![\"\"](\"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/gerardLewandowski-1024x794.jpg\")
<\/p>\nHalina Lewandowska \u2013 Sierpniowa dama bydgoskiej Solidarno\u015bci \/ Archiwum Jana Rulewskiego<\/p>\n
\u2013 Sierpniowa Dama \u2013 tym tytu\u0142em honoruj\u0119 Halin\u0119 Lewandowsk\u0105 \u2013 dzisiaj starsz\u0105 pani\u0105, kt\u00f3ra przebywa w domu pomocy spo\u0142ecznej i ze wzgl\u0119du na stan zdrowia nie jest ju\u017c w stanie ze mn\u0105 rozmawia\u0107. Mo\u017ce chocia\u017c to przeczyta. Pami\u0119tajmy o bohaterach \u2013 pisze Jan Rulewski, kt\u00f3ry w li\u015bcie do \u201eBydgoszcz Informuje\u201d przypomina bydgosk\u0105 bohaterk\u0119 Solidarno\u015bci.<\/p>\n
Zna j\u0105 wielu uczestnik\u00f3w bydgoskiego szlaku wolno\u015bci i Solidarno\u015bci. Dobrze zapami\u0119ta\u0142em pierwsze chwile naszej znajomo\u015bci. Przysz\u0142a do lokalu przy ulicy Marchlewskiego [obecnie ul. Stary Port, mie\u015bci\u0142a si\u0119 tam siedziba Zarz\u0105du Regionu Bydgoskiego NSZZ Solidarno\u015b\u0107 \u2013 przyp. red] z propozycj\u0105 pomocy. W\u00f3wczas takich os\u00f3b by\u0142o wiele. Halina przysz\u0142a z poparciem swojego m\u0119\u017ca, Gerarda Lewandowskiego \u2013 \u201erometowca\u201d z sekcji plastycznej.<\/p>\n
<\/p>\n
Na zdj\u0119ciu Gerard Lewandowski \/ Archiwum Jana Rulewskiego<\/p>\n
Ulotki pe\u0142ne werwy i ducha walki z komun\u0105<\/p>\n
By\u0142a potrzebna do pisania ulotek. Wolnych miejsc pracy jednak nie by\u0142o. Urz\u0105dzili\u015bmy si\u0119 wi\u0119c w pewnej toalecie, kt\u00f3ra by\u0142a zbyt obszerna jak na sw\u00f3j metra\u017c. Na murze umieszczono rur\u0119 z desk\u0105, na kt\u00f3rej usiad\u0142a nowa pracownica. Raczej dzia\u0142aczka, gdy\u017c pracowa\u0142a bez anga\u017cu i pensji, zupe\u0142nie \u201eza friko\u201d. Pisa\u0142a ulotki pe\u0142ne werwy i ducha walki z komun\u0105, a potem artyku\u0142y w \u201eWolnych Zwi\u0105zkach\u201d. Gdy pojawi\u0142 si\u0119 teleks, roboty nagle przyby\u0142o. Do pomocy ruszy\u0142a Joanna Schetyna ze swoimi zdolno\u015bciami j\u0119zykowymi i reporterskim zaci\u0119ciem. Ekipa stale si\u0119 rozrasta\u0142a \u2013 do\u0142\u0105czy\u0142a Krysia Tkacz, dla kt\u00f3rej nie by\u0142o ju\u017c miejsca w biurze, wi\u0119c pracowa\u0142a (jak by\u015bmy to dzisiaj powiedzieli) zdalnie.<\/p>\n
Halina pracowa\u0142a na dwa etaty: za dnia przy ulotkach i dyskusjach z m\u0119\u017cem, a noc\u0105, nie mog\u0105c zasn\u0105\u0107 z nadmiaru wra\u017ce\u0144, siedzia\u0142a na nas\u0142uchach z innych region\u00f3w i na bie\u017c\u0105co wsp\u00f3\u0142tworzy\u0142a dziennikarsk\u0105 sie\u0107. Solidarno\u015b\u0107 nie zna\u0142a wtedy czasu ani zegara, gdy\u017c dzia\u0142o si\u0119 niesamowicie wiele. Nasze \u201earmaty\u201d, czyli gazetki, szybko zdoby\u0142y sobie prawa obywatelskie. Przed siedzib\u0105 przy Marchlewskiego czytelnicy od samego rana wyczekiwali na nowe wydanie \u201eWolnych Zwi\u0105zk\u00f3w\u201d \u2013 w poszukiwaniu prawdy i z ch\u0119ci uczestnictwa w czym\u015b poza oficjalnymi strukturami.<\/p>\n
