Ekonomi\u015bci stworzyli model polskiej gospodarki i strefy euro, oszacowali go na danych z lat 2000-2024, a nast\u0119pnie zadali pytanie: co wydarzy\u0142oby si\u0119 z polskim PKB, inflacj\u0105 i konkurencyjno\u015bci\u0105, gdyby Polska w przesz\u0142o\u015bci zrezygnowa\u0142a ze z\u0142otego i przyj\u0119\u0142a euro? Wynik jest wyra\u017any. W warunkach historycznych przyj\u0119cie euro znacz\u0105co zwi\u0119kszy\u0142oby negatywn\u0105 zmienno\u015b\u0107 polskiej produkcji, chocia\u017c jednocze\u015bnie ograniczy\u0142oby zmienno\u015b\u0107 inflacji. Najwi\u0119ksze koszty ujawnia\u0142yby si\u0119 w okresach najwi\u0119kszych kryzys\u00f3w. Szczeg\u00f3lnie dotyczy to pandemii COVID-19 oraz okresu po pe\u0142noskalowej rosyjskiej inwazji na Ukrain\u0119.<\/p>\n
Zobacz tak\u017ce: Du\u017ce zmiany w podatkach. Rycza\u0142t 17%, wy\u017cszy pr\u00f3g PIT i nowy fiskus<\/a><\/p>\n Autorzy zastosowali dwukrajowy, nowokeynesowski model gospodarki otwartej. Jedn\u0105 gospodark\u0105 jest Polska, drug\u0105 strefa euro. W du\u017cym uproszczeniu model pr\u00f3buje odtworzy\u0107 spos\u00f3b, w jaki gospodarstwa domowe, przedsi\u0119biorstwa, rz\u0105d i bank centralny reaguj\u0105 na zmiany st\u00f3p procentowych, inflacji, popytu, produktywno\u015bci, koszt\u00f3w produkcji czy kursu walutowego. Autorzy uwzgl\u0119dnili r\u00f3wnie\u017c dwa typy gospodarstw domowych.<\/p>\n Pierwsze mog\u0105 oszcz\u0119dza\u0107, inwestowa\u0107 i przenosi\u0107 konsumpcj\u0119 w czasie. Drugie to gospodarstwa okre\u015blane jako hand-to-mouth, czyli\u00a0w praktyce wydaj\u0105ce na bie\u017c\u0105co wi\u0119kszo\u015b\u0107 uzyskiwanych dochod\u00f3w. Za\u0142o\u017cono, \u017ce pierwsza grupa stanowi oko\u0142o 80% gospodarstw, a druga 20%. Model zosta\u0142 dostosowany do rzeczywistych danych obejmuj\u0105cych okres od pierwszego kwarta\u0142u 2000 roku do ko\u0144ca 2024 roku. Daje to 100 kwartalnych obserwacji. Dla Polski oraz strefy euro wykorzystano dane dotycz\u0105ce: PKB, konsumpcji prywatnej, wydatk\u00f3w publicznych, inflacji HICP, kr\u00f3tkoterminowych st\u00f3p procentowych, inwestycji, p\u0142ac realnych.<\/p>\n Autorzy uwzgl\u0119dniaj\u0105 to, \u017ce ludzie nie zawsze zachowuj\u0105 si\u0119 idealnie racjonalnie<\/p>\n Do tego dodano realny kurs walutowy mi\u0119dzy Polsk\u0105 a stref\u0105 euro. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 danych pochodzi z Eurostatu. Parametry modelu zosta\u0142y oszacowane metodami bayesowskimi. Autorzy uwzgl\u0119dnili r\u00f3wnie\u017c 15 rodzaj\u00f3w szok\u00f3w gospodarczych, mi\u0119dzy innymi zmiany produktywno\u015bci, polityki pieni\u0119\u017cnej, wydatk\u00f3w pa\u0144stwa, inwestycji, mar\u017c cenowych i p\u0142acowych oraz premii za ryzyko. Model zosta\u0142 oszacowany w programie Dynare, przy wykorzystaniu dw\u00f3ch \u0142a\u0144cuch\u00f3w po 400 tys. losowa\u0144 algorytmu Metropolisa-Hastingsa.