![\"Tyle](\"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/SHDk9lBaHR0cHM6Ly9vY2RuLmV1L3B1bHNjbXMvTURBXy9jMzRlYmMwOGU0YzgxN2FkZjNhMTA1YjAwMWUwZWNkYS5wbmeRlQLNA.jpeg\")
<\/p>\nOkazuje si\u0119, \u017ce odpowied\u017a na nurtuj\u0105ce nas obecnie pytania \u2014 m.in. dlaczego tak gwa\u0142townie wzros\u0142o poparcie dla Grzegorza Brauna albo sk\u0105d ta nag\u0142a niech\u0119\u0107 do Ukrai\u0144c\u00f3w w Polsce \u2014 mo\u017cna znale\u017a\u0107 w strukturze spo\u0142ecznej.<\/p>\n
Najciekawsze i najbardziej dynamiczne zjawiska zachodz\u0105 w\u0142a\u015bnie w klasie \u015bredniej, kt\u00f3ra wewn\u0119trznie jest ogromnie zr\u00f3\u017cnicowana.<\/p>\n
Diana Wawrzusiszyn-Michnicz: Chcia\u0142abym zacz\u0105\u0107 od tezy, \u017ce klasa \u015brednia utkn\u0119\u0142a w \u015blepym zau\u0142ku: jest za bogata na realne wsparcie pa\u0144stwa, a jednocze\u015bnie za biedna, by korzysta\u0107 z mechanizm\u00f3w dost\u0119pnych najzamo\u017cniejszym. Zgadza si\u0119 pan z tym?<\/p>\n
Tomasz Warczok, socjolog z Wydzia\u0142u Stosowanych Nauk Spo\u0142ecznych i Resocjalizacji UW: Zacz\u0105\u0142bym od zdefiniowania tego, o czym m\u00f3wimy, czyli od samej klasy. Po pierwsze, klasa \u015brednia czerpie swoje w\u0142a\u015bciwo\u015bci z po\u0142o\u017cenia dok\u0142adnie pomi\u0119dzy klas\u0105 wy\u017csz\u0105 i klas\u0105 ni\u017csz\u0105. Nie ma \u017cadnych uniwersalnych w\u0142a\u015bciwo\u015bci. Jej niemal\u017ce ca\u0142e funkcjonowanie wynika w\u0142a\u015bnie z tej po\u015bredniej pozycji.<\/p>\n
Druga rzecz jest jeszcze wa\u017cniejsza: klasa \u015brednia jest przestrzeni\u0105 wewn\u0119trznie zr\u00f3\u017cnicowan\u0105. Po jednej stronie mamy wi\u0119c tych, kt\u00f3rych potocznie uto\u017csamia si\u0119 z zachodni\u0105 wyobra\u017con\u0105 middle class, czyli posiadaczy \u015bredniego zasobu kapita\u0142u ekonomicznego \u2014 pieni\u0119dzy. To pracownicy korporacji, w\u0142a\u015bciciele ma\u0142ych i \u015brednich biznes\u00f3w, mened\u017cerowie \u015bredniego szczebla.<\/p>\n
Po drugiej stronie tej przestrzeni mamy tak\u017ce pozycje \u015brednie, kt\u00f3re z kolei nazywamy frakcj\u0105 kulturow\u0105. Ci ludzie maj\u0105 w swoim portfelu wi\u0119cej kapita\u0142u kulturowego \u2014 wykszta\u0142cenia i obycia w kulturze \u2014 ni\u017c osoby ze wspomnianej frakcji ekonomicznej. To na przyk\u0142ad nauczycielki, bibliotekarki czy pracownicy sektora kultury. Zwykle nie uto\u017csamiamy ich z klas\u0105 \u015bredni\u0105, ale oni tak\u017ce do niej nale\u017c\u0105.<\/p>\n
Tyle musisz zarabia\u0107, by nale\u017ce\u0107 do klasy \u015bredniej. Policzyli\u015bmy wed\u0142ug nowej definicji niemieckich naukowc\u00f3w [KWOTY]<\/p>\n
To rozr\u00f3\u017cnienie jest o tyle istotne, \u017ce obie frakcje maj\u0105 zwykle r\u00f3\u017cne interesy i pogl\u0105dy polityczne. Opr\u00f3cz podzia\u0142u frakcyjnego rozr\u00f3\u017cniamy tak\u017ce wy\u017csz\u0105 i ni\u017csz\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 klasy \u015bredniej. Przyk\u0142adem wy\u017cszej klasy \u015bredniej mog\u0105 by\u0107 dzi\u015b piel\u0119gniarki: bardzo dobrze wykszta\u0142cone i ca\u0142kiem dobrze zarabiaj\u0105ce. Ni\u017csza klasa \u015brednia to z kolei pracownicy call center czy taks\u00f3wkarze, kt\u00f3rzy sytuuj\u0105 si\u0119 na granicy klasy ludowej i \u015bredniej. Ju\u017c tu widzimy, \u017ce „klasa \u015brednia” to bardzo zr\u00f3\u017cnicowana grupa, maj\u0105ca r\u00f3\u017cne orientacje i do\u015bwiadczenia \u017cyciowe.<\/p>\n
Samo miejsce w strukturze to jedno, czyli wi\u0119ksze znaczenie ma kierunek, z kt\u00f3rego na t\u0119 pozycj\u0119 trafili\u015bmy?<\/p>\n
Je\u017celi jestem w klasie \u015bredniej, ale pochodz\u0119 z klasy ni\u017cszej, ludowej, czyli „id\u0119 w g\u00f3r\u0119”, do\u015bwiadczam awansu, b\u0119d\u0119 patrzy\u0142 na rzeczywisto\u015b\u0107 inaczej ni\u017c kto\u015b, kto „idzie w d\u00f3\u0142”. Przyk\u0142adem tych ostatnich s\u0105 mali przedsi\u0119biorcy, sklepikarze czy taks\u00f3wkarze, kt\u00f3rzy do\u015bwiadczaj\u0105 deklasacji albo znajduj\u0105 si\u0119 na jej granicy. M\u00f3wi\u0119 o taks\u00f3wkarzach, bo politycy maj\u0105 sk\u0142onno\u015b\u0107 do opowiadania: „Dzisiaj, jad\u0105c do studia, rozmawia\u0142em z taks\u00f3wkarzem i powiedzia\u0142 mi to i to”. Traktuj\u0105 to jako g\u0142os Polak\u00f3w, podczas gdy jest to specyficzny g\u0142os klasy \u015bredniej \u2014 i to schy\u0142kowej.<\/p>\n