Czasem dziennikarze, zgodnie z duchem Solidarno\u015bci, stawali si\u0119 autonomicznymi organami. Dochodzi\u0142o z tego powodu do spi\u0119\u0107 i burzliwych dyskusji. Trudno mi by\u0142o godzi\u0107 chrze\u015bcija\u0144skiego przyw\u00f3dc\u0119 Antoniego Tokarczuka (zarazem w\u0142adz\u0119 w zwi\u0105zku, jako zast\u0119pc\u0119 przewodnicz\u0105cego) z wolno\u015bci\u0105 s\u0142owa reprezentowan\u0105 przez, powiedzmy sobie, ateizuj\u0105c\u0105 rodzin\u0119 Lewandowskich. W publicystyce bywa\u0142o tak, \u017ce Reagan bi\u0142 si\u0119 z papie\u017cem Janem Paw\u0142em II, Wa\u0142\u0119sa z Gwiazd\u0105, a prymas Glemp us\u0142ugiwa\u0142 Jaruzelskiemu\u2026 W\u0142adza zwi\u0105zkowa stawa\u0142a na baczno\u015b\u0107 przed dziennikarskim s\u0142owem. Tak, to prawda \u2013 jako w\u0142adza musia\u0142em dyscyplinowa\u0107 i dba\u0107 o sp\u00f3jno\u015b\u0107 organizacyjn\u0105. Nie by\u0142o to \u0142atwe, gdy za guru Lewandowsk\u0105 murem stawali: J. Perejczuk, R. Helak, \u0141abentowicz, A. Cier\u017cniakowski czy student z Poznania, a p\u00f3\u017aniejszy ksi\u0105dz \u2013 Roman Kneblewski. To by\u0142o fascynuj\u0105ce, \u017ce tak skromna kobieta potrafi\u0142a zbudowa\u0107 wok\u00f3\u0142 siebie duchowy sojusz tylu wspania\u0142ych ludzi. A przede wszystkim \u2013 wiernych czytelnik\u00f3w.<\/p>\n
W\u00f3wczas pojawi\u0142y si\u0119 te\u017c pisane ze \u015bwie\u017co\u015bci\u0105 wiosennej rzodkiewki \u201eInformacje\u201d. Stan\u0119li\u015bmy wtedy wobec odwiecznego i do dzisiaj nierozwi\u0105zanego problemu na linii w\u0142adza \u2013 dziennikarz. Bydgoski Marzec \u201981, wybory w zwi\u0105zku oraz inne inicjatywy sprawi\u0142y ostatecznie, \u017ce Halinka opu\u015bci\u0142a nas z niesmakiem.<\/p>\n
Po\u0142\u0105czy\u0142y ich stan wojenny i Jaruzelski<\/p>\n
Stan wojenny i Jaruzelski znowu nas jednak po\u0142\u0105czy\u0142y. Cho\u0107 w\u0142adza zwi\u0105zkowa by\u0142a \u201ew kozie\u201d, a Lewandowscy zostali internowani, to szybko znale\u017ali si\u0119 ich godni nast\u0119pcy. Mo\u017cna by\u0142o zamkn\u0105\u0107 ludzkie cia\u0142a, ale wolnego s\u0142owa w\u0142adza nie zdo\u0142a\u0142a st\u0142umi\u0107 \u2013 trawestuj\u0105c Ewangeli\u0119, jest ono nie\u015bmiertelne.<\/p>\n
Halinka jako jedna z ostatnich opu\u015bci\u0142a o\u015brodek internowania dla kobiet w Go\u0142dapi. Nic jej to nie nauczy\u0142o \u2013 m\u00f3wi\u0105c \u00f3wczesnym j\u0119zykiem w\u0142adzy. Wkr\u00f3tce ich mieszkanie sta\u0142o si\u0119 pr\u0119\u017cnym o\u015brodkiem oporu i \u201eknucia\u201d przeciwko socjalizmowi. Tym razem dzia\u0142ali ju\u017c na swoim. Gerard uczy\u0142 konspiracyjnego fachu i obs\u0142ugi sitodruku, a Halina, nieustannie go poganiaj\u0105c, redagowa\u0142a i wydawa\u0142a (wsp\u00f3lnie z innym bydgoskim ma\u0142\u017ce\u0144stwem \u2013 pa\u0144stwem Spudychami) pismo \u201eW drodze\u201d.<\/p>\n
