![\"\"](\"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/1787139911_356_popup-4-1-1-2-1-1-3-1-2-2.jpg\")
<\/a><\/p>\nGdy\u00a0my\u015blimy o\u00a0rz\u0105dzonej przez\u00a0Aleksandra \u0141ukaszenk\u0119 Bia\u0142orusi i\u00a0stosunkach polsko-bia\u0142oruskich, my\u015blimy przede wszystkim o\u00a0wojnie hybrydowej i\u00a0kryzysie uchod\u017aczym na\u00a0granicy, prze\u015bladowaniach mniejszo\u015bci polskiej, wi\u0119\u017aniach politycznych i\u00a0coraz \u015bci\u015blejszej wsp\u00f3\u0142pracy wojskowej bia\u0142oruskich w\u0142adz z\u00a0Rosj\u0105. W\u00a0tym wszystkim ginie inny bardzo wa\u017cny temat z\u00a0perspektywy Polski i\u00a0Polak\u00f3w \u2013 los dziedzictwa kulturowego Rzeczypospolitej na\u00a0wschodzie.<\/p>\n
Jak podaje<\/a> portal Nasza Niwa, Mi\u0144sk przygotowuje si\u0119 do\u00a0wykre\u015blenia du\u017cej liczby obiekt\u00f3w z\u00a0Pa\u0144stwowego Spisu Zabytk\u00f3w. Na\u00a0telegramowym kanale \u201eSpadczyna\u201d, zajmuj\u0105cym si\u0119 tematyk\u0105 konserwatorsk\u0105, pojawi\u0142 si\u0119<\/a> skan rozporz\u0105dzenia podpisanego przez\u00a0Aliaksandra Iljaszewicza, wiceprzewodnicz\u0105cego Mi\u0144skiego Obwodowego Komitetu Wykonawczego, skierowanego do\u00a0przewodnicz\u0105cych rejonowych komitet\u00f3w wykonawczych.<\/p>\n Iljaszewicz w\u00a0tym dokumencie ka\u017ce urz\u0119dnikom przygotowa\u0107 grunt pod\u00a0wype\u0142nienie \u201epolecenia Rady Ministr\u00f3w w\u00a0sprawie wy\u0142\u0105czenia niekt\u00f3rych nieruchomych obiekt\u00f3w materialnych historyczno-kulturowych\u201d.<\/p>\n O\u00a0jakich obiektach jest mowa? W\u00a0po\u015bcie za\u0142\u0105czona jest te\u017c lista nieruchomo\u015bci z\u00a0rejonu Kliecka, kt\u00f3re maj\u0105 zosta\u0107 wkr\u00f3tce pozbawione statusu zabytku. Znajdziemy na\u00a0niej pa\u0142ac Radziwi\u0142\u0142\u00f3w z\u00a0XVIII wieku, fragmenty dworu Wojni\u0142\u0142owicz\u00f3w, maj\u0105tki szlacheckie: Jele\u0144skich w\u00a0Tuchach, Wendorff\u00f3w w\u00a0Ho\u0142ynce, Czarnockich w\u00a0Lacieszynie, \u0141obockich w\u00a0Cie\u015bni\u00f3wce i\u00a0wreszcie drewniany wiatrak w\u00a0Szajkach.<\/p>\n Z\u00a030 chronionych w\u00a0rejonie obiekt\u00f3w usuwane s\u0105\u00a0tylko\u00a0te\u00a0zwi\u0105zane z\u00a0polskim dziedzictwem. Zdaniem redakcji Naszej Niwy dowodzi to\u00a0przygotowywanej przez\u00a0Mi\u0144sk szeroko zakrojonej polityki niszczenia polskiego dziedzictwa materialnego.