Przysz\u0142o\u015b\u0107 Morza Ba\u0142tyckiego w du\u017cej mierze zale\u017cy od
\ndzia\u0142a\u0144 podejmowanych w Polsce. Nasz kraj odpowiada za najwi\u0119kszy udzia\u0142
\nfosforu trafiaj\u0105cego do Ba\u0142tyku spo\u015br\u00f3d pa\u0144stw regionu, a jednocze\u015bnie ma jeden
\nz najwi\u0119kszych potencja\u0142\u00f3w ograniczenia dop\u0142ywu biogen\u00f3w.\u00a0<\/p>\n
Jednym z najwi\u0119kszych problem\u00f3w Ba\u0142tyku pozostaje
\neutrofizacja, czyli nadmierne wzbogacenie w\u00f3d w azot i fosfor. Prowadzi ona do
\nmasowego rozwoju glon\u00f3w i sinic, a nast\u0119pnie \u2013 w wyniku rozk\u0142adu materii
\norganicznej \u2013 do deficytu tlenu. W najgorszych przypadkach powstaj\u0105 tzw. strefy
\nmartwego dna, w kt\u00f3rych wiele organizm\u00f3w nie jest w stanie przetrwa\u0107.<\/p>\n
Polska ma w tym procesie szczeg\u00f3lne znaczenie. Przez jej
\nterytorium przep\u0142ywaj\u0105 Wis\u0142a i Odra \u2013 dwie z 11 najwi\u0119kszych rzek uchodz\u0105cych
\ndo Ba\u0142tyku. To w\u0142a\u015bnie wraz z ich wodami do morza trafiaj\u0105 znaczne ilo\u015bci azotu
\ni fosforu pochodz\u0105cych m.in. z gospodarki \u015bciekowej i rolnictwa.<\/p>\n
Polska ma najwi\u0119kszy potencja\u0142 redukcji\u00a0<\/p>\n
Jak wynika z raportu \u201e\u015acieki a Ba\u0142tyk i wody w Polsce.
\nSystemowe ograniczenie niekontrolowanych zrzut\u00f3w \u015bciek\u00f3w poza kanalizacj\u0105\u201d,
\nprzygotowanego przez Fundacj\u0119 Race For The Baltic we wsp\u00f3\u0142pracy z Agencj\u0105
\nWspierania Ochrony \u015arodowiska, Polska nale\u017cy do pa\u0144stw regionu o najwi\u0119kszych
\nwyzwaniach w zakresie gospodarki \u015bciekowej.<\/p>\n
Wed\u0142ug danych HELCOM przywo\u0142anych w raporcie Polska
\nodpowiada za oko\u0142o 35 proc. ca\u0142kowitego \u0142adunku fosforu trafiaj\u0105cego do Ba\u0142tyku.
\nJednocze\u015bnie z Polski pochodzi oko\u0142o 50 proc. azotu i 72 proc. fosforu
\nodprowadzanych do rzek na obszarze zlewiska Morza Ba\u0142tyckiego.<\/p>\n
Skala problemu widoczna jest r\u00f3wnie\u017c w gospodarce \u015bciekowej.