Schy\u0142kowa klasa \u015brednia ma tendencj\u0119 do bardzo konserwatywnego spojrzenia na rzeczywisto\u015b\u0107. Konserwatywnego \u2014 dlatego, \u017ce chce zachowa\u0107 przesz\u0142o\u015b\u0107, w kt\u00f3rej by\u0142o dobrze, podczas gdy teraz jest \u017ale, a b\u0119dzie jeszcze gorzej. Ci, kt\u00f3rzy „id\u0105 w g\u00f3r\u0119”, maj\u0105 natomiast pozytywne widzenie rzeczywisto\u015bci.<\/p>\n
Co wa\u017cne, analizuj\u0105c ca\u0142o\u015bciowo przestrze\u0144 klasy \u015bredniej \u2014 frakcj\u0119 kulturow\u0105 i ekonomiczn\u0105, trajektori\u0119 „wznosz\u0105c\u0105” i „opadaj\u0105c\u0105”, pozycj\u0119 wy\u017csz\u0105 i ni\u017csz\u0105 \u2014 mo\u017cna wyja\u015bni\u0107 ludzkie zachowania i interesy, to, co ludzie prze\u017cywaj\u0105, czego si\u0119 obawiaj\u0105 i w czym pok\u0142adaj\u0105 nadziej\u0119.<\/p>\n
Dalszy ci\u0105g artyku\u0142u pod materia\u0142em wideo\u017bycie pomi\u0119dzy aspiracj\u0105 a niepewno\u015bci\u0105<\/p>\n
Powiedzia\u0142 pan w jednym z wywiad\u00f3w, \u017ce klas\u0119 \u015bredni\u0105 od deklasacji mog\u0105 dzieli\u0107 dwie pensje. Czy niepewno\u015b\u0107 jest wpisana w jej pozycj\u0119?<\/p>\n
To jest pozycja niepewna, usytuowana w strukturalnym napi\u0119ciu. Mo\u017cemy przedstawi\u0107 to w ten spos\u00f3b: klasa wy\u017csza „przyci\u0105ga”, narzucaj\u0105c wzorce konsumpcji, sposoby sp\u0119dzania wolnego czasu, ogl\u0105dania film\u00f3w czy odwiedzania takich, a nie innych restauracji. Z drugiej strony klasa ludowa „\u015bci\u0105ga”, zw\u0142aszcza tych, kt\u00f3rzy si\u0119 z niej wywodz\u0105.<\/p>\n
Polska klasa \u015brednia sp\u0119cznia\u0142a i to w bardzo kr\u00f3tkim czasie \u2014 w ci\u0105gu jednego pokolenia. Trafili do niej w du\u017cej mierze ludzie z klasy ludowej. Rodzice byli robotnikami, dzieci zajmuj\u0105 dzi\u015b \u015bredni\u0105 pozycj\u0119 w korporacji. Mog\u0105 patrze\u0107 w przysz\u0142o\u015b\u0107 z optymizmem, ale tak\u017ce z obaw\u0105, czy niesp\u0142acona rata kredytu nie sprawi, \u017ce b\u0119d\u0105 musieli wr\u00f3ci\u0107 do rodzic\u00f3w. Taki powr\u00f3t jest odczuwany jako degradacja, niemal\u017ce jako koniec \u017cycia, o kt\u00f3rym si\u0119 marzy\u0142o i do kt\u00f3rego z ogromnym trudem si\u0119 d\u0105\u017cy\u0142o.<\/p>\n
Jak dzia\u0142a ten nacisk z g\u00f3ry? W jaki spos\u00f3b klasa wy\u017csza wyznacza standardy, do kt\u00f3rych klasa \u015brednia pr\u00f3buje doskoczy\u0107?<\/p>\n
Gdy m\u00f3wi\u0119 o klasie wy\u017cszej, wol\u0119 u\u017cywa\u0107 okre\u015blenia „klasa dominuj\u0105ca”, poniewa\u017c dominuje ona nad tymi, kt\u00f3rzy s\u0105 ni\u017cej. W pracy kontroluje dzia\u0142ania: kierownik wysokiego szczebla kontroluje funkcjonowanie mened\u017cera \u015bredniego szczebla, specjalist\u00f3w tego poziomu, kadr\u0119 zajmuj\u0105c\u0105 si\u0119 obs\u0142ug\u0105 klient\u00f3w itd. Klas\u0119 \u015bredni\u0105 charakteryzuje wi\u0119c to, \u017ce jest nieustannie oceniana i ewaluowana. Dotyczy to zar\u00f3wno sektora publicznego, jak i prywatnego.<\/p>\n
Ponadto klasa dominuj\u0105ca narzuca wzory dobrego \u017cycia, ale klasa \u015brednia nie ma odpowiednich zasob\u00f3w, by je do ko\u0144ca spe\u0142ni\u0107. \u017byje zatem w stanie ci\u0105g\u0142ych, trudno osi\u0105galnych aspiracji, kt\u00f3re dodatkowo nieustannie si\u0119 zmieniaj\u0105. Kilkana\u015bcie lat temu wyjazd all inclusive do Bu\u0142garii uchodzi\u0142 za \u015bwietne wakacje. Dzi\u015b \u2014 jak s\u0142ysz\u0119 w przeprowadzonych w ramach naszego badania wywiadach jako\u015bciowych \u2014 wyjazd do Bu\u0142garii, je\u017celi jest jedynym wyjazdem w roku, mo\u017ce by\u0107 stygmatem, a nie czym\u015b, czym mo\u017cna si\u0119 pochwali\u0107.<\/p>\n
Co robi klasa \u015brednia, kiedy nie jest w stanie spe\u0142ni\u0107 materialnych wzorc\u00f3w dobrego \u017cycia?<\/p>\n
