chwil\u0119 siadaj\u0105 do sto\u0142u.<\/p>\n

Feliks Dzier\u017cy\u0144ski w trakcie kolejnej dyskusji przekonuje, \u017ce jest „przeciwnikiem kary \u015bmierci, a jednak\u017ce podczas rewolucji trzeba j\u0105 stosowa\u0107 i usuwa\u0107 cz\u0119sto nawet sk\u0105din\u0105d i dobre jednostki, kt\u00f3re stoj\u0105 na przeszkodzie rewolucji”. „Idea\u0142y nasze nie dzisiaj si\u0119 urzeczywistni\u0105, up\u0142yn\u0105 jeszcze wieki” \u2014 dodaje.<\/p>\n

Ksi\u0105dz odpowiada im, \u017ce zgadza si\u0119 z nimi, i\u017c „ka\u017cda rewolucja to krok naprz\u00f3d”, a „by\u0107 mo\u017ce rosyjska zrobi jeszcze wi\u0119kszy przeskok”, ale nie widzi w niej „panaceum na wszystkie bol\u0105czki ludzkie”. „Czym np. zast\u0105picie religi\u0119 w sercu cz\u0142owieka, kt\u00f3ra go uszlachetnia i podnosi? By\u0142a dot\u0105d reakcja bur\u017cuazji, a obecnie widz\u0119 w sowietach reakcj\u0119 proletariatu, a wi\u0119c zmian\u0119 tylko aktor\u00f3w” \u2014 oponuje duchowny.<\/p>\n

Niepodleg\u0142a Polska mia\u0142a znikn\u0105\u0107. Podst\u0119p Lenina leg\u0142 w gruzach\"Tymczasowy<\/p>\n

„W zako\u0144czeniu powiedzia\u0142em im, \u017ce rad jestem pozna\u0107 ideowych polskich komunist\u00f3w, tak wysoce inteligentnych, z kt\u00f3rymi wprawdzie nie godz\u0119 si\u0119 we wszystkich punktach, ale ch\u0119tnie s\u0142ucham sprzecznych zda\u0144 o zagadnieniach spo\u0142ecznych, kt\u00f3re uzdrowi\u0107 maj\u0105 ludzko\u015b\u0107 i uszcz\u0119\u015bliwi\u0107. W odpowiedzi na to rzekli: \u00bbPrzyjd\u0105 tu pewnie kardyna\u0142owie i biskupi wy\u015bwi\u0119ca\u0107 t\u0119 plebani\u0119, bo w duchownych pismach nazywaj\u0105 nas antychrystami. Wyje\u017cd\u017camy, wi\u0119c si\u0119 ksi\u0119dzu przedstawiamy: Marchlewski, Kon i Dzier\u017cy\u0144ski\u00ab. Rosjanin i m\u0142ody Polak nie przedstawili si\u0119. (\u2026) Zapytali si\u0119, czy tak gro\u017anie wygl\u0105daj\u0105, jak ich przedstawiaj\u0105 warszawskie gazety. Wygl\u0105d ich jednak\u017ce nie zdradza\u0142 tej dziko\u015bci” \u2014 zapisuje p\u00f3\u017aniej ks. Mieczkowski.<\/p>\n

Dzier\u017cy\u0144ski dopytuje jeszcze o to, co o nim konkretnie pisz\u0105 polskie gazety. Ksi\u0105dz odpowiada otwarcie, \u017ce nazywaj\u0105 go „katem Rosji”, na co Dzier\u017cy\u0144ski ze \u015bmiechem odpowiada: „czy\u017c wygl\u0105dam na \u015bredniowiecznego Torquemad\u0119?”. Na koniec dodaje jeszcze: „Matka chcia\u0142a, bym zosta\u0142 ksi\u0119dzem, a dzisiaj nazywaj\u0105 mnie antychrystem”.<\/p>\n