<\/p>\n By\u00a0obiekt wcze\u015bniej wpisany na\u00a0list\u0119 zabytk\u00f3w z\u00a0niej usun\u0105\u0107, prawo bia\u0142oruskie wymaga, by\u00a0dosz\u0142o do\u00a0\u201eutraty warto\u015bci\u201d poprzez degradacj\u0119 go\u00a0do\u00a0stanu, kt\u00f3ry\u00a0wyklucza restauracj\u0119. Bia\u0142oruscy urz\u0119dnicy latami zaniedbywali wy\u017cej wymienione budynki.<\/p>\n Przyk\u0142adowo, wiatrak w\u00a0Szajkach zawali\u0142 si\u0119 w\u00a02025 roku, bez\u00a0reakcji lokalnych w\u0142adz. Po\u00a0usuni\u0119ciu obiektu ze\u00a0spisu dochodzi do\u00a0ca\u0142kowitego wyburzenia, czego przyk\u0142adem jest los dworku Orlickich pod\u00a0Po\u0142ockiem w\u00a02021\u00a0r.<\/p>\n Od\u00a0czasu protest\u00f3w z\u00a02020\u00a0r. Polska, za\u00a0spraw\u0105 swojego poparcia dla bia\u0142oruskiej opozycji, sta\u0142a si\u0119 <\/a>g\u0142\u00f3wnym czarnym charakterem bia\u0142oruskiej propagandy. Dzia\u0142ania Mi\u0144ska nie\u00a0ograniczaj\u0105 si\u0119 tylko\u00a0do\u00a0aspekt\u00f3w politycznych czy\u00a0prze\u015bladowa\u0144 polskiej mniejszo\u015bci w\u00a0postaci zamykania<\/a> polskich szk\u00f3\u0142, ale\u00a0dotykaj\u0105 r\u00f3wnie\u017c historii i\u00a0dziedzictwa materialnego Rzeczypospolitej i\u00a0Wielkiego Ksi\u0119stwa Litewskiego.<\/p>\n Na\u00a0pocz\u0105tku 2022\u00a0r. sam \u0141ukaszenka win\u0105 za\u00a0protesty Bia\u0142orusin\u00f3w obarczy\u0142<\/a> \u201eromantyzacj\u0119 i\u00a0eksponowanie pewnych okres\u00f3w w\u00a0historii narodu bia\u0142oruskiego\u201d: \u201eC\u00f3\u017c wi\u0119c\u00a0dziwnego, \u017ce\u00a0w\u00a0ca\u0142ym kraju by\u0142o wi\u0119cej portret\u00f3w litewskiej i\u00a0polskiej szlachty ni\u017c na\u00a0przyk\u0142ad bohater\u00f3w Wielkiej Wojny Ojczy\u017anianej czy\u00a0naszej najnowszej historii? [\u2026] Obserwowali\u015bmy skutki takiego \u00abpatriotycznego\u00bb wychowania w\u00a02020 roku\u201d.<\/p>\n Mo\u017cna \u2013 a\u00a0nawet trzeba \u2013 ubolewa\u0107 nad\u00a0pora\u017ck\u0105 naszej polityki wobec wschodniego s\u0105siada, przez\u00a0kt\u00f3r\u0105 mo\u017cemy tylko\u00a0wyrazi\u0107 swoje oburzenie wobec skandalicznych decyzji, niszcz\u0105cych na\u00a0naszych oczach histori\u0119 naszego regionu.<\/p>\n Polscy politycy i\u00a0dyplomaci powinni bi\u0107 na\u00a0alarm w\u00a0instytucjach organizacji mi\u0119dzynarodowych zajmuj\u0105cych si\u0119 konserwacj\u0105 zabytk\u00f3w, zar\u00f3wno na\u00a0forum unijnym, jak i\u00a0ONZ wraz z\u00a0wywieraniem presji na\u00a0Mi\u0144sk, by\u00a0porzuci\u0142 swoje zamiary. Warto jednak si\u0119 zastanowi\u0107 te\u017c nad\u00a0wnioskami, jakie mo\u017cemy wysnu\u0107 z\u00a0tego dokumentu na\u00a0przysz\u0142o\u015b\u0107.