<\/p>\n Brzmi skomplikowanie, ale cel jest stosunkowo prosty. Ekonomi\u015bci pr\u00f3buj\u0105 odtworzy\u0107 polsk\u0105 gospodark\u0119 na tyle dobrze, aby nast\u0119pnie zmieni\u0107 jedn\u0105 fundamentaln\u0105 rzecz, czyli odebra\u0107 Polsce w\u0142asn\u0105 stop\u0119 procentow\u0105 oraz p\u0142ynny kurs z\u0142otego i sprawdzi\u0107, jak gospodarka zachowywa\u0142aby si\u0119 wtedy wobec tych samych szok\u00f3w, kt\u00f3re wydarzy\u0142y si\u0119 w rzeczywisto\u015bci. W badaniu wykorzystano dwa warianty modelu.<\/p>\n Zobacz tak\u017ce: Inwestycje w Niemczech na minusie pierwszy raz od zjednoczenia. Polska zaskakuje<\/a><\/p>\n Pierwszy zak\u0142ada klasyczne racjonalne oczekiwania. Gospodarstwa domowe i przedsi\u0119biorstwa poprawnie uwzgl\u0119dniaj\u0105 przysz\u0142e konsekwencje swoich decyzji i polityki gospodarczej. Drugi, preferowany przez autor\u00f3w, wykorzystuje oczekiwania behawioralne. Zak\u0142ada, \u017ce ludzie nie analizuj\u0105 ca\u0142ej przysz\u0142o\u015bci w spos\u00f3b idealny, nie posiadaj\u0105 pe\u0142nej informacji i przywi\u0105zuj\u0105 wi\u0119ksz\u0105 wag\u0119 do sytuacji bie\u017c\u0105cej.<\/p>\n Ten drugi wariant znacznie lepiej pasuje do rzeczywistych danych. W zastosowanym przez autor\u00f3w te\u015bcie bayesowskim przewaga modelu behawioralnego nad klasycznym by\u0142a bardzo wyra\u017ana. Dlatego w\u0142a\u015bnie na nim opiera si\u0119 przede wszystkim interpretacja wynik\u00f3w. Ma to znaczenie tak\u017ce dla oceny euro. Klasyczne modele zak\u0142adaj\u0105ce bardzo racjonalne zachowania podmiot\u00f3w wskazuj\u0105 jeszcze wi\u0119ksze koszty utraty w\u0142asnej polityki pieni\u0119\u017cnej. W modelu behawioralnym s\u0105 one mniejsze, ale podstawowy rezultat si\u0119 nie zmienia. Przyj\u0119cie euro destabilizuje polski PKB.<\/p>\n Z\u0142oty chroni\u0142 polsk\u0105 gospodark\u0119 przed kryzysami<\/p>\n Jednym z najwa\u017cniejszych element\u00f3w badania jest analiza tego, jak polska gospodarka rzeczywi\u015bcie reagowa\u0142a na wcze\u015bniejsze kryzysy. Podczas globalnego kryzysu finansowego w latach 2008-2009 z\u0142oty gwa\u0142townie si\u0119 os\u0142abi\u0142. W modelu autor\u00f3w nie jest to traktowane wy\u0142\u0105cznie jako problem. Deprecjacja waluty poprawi\u0142a konkurencyjno\u015b\u0107 polskich produkt\u00f3w, towary wytwarzane w Polsce sta\u0142y si\u0119 relatywnie ta\u0144sze wobec produkt\u00f3w zagranicznych.