Pojawia si\u0119 eksponowanie moralno\u015bci i cnoty, pokazywanie: „Zas\u0142uguj\u0119 na t\u0119 pozycj\u0119”. Zas\u0142uguj\u0119, bo ci\u0119\u017cko pracuj\u0119, tak\u017ce nad sob\u0105, czego wyrazem jest m\u00f3j wizerunek, zw\u0142aszcza cielesny. Je\u017celi nie mog\u0119 spe\u0142ni\u0107 wszystkich wzorc\u00f3w dobrego \u017cycia, posiada\u0107 warto\u015bciowych rzeczy i ciekawych do\u015bwiadcze\u0144, to przynajmniej pokazuj\u0119, \u017ce mam wysokie standardy moralne, spe\u0142niam normy porz\u0105dku spo\u0142ecznego, nie jestem leniwy, mam kontrol\u0119 nad w\u0142asnym cia\u0142em. To jest do\u015b\u0107 powszechne w\u015br\u00f3d klas \u015brednich.<\/p>\n
Dzisiejszy sza\u0142 na diety i rozmaite \u0107wiczenia fizyczne jest tego czytelnym wyrazem. Eksponowanie cnoty samokontroli i indywidualnego wysi\u0142ku staje si\u0119 sposobem kompensowania brak\u00f3w kapita\u0142u ekonomicznego i kulturowego, kt\u00f3rego ludzie ci po prostu nie posiadaj\u0105 w wystarczaj\u0105cym zakresie.<\/p>\n
A to z kolei rodzi potrzeb\u0119 niezale\u017cno\u015bci.<\/p>\n
Tak. Klasa \u015brednia jest zale\u017cna i podporz\u0105dkowana, a kredyt hipoteczny jest tego wyra\u017anym, cho\u0107 niejedynym, przyk\u0142adem. Dlatego ludzie z tej klasy oddaj\u0105 si\u0119 r\u00f3\u017cnym fantazjom o niezale\u017cno\u015bci, oferowanym przez rynek kultury i polityki.<\/p>\n
Z jednej strony cz\u0119\u015b\u0107 czytelniczek z klasy \u015bredniej zaczytuje si\u0119 w prozie Remigiusza Mroza, gdzie pojawia si\u0119 posta\u0107 Chy\u0142ki. Akurat bardzo lubi\u0119 ten cykl. Chy\u0142ka jest modelow\u0105 figur\u0105 dla klasy \u015bredniej, spe\u0142niaj\u0105c\u0105 wszystkie kryteria niezale\u017cno\u015bci. Potrafi odszczeka\u0107 si\u0119 szefowi, wyra\u017ca wprost swoje zdanie. Czytelniczka, kt\u00f3ra obiektywnie pozostaje w sytuacji zale\u017cno\u015bci, chce widzie\u0107 w niej siebie \u2014 traktuje j\u0105 jak fantazmat. Wyjazd w Bieszczady i porzucenie korporacji \u2014 to kolejna fantazja niezale\u017cno\u015bci, kt\u00f3ra wynika z obiektywnej pozycji tej klasy.<\/p>\n
![\"Magdalena](\"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/kRlk9lBaHR0cHM6Ly9vY2RuLmV1L3B1bHNjbXMvTURBXy9mZDBiNTc3MDQwM2I4MTlhZjgxMmE3NTU5YjA5YWNlMS5qcGeRkwXNB.jpeg\")
<\/p>\n
mat. prasowe<\/p>\n
Magdalena Cielecka jako Chy\u0142ka<\/p>\n
S\u0105 te\u017c fantazje niezale\u017cno\u015bci ekonomicznej, kt\u00f3re szczeg\u00f3lnie ch\u0119tnie sprzedawane s\u0105 przez demagog\u00f3w politycznych i ekonomicznych: je\u017celi dobrze zainwestujesz w kryptowaluty albo inny ryzykowny instrument finansowy, za jaki\u015b czas b\u0119dziesz niezale\u017cny, nie b\u0119dziesz musia\u0142 pracowa\u0107 i b\u0119dziesz \u017cy\u0142 z dochodu pasywnego. To wszystko s\u0105 dobra adresowane do klasy \u015bredniej i wynikaj\u0105ce z jej niepewnej, zale\u017cnej, podporz\u0105dkowanej pozycji.<\/p>\n
Nieco upraszczaj\u0105c, powiedzie\u0107 mo\u017cna, \u017ce wszystkie frakcje klasy \u015bredniej \u0142\u0105czy do\u015bwiadczenie podporz\u0105dkowania, nieustannej ewaluacji i zale\u017cno\u015bci, zw\u0142aszcza od dw\u00f3ch instytucji: szko\u0142y i banku. Dzi\u0119ki szkole, przede wszystkim studiom, klasa \u015brednia do\u015bwiadcza awansu, a bank umo\u017cliwia sfinansowanie zwi\u0105zanych z nim aspiracji. Obie instytucje dominuj\u0105 nad klas\u0105 \u015bredni\u0105 i wymuszaj\u0105 pewn\u0105 uleg\u0142o\u015b\u0107, bo tylko w ten spos\u00f3b mo\u017cna do\u015bwiadczy\u0107 wymarzonego „p\u00f3j\u015bcia w g\u00f3r\u0119”.<\/p>\n
Wzrost nier\u00f3wny i l\u0119k przed upadkiem<\/p>\n
Czyli charakterystyczne dla klasy \u015bredniej s\u0105 niepewno\u015b\u0107 i kompleksy?<\/p>\n
Troch\u0119 tak. Ale m\u00f3wi\u0105c o kompleksach, psychologizujemy, a chcia\u0142bym tego unikn\u0105\u0107. To, co odczytujemy jako cech\u0119 indywidualn\u0105, w rzeczywisto\u015bci ma \u017ar\u00f3d\u0142o spo\u0142eczne i wynika z obiektywnie mniej lub bardziej niepewnej sytuacji.<\/p>\n