<\/p>\n Obecne bia\u0142oruskie w\u0142adze promuj\u0105 wersj\u0119 bia\u0142orusko\u015bci, kt\u00f3r\u0105 mo\u017cna nazwa\u0107 \u201ezielono-czerwon\u0105\u201d, od\u00a0barw flagi pa\u0144stwowej opartej na\u00a0fladze Bia\u0142oruskiej SRR. Jest to\u00a0Bia\u0142oru\u015b dumna z\u00a0przynale\u017cno\u015bci do\u00a0\u201etr\u00f3jjedynego narodu ruskiego\u201d i\u00a0Zwi\u0105zku Sowieckiego, z\u00a0walki z\u00a0\u201epolskimi panami\u201d i\u00a0katolicyzmem jako forpoczt\u0105 wp\u0142yw\u00f3w \u201ezgni\u0142ego Zachodu\u201d. Taka Bia\u0142oru\u015b b\u0119dzie zawsze Polsce i\u00a0jej dziedzictwu wroga. Zarazem jednak istnieje inna Bia\u0142oru\u015b, kt\u00f3rej\u00a0przedstawicieli mijamy cz\u0119sto na\u00a0swoich ulicach \u2014\u00a0w\u00a0cytowanym artykule Nasza Niwa wspomina o\u00a0niejakim \u201eTadevu\u0161u Ka\u015bciu\u0161ce\u201d.<\/p>\n Paradoksalnie dzia\u0142ania bia\u0142oruskich w\u0142adz pokazuj\u0105, \u017ce\u00a0dziedzictwo I\u00a0Rzeczypospolitej i\u00a0Wielkiego Ksi\u0119stwa Litewskiego nie\u00a0s\u0105\u00a0jak\u0105\u015b odleg\u0142\u0105 przesz\u0142o\u015bci\u0105, opisan\u0105 w\u00a0zakurzonych ksi\u0105\u017ckach, kt\u00f3ra\u00a0co\u00a0najwy\u017cej mo\u017ce pos\u0142u\u017cy\u0107 za\u00a0sceneri\u0119 dla serialu komediowego na\u00a0Netfliksie. Jest to\u00a0dziedzictwo, kt\u00f3re nadal inspiruje ludzi do\u00a0sprzeciwu wobec brutalnej dyktatury, do\u00a0ryzykowania swoim \u017cyciem i\u00a0zdrowiem w\u00a0imi\u0119 przy\u015bwiecaj\u0105cych jej warto\u015bci.<\/p>\n My\u015bl, \u017ce\u00a0rozpadaj\u0105ce si\u0119\u00a0dworki szlacheckie mog\u0105 mie\u0107 znaczenie polityczne, mo\u017ce wydawa\u0107 si\u0119 \u015bmieszna. W\u0142adze w\u00a0Mi\u0144sku traktuj\u0105 j\u0105\u00a0jednak ze\u00a0\u015bmierteln\u0105 powag\u0105. Te\u00a0dworki szlacheckie przypominaj\u0105 przecie\u017c, \u017ce\u00a0istnieje alternatywa wobec sowieckiej historiografii, \u201esojuszu\u201d z\u00a0Rosj\u0105 i\u00a0odci\u0119cia si\u0119 od\u00a0\u015bwiata zachodniego.<\/p>\n Na\u00a0sw\u00f3j spos\u00f3b dzia\u0142ania bia\u0142oruskich urz\u0119dnik\u00f3w przypominaj\u0105, \u017ce\u00a0polska kultura mo\u017ce by\u0107 atrakcyjna, a\u00a0dla niekt\u00f3rych \u2013 nawet gro\u017ana. W\u00a0demokratycznej, zamo\u017cnej Polsce, gdzie w\u00a0dobrym tonie jest narzeka\u0107 na\u00a0wszystko to, co\u00a0polskie, bardzo \u0142atwo jest o\u00a0tym zapomnie\u0107.