\nW 2024 roku z szamb i przydomowych oczyszczalni korzysta\u0142o ponad 10,1 mln
\nPolak\u00f3w, czyli 27,1 proc. mieszka\u0144c\u00f3w kraju. Wed\u0142ug autor\u00f3w raportu nawet 220\u2013270
\nmln m\u00b3 nieczysto\u015bci ciek\u0142ych rocznie mo\u017ce przedostawa\u0107 si\u0119 do \u015brodowiska bez
\nwcze\u015bniejszego oczyszczenia.<\/p>\n
Ograniczenie tych strat mo\u017ce by\u0107 jednym z najwa\u017cniejszych
\ndzia\u0142a\u0144, jakie Polska mo\u017ce podj\u0105\u0107 na rzecz Ba\u0142tyku.<\/p>\n
\u2013 Polska ma szczeg\u00f3ln\u0105 rol\u0119 do odegrania. Ze wzgl\u0119du na
\nskal\u0119 naszego udzia\u0142u w dop\u0142ywie biogen\u00f3w ka\u017cda skuteczna redukcja osi\u0105gni\u0119ta
\ntutaj daje efekt, kt\u00f3ry wykracza daleko poza granice naszego kraju. To du\u017ca
\nodpowiedzialno\u015b\u0107, ale te\u017c ogromna mo\u017cliwo\u015b\u0107 zmiany. Je\u015bli chcemy realnie
\npoprawi\u0107 stan Ba\u0142tyku, musimy dzia\u0142a\u0107 tam, gdzie powstaje najwi\u0119ksza cz\u0119\u015b\u0107
\nproblemu \u2013 w gospodarce \u015bciekowej, rolnictwie i sposobie zarz\u0105dzania wod\u0105 na
\nl\u0105dzie \u2013 m\u00f3wi Marcin Kotlarek, prezes Fundacji Race For The Baltic.<\/p>\n
Ba\u0142tyk zaczyna si\u0119 na l\u0105dzie<\/p>\n
\u0179r\u00f3de\u0142 problemu nie nale\u017cy szuka\u0107 wy\u0142\u0105cznie nad morzem.
\nZakwit sinic, kt\u00f3ry latem mo\u017ce prowadzi\u0107 do zamkni\u0119cia k\u0105pieliska, jest
\nko\u0144cowym efektem procesu rozpoczynaj\u0105cego si\u0119 cz\u0119sto setki kilometr\u00f3w od
\nwybrze\u017ca \u2013 przy nieszczelnym zbiorniku bezodp\u0142ywowym, niew\u0142a\u015bciwie
\nfunkcjonuj\u0105cym systemie gospodarki \u015bciekowej czy na polu, z kt\u00f3rego nawozy
\nprzedostaj\u0105 si\u0119 do w\u00f3d.<\/p>\n
Nadmiar fosforu i azotu dzia\u0142a w Ba\u0142tyku jak naw\u00f3z. Pobudza
\nrozw\u00f3j fitoplanktonu, kt\u00f3rego obumieraj\u0105ca materia organiczna opada na dno i
\npodczas rozk\u0142adu zu\u017cywa tlen. W efekcie powstaj\u0105 obszary niedotlenione i
\npozbawione tlenu.<\/p>\n
Dlatego poprawa gospodarki \u015bciekowej, skuteczniejsza
\nkontrola system\u00f3w indywidualnych oraz ograniczenie strat nawoz\u00f3w w rolnictwie
\nmog\u0105 przynie\u015b\u0107 korzy\u015bci nie tylko polskim rzekom i jeziorom, ale ca\u0142emu
\nBa\u0142tykowi.<\/p>\n
Ba\u0142tyk mo\u017cna jeszcze odbudowa\u0107<\/p>\n
Skala problemu jest du\u017ca, ale s\u0105 r\u00f3wnie\u017c powody do
\nostro\u017cnego optymizmu. Wed\u0142ug danych przywo\u0142ywanych przez Race For The Baltic od
\nlat 80. dop\u0142yw fosforu do Ba\u0142tyku zmniejszy\u0142 si\u0119 o ponad 40 tys. ton. Do
\nosi\u0105gni\u0119cia poziomu maksymalnego dopuszczalnego \u0142adunku, okre\u015blanego jako MAI
\n(Maximum Allowable Inputs), potrzebna jest dalsza redukcja o oko\u0142o 5 tys. ton.<\/p>\n
Osi\u0105gni\u0119cie tego poziomu nie oznacza oczywi\u015bcie
\nnatychmiastowej odbudowy ekosystemu. Oznacza jednak stworzenie warunk\u00f3w, w
\nkt\u00f3rych Ba\u0142tyk b\u0119dzie m\u00f3g\u0142 stopniowo si\u0119 regenerowa\u0107.<\/p>\n
\u2013 Najwa\u017cniejsza wiadomo\u015b\u0107 jest taka, \u017ce nie jest za p\u00f3\u017ano.
