\n\u201eKorea Po\u0142udniowa teraz jest znana z kimchi, ale zacz\u0119\u0142o si\u0119 od tego, \u017ce prowadzi\u0142a w r\u00f3\u017cnych dziedzinach nauk \u015bcis\u0142ych. Polacy zaczynaj\u0105 od pierog\u00f3w, a trzeba zacz\u0105\u0107 od astronomii. Przecie\u017c jeste\u015bcie liderami \u015bwiata w wielu dziedzinach fizyki, astronomii, matematyki. To bezspornie jest polska marka\u201d \u2013 m\u00f3w ameryka\u0144ski naukowiec specjalizuj\u0105cy si\u0119 w historii Polski, Padraic Kenney.\n<\/p>\n
Katarzyna Skrzyd\u0142owska-Kalukin: Polacy od pokole\u0144 emigrowali do Ameryki, poszukuj\u0105c lepszego \u017cycia, a pan jest Amerykaninem, kt\u00f3ry wyemigrowa\u0142 do Polski. Dlaczego?<\/p>\n
Padraic Kenney: Wybra\u0142em Polsk\u0119 kilkadziesi\u0105t lat temu, kiedy zwi\u0105za\u0142em z ni\u0105 swoj\u0105 karier\u0119 naukow\u0105, a potem o\u017ceni\u0142em si\u0119 z Polk\u0105. Mamy dwie c\u00f3rki, kt\u00f3re maj\u0105 polskie paszporty i czuj\u0105 si\u0119 cz\u0119\u015bciowo Polkami. Bywamy tu co roku, a kilka razy mieszkali\u015bmy tu przez ca\u0142y rok. Znam Polsk\u0119 bardzo dobrze. Ale to prawda, \u017ce m\u00f3j wyb\u00f3r jest nietypowy. Kiedy Amerykanie wyje\u017cd\u017caj\u0105 do innego kraju, to zazwyczaj na emerytur\u0119 do ciep\u0142ych kraj\u00f3w \u2013 do Portugalii, Kostaryki i tak dalej.\u00a0<\/p>\n
Znajomy Polak powiedzia\u0142 mi nawet, \u017ce jeste\u015bmy z \u017con\u0105 bardzo odwa\u017cni. S\u0142yszeli\u015bmy to te\u017c w Stanach. Ja nie czuj\u0119 si\u0119 specjalnie odwa\u017cny. Dlaczego? Bo dobrze nam jest w Europie. W ubieg\u0142ym roku w marcu sp\u0119dzi\u0142em tydzie\u0144 w Brukseli, a moja \u017cona w tym samym czasie by\u0142a w Polsce. Wr\u00f3cili\u015bmy do Stan\u00f3w tego samego dnia. Ju\u017c w Kentucky popatrzyli\u015bmy na siebie, my\u015bl\u0105c podobnie: dlaczego w\u0142a\u015bciwie nie mieszkamy w Europie?\u00a0<\/p>\n
Chodzi\u0142o o prezydenta Donalda Trumpa i jego polityk\u0119? Z tego powodu odszed\u0142 pan z uniwersytetu w Indianie, gdzie mi\u0119dzy innymi prowadzi\u0142 pan Centrum Studi\u00f3w Polskich.<\/p>\n
Chodzi o polityk\u0119 Trumpa, ale te\u017c o ca\u0142okszta\u0142t. Trumpa za dwa lata nie b\u0119dzie, prezydentem zostanie prawdopodobnie demokrata. Ale trudno oczekiwa\u0107, \u017ce zmieni si\u0119 kultura posiadania broni. Mam tego dosy\u0107.<\/p>\n
Niedawno rozmawia\u0142em ze znajomym z Polski, cz\u0142owiekiem o pogl\u0105dach prawicowych, kt\u00f3ry powiedzia\u0142, \u017ce zazdro\u015bci Amerykanom swobodnego dost\u0119pu do broni. Tylko \u017ce potem zrozumia\u0142em, \u017ce on nie wie, co to znaczy. Nie wie, \u017ce w niekt\u00f3rych stanach bro\u0144 mo\u017cna mie\u0107 bez \u017cadnego szkolenia. \u017be mo\u017cna po prostu wej\u015b\u0107 do sklepu prosto ze szpitala psychiatrycznego czy z wi\u0119zienia i kupi\u0107 sobie bro\u0144.\u00a0<\/p>\n
