{"id":62908,"date":"2025-10-22T17:13:09","date_gmt":"2025-10-22T17:13:09","guid":{"rendered":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/62908\/"},"modified":"2025-10-22T17:13:09","modified_gmt":"2025-10-22T17:13:09","slug":"tajemnicza-fala-przemierza-droge-mleczna-porusza-gwiazdami","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/62908\/","title":{"rendered":"Tajemnicza fala przemierza Drog\u0119 Mleczn\u0105. Porusza gwiazdami"},"content":{"rendered":"<p class=\"Paragraph_desktopParagraph__U31Gm\">Od mniej wi\u0119cej 100 lat wiemy, \u017ce gwiazdy w galaktyce kr\u0105\u017c\u0105 wok\u00f3\u0142 jej centrum, a dzi\u0119ki Gai jeste\u015bmy w stanie mierzy\u0107 ich ruch i pr\u0119dko\u015b\u0107. W latach 50. dowiedzieli\u015bmy si\u0119, \u017ce dysk tworzony przez Drog\u0119 Mleczn\u0105 nie jest p\u0142aski, a wygi\u0119ty, a w 2020 r. Gaia odkry\u0142a, \u017ce dysk si\u0119 chwieje.<\/p>\n<p class=\"Paragraph_desktopParagraph__U31Gm\">Teraz, \u015bledz\u0105c ruch gwiazd znajduj\u0105cych si\u0119 pod i nad dyskiem galaktyki, Gaia odkry\u0142a falowy wzorzec tego ruchu. Wida\u0107 to wyra\u017anie w horyzontalnym przesuni\u0119ciu wertykalnego ruchu gwiazd. \u2014 Zaobserwowane zjawisko jest zgodne z tym, czego spodziewaliby\u015bmy si\u0119 po fali \u2014 m\u00f3wi g\u0142\u00f3wna autorka bada\u0144, Eloisa Poggio z Obserwatorium Astrofizycznego w Turynie.<\/p>\n<ul class=\"OchatFollowUps_wrapper__1ry7X\">\n<li class=\"OchatFollowUps_item__Dhyly OchatFollowUps_itemDesktop__R6aBv\">Co odkry\u0142a Europejska Agencja Kosmiczna?<\/li>\n<li class=\"OchatFollowUps_item__Dhyly OchatFollowUps_itemDesktop__R6aBv\">Jakie gwiazdy by\u0142y badane przez naukowc\u00f3w?<\/li>\n<li class=\"OchatFollowUps_item__Dhyly OchatFollowUps_itemDesktop__R6aBv\">Co mo\u017ce by\u0107 przyczyn\u0105 powstania fali?<\/li>\n<li class=\"OchatFollowUps_item__Dhyly OchatFollowUps_itemDesktop__R6aBv\">Czym s\u0105 cefeidy?<\/li>\n<\/ul>\n<p class=\"Paragraph_desktopParagraph__U31Gm\">Uczona i jej zesp\u00f3\u0142 odkryli niezwyk\u0142e zjawisko, badaj\u0105c pozycj\u0119 i ruch m\u0142odych gwiazd oraz cefeid. Cefeidy to olbrzymie gwiazdy pulsuj\u0105ce w regularnym rytmie. Dzi\u0119ki temu s\u0105 u\u017cywane w roli \u015bwiec standardowych, s\u0142u\u017c\u0105cych do pomiaru odleg\u0142o\u015bci w przestrzeni kosmicznej. Jako \u017ce cz\u0119\u015bci\u0105 wspomnianej fali s\u0105 i m\u0142ode gwiazdy i cefeidy, naukowcy s\u0105dz\u0105, \u017ce w jej sk\u0142ad wchodzi te\u017c gaz w przestrzeni mi\u0119dzygwiezdnej. By\u0107 mo\u017ce gwiazdy &#8222;pami\u0119taj\u0105&#8221; ruch gazu, z kt\u00f3rego si\u0119 uformowa\u0142y.<\/p>\n<p class=\"Paragraph_desktopParagraph__U31Gm\">Naukowcy nie wiedz\u0105, co da\u0142o pocz\u0105tek fali. By\u0107 mo\u017ce by\u0142o to zderzenie Drogi Mlecznej z galaktyk\u0105 kar\u0142owat\u0105, jednak kwestia ta wymaga dalszych bada\u0144. By\u0107 mo\u017ce fala ta jest w jaki\u015b spos\u00f3b powi\u0105zana ze znacznie mniejsz\u0105 fal\u0105 Radcliffe&#8217;a. To wykryta przez Gai\u0119 w 2013 roku cienka gazowa struktura d\u0142ugo\u015bci 9 tys. i szeroko\u015bci 400 lat \u015bwietlnych, kt\u00f3ra unosi si\u0119 nad i pod p\u0142aszczyzn\u0119 dysku Drogi Mlecznej. To jednak tylko spekulacja. Fala Radcliffe&#8217;a jest znacznie mniejsza i znajduje si\u0119 w innym miejscu dysku.