Nast\u0119pnie cz\u0142onkowie Polrewkomu pospiesznie pakuj\u0105 si\u0119 i wyje\u017cd\u017caj\u0105, nie zdradzaj\u0105c jednak, dok\u0105d si\u0119 udaj\u0105. Ksi\u0105dz zauwa\u017ca, \u017ce nie ruszaj\u0105 na pewno w kierunku Warszawy. „Przykro mi jednak, \u017ce ludzie tak inteligentni powi\u0119kszaj\u0105 zast\u0119py zdrajc\u00f3w Ojczyzny, by\u0107 mo\u017ce, jako ofiary ob\u0142\u0119du bolszewickiego. Chyba dla nich w wolnej Polsce nie b\u0119dzie miejsca…” \u2014 konstatuje Mieczkowski.<\/p>\n

Bolszewicka okupacja trwa jeszcze kilka dni. Polska kontrofensywa przynosi jednak skutki, huk naszych armat s\u0142ycha\u0107 coraz bli\u017cej, a cho\u0107 plebani\u0119 nawiedzaj\u0105 kolejni bolszewicy, to jasne jest, \u017ce szykuj\u0105 ju\u017c pe\u0142ny odwr\u00f3t. Po tygodniu od zaj\u0119cia Wyszkowa naje\u017ad\u017acy znikaj\u0105, a miasto zn\u00f3w opanowuje Wojsko Polskie.<\/p>\n

\"Wojsko<\/p>\n

CC BY 3.0<\/p>\n

Wojsko Polskie w latach 20. XX w.<\/p>\n

Czerwonym tramwajem prosto do Moskwy<\/p>\n

Czym w og\u00f3le by\u0142 Tymczasowy Komitet Rewolucyjny Polski? Powsta\u0142 23 lipca 1920 r. w Moskwie, w czasie gdy bolszewickie wojska gen. Michai\u0142a Tuchaczewskiego par\u0142y z ca\u0142\u0105 si\u0142\u0105 w stron\u0119 centralnej Polski. Po zdobyciu Warszawy Polrewkom, dzia\u0142aj\u0105cy pod nadzorem bolszewickiego Biura Polskiego, mia\u0142 obj\u0105\u0107 w\u0142adz\u0119 w Polskiej Socjalistycznej Republice Rad. Jego pierwsze zebranie odby\u0142o si\u0119 24 lipca w Smole\u0144sku. Stamt\u0105d cz\u0142onkowie Polrewkomu poci\u0105giem udali si\u0119 najpierw do Mi\u0144ska, nast\u0119pnie do Wilna, a w ko\u0144cu do Bia\u0142egostoku.<\/p>\n

Tam, w Pa\u0142acu Branickich, Polrewkom urz\u0105dzi\u0142 swoj\u0105 siedzib\u0119. Opr\u00f3cz Marchlewskiego, Dzier\u017cy\u0144skiego i Kona, w sk\u0142ad bolszewickiego rz\u0105du polskiej republiki rad weszli jeszcze m.in. Edward Pr\u00f3chniak i J\u00f3zef Unszlicht. Wszyscy oni pochodzili z Polski. Kon i Unszlicht wprawdzie z rodzin \u017cydowskich i kupieckich, ale ju\u017c Marchlewski i Dzier\u017cy\u0144ski, co ciekawe, byli przedstawicielami stanu szlacheckiego.<\/p>\n

Marchlewski wywodzi\u0142 si\u0119 ze zubo\u017ca\u0142ej, zagrodowej szlachty (jego ojciec zajmowa\u0142 si\u0119 handlem zbo\u017cem i prowadzeniem hotelu). Uko\u0144czy\u0142 studia w Szwajcarii i mieszka\u0142 w Niemczech, gdzie by\u0142 t\u0142umaczem, krytykiem literackim i wydawc\u0105 ksi\u0105\u017cek. „Krwawy Feliks” natomiast pochodzi\u0142 z bogatszego, litewskiego ziemia\u0144stwa posiadaj\u0105cego wielohektarowy maj\u0105tek. Wydawa\u0142oby si\u0119, \u017ce od komunizmu ludzi takich jak oni powinno dzieli\u0107 wszystko, ale to tylko pozory.<\/p>\n