<\/p>\n Z\u00a0drugiej strony, nawet je\u015bli nie\u00a0mamy narz\u0119dzi, by\u00a0powstrzyma\u0107 bia\u0142oruskie w\u0142adze od\u00a0wandalizmu, mo\u017cemy podj\u0105\u0107\u00a0si\u0119 innych dzia\u0142a\u0144. Autor posta na\u00a0kanale \u201eSpadczyna\u201d pyta si\u0119 retorycznie: \u201eCzy uwa\u017cacie, \u017ce\u00a05 tysi\u0119cy warto\u015bci historycznych i\u00a0kulturowych to\u00a0kropla w\u00a0morzu w\u00a0por\u00f3wnaniu do\u00a0p\u00f3\u0142 miliona obiekt\u00f3w obj\u0119tych ochron\u0105 w\u00a0Polsce?\u201d Bia\u0142oruski Pa\u0144stwowy Spis Zabytk\u00f3w jest bardzo skromny w\u00a0por\u00f3wnaniu do\u00a0analogicznych spis\u00f3w w\u00a0Polsce czy\u00a0na\u00a0Litwie. Widzimy te\u017c, \u017ce\u00a0raczej nie\u00a0b\u0119dzie pod\u00a0tym k\u0105tem lepiej w\u00a0przysz\u0142o\u015bci.<\/p>\n Polska powinna, we\u00a0wsp\u00f3\u0142pracy z\u00a0Litw\u0105, bia\u0142oruskimi w\u0142adzami na\u00a0uchod\u017astwie i\u00a0\u017cyj\u0105cymi w\u00a0Polsce bia\u0142oruskimi historykami, konserwatorami i\u00a0intelektualistami, stworzy\u0107 alternatywny spis zabytk\u00f3w na\u00a0Bia\u0142orusi na\u00a0podstawie tekst\u00f3w \u017ar\u00f3d\u0142owych, archiwali\u00f3w i\u00a0zdj\u0119\u0107 satelitarnych.<\/p>\n Nie\u00a0mo\u017cemy bezpo\u015brednio przeciwdzia\u0142a\u0107 polityce Mi\u0144ska, mo\u017cemy jednak zniweczy\u0107 cel jej przy\u015bwiecaj\u0105cy i\u00a0nie\u00a0pozwoli\u0107 na\u00a0wymazanie \u0142\u0105cz\u0105cej Polsk\u0119, Bia\u0142oru\u015b i\u00a0Litw\u0119 historii poprzez starann\u0105 jej archiwizacj\u0119.<\/p>\n Taki \u201eBia\u0142oruski Spis Zabytk\u00f3w na\u00a0Uchod\u017astwie\u201d pozwoli\u0142by monitorowa\u0107 zar\u00f3wno dzia\u0142ania bia\u0142oruskich w\u0142adz, jak i\u00a0stan polskiego, litewskiego i\u00a0bia\u0142oruskiego dziedzictwa narodowego. By\u0107 mo\u017ce w\u00a0przysz\u0142o\u015bci taki spis m\u00f3g\u0142by te\u017c sta\u0107 si\u0119 podstaw\u0105 do\u00a0rekonstrukcji zabytk\u00f3w, kt\u00f3re urz\u0119dnicy \u0141ukaszenki skazali na\u00a0wyniszczenie.<\/p>\n Nie\u00a0odzyskamy bezcennych przyk\u0142ad\u00f3w kultury materialnych naszych przodk\u00f3w. Jak jednak wie ka\u017cda osoba, kt\u00f3ra\u00a0mieszka w\u00a0Warszawie, nie\u00a0ma\u00a0\u017cadnego powodu, by\u00a0si\u0119 godzi\u0107 z\u00a0takim stanem rzeczy. Warszawska Star\u00f3wka mo\u017ce by\u0107 pogardliwie nazywana \u201eDisneylandem\u201d \u2013 i\u00a0tak\u00a0znajduje si\u0119 na\u00a0Li\u015bcie \u015awiatowego Dziedzictwa UNESCO.<\/p>\n Publikacja nie\u00a0zosta\u0142a sfinansowana ze\u00a0\u015brodk\u00f3w grantu kt\u00f3regokolwiek ministerstwa w\u00a0ramach jakiegokolwiek konkursu. Powsta\u0142a dzi\u0119ki Darczy\u0144com Klubu Jagiello\u0144skiego<\/a>, kt\u00f3rym\u00a0jeste\u015bmy wdzi\u0119czni za\u00a0mo\u017cliwo\u015b\u0107 dzia\u0142ania.<\/p>\n