\nPrzez ostatnie dekady uda\u0142o si\u0119 bardzo znacz\u0105co ograniczy\u0107 dop\u0142yw fosforu do
\nBa\u0142tyku. Wiemy, gdzie znajduj\u0105 si\u0119 g\u0142\u00f3wne \u017ar\u00f3d\u0142a zanieczyszcze\u0144 i wiemy, jak je
\nogranicza\u0107. Teraz potrzebujemy konsekwencji i przyspieszenia dzia\u0142a\u0144 \u2013
\nszczeg\u00f3lnie w Polsce, bo to w\u0142a\u015bnie tutaj mo\u017cemy osi\u0105gn\u0105\u0107 najwi\u0119kszy efekt dla
\nca\u0142ego Ba\u0142tyku \u2013 podkre\u015bla Marcin Kotlarek.<\/p>\n
Polska przewodzi HELCOM<\/p>\n
Znaczenie Polski jest dzi\u015b jeszcze wi\u0119ksze, poniewa\u017c 1 lipca
\n2026 roku nasz kraj obj\u0105\u0142 dwuletnie przewodnictwo w Komisji Helsi\u0144skiej
\n(HELCOM), odpowiedzialnej za wsp\u00f3\u0142prac\u0119 pa\u0144stw regionu na rzecz ochrony
\nBa\u0142tyku.<\/p>\n
Jednym z priorytet\u00f3w polskiego przewodnictwa jest
\nprzyspieszenie realizacji Ba\u0142tyckiego Planu Dzia\u0142ania (BSAP), kt\u00f3rego celem
\njest poprawa stanu \u015brodowiska morza, w tym ograniczenie eutrofizacji i dop\u0142ywu
\nazotu oraz fosforu.<\/p>\n
Polskie Ministerstwo Infrastruktury zapowiedzia\u0142o silniejsze
\nzaanga\u017cowanie interesariuszy w realizacj\u0119 planu. Pierwsza ocena wdra\u017cania
\nzaktualizowanego BSAP ma by\u0107 przedmiotem spotkania ministerialnego HELCOM w
\nWarszawie w listopadzie 2026 roku.<\/p>\n
To szczeg\u00f3lny moment: Polska nie tylko nale\u017cy do pa\u0144stw
\nmaj\u0105cych najwi\u0119kszy wp\u0142yw na stan Ba\u0142tyku, ale przez najbli\u017csze dwa lata b\u0119dzie
\nr\u00f3wnie\u017c wsp\u00f3\u0142odpowiada\u0107 za kierunek mi\u0119dzynarodowych dzia\u0142a\u0144 na rzecz jego
\nochrony.<\/p>\n
Odpowiedzialno\u015b\u0107 i szansa<\/p>\n
Odbudowa Ba\u0142tyku wymaga wsp\u00f3\u0142pracy wszystkich pa\u0144stw jego
\nzlewiska. Jednak skala dop\u0142ywu biogen\u00f3w z Polski sprawia, \u017ce dzia\u0142ania
\npodejmowane w naszym kraju b\u0119d\u0105 mia\u0142y wyj\u0105tkowe znaczenie.<\/p>\n
Potrzebne s\u0105 inwestycje w gospodark\u0119 \u015bciekow\u0105,
\nskuteczniejsza kontrola szamb i przydomowych oczyszczalni, modernizacja
\ninfrastruktury oraz ograniczenie strat azotu i fosforu w rolnictwie.<\/p>\n
Ba\u0142tyk zaczyna si\u0119 na l\u0105dzie. A je\u015bli chcemy realnie
\npoprawi\u0107 jego stan, jednym z najwa\u017cniejszych miejsc, w kt\u00f3rych trzeba dzia\u0142a\u0107,
\njest w\u0142a\u015bnie Polska.<\/p>\n
To nie tylko problem, ale r\u00f3wnie\u017c szansa. Im skuteczniej uda
\nsi\u0119 ograniczy\u0107 dop\u0142yw biogen\u00f3w z naszego kraju, tym wi\u0119kszy b\u0119dzie efekt dla
\nca\u0142ego Morza Ba\u0142tyckiego.<\/p>\n