<\/p>\n Zobacz tak\u017ce: Polacy coraz rzadziej chc\u0105 zak\u0142ada\u0107 firmy. Zainteresowanie mocno spad\u0142o<\/a><\/p>\n Wed\u0142ug przeprowadzonej dekompozycji w\u0142a\u015bnie zmiana kursu by\u0142a jednym z najwa\u017cniejszych mechanizm\u00f3w, kt\u00f3re ochroni\u0142y polsk\u0105 gospodark\u0119 przed spadkiem produkcji. Autorzy stwierdzaj\u0105, \u017ce deprecjacja z\u0142otego odegra\u0142a kluczow\u0105 rol\u0119 stabilizuj\u0105c\u0105 i pomog\u0142a uchroni\u0107 Polsk\u0119 przed kontrakcj\u0105 podczas globalnego kryzysu finansowego. Podobny mechanizm pojawi\u0142 si\u0119 ponownie podczas pandemii oraz p\u00f3\u017aniejszych turbulencji zwi\u0105zanych mi\u0119dzy innymi z wojn\u0105 na Ukrainie i wzrostem cen surowc\u00f3w.<\/p>\n Tym razem opr\u00f3cz kursu bardzo wa\u017cna by\u0142a tak\u017ce polityka Narodowego Banku Polskiego. Obni\u017cenie st\u00f3p procentowych oraz os\u0142abienie z\u0142otego wspiera\u0142y popyt i aktywno\u015b\u0107 gospodarcz\u0105. Wed\u0142ug autor\u00f3w silna odbudowa polskiej gospodarki by\u0142a wspierana zar\u00f3wno przez deprecjacj\u0119 z\u0142otego, jak i \u0142agodn\u0105 krajow\u0105 polityk\u0119 monetarn\u0105. Po przyj\u0119ciu euro oba instrumenty by\u0142yby w du\u017cej mierze niedost\u0119pne. Stopy procentowe ustala\u0142by Europejski Bank Centralny dla ca\u0142ej strefy euro, a z\u0142oty przesta\u0142by istnie\u0107.<\/p>\n Co gdyby Polska przyj\u0119\u0142a euro w 2010 roku?<\/p>\n Najwa\u017cniejsza symulacja autor\u00f3w zak\u0142ada przyj\u0119cie przez Polsk\u0119 euro w pierwszym kwartale 2010 roku. Od tego momentu ekonomi\u015bci zestawiaj\u0105 rzeczywist\u0105 histori\u0119 polskiej gospodarki ze \u015bcie\u017ck\u0105, kt\u00f3ra wed\u0142ug modelu wyst\u0105pi\u0142aby, gdyby Polska by\u0142a ju\u017c cz\u0142onkiem strefy euro. R\u00f3\u017cnice w spokojniejszych latach nie zawsze s\u0105 du\u017ce. W niekt\u00f3rych okresach mi\u0119dzy 2012 a 2019 rokiem polski PKB m\u00f3g\u0142by by\u0107 nawet wy\u017cszy w scenariuszu euro. Wynika to mi\u0119dzy innymi z odmiennych zmian realnego kursu walutowego i wi\u0119kszego wp\u0142ywu cz\u0119\u015bci dodatnich szok\u00f3w na gospodark\u0119. Cen\u0105 by\u0142aby jednak wy\u017csza inflacja.<\/p>\n Zobacz tak\u017ce: Ceny Paliwa Ni\u017cej nie dla bran\u017cy transportowej? Przewo\u017anicy nie zaoszcz\u0119dz\u0105<\/a><\/p>\n Wykres 1. Rzeczywista i kontrfaktyczna \u015bcie\u017cka PKB, inflacji i realnego kursu walutowego Polski przy za\u0142o\u017ceniu przyj\u0119cia euro w 2010 r.<\/p>\n Warto wspomnie\u0107, \u017ce cz\u0119stym argumentem za przyj\u0119ciem euro, jest w\u0142a\u015bnie ni\u017csze tempo wzrostu cen, co tu nie ma miejsca w pierwszych latach po przyj\u0119ciu. Jednak obraz zmienia si\u0119 wraz z nadej\u015bciem du\u017cych kryzys\u00f3w. Po wybuchu pandemii kontrfaktyczny PKB Polski spada w modelu du\u017co g\u0142\u0119biej ni\u017c na rzeczywistej \u015bcie\u017cce. Jeszcze wyra\u017aniej wida\u0107 r\u00f3\u017cnic\u0119 w wariancie opartym na racjonalnych oczekiwaniach. Pow\u00f3d jest prosty. W rzeczywisto\u015bci NBP m\u00f3g\u0142 szybko obni\u017cy\u0107 stopy procentowe, a z\u0142oty m\u00f3g\u0142 si\u0119 os\u0142abi\u0107.