<\/p>\n<p><img decoding=\"async\" class=\"Image_image__0tuHp\" height=\"528\" width=\"940\" src=\"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/zOck9kpTURBXy9jYzdhOTkxZTY3ZDhlMGM1MGMxNTNmNzA0YzVhNTE4MC5qcGeSlQLNA6wAwsOVAgDNAkvCw94AA6EwAaExAaEzw.jpeg\" alt=\"Fala w Drodze Mlecznej, widok z g\u00f3ry i z boku\" loading=\"lazy\" \/>ESA\/Gaia\/DPAC, S. Payne-Wardenaar, E. Poggio et al (2025) \/ Kopalnia Wiedzy<\/p>\n<p>Fala w Drodze Mlecznej, widok z g\u00f3ry i z boku<\/p>\n<p class=\"Paragraph_desktopParagraph__U31Gm\">Na za\u0142\u0105czonej grafice po jej lewej stronie mo\u017cemy zobaczy\u0107 widok z g\u00f3ry na nasz\u0105 galaktyk\u0119, a po stronie prawej \u2014 widok z boku. Obszary zaznaczone na czerwono to te, w kt\u00f3rych gwiazdy le\u017c\u0105 nad p\u0142aszczyzn\u0105 dysku, a obszary niebieskie to miejsca pod p\u0142aszczyzn\u0105.<\/p>\n<p class=\"Paragraph_desktopParagraph__U31Gm\">\u0179r\u00f3d\u0142o: The great wave. Evidence of a large-scale vertical corrugation propagating outwards in the Galactic disc, https:\/\/www.aanda.org\/articles\/aa\/full_html\/2025\/07\/aa51668-24\/aa51668-24.html<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Od mniej wi\u0119cej 100 lat wiemy, \u017ce gwiazdy w galaktyce kr\u0105\u017c\u0105 wok\u00f3\u0142 jej centrum, a dzi\u0119ki Gai jeste\u015bmy&hellip;\n","protected":false},"author":2,"featured_media":62909,"comment_status":"","ping_status":"","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[20],"tags":[244,1785,1816,120,118,119,53,52,68,51,55,42,38,40,39,41,116,114,115,47,121,1348,117,50],"class_list":{"0":"post-62908","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-nauka-i-technika","8":"tag-ctr_tst","9":"tag-kopalniawiedzypl","10":"tag-mm","11":"tag-nauka","12":"tag-nauka-i-technika","13":"tag-naukatechnika","14":"tag-new_header","15":"tag-onet3","16":"tag-onet3d","17":"tag-onet3d_2i","18":"tag-phx","19":"tag-pl","20":"tag-poland","21":"tag-polish","22":"tag-polska","23":"tag-polski","24":"tag-science","25":"tag-science-and-technology","26":"tag-sciencetechnology","27":"tag-screening_general","28":"tag-technika","29":"tag-technologia","30":"tag-technology","31":"tag-v2021"},"share_on_mastodon":{"url":"","error":""},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/62908","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=62908"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/62908\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/62909"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=62908"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=62908"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=62908"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}