\"Pa\u0142ac<\/p>\n

Henryk Podd\u0119bski \/ Domena publiczna<\/p>\n

Pa\u0142ac Branickich w Bia\u0142ymstoku, 1928 r.<\/p>\n

Wszyscy wy\u017cej wymienieni na pewnym etapie \u017cycia, czy to w szko\u0142ach, czy na uczelniach, zetkn\u0119li si\u0119 z ide\u0105 socjalistyczn\u0105, wszyscy te\u017c zaanga\u017cowali si\u0119 w walk\u0119 z carsk\u0105 Rosj\u0105. Dzia\u0142alno\u015b\u0107 polityczna w Socjaldemokracji Kr\u00f3lestwa Polskiego i Litwy lub w radykalnych od\u0142amach Polskiej Partii Socjalistycznej, do tego akcje wywrotowe przeciwko caratowi, udzia\u0142 w rewolucji 1905 r., pobyty w wi\u0119zieniach i zsy\u0142ki, a tak\u017ce wiara w chwytliwe has\u0142a o r\u00f3wno\u015bci i bezklasowym spo\u0142ecze\u0144stwie \u2014 wszystko to po\u0142\u0105czy\u0142o ludzi z tak r\u00f3\u017cnych \u015brodowisk.<\/p>\n

Do pewnego momentu nie by\u0142o jeszcze jasne, \u017ce ta dzia\u0142alno\u015b\u0107 zaprowadzi ich do zdrady w\u0142asnej ojczyzny. Na przyk\u0142ad Dzier\u017cy\u0144ski jeszcze w 1914 r. siedzia\u0142 w wi\u0119zieniu w rosyjskim Orle z dzia\u0142aczami PPS i wsp\u00f3\u0142pracownikami J\u00f3zefa Pi\u0142sudskiego \u2014 Tadeuszem Wieniaw\u0105-D\u0142ugoszowskim i Aleksandrem Prystorem. Wsp\u00f3lnie wzi\u0119li nawet udzia\u0142 w prote\u015bcie przeciwko warunkom przytrzymywania wi\u0119\u017ani\u00f3w politycznych.<\/p>\n

O ile jednak jedni PPS-owcy, jak Pi\u0142sudski, „wysiedli z czerwonego tramwaju na przystanku Niepodleg\u0142o\u015b\u0107”, o tyle inni, bardziej radykalni, zajechali tym tramwajem a\u017c do p\u0119tli w Moskwie, gdzie przy\u0142\u0105czyli si\u0119 do zrewoltowanego t\u0142umu i po 1917 r. rozpocz\u0119li budow\u0119 sowieckiego pa\u0144stwa.<\/p>\n

Polrewkom zaprowadza porz\u0105dki. „Tysi\u0105c bolszewik\u00f3w le\u017ca\u0142o pijanych”<\/p>\n

Jak\u0105 przysz\u0142o\u015b\u0107 wys\u0142annicy W\u0142odzimierza Lenina chcieli zgotowa\u0107 odradzaj\u0105cej si\u0119 dopiero Polsce? W Bia\u0142ymstoku Polrewkom wyda\u0142 sw\u00f3j manifest, og\u0142aszaj\u0105c na dobry pocz\u0105tek pozbawienie w\u0142adzy „dotychczasowego rz\u0105du szlachecko-bur\u017cuazyjnego”, zorganizowanie komitet\u00f3w fabrycznych, folwarcznych i rewolucyjnych, nacjonalizacj\u0119 fabryk, maj\u0105tk\u00f3w ziemskich i las\u00f3w, nietykalno\u015b\u0107 ziemi w\u0142o\u015bcian, a tak\u017ce powo\u0142anie do \u017cycia organ\u00f3w bezpiecze\u0144stwa.<\/p>\n