<\/p>\n W Polsce nale\u017c\u0105cej do strefy euro krajowy bank centralny nie m\u00f3g\u0142by prowadzi\u0107 w\u0142asnej polityki monetarnej, a kurs wobec pa\u0144stw strefy euro by\u0142by nieodwracalnie ustalony. Autorzy pisz\u0105 wprost, \u017ce brak popandemicznej deprecjacji oznacza\u0142by wolniejsz\u0105 odbudow\u0119 gospodarki. W p\u00f3\u017aniejszej cz\u0119\u015bci symulacji wida\u0107 kolejne bardzo silne pogorszenie aktywno\u015bci w okresie globalnego szoku poda\u017cowego i pe\u0142noskalowej wojny na Ukrainie. Badanie pokazuje, \u017ce koszt rezygnacji ze z\u0142otego by\u0142by szczeg\u00f3lnie wysoki w\u0142a\u015bnie wtedy, gdy polska gospodarka potrzebowa\u0142aby w\u0142asnych instrument\u00f3w stabilizacyjnych.<\/p>\n Wahania PKB by\u0142yby znacznie wi\u0119ksze<\/p>\n Autorzy nie ograniczaj\u0105 si\u0119 do wykresu. Obliczaj\u0105 r\u00f3wnie\u017c zmienno\u015b\u0107 gospodarki. W rzeczywistych warunkach odchylenie standardowe PKB wynios\u0142o 1,9%. Gdyby Polska przyj\u0119\u0142a euro w 2010 roku, w modelu behawioralnym wzros\u0142oby ono do 3%. W klasycznym modelu racjonalnych oczekiwa\u0144 by\u0142oby jeszcze wi\u0119ksze 3,5%. Czyli polska gospodarka sta\u0142aby si\u0119 znacznie bardziej podatna na wahania produkcji. W okresach dobrej koniunktury cz\u0119\u015b\u0107 pozytywnych szok\u00f3w mog\u0142aby dzia\u0142a\u0107 mocniej, ale podczas powa\u017cnych kryzys\u00f3w spadki aktywno\u015bci by\u0142yby znacz\u0105co wi\u0119ksze, a odbudowa trudniejsza.<\/p>\n Dodatkowo pocz\u0105tkowy wzrost PKB mo\u017ce by\u0107 t\u0142umaczony niskimim stopami procentowymi po przyj\u0119ciu euro, czyli wi\u0119ksza akcj\u0105 kredytow\u0105, kt\u00f3ra dodatkowo mog\u0142aby destabilizowa\u0107 sytuacj\u0119 rynkow\u0105 tak jak mia\u0142o to miejsce w Hiszpanii czy Grecji. To w\u0142a\u015bnie jest jeden z najwa\u017cniejszych wniosk\u00f3w ca\u0142ego badania. Euro nie zapewni\u0142oby Polsce wi\u0119kszej stabilno\u015bci realnej gospodarki. By\u0142oby odwrotnie, produkcja sta\u0142aby si\u0119 bardziej niestabilna. Nie wszystkie wyniki s\u0105 negatywne. W przypadku inflacji autorzy otrzymuj\u0105 przeciwny rezultat. Jej historyczna zmienno\u015b\u0107 wynosi w badaniu 4,8%, podczas gdy po hipotetycznym przyj\u0119ciu euro spad\u0142aby do 3,5% w modelu behawioralnym i 3,2% w wariancie racjonalnych oczekiwa\u0144.