Mieszkali\u015bmy akurat w Kolorado, kiedy w 1999 roku w tym stanie dwaj ch\u0142opcy zastrzelili w swojej szkole \u015bredniej 12 uczni\u00f3w i nauczyciela. To nie by\u0142o pierwsze takie wydarzenie ani ostatnie, ale wstrz\u0105sn\u0119\u0142o nami wyj\u0105tkowo, bo sami mieli\u015bmy wtedy dzieci w wieku szkolnym.<\/p>\n
Oczywi\u015bcie nie jest tak, \u017ce odrzucam ca\u0142\u0105 kultur\u0119 ameryka\u0144sk\u0105. Lubi\u0119 to, \u017ce tak bardzo cenimy swoj\u0105 wolno\u015b\u0107, szanujemy j\u0105. Chocia\u017c czasami wynikaj\u0105 z tego b\u0142\u0119dy, jak w\u0142a\u015bnie w przypadku dost\u0119pu do broni. A teraz Stany zmieni\u0142y si\u0119 na gorsze.<\/p>\n
Nie mogli\u015bmy tam d\u0142u\u017cej zosta\u0107. Jestem wykszta\u0142cony humanistycznie, zajmuj\u0119 si\u0119 histori\u0105 Europy, dla Amerykan\u00f3w takich jak ja Europa jawi si\u0119 jako miejsce, w kt\u00f3rym ludzie w kawiarniach rozmawiaj\u0105 o ksi\u0105\u017ckach i teatrze. I wiem, \u017ce to przesadna wizja, ale w por\u00f3wnaniu ze Stanami w Europie stopie\u0144 uczestnictwa w kulturze jest wy\u017cszy.\u00a0<\/p>\n
M\u00f3wi\u0142 pan o szacunku do wolno\u015bci. W Polsce coraz wi\u0119ksze poparcie zyskuj\u0105 partie, kt\u00f3re t\u0119 wolno\u015b\u0107 wypaczaj\u0105, na przyk\u0142ad Konfederacja. Wolno\u015b\u0107 s\u0142owa jest coraz cz\u0119\u015bciej mylona z hejtem i dezinformacj\u0105. Jak w Ameryce w czasach MAGA. Czy nie boi si\u0119 pan, \u017ce tu b\u0119dzie to samo, od czego pan uciek\u0142? Polska importuje trendy ameryka\u0144skie.<\/p>\n
Jak najbardziej. Polacy do pewnego stopnia rozumiej\u0105 wolno\u015bci podobnie jak Amerykanie. Polskie przys\u0142owie \u201ewolno\u0107 Tomku w swoim domku\u201d jest bardzo ameryka\u0144skie. Jednocze\u015bnie wielu Polak\u00f3w i Amerykan\u00f3w uwa\u017ca, \u017ce wolno\u015b\u0107 jest dla mnie, ale nie dla innych. I \u017ce kto\u015b inny nie ma wolno\u015bci, by by\u0107 gejem czy r\u00f3wnoprawnym imigrantem. Tak, to jest ogromne niebezpiecze\u0144stwo.\u00a0<\/p>\n
Ale te\u017c Ameryka jest inna, ma inn\u0105 histori\u0119, inny system. W Polsce jest znacznie \u017cywsza kultura sprzeciwu ni\u017c w Stanach.<\/p>\n
Dlatego protesty przeciwko Trumpowi s\u0105 tak s\u0142abe?\u00a0<\/p>\n
Nie jest tak, \u017ce w og\u00f3le nie protestujemy, sam by\u0142em na kilku wiecach \u201eNo Kings\u201d. By\u0142o po kilka tysi\u0119cy os\u00f3b. Je\u015bli w miasteczku, kt\u00f3re ma 10 tysi\u0119cy mieszka\u0144c\u00f3w, dwa tysi\u0105ce id\u0105 na wiec, to jest prawie po\u0142owa doros\u0142ych.<\/p>\n
Jednak Amerykanie maj\u0105 poczucie, \u017ce wystarczy zorganizowa\u0107 jeden marsz i wszystko si\u0119 zmieni. A Polacy raczej wiedz\u0105, \u017ce to nie wystarczy, \u017ce trzeba konsekwentnie dzia\u0142a\u0107.\u00a0<\/p>\n