\"W\u0142odzimierz<\/p>\n

Grigory Petrovich Goldstein \/ Domena publiczna<\/p>\n

W\u0142odzimierz Lenin przemawia w Moskwie w maju 1920 r.<\/p>\n

Polskie wojew\u00f3dztwa czerwona w\u0142adza przemianowa\u0142a w\u00f3wczas na „obwody”, a administracja trafi\u0142a w r\u0119ce kilkudziesi\u0119ciu lokalnych komitet\u00f3w rewolucyjnych. Pocz\u0105tkowo planowano, by to rosyjski i jidysz zosta\u0142y j\u0119zykami urz\u0119dowymi, ale ze wzgl\u0119d\u00f3w propagandowych przywr\u00f3cony zosta\u0142 j\u0119zyk polski. Polrewkom uchwali\u0142 o\u015bmiogodzinny dzie\u0144 pracy, powo\u0142ano Zwi\u0105zek M\u0142odzie\u017cy Komunistycznej oraz Centraln\u0105 Komisj\u0119 Zwi\u0105zk\u00f3w Zawodowych. Utworzono trybuna\u0142y rewolucyjne, likwiduj\u0105ce „wrog\u00f3w ludu” i „bandyt\u00f3w”.<\/p>\n

Podj\u0119te zosta\u0142y ostatecznie nieudane pr\u00f3by, przy wsp\u00f3\u0142pracy z bolszewickim genera\u0142em Tuchaczewskim, utworzenia Polskiej Armii Czerwonej. Sztab armii, pozostaj\u0105cej pod dow\u00f3dztwem Romana \u0141\u0105gwy i komisarza Stanis\u0142awa Budkiewicza, stacjonowa\u0142 w Mi\u0144sku.<\/p>\n

Mo\u017cna sobie z \u0142atwo\u015bci\u0105 wyobrazi\u0107, jak wygl\u0105da\u0142yby rz\u0105dy Tymczasowego Komitetu Rewolucyjnego Polski, gdyby rzeczywi\u015bcie uda\u0142o mu si\u0119 obj\u0105\u0107 w\u0142adz\u0119 nad ca\u0142ym krajem. Wyobra\u017cenie to daj\u0105 relacje \u015bwiadk\u00f3w z tych miejsc, gdzie faktycznie zd\u0105\u017cy\u0142a wkroczy\u0107 Armia Czerwona.<\/p>\n

„Rozbijali sklep za sklepem i zabierali wszystko. Furmanki czeka\u0142y na rynku. Zapytani, dok\u0105d towar b\u0119dzie odprawiany, m\u00f3wili: \u00bbna kolej i do Rosji!\u00ab. Ze sklepami sko\u0144czywszy, zabrali si\u0119 do dom\u00f3w. Pocz\u0105tkowo domy drewniane i biedne omijali. Chodzi\u0142o im o murowane, tam \u0142upu wi\u0119cej. Dochodzi\u0142o do tego, \u017ce przechodniom zdejmowali buty z n\u00f3g i odzie\u017c. Z remizy zabrali kaski stra\u017cackie. Pozak\u0142adali je na g\u0142owy, s\u0105dz\u0105c, \u017ce uchroni\u0105 je od polskich kul. Bolszewicy po dokonaniu rabunku rozkazali \u017bydom pod gro\u017ab\u0105 utraty \u017cycia dostarczy\u0107 w\u00f3dki. Wieczorem oko\u0142o tysi\u0105ca bolszewik\u00f3w le\u017ca\u0142o pijanych na rynku i ulicach Pu\u0142tuska” \u2014 wspomina\u0142 jeden z mieszka\u0144c\u00f3w miasta.<\/p>\n

\"Sowieckie<\/p>\n

Historic Collection \/ Alamy Stock Photo \/ PAP<\/p>\n

Sowieckie sztandary porzucone po Bitwie Warszawskiej, 1920 r.<\/p>\n

Ks. kan. Leon Go\u015bcicki, proboszcz z Goworowa, opisywa\u0142 natomiast: „Pod wiecz\u00f3r z polecenia czerezwyczajki dokonano u mnie skrupulatnej rewizji (ju\u017c trzeci raz z rz\u0119du), po kt\u00f3rej mnie i ksi\u0119dza wikarego Nowakowskiego aresztowano i osadzono za kratkami (\u2026). Przez ca\u0142y wiecz\u00f3r, noc i nast\u0119pny dzie\u0144 t\u0142umy i to bardzo liczne parafian domaga\u0142y si\u0119 wypuszczenia kap\u0142an\u00f3w. Mimo i\u017c nad g\u0142owami strzelano, nie rozchodzili si\u0119, kobiety prosi\u0142y i wymy\u015bla\u0142y (\u2026)”.<\/p>\n