Pod pod\u0142og\u0105 ich mieszkania zainstalowano pods\u0142uchy, a dom Spudych\u00f3w szturmowa\u0142 przez wybite okno ambitny esbek, kpt. Urba\u0144ski. My ich te\u017c pods\u0142uchiwali\u015bmy. Pami\u0119tam, jak ubecy psioczyli w tych swoich nagraniach \u2013 nie tyle na samych wywrotowc\u00f3w, ile na to, \u017ce musieli czuwa\u0107 po nocach, bo ci \u201ezapyziali opozycjoni\u015bci\u201d nieustannie si\u0119 odwiedzali. A oni tak bardzo chcieli po prostu p\u0142awi\u0107 si\u0119 w podwy\u017cszonych nagrodach i pensjach! \u201eCo to za \u017cycie\u201d \u2013 narzekali. Ci od pods\u0142uch\u00f3w i ten, kt\u00f3ry raz przy pomocy drabiny i przez wybite okno usi\u0142owa\u0142 przerwa\u0107 druk podziemnych znaczk\u00f3w, przeznaczonych na wsparcie Solidarno\u015bci. W mi\u0119dzyczasie panie uczestniczy\u0142y te\u017c w projektach praworz\u0105dno\u015bci i pomocy prze\u015bladowanym, za\u0142o\u017conych przez Romaszewskich.<\/p>\n
Op\u00f3r nie ustawa\u0142, gdy\u017c nie wypali\u0142o si\u0119 w nas pragnienie wolno\u015bci. Trwali\u015bmy razem a\u017c do Okr\u0105g\u0142ego Sto\u0142u. Gdy wr\u00f3ci\u0142a normalno\u015b\u0107, u Halinki znowu pojawi\u0142 si\u0119 niesmak \u2013 tym razem dlatego, \u017ce przy Okr\u0105g\u0142ym Stole zwyci\u0119\u017cy\u0142 Wa\u0142\u0119sa i Ko\u015bci\u00f3\u0142. Podczas gdy inni po 1989 roku ruszyli do wielkiej polityki, ona wraz z innymi paniami \u2013 Janin\u0105 Matelsk\u0105 i Danut\u0105 Makowsk\u0105 \u2013 broni\u0142a kobiet przed klerykalnymi zakazami. Znalaz\u0142a dla siebie zupe\u0142nie nowe pole aktywno\u015bci.<\/p>\n
Koty i kartki<\/p>\n
Zdawa\u0142oby si\u0119, \u017ce to historia jak jedna z wielu. Ot\u00f3\u017c nie \u2013 Halinka d\u017awiga\u0142a na swoich barkach jeszcze jedno, niezwyk\u0142e wyzwanie. Uwielbia\u0142a koty. Mia\u0142a ich kilkana\u015bcie, momentami nawet czterna\u015bcie, a do tego przygarn\u0119\u0142a dwa bezpa\u0144skie psy. Dla mojej wygody poznawczej ochrzci\u0142a je imionami rod\u00f3w polskich, w\u0142oskich i mieszanych. By\u0142a wi\u0119c Laura, Oliwia, Mario, a tak\u017ce polskie odmiany: Hania, Basia i Zbych.<\/p>\n
Co ciekawe, jeden z tych kot\u00f3w wybitnie zas\u0142u\u017cy\u0142 si\u0119 dla Solidarno\u015bci. Zazwyczaj Gerard o poranku wypuszcza\u0142 czworonogi na spacer, uwzgl\u0119dniaj\u0105c indywidualne nawyki swoich wychowank\u00f3w. Jednak pewnego razu jeden z kot\u00f3w kategorycznie odm\u00f3wi\u0142 wyj\u015bcia na dw\u00f3r. Zamiast tego uparcie w\u0105cha\u0142 pod\u0142og\u0119 tu\u017c przy drzwiach mieszkania, zaraz obok kaloryferu. Bystre obserwacje domownik\u00f3w doprowadzi\u0142y do odkrycia w pod\u0142odze otworka o wielko\u015bci zaledwie 2\u20134 mm. Dochodzi\u0142o z niego wyczuwalne dla kota ciep\u0142o i zapach\u2026 myszy z piwnicy, nad kt\u00f3r\u0105 znajdowa\u0142o si\u0119 mieszkanie Lewandowskich. Koci instynkt i przebieg\u0142o\u015b\u0107 Gerarda doprowadzi\u0142y do odnalezienia w piwnicy tajemniczego przewodu, kt\u00f3ry prowadzi\u0142 bezpo\u015brednio do \u0142\u0105cznicy telefonicznej Polskiej Telekomunikacji.<\/p>\n