Tyle \u017ce ludzie prze\u017cywaj\u0105 to \u015bci\u015ble indywidualnie. M\u00f3wili nam o tym w wywiadach podczas bada\u0144 i wida\u0107 to r\u00f3wnie\u017c w badaniach ilo\u015bciowych: do\u015bwiadczenie niepewno\u015bci i l\u0119ku przejawia si\u0119 mi\u0119dzy innymi bezsenno\u015bci\u0105. Nie jest to atrybut wy\u0142\u0105cznie klasy \u015bredniej \u2014 jeszcze cz\u0119\u015bciej narzekaj\u0105 na to ludzie z klasy ludowej, poddani wi\u0119kszej presji. Cz\u0119\u015bciej jednak ludzie, a szczeg\u00f3lnie kobiety z klasy \u015bredniej, wspominali w naszych badaniach o nastrojach depresyjnych i niemo\u017cno\u015bci pokonania trudno\u015bci \u017cyciowych. Klasa ludowa, zw\u0142aszcza m\u0119ska, broni si\u0119 przed wyra\u017caniem takich emocji.<\/p>\n
Wi\u0119ksza lub mniejsza niepewno\u015b\u0107 w klasie \u015bredniej jest wi\u0119c powszechna. Zdoby\u0142em ju\u017c jak\u0105\u015b pozycj\u0119, ale zawsze gdzie\u015b w \u015bwiadomo\u015bci, a mo\u017ce nie\u015bwiadomo\u015bci, majaczy l\u0119k przed deklasacj\u0105. Wynika on po cz\u0119\u015bci z ogromnego rozwarstwienia. Trzeba zaznaczy\u0107, \u017ce Polska jest krajem charakteryzuj\u0105cym si\u0119 jednymi z najwy\u017cszych nier\u00f3wno\u015bci w Europie, czyli du\u017c\u0105 r\u00f3\u017cnic\u0105 mi\u0119dzy najbogatszymi a najubo\u017cszymi. W konsekwencji klasa wy\u017csza, kt\u00f3ra narzuca wzorce \u017cyciowe, „odjecha\u0142a” tym, kt\u00f3rzy sytuuj\u0105 si\u0119 ni\u017cej.<\/p>\n
Przedstawiciele klasy \u015bredniej, nawet bez zmiany w\u0142asnego dochodu, obiektywnie wobec nich trac\u0105. Kiedy\u015b mo\u017cna by\u0142o p\u00f3j\u015b\u0107 na pizz\u0119. Teraz to ju\u017c nie wystarczy \u2014 trzeba i\u015b\u0107 na ramen albo na concept food. Jasne, mog\u0119 powiedzie\u0107: „Nie musz\u0119 chodzi\u0107 na ramen”. No tak, ale p\u00f3jd\u0105 twoi znajomi. Je\u017celi nie p\u00f3jdziesz, wykluczasz si\u0119 z kr\u0119g\u00f3w towarzyskich.<\/p>\n
Jak klasa \u015brednia bawi si\u0119 na korpowigiliach. „Nie wiedzieli\u015bmy o limicie alkoholu na ten wiecz\u00f3r”![\"Kieliszki](\"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/Hmgk9lBaHR0cHM6Ly9vY2RuLmV1L3B1bHNjbXMvTURBXy9mMzM0YTM5MDJmNGU5MzgzMzA0MmM4NTg2M2RlMzNmMC5qcGeRlQLNA.jpeg\")
<\/p>\n
Deprywacja wzgl\u0119dna jest tu r\u00f3wnie istotna jak bezwzgl\u0119dna, ale rzadko si\u0119 j\u0105 zauwa\u017ca. Kto\u015b mo\u017ce powiedzie\u0107: „Przecie\u017c \u017cyj\u0119 ca\u0142kiem dobrze, zarabiam tyle samo, a nawet wi\u0119cej ni\u017c w przesz\u0142o\u015bci”. Jednak ludzie, z kt\u00f3rymi si\u0119 por\u00f3wnuj\u0119 \u2014 a por\u00f3wnujemy si\u0119 nieustannie \u2014 je\u017cd\u017c\u0105 lepszymi samochodami, byli w Tajlandii, a nie tylko w Grecji. Odczuwam to jako degradacj\u0119. Zaczynam pyta\u0107: Czy jestem niewystarczaj\u0105cy? Czy zapewni\u0119 swojej rodzinie odpowiedni byt? To s\u0105 l\u0119ki i troski klasy \u015bredniej wynikaj\u0105ce w\u0142a\u015bnie z pozycji „pomi\u0119dzy”.<\/p>\n
Czy to znak czasu? Polska w ostatnich dekadach szybko si\u0119 rozwija\u0142a. Na ile te napi\u0119cia s\u0105 skutkiem tempa i nier\u00f3wnego podzia\u0142u korzy\u015bci ze wzrostu?<\/p>\n
Rozw\u00f3j jest niew\u0105tpliwy i wszyscy skorzystali z jego owoc\u00f3w, ale w bardzo nier\u00f3wny spos\u00f3b. Klasa wy\u017csza zyska\u0142a znacznie wi\u0119cej ni\u017c ci, kt\u00f3rzy sytuuj\u0105 si\u0119 na dole albo po\u015brodku. Wyj\u0105tkowe dla Polski jest to, \u017ce nast\u0105pi\u0142o to bardzo szybko, w ci\u0105gu jednego pokolenia. W zachodnich krajach kapitalistycznych proces ten trwa ju\u017c kilkaset lat, wi\u0119c struktury s\u0105 trwalsze.<\/p>\n
W Polsce bardzo szybko wytworzy\u0142y si\u0119 oczekiwania i aspiracje, kt\u00f3re nie zawsze mog\u0105 zosta\u0107 spe\u0142nione. Wtedy pojawia si\u0119 oferta polityk\u00f3w skierowana w\u0142a\u015bnie do wyborc\u00f3w.<\/p>\n
„Tusk mnie rozczarowa\u0142, teraz g\u0142osuj\u0119 na Brauna”<\/p>\n
Jak wewn\u0119trzne podzia\u0142y klasy \u015bredniej przek\u0142adaj\u0105 si\u0119 na postawy polityczne?<\/p>\n