<\/p>\n Zobacz tak\u017ce: Tak wygl\u0105da\u0142oby PKB Ukrainy bez wojny. Wynik dla Polski zaskakuje [RAPORT OG]<\/a><\/p>\n Przyczyna wynika bezpo\u015brednio z kursu. Przy z\u0142otym os\u0142abienie waluty podnosi ceny importowanych produkt\u00f3w. Polska korzysta w\u00f3wczas pod wzgl\u0119dem konkurencyjno\u015bci i aktywno\u015bci gospodarczej, ale cz\u0119\u015bci\u0105 kosztu jest wy\u017csza presja inflacyjna. Po wej\u015bciu do euro nominalny kurs wobec strefy euro przesta\u0142by si\u0119 zmienia\u0107. Stabilizowa\u0142oby to ceny importu i ogranicza\u0142o cz\u0119\u015b\u0107 waha\u0144 inflacji. Autorzy pokazuj\u0105 wi\u0119c wyra\u017an\u0105 wymian\u0119 korzy\u015bci i koszt\u00f3w. Warto jednak zaznaczy\u0107, \u017ce wzrost cen produkt\u00f3w importowanych cz\u0119sto przek\u0142ada si\u0119 na presj\u0119 do rozbudowania w\u0142asnych, krajowych, mocy produkcyjnych. Jak mia\u0142o to miejsce m.in. w Japonii czy obecnie Chinach.<\/p>\n W\u0142asna waluta stabilizuje PKB, ale zwi\u0119ksza zmienno\u015b\u0107 inflacji, euro stabilizuje inflacj\u0119, ale zwi\u0119ksza zmienno\u015b\u0107 PKB. Szczeg\u00f3lnie dobrze wida\u0107 to po pandemii. Rzeczywiste os\u0142abienie z\u0142otego wspiera\u0142o odbudow\u0119 produkcji, ale podnosi\u0142o ceny importu. W scenariuszu euro nie dochodzi\u0142oby do takiego os\u0142abienia waluty. Realny kurs bardziej by si\u0119 umacnia\u0142, co ogranicza\u0142oby wzrost cen, ale jednocze\u015bnie pogarsza\u0142o konkurencyjno\u015b\u0107 polskiej gospodarki.<\/p>\n Kurs wej\u015bcia do euro mo\u017ce zdecydowa\u0107 o ca\u0142ych latach wzrostu<\/p>\n Jednym z najbardziej interesuj\u0105cych wynik\u00f3w jest znaczenie kursu, przy kt\u00f3rym kraj przyst\u0119puje do unii walutowej. Autorzy przeprowadzili dodatkowe symulacje dla okresu globalnego kryzysu finansowego. W kr\u00f3tkim okresie z\u0142oty przeszed\u0142 wtedy od silnego przewarto\u015bciowania do silnego niedowarto\u015bciowania. Pozwala to pokaza\u0107 dwa zupe\u0142nie odmienne scenariusze. Je\u017celi Polska wesz\u0142aby do strefy euro z przewarto\u015bciowanym z\u0142otym, niekorzystny kurs zosta\u0142by w praktyce zamro\u017cony.<\/p>\n Polska produkcja by\u0142aby zbyt droga wobec zagranicy, eksport traci\u0142by konkurencyjno\u015b\u0107, a kurs nominalny nie m\u00f3g\u0142by si\u0119 ju\u017c os\u0142abi\u0107. W symulacji prowadzi to do g\u0142\u0119bokiego i d\u0142ugotrwa\u0142ego spadku produkcji. Poniewa\u017c kurs nie mo\u017ce si\u0119 zmieni\u0107, odbudowanie konkurencyjno\u015bci wymaga spadku krajowych cen. Gospodarka przechodzi wi\u0119c przez kosztowny proces wewn\u0119trznej dewaluacji, kt\u00f3remu towarzyszy deflacja. Autorzy opisuj\u0105 ten wynik bardzo jednoznacznie. Wej\u015bcie do unii monetarnej z przewarto\u015bciowan\u0105 walut\u0105 oznacza silny i trwa\u0142y spadek produkcji oraz utrzymuj\u0105c\u0105 si\u0119 deflacj\u0119 i spadek\/utrzymanie p\u0142ac.