Polsk\u0119 czeka\u0142yby wi\u0119c miesi\u0105ce chaosu, mord\u00f3w, aresztowa\u0144 i grabie\u017cy. Bolszewicy zapisali si\u0119 te\u017c w pami\u0119ci Polak\u00f3w jako niezwykle biedni, pozbawieni normalnych mundur\u00f3w ludzie, kt\u00f3rzy przyszli tu jedynie, by si\u0119 ob\u0142owi\u0107.<\/p>\n

„Wpadli je\u017ad\u017acy w damskich kapeluszach, w pantoflach damskich, w jakich\u015b sukienkach, czy nocnych koszulach, przybranych czerwonymi wst\u0105\u017ckami” \u2014 opisywa\u0142a Stefania Ko\u0142odziejska z Bie\u017cunia.<\/p>\n

Z kolei Stanis\u0142aw Kruszy\u0144ski, rolnik ze wsi D\u0105bki pod M\u0142aw\u0105, wspomina\u0142, \u017ce bolszewicy „byli ubrani r\u00f3\u017cnorodnie, w mundurach wojskowych i cywilnych marynarkach, jak r\u00f3wnie\u017c w kapeluszach, a nawet niekt\u00f3rzy nie mieli but\u00f3w”.<\/p>\n

Gdy wojska Tuchaczewskiego dotar\u0142y pod Warszaw\u0119, trzech przedstawicieli Polrewkomu wyruszy\u0142o za nimi z Bia\u0142egostoku i zatrzyma\u0142o si\u0119 na probostwie w Wyszkowie, oczekuj\u0105c wkroczenia czerwonoarmist\u00f3w do polskiej stolicy. Kl\u0119ska na przedpolach Warszawy zmusi\u0142a ich jednak do szybkiego po\u017cegnania si\u0119 z ks. Mieczkowskim i powrotu. Wkr\u00f3tce trzeba im by\u0142o opu\u015bci\u0107 tak\u017ce Bia\u0142ystok. Nast\u0105pi\u0142o to 20 sierpnia 1920 r. Wszyscy, wraz z pobit\u0105 armi\u0105 bolszewick\u0105, uciekli do Rosji.<\/p>\n

Cukier Marchlewskiego porzucony w pop\u0142ochu<\/p>\n

A co dzia\u0142o si\u0119 dalej w Wyszkowie? Po wyzwoleniu plebani\u0119 odwiedzili gen. Stanis\u0142aw Haller, francuski dyplomata Jean Jules Jusserand oraz korespondenci wojenni. W\u015br\u00f3d nich by\u0142 Stefan \u017beromski, kt\u00f3ry swoje wra\u017cenia opisa\u0142 nast\u0119pnie w opowiadaniu „Na probostwie w Wyszkowie”. Uwag\u0119 pisarza zwr\u00f3ci\u0142 wtedy przede wszystkim cukier, pozostawiony tam w po\u015bpiechu przez Juliana Marchlewskiego.<\/p>\n

\"Piechota<\/p>\n

Paul Fearn \/ Alamy Stock Photo \/ PAP<\/p>\n

Piechota polska w marszu na front przed Bitw\u0105 Warszawsk\u0105<\/p>\n

„Ksi\u0105dz wikary, nie przerywaj\u0105c bynajmniej powa\u017cnego dyskursu ambasadora Jusseranda z ksi\u0119dzem kanonikiem Mieczkowskim, zdo\u0142a\u0142 szepn\u0105\u0107 nam, przybyszom, do ucha: \u2014 Prosz\u0119 bra\u0107, prosz\u0119 \u015bmia\u0142o!… To cukier p. Marchlewskiego, zostawiony przeze\u0144 w pop\u0142ochu ucieczki… (\u2026) Wejrzawszy na \u00f3w cukier, tak doskona\u0142y, poczu\u0142em si\u0119 oto nagle jego prawowitym w\u0142a\u015bcicielem i trzy co najgrubsze kawa\u0142ki wrzuci\u0142em odruchowo, ku zgorszeniu obecnych, do szklanki” \u2014 opisywa\u0142 \u017beromski.<\/p>\n