Frakcja kulturowa klasy \u015bredniej, najcz\u0119\u015bciej zwi\u0105zana z sektorem publicznym, na przyk\u0142ad nauczycielki, bibliotekarki i pracowniczki \u015bredniego szczebla administracji publicznej, to cz\u0119\u015b\u0107 klasy \u015bredniej, kt\u00f3r\u0105 przej\u0119\u0142o PiS. Wbrew temu, co si\u0119 m\u00f3wi, nie jest to wy\u0142\u0105cznie partia klasy ludowej. Oczywi\u015bcie w przewa\u017caj\u0105cej mierze tak, ale znalaz\u0142a wyborc\u00f3w r\u00f3wnie\u017c w\u015br\u00f3d ni\u017cszej, biurowej cz\u0119\u015bci klasy \u015bredniej, szczeg\u00f3lnie w mniejszych miejscowo\u015bciach.<\/p>\n
Po drugiej stronie dziej\u0105 si\u0119 ciekawe rzeczy. Jak mo\u017cna przypuszcza\u0107, swoich wyborc\u00f3w znajduje tam g\u0142\u00f3wnie Platforma Obywatelska, ale tak\u017ce Konfederacja \u2014 szczeg\u00f3lnie w\u015br\u00f3d os\u00f3b niewierz\u0105cych. To ciekawe, bo Konfederacja przedstawia si\u0119 jako partia katolicka, a jej wyborcy niekoniecznie tacy s\u0105. Nawet je\u015bli identyfikuj\u0105 si\u0119 jako katolicy, to cz\u0119sto jedynie deklaratywnie i w wi\u0119kszo\u015bci nie s\u0105 zaanga\u017cowani religijnie.<\/p>\n
A ludzie zajmuj\u0105cy pozycje schy\u0142kowe albo zagro\u017ceni utrat\u0105 statusu? Czy to oni zwracaj\u0105 si\u0119 ku Grzegorzowi Braunowi?<\/p>\n
To bardzo ciekawa grupa. S\u0105 w niej ludzie, kt\u00f3rzy znajduj\u0105 reprezentant\u00f3w w takich ugrupowaniach jak partia Brauna. Pojawi\u0142a si\u0119 nieoczekiwanie, zdobywaj\u0105c w sonda\u017cach prawie dziesi\u0119\u0107 procent poparcia. Podczas naszych wywiad\u00f3w niekt\u00f3rzy rozm\u00f3wcy wr\u0119cz m\u00f3wili: „Tusk mnie rozczarowa\u0142, teraz za\u015b g\u0142osuj\u0119 na Brauna”. To do\u015b\u0107 zaskakuj\u0105ce. Mamy dane pokazuj\u0105ce, \u017ce wyborcy Brauna s\u0105 pod ka\u017cdym wzgl\u0119dem \u015bredni: s\u0105 w \u015brednim wieku, maj\u0105 \u015brednie wykszta\u0142cenie i nieco ponadprzeci\u0119tne dochody, z kt\u00f3rych jednak pozostaj\u0105 niezadowoleni.<\/p>\n
![\"Grzegorz](\"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/QFBk9lBaHR0cHM6Ly9vY2RuLmV1L3B1bHNjbXMvTURBXy8wYThlOGJiM2NkMGEzMDMzOTJkZjY3MjVkY2JlNDQxYy5qcGeRkwXNB.jpeg\")
<\/p>\n
Art Service \/ PAP<\/p>\n
Grzegorz Braun<\/p>\n
Zestawiaj\u0105c te dane z odtworzonymi historiami \u017cycia naszych respondent\u00f3w, powiedzie\u0107 mog\u0119, \u017ce Braun skupia ludzi, kt\u00f3rzy b\u0105d\u017a obawiaj\u0105 si\u0119 wzgl\u0119dnej deklasacji, b\u0105d\u017a j\u0105 ju\u017c do\u015bwiadczaj\u0105. Odnajduj\u0105 si\u0119 w postaci Brauna, bo on sam wyra\u017ca ich los. Grzegorz Braun pochodzi z tradycyjnej polskiej inteligencji. Jego ojciec by\u0142 dyrektorem teatru, a p\u00f3\u017aniej wyemigrowa\u0142 do Stan\u00f3w Zjednoczonych.<\/p>\n
Braun ma wi\u0119c za sob\u0105 ten baga\u017c, a wraz z nim okre\u015blone oczekiwania. Chcia\u0142 robi\u0107 filmy. Nie dosta\u0142 si\u0119 do szko\u0142y filmowej, cho\u0107 dosta\u0142a si\u0119 jego \u00f3wczesna dziewczyna. P\u00f3\u017aniej uko\u0144czy\u0142 szko\u0142\u0119 podyplomow\u0105 i zacz\u0105\u0142 robi\u0107 filmy, ale nie mo\u017cemy powiedzie\u0107, \u017ce odni\u00f3s\u0142 sukces. Do\u015bwiadczy\u0142 wr\u0119cz wzgl\u0119dnej pora\u017cki.<\/p>\n
Nieznana twarz Grzegorza Brauna. Ujawniamy skrywane fakty![\"Nieznana](\"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/GFIk9lBaHR0cHM6Ly9vY2RuLmV1L3B1bHNjbXMvTURBXy8wNThkNzRhYzJjMzY0Y2NmNTkzMmJiMDIxMDlkZDAyYS5wbmeRlQLNA.jpeg\")
<\/p>\n
W swych wypowiedziach wyra\u017ca resentyment i uraz wobec elit kulturowych, do kt\u00f3rych nie uda\u0142o mu si\u0119 do\u0142\u0105czy\u0107. W tym antyelitarnym j\u0119zyku po\u0142\u0105czonym z teoriami spiskowymi odnajduj\u0105 si\u0119 ludzie, kt\u00f3rzy r\u00f3wnie\u017c do\u015bwiadczyli pora\u017cki, wzgl\u0119dnej deklasacji albo s\u0105 ni\u0105 zagro\u017ceni.<\/p>\n
Z kolei w Donaldzie Tusku odnajduj\u0105 si\u0119 „id\u0105cy w g\u00f3r\u0119” lub te\u017c maj\u0105cy tak\u0105 nadziej\u0119. Sam Tusk to przyk\u0142ad niebywa\u0142ego awansu: kto\u015b, kto wywodzi si\u0119 z rodziny robotniczej, trafia na najwy\u017csze pozycje polityczne w Europie. Jest to rzadko spotykany sukces. Odnajduj\u0105 si\u0119 w nim wi\u0119c szczeg\u00f3lnie ludzie aspiruj\u0105cy. Grzegorz Braun wyra\u017ca natomiast resentyment i uraz, w czym odnajduj\u0105 si\u0119 ci, kt\u00f3rzy do\u015bwiadczaj\u0105 deklasacji albo s\u0105 ni\u0105 zagro\u017ceni. Z oczywistych wzgl\u0119d\u00f3w takich ludzi jest sporo w klasie \u015bredniej, a po cz\u0119\u015bci tak\u017ce w klasie ludowej.<\/p>\n