<\/p>\n Zobacz tak\u017ce: Polska gospodarka przyspieszy\u0142a. GUS poda\u0142 najnowsze dane o PKB<\/a><\/p>\n Wykres 2. Hipotetyczne skutki przyj\u0119cia euro przez Polsk\u0119 w III kwartale 2008 r. przy przewarto\u015bciowanym z\u0142otym<\/p>\n Odwrotna sytuacja wyst\u0119puje, gdy Polska wchodzi do strefy euro ze z\u0142otym mocno niedowarto\u015bciowanym. Wtedy ustalenie korzystnego kursu powoduje natychmiastow\u0105 popraw\u0119 konkurencyjno\u015bci. Polskie towary s\u0105 relatywnie tanie, eksport ro\u015bnie, a PKB znajduje si\u0119 powy\u017cej rzeczywistej \u015bcie\u017cki. Problem polega na tym, \u017ce przewaga nie jest trwa\u0142a. Poniewa\u017c kurs nominalny zostaje zamro\u017cony, dostosowanie zaczyna odbywa\u0107 si\u0119 poprzez ceny.<\/p>\n Inflacja w Polsce jest wy\u017csza ni\u017c w pozosta\u0142ej cz\u0119\u015bci strefy euro, a realny kurs stopniowo si\u0119 umacnia. Przewaga konkurencyjna zanika. W rezultacie pocz\u0105tkowy boom wygasa, a produkcja wraca w kierunku rzeczywistej \u015bcie\u017cki. Autorzy podsumowuj\u0105, \u017ce wej\u015bcie z niedowarto\u015bciowan\u0105 walut\u0105 daje kr\u00f3tkoterminowy wzrost PKB kosztem podwy\u017cszonej inflacji, ale z czasem korzy\u015b\u0107 znika. Oznacza to, \u017ce kurs wej\u015bcia do euro nie jest technicznym szczeg\u00f3\u0142em. Mo\u017ce zdecydowa\u0107, czy pierwsze lata po przyj\u0119ciu wsp\u00f3lnej waluty przynios\u0105 kr\u00f3tkotrwa\u0142y boom, czy g\u0142\u0119bokie za\u0142amanie.<\/p>\n Dlaczego z\u0142oty pomaga podczas kryzysu?<\/p>\n Mechanizm mo\u017cna wyja\u015bni\u0107 na prostym przyk\u0142adzie. Za\u0142\u00f3\u017cmy, \u017ce polska gospodarka zostaje uderzona negatywnym szokiem. Spada popyt, przedsi\u0119biorstwa ograniczaj\u0105 produkcj\u0119, ro\u015bnie ryzyko recesji. Przy w\u0142asnej walucie z\u0142oty mo\u017ce si\u0119 os\u0142abi\u0107. Dzi\u0119ki temu polskie produkty staj\u0105 si\u0119 ta\u0144sze dla zagranicznych odbiorc\u00f3w, podczas gdy produkty importowane staj\u0105 si\u0119 dro\u017csze dla Polak\u00f3w. Cz\u0119\u015b\u0107 popytu przesuwa si\u0119 wi\u0119c w kierunku krajowej produkcji. Eksport zyskuje, a import jest ograniczany.<\/p>\n![\"Wykres](\"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/Counterfactual-Euro-Adoption-in-2010Q1-Actual-vs.-Simulated-Paths.png\")
\u0179r\u00f3d\u0142o: M. Brzoza-Brzezina, P.R. Gali\u0144ski, K. Makarski, Monetary Integration under Household Heterogeneity and Bounded Rationality.<\/p>\n![\"\"](\"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/Counterfactual-Euro-Adoption-in-2008Q3-Actual-vs.-Simulated-Paths.png\")
<\/p>\n
![\"Wykres](\"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/Counterfactual-Euro-Adoption-in-2009Q1-Actual-vs.-Simulated-Paths.png\")
<\/p>\n