Pisarz wspomnia\u0142 te\u017c o tym, \u017ce w przesz\u0142o\u015bci Marchlewski by\u0142 wydawc\u0105 jego dzie\u0142 w j\u0119zyku niemieckim. „Nasycaj\u0105c si\u0119 niezr\u00f3wnanym gor\u0105cem i zatapiaj\u0105c z lubo\u015bci\u0105 w smak bolszewickiego cykuru, przypomnia\u0142em sobie nadto, \u017ce przecie\u017c dr Julian Marchlewski to jest m\u00f3j szanowny wydawca. Posiadam stos jego list\u00f3w, w kt\u00f3rych na licznych arkuszach spisane s\u0105 statuty, umowy, kontrakty” \u2014 wymienia\u0142.<\/p>\n

Stefan \u017beromski nie mia\u0142 ju\u017c jednak dobrego zdania o swym wydawcy ani o jego kolegach. „Kto na ziemi\u0119 ojczyst\u0105, chocia\u017cby grzeszn\u0105 i z\u0142\u0105, wroga odwiecznego naprowadzi\u0142, zdepta\u0142 j\u0105, spl\u0105drowa\u0142, spali\u0142, z\u0142upi\u0142 r\u0119koma cudzoziemskiego \u017co\u0142dactwa, ten si\u0119 wyzu\u0142 z ojczyzny. Nie mo\u017ce ona by\u0107 dla niego ju\u017c nigdy domem ni miejscem spoczynku. Na ziemi polskiej nie ma dla tych ludzi ju\u017c ani tyle miejsca, ile zajm\u0105 stopy cz\u0142owieka, ani tyle, ile zajmie mogi\u0142a” \u2014 podsumowywa\u0142.<\/p>\n

\u0179r\u00f3d\u0142a:<\/p>\n

Norman Davies, „Orze\u0142 bia\u0142y, czerwona gwiazda”, Spo\u0142eczny Instytut Wydawniczy Znak, Krak\u00f3w 1998″Bitwa Warszawska 1920 w relacjach i wspomnieniach”, red. Tadeusz Skoczek i Jolanta Za\u0142\u0119czny, Wydawnictwo Naukowe Muzeum Niepodleg\u0142o\u015bci, Warszawa 2020Ks. Wiktor Mieczkowski, „Bolszewicy w polskiej plebanji”, Ksi\u0119garnia W. W\u0119do\u0142owskiego, Wyszk\u00f3w 1921Stefan \u017beromski, „Na probostwie w Wyszkowie”, wyd. Ligatur, Skultuna [Szwecja] 2008<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Wiecz\u00f3r, 15 sierpnia 1920 r. Przed plebani\u0119 w Wyszkowie zaje\u017cd\u017ca bolszewickie wojsko. Na ganek o podw\u00f3jnych kolumnach wchodz\u0105…\n","protected":false},"author":2,"featured_media":625111,"comment_status":"","ping_status":"","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":"","_share_on_mastodon":"0"},"categories":[12],"tags":[61195,123257,5059,21564,11902,49,48,46,42,38,40,39,41,47,122804,3146,987],"class_list":["post-625110","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","category-polska","tag-bottomfeed_styl","tag-feliks_dzierzynski","tag-historia_o_historia","tag-ii_rp","tag-komunizm","tag-kraj","tag-nat_styl","tag-omp","tag-pl","tag-poland","tag-polish","tag-polska","tag-polski","tag-screening_general","tag-wojna_1920","tag-wojsko_polskie","tag-zwiazek_radziecki"],"share_on_mastodon":{"url":"https:\/\/pubeurope.com\/@pl\/117103265356157796","error":""},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/625110","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=625110"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/625110\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/625111"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=625110"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=625110"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=625110"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}