![\"Donald](\"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/quZk9lBaHR0cHM6Ly9vY2RuLmV1L3B1bHNjbXMvTURBXy80ZmFiODQ3ODkyMDUyY2IyMDY3NTQyNmMwODUxZTAzMy5qcGeSlQMAA.jpeg\")
<\/p>\n
Albert Zawada \/ PAP<\/p>\n
Donald Tusk<\/p>\n
AI, migracja i nowe paliwo dla skrajno\u015bci<\/p>\n
Skoro zak\u0142adamy, \u017ce osoby do\u015bwiadczaj\u0105ce deklasacji bardziej p\u00f3jd\u0105 na prawo, g\u0142osuj\u0105c na Brauna albo inne partie prawicowe, a aspiruj\u0105cy wyborcy zwr\u00f3c\u0105 si\u0119 bardziej ku KO czy lewicy, to jak pan przewiduje przysz\u0142o\u015b\u0107 w 2027 r., roku wyborczym?<\/p>\n
To zale\u017cy od ruch\u00f3w w strukturze spo\u0142ecznej. Widzimy dzi\u015b, \u017ce du\u017ca cz\u0119\u015b\u0107 klasy \u015bredniej, a nawet wy\u017cszej klasy \u015bredniej, kt\u00f3ra wydawa\u0142a si\u0119 stabilna \u2014 my\u015bl\u0119 o ludziach zatrudnionych w globalnych korporacjach \u2014 ju\u017c bezpo\u015brednio odczuwa zagro\u017cenie zwolnieniem, mi\u0119dzy innymi z powodu AI. Czy jest to realny pow\u00f3d, czy tylko pretekst, trudno powiedzie\u0107. Tak czy inaczej, w najbli\u017cszym czasie setki ludzi mog\u0105 straci\u0107 miejsca pracy, kt\u00f3re wcze\u015bniej nios\u0142y obietnic\u0119 stabilnego i wzgl\u0119dnie dobrego wynagrodzenia.<\/p>\n
Przez trzy lata wys\u0142a\u0142 2 tys. CV, by\u0142 na setkach rozm\u00f3w. Teraz m\u00f3wi wprost: HR jest niepotrzebny![\"Grzegorz](\"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/Gggk9lBaHR0cHM6Ly9vY2RuLmV1L3B1bHNjbXMvTURBXy80NzdjYjZlNjlmMDdlYTNjMGRiYjg5ZjY5NTIzMGU1Ni5qcGeRlQLNA.jpeg\")
<\/p>\n
Pytanie brzmi: na kogo zag\u0142osuj\u0105, je\u017celi do\u015bwiadcz\u0105 deklasacji? Paradoksalnie mog\u0105 sta\u0107 si\u0119 elektoratem partii skrajnie prawicowych. Obserwujemy to w krajach zachodnich. Partie skrajne, takie jak AfD w Niemczech czy Marine Le Pen we Francji \u2014 nie m\u00f3wi\u0105c ju\u017c o Stanach Zjednoczonych \u2014 \u0142owi\u0105 w grupach zagro\u017conych deklasacj\u0105 albo takich, kt\u00f3re ju\u017c jej do\u015bwiadczy\u0142y. Jest ca\u0142kiem mo\u017cliwe, \u017ce skrajne partie r\u00f3wnie\u017c zdob\u0119d\u0105 w\u0142adz\u0119 w Polsce, cho\u0107 trudno jeszcze powiedzie\u0107, w jakim kierunku to p\u00f3jdzie.<\/p>\n
A do kogo m\u00f3g\u0142by trafi\u0107 komunikat ewentualnej nowej partii Mateusza Morawieckiego?<\/p>\n
Jego komunikat jest ewidentnie skierowany do aspiruj\u0105cych, do cz\u0119\u015bci „wznosz\u0105cej si\u0119” albo do tych, kt\u00f3rzy maj\u0105 nadziej\u0119 na awans. Takich ludzi jest ca\u0142kiem sporo. Przynajmniej na razie w tym komunikacie jest stosunkowo ma\u0142o resentymentu i niech\u0119ci wobec obcych \u2014 a w to celuj\u0105 partie zwracaj\u0105ce si\u0119 do zdeklasowanych albo zagro\u017conych deklasacj\u0105.<\/p>\n
![\"Mateusz](\"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/FiUk9lBaHR0cHM6Ly9vY2RuLmV1L3B1bHNjbXMvTURBXy9jNTMxNTllNmY1NDIzMDE0N2ExODBjNDE1MmIxZDI0MC5qcGeRkwXNB.jpeg\")
<\/p>\n
Pawe\u0142 Supernak \/ PAP<\/p>\n
Mateusz Morawiecki<\/p>\n
Zmiana stosunku Polak\u00f3w do Ukrai\u0144c\u00f3w r\u00f3wnie\u017c ma klasowy wymiar?<\/p>\n
Zdecydowanie. Kiedy wybuch\u0142a wojna, Ukrai\u0144cy byli ofiarami, nad kt\u00f3rymi mo\u017cna by\u0142o si\u0119 pochyli\u0107 i kt\u00f3rym nale\u017ca\u0142o pom\u00f3c. Oczywi\u015bcie robiono to w pe\u0142ni szczerze, ale w\u00f3wczas znajdowali si\u0119 oni ni\u017cej w hierarchii. Z czasem pr\u00f3buj\u0105 osiedli\u0107 si\u0119 w Polsce i staj\u0105 si\u0119 lud\u017ami jak wszyscy inni, pracuj\u0105cymi i staraj\u0105cymi si\u0119 ustabilizowa\u0107 swoj\u0105 pozycj\u0119.<\/p>\n
W tej sytuacji klasa ludowa obawia si\u0119 konkurencji w najni\u017cej sytuowanych sektorach rynku pracy \u2014 mo\u017ce nie tyle utraty pracy, ile obni\u017cenia stawek. Klasa \u015brednia obawia si\u0119 natomiast o w\u0142asny status. Okazuje si\u0119, \u017ce Ukrai\u0144cy r\u00f3wnie\u017c je\u017cd\u017c\u0105 czasem dobrymi samochodami i wyje\u017cd\u017caj\u0105 na wakacje za granic\u0119. Do tych statusowych l\u0119k\u00f3w sw\u00f3j przekaz kieruj\u0105 partie skrajne, m\u00f3wi\u0105c, \u017ce Ukrai\u0144cy s\u0105 naszymi konkurentami i \u017ce nale\u017cy si\u0119 ich obawia\u0107.<\/p>\n