Sprawa si\u0119 ryp\u0142a \u2013 odkryto nielegalny pods\u0142uch. Wobec tego, gdy przysz\u0142y kolejne rachunki za telefon, zwr\u00f3cili\u015bmy si\u0119 do udaj\u0105cego niewinno\u015b\u0107 dyrektora telekomunikacji z \u017c\u0105daniem, aby kosztami po po\u0142owie obci\u0105\u017cy\u0142 r\u00f3wnie\u017c organy \u015bcigania. Najbardziej z tego wszystkiego \u015bmiali si\u0119 sami ubecy, bo stoj\u0105c w swoich \u201esukach\u201d, nie musieli ju\u017c na mrozie spisywa\u0107 naszych rozm\u00f3w, kt\u00f3rych i tak cz\u0119sto nie rozumieli lub nie potrafili rozczyta\u0107 z r\u0119kopis\u00f3w.<\/p>\n
![\"\"](\"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/podslucgy-771x1024.jpg\"){kind=spacer}
<\/p>\n
Urz\u0105dzenia pods\u0142uchowe \/ Archiwum Jana Rulewskiego<\/p>\n
Znacznie trudniejsze bywa\u0142o jednak samo wykarmienie tak pot\u0119\u017cnej kociej rodziny. Pami\u0119tajmy, \u017ce obowi\u0105zywa\u0142y wtedy kartki reglamentacyjne. Ci\u0119\u017cko by\u0142o wy\u017cywi\u0107 tyle pyszczk\u00f3w, zw\u0142aszcza \u017ce Lewandowscy \u2013 w my\u015bl radzieckiej zasady \u201ekto nie pracuje, ten nie je\u201d \u2013 jako opozycjoni\u015bci nie mogli nigdzie znale\u017a\u0107 legalnego zatrudnienia. Samo mleko i ser nie wystarcza\u0142y, a kocie familie toczy\u0142y ze sob\u0105 regularne boje, skacz\u0105c po szafach i \u0142\u00f3\u017ckach tego skromnego mieszkania. Czasem l\u0105dowa\u0142y prosto na mojej g\u0142owie. Do dzisiaj nie wiem, jakich podst\u0119p\u00f3w i logistycznych figur musia\u0142 dokonywa\u0107 Gerard, aby dostarczy\u0107 na czas odpowiedni\u0105 ilo\u015b\u0107 i jako\u015b\u0107 po\u017cywienia. Chyba, jak zawsze w tamtych czasach \u2013 pomogli po prostu dobrzy ludzie.<\/p>\n
Dzi\u015b Sierpniowa Dama do\u017cywa swoich dni w osamotnieniu, cho\u0107 na szcz\u0119\u015bcie z pomoc\u0105 rodziny. Jak powszechnie wiadomo, damy \u2013 zar\u00f3wno te z rodowym, szlacheckim znakiem, jak i te bez niego \u2013 wymagaj\u0105 naszej pami\u0119ci i szacunku. A przede wszystkim \u2013 prostych s\u0142\u00f3w wdzi\u0119czno\u015bci.<\/p>\n
Zapisz si\u0119 na nasz newsletter!<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Halina Lewandowska \u2013 Sierpniowa dama bydgoskiej Solidarno\u015bci \/ Archiwum Jana Rulewskiego \u2013 Sierpniowa Dama \u2013 tym tytu\u0142em honoruj\u0119…\n","protected":false},"author":2,"featured_media":638841,"comment_status":"","ping_status":"","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":"","_share_on_mastodon":"0"},"categories":[51613],"tags":[125389,7132,125390,42,38,40,39,41,7870],"class_list":["post-638840","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","category-bydgoszcz","tag-bydgoski-marzec","tag-bydgoszcz","tag-jan-rulewski","tag-pl","tag-poland","tag-polish","tag-polska","tag-polski","tag-solidarnosc"],"share_on_mastodon":{"url":"https:\/\/pubeurope.com\/@pl\/117138123718941396","error":""},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/638840","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=638840"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/638840\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/638841"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=638840"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=638840"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=638840"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}