Gniew i niewidzialne zasoby<\/p>\n
Czyli podzia\u0142y klasowe s\u0105 kluczem tak\u017ce do zrozumienia frustracji i agresji?<\/p>\n
Tak. Je\u017celi \u017cyj\u0119 w sytuacji napi\u0119cia \u2014 jestem ci\u0105gle kontrolowany, a moje oczekiwania pozostaj\u0105 niespe\u0142nione \u2014 ro\u015bnie we mnie gniew. Ten gniew jest indywidualn\u0105 emocj\u0105, ale ma \u017ar\u00f3d\u0142a spo\u0142eczne. Je\u017celi obiecywano mi, \u017ce dzi\u0119ki wyt\u0119\u017conej pracy osi\u0105gn\u0119 bezpieczn\u0105 pozycj\u0119 i szanowany status, a tak si\u0119 nie sta\u0142o, to zadaj\u0119 sobie pytanie: kim jestem? Nie mog\u0119 zapewni\u0107 bytu ani przysz\u0142o\u015bci swoim dzieciom. Ro\u015bnie frustracja i gniew \u2014 nie dlatego, \u017ce zawsze gdzie\u015b we mnie by\u0142y, ale dlatego, \u017ce narodzi\u0142y si\u0119 z napi\u0119\u0107 strukturalnych. Cele, do kt\u00f3rych nale\u017cy d\u0105\u017cy\u0107, ci\u0105gle si\u0119 przesuwaj\u0105, a szklany sufit okazuje si\u0119 nie do przebicia.<\/p>\n
Poza dochodem istniej\u0105 te\u017c mniej widoczne zasoby, kt\u00f3re zwi\u0119kszaj\u0105 bezpiecze\u0144stwo. Jak\u0105 rol\u0119 odgrywaj\u0105 znajomo\u015bci i kontrola nad czasem?<\/p>\n
W brytyjskich badaniach klas spo\u0142ecznych badacze pytaj\u0105: „czy masz w kr\u0119gu przyjaci\u00f3\u0142 arystokrat\u0119, prawnika albo lekarza?” W Polsce, o ile wiem, nie zadaje si\u0119 takich pyta\u0144. Pyta si\u0119 natomiast, czy masz w\u015br\u00f3d znajomych i przyjaci\u00f3\u0142 kogo\u015b, kto pomo\u017ce ci w trudnej sytuacji materialnej.<\/p>\n
Na podstawie wywiad\u00f3w, kt\u00f3re przeprowadzali\u015bmy, zestawionych z danymi ilo\u015bciowymi, mo\u017cemy s\u0105dzi\u0107, \u017ce im wy\u017cej kto\u015b jest w hierarchii spo\u0142ecznej, tym cz\u0119\u015bciej ma w telefonie numer znajomego lekarza. To kluczowy zas\u00f3b. Nawet je\u017celi sam nie znam lekarza, znam kogo\u015b, kto go zna.<\/p>\n
Klasa \u015brednia \u017cyje w iluzji bezpiecze\u0144stwa zdrowotnego, je\u017celi ma podstawowy pakiet medyczny w popularnej sieci. Jednak prawdziwym zasobem, kt\u00f3ry daje przewag\u0119, tutaj wr\u0119cz w kwestii \u017cycia lub \u015bmierci, jest telefon do lekarza, kt\u00f3ry zna innego lekarza i dzi\u0119ki kt\u00f3remu mo\u017cna przeskoczy\u0107 kolejk\u0119 \u2014 nie czeka\u0107. Czas jest wi\u0119c wa\u017cnym wymiarem w\u0142adzy, \u015bci\u015ble zwi\u0105zanym z kapita\u0142em spo\u0142ecznym, czyli cennymi znajomo\u015bciami, kt\u00f3rymi dysponuje w\u0142a\u015bnie klasa wy\u017csza. To j\u0105 odr\u00f3\u017cnia od klasy \u015bredniej.<\/p>\n
Przysz\u0142o\u015b\u0107: kurczenie si\u0119 klasy \u015bredniej<\/p>\n
Jak widzi pan przysz\u0142o\u015b\u0107 polskiej klasy \u015bredniej w perspektywie dziesi\u0119ciu czy pi\u0119tnastu lat? Czy nadal b\u0119dzie si\u0119 powi\u0119ksza\u0107, czy cz\u0119\u015bciej b\u0119dziemy do\u015bwiadcza\u0107 deklasacji?<\/p>\n
B\u0119dzie si\u0119 rozgrywa\u0107 \u2014 jak to w \u017cyciu spo\u0142ecznym \u2014 walka. Kana\u0142em, kt\u00f3ry w ostatnich trzech dekadach zapewni\u0142 awans du\u017cej cz\u0119\u015bci ludzi z klasy ludowej, by\u0142a edukacja wy\u017csza. Wraz z jej upowszechnieniem „pieni\u0105dz” w postaci kapita\u0142u edukacyjnego zacz\u0105\u0142 traci\u0107 warto\u015b\u0107. Teraz mamy do czynienia z klasyczn\u0105 inflacj\u0105 dyplom\u00f3w.<\/p>\n
![\"studenci,](\"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/Jy-k9lBaHR0cHM6Ly9vY2RuLmV1L3B1bHNjbXMvTURBXy9lZWMzYzA2MDY4OWZlMzEzNjg5MmZiMzg0NjE1ZGJhNS5qcGeRkwXNB.jpeg\")
<\/p>\n
Gorgev \/ Shutterstock<\/p>\n
studenci, uczelnia<\/p>\n
Ludzie podejmuj\u0105 w tej sytuacji dwie strategie. Z jednej strony coraz bardziej za\u017carta staje si\u0119 walka o dyplomy najrzadsze i najcenniejsze. Widzimy to dzi\u015b podczas rekrutacji na studia medyczne i zapewne b\u0119dzie si\u0119 to utrzymywa\u0107. Z drugiej strony pojawia si\u0119 rezygnacja z tej gry.<\/p>\n
Cz\u0119\u015b\u0107 aspiruj\u0105cych z klasy ludowej lub dolnej cz\u0119\u015bci klasy \u015bredniej \u2014 zw\u0142aszcza m\u0119\u017cczyzn \u2014 widzi, \u017ce zdewaluowany dyplom nie zapewni im ju\u017c oczekiwanego awansu. My\u015bl\u0105: „Mo\u017ce od razu p\u00f3jd\u0119 do pracy”. Pytanie brzmi: co stanie si\u0119 z tymi, kt\u00f3rzy rezygnuj\u0105 z gry? Je\u017celi nie p\u00f3jd\u0119 na studia i b\u0119d\u0119 pracowa\u0107 na przyk\u0142ad w \u017babce, zostan\u0119 w klasie ludowej. Mo\u017ce si\u0119 nawet zdarzy\u0107, \u017ce znaczny segment tej niedosz\u0142ej klasy \u015bredniej przesunie si\u0119 ostatecznie do klasy ludowej, ale b\u0119dzie z tego powodu prze\u017cywa\u0107 frustracj\u0119.<\/p>\n
Podkre\u015bla pan, \u017ce z edukacji cz\u0119\u015bciej rezygnuj\u0105 m\u0119\u017cczy\u017ani. Jakie konsekwencje spo\u0142eczne i polityczne mo\u017ce to mie\u0107?<\/p>\n
To mo\u017ce mie\u0107 ogromne konsekwencje. B\u0119d\u0105 to niezadowoleni m\u0119\u017cczy\u017ani, kt\u00f3rzy nie znajd\u0105 partnerek, bo dziewczyny id\u0105ce na studia i zdobywaj\u0105ce wy\u017csz\u0105 pozycj\u0119 nie zwi\u0105\u017c\u0105 si\u0119 z tymi ch\u0142opakami. W\u015br\u00f3d tych m\u0119\u017cczyzn b\u0119dzie ros\u0142a frustracja, tak\u017ce seksualna, kt\u00f3ra zostanie politycznie zagospodarowana \u2014 i ju\u017c to widzimy. Nie twierdz\u0119, \u017ce wszyscy, kt\u00f3rzy zatrzymali si\u0119 w awansie albo do\u015bwiadczyli deklasacji, s\u0105 incelami nienawidz\u0105cymi kobiet. Jest to jednak pewien potencja\u0142, kt\u00f3ry cyniczni politycy partii skrajnych mog\u0105 wykorzysta\u0107.<\/p>\n
Ju\u017c dzi\u015b m\u00f3wi\u0105: „Nie musisz i\u015b\u0107 na studia, zaryzykuj, zainwestuj w krypto”. To fantazja, kt\u00f3ra si\u0119 nie spe\u0142ni i jeszcze pog\u0142\u0119bi frustracj\u0119. Kolejny komunikat b\u0119dzie brzmia\u0142: „Jakie\u015b z\u0142e si\u0142y zabra\u0142y ci szansa na satysfakcjonuj\u0105ce \u017cycie \u2014 na przyk\u0142ad Ukrai\u0144cy”.<\/p>\n
Jaki scenariusz wydaje si\u0119 panu najbardziej prawdopodobny?<\/p>\n
Jest ca\u0142kiem mo\u017cliwe, \u017ce klasa \u015brednia b\u0119dzie si\u0119 po prostu zmniejsza\u0107 i jeszcze mocniej podzieli si\u0119 na cz\u0119\u015b\u0107 wy\u017csz\u0105 i ni\u017csz\u0105.<\/p>\n
We wtorek rano zapraszamy na stron\u0119 g\u0142\u00f3wn\u0105 Onetu \u2014 b\u0119d\u0105 Pa\u0144stwo mogli zobaczy\u0107 przygotowan\u0105 przez Business Insider specjaln\u0105 map\u0119, na kt\u00f3rej mo\u017cna sprawdzi\u0107, jakie zarobki na r\u0119k\u0119 pozwalaj\u0105 zalicza\u0107 si\u0119 do klasy \u015bredniej singlowi, a jakie sze\u015bcioosobowej rodzinie. I to w ka\u017cdej gminie naszego kraju. <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Okazuje si\u0119, \u017ce odpowied\u017a na nurtuj\u0105ce nas obecnie pytania \u2014 m.in. dlaczego tak gwa\u0142townie wzros\u0142o poparcie dla Grzegorza…\n","protected":false},"author":2,"featured_media":643581,"comment_status":"","ping_status":"","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":"","_share_on_mastodon":"0"},"categories":[62713],"tags":[56,20686,61195,1345,212,1008,49,48,46,47,31312,14241,1758,2201],"class_list":["post-643580","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","category-donald-tusk","tag-article_premium","tag-awans","tag-bottomfeed_styl","tag-donald-tusk","tag-donald_tusk","tag-grzegorz_braun","tag-kraj","tag-nat_styl","tag-omp","tag-screening_general","tag-socjologia","tag-spoleczenstwo","tag-teksty_spoleczne","tag-wywiad"],"share_on_mastodon":{"url":"https:\/\/pubeurope.com\/@pl\/117151627117104505","error":""},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/643580","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=643580"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/643580\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/643581"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=643580"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=643580"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=643580"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}