W Polsce istnieje wielowiekowa tradycja sprzeciwu. Byli\u015bmy pozbawieni pa\u0144stwowo\u015bci, suwerenno\u015bci i mamy ca\u0142\u0105 histori\u0119 powsta\u0144 i niezgody na to. Powstania by\u0142y przegrane, wi\u0119c nie wiadomo, czy to nasza s\u0142abo\u015b\u0107, \u017ce ci\u0105gle podnosili\u015bmy si\u0119, walczyli\u015bmy od nowa, czy mocna strona. Pierwszy prze\u0142om, kt\u00f3ry si\u0119 uda\u0142 i da\u0142 nam wolno\u015b\u0107, to 1989 rok, a i tak nie potrafimy zgodzi\u0107 si\u0119 co do jego znaczenia.\u00a0<\/p>\n
Powstania rzeczywi\u015bcie by\u0142y przegrane, ale one owocuj\u0105 w spo\u0142ecze\u0144stwie. Wida\u0107 to na przyk\u0142adzie Ukrainy, kt\u00f3ra walczy\u0142a o swoj\u0105 niezale\u017cno\u015b\u0107 w 1989 roku, w 2004, w 2013, 2014 i od tamtej pory do teraz. Ukrai\u0144cy s\u0105 silniejszym spo\u0142ecze\u0144stwem dzi\u0119ki temu, \u017ce mieli te wszystkie zrywy.\u00a0<\/p>\n
My\u015bl\u0119, \u017ce w Polsce te\u017c nie dosz\u0142oby do 1989 roku bez wcze\u015bniejszych zryw\u00f3w. Bez \u201eSolidarno\u015bci\u201d, ale i bez roku 1968, 1976, 1980. W czasie drugiej wojny \u015bwiatowej Polska stworzy\u0142a silne podziemie te\u017c mi\u0119dzy innymi dlatego, \u017ce mia\u0142a tradycj\u0119 walki z zaborcami. Wprawdzie \u201eKolumbowie\u201d nie brali w nich udzia\u0142u osobi\u015bcie, ale pami\u0119\u0107 historyczna by\u0142a silna.<\/p>\n
\nZapisz si\u0119 na nasz newsletter, \u017ceby by\u0107 na bie\u017c\u0105co!<\/p>\n
Twoja skrzynka pocztowa jest bezpieczna, nie wysy\u0142amy spamu\n<\/p>\n
Takiej argumentacji u\u017cywa\u0142 Robert Putnam w swojej pierwszej ksi\u0105\u017cce o demokracji w\u0142oskiej i brytyjskiej. Pokaza\u0142, \u017ce w tych rejonach W\u0142och, w kt\u00f3rych w XII wieku obowi\u0105zywa\u0142y silne tradycje demokratyczne, by\u0142y one widoczne i sze\u015b\u0107set lat p\u00f3\u017aniej.\u00a0<\/p>\n
Ka\u017cde powstanie, ka\u017cdy zryw zostawia jaki\u015b trwa\u0142y \u015blad. I to prowadzi do roku 1989, bo moim zdaniem najwa\u017cniejsza lekcja z ka\u017cdego powstania to umiej\u0119tno\u015b\u0107 wsp\u00f3\u0142pracy. Podczas organizowania wiecu, tak samo jak podczas organizowania podziemia, trzeba wsp\u00f3\u0142pracowa\u0107 z lud\u017ami, kt\u00f3rzy cz\u0119sto maj\u0105 inne pogl\u0105dy. Kto\u015b musi by\u0107 sanitariuszem, kto\u015b musi sta\u0107 na stra\u017cy przez ca\u0142\u0105 noc, trzeba umie\u0107 si\u0119 samoorganizowa\u0107.\u00a0<\/p>\n
Polacy maj\u0105 w sobie t\u0119 zdolno\u015b\u0107 samoorganizacji.\u00a0<\/p>\n
Ale w 1989 roku wygrali\u015bcie, a wygrana ma w sobie pewn\u0105 pu\u0142apk\u0119. Zach\u0119ca do my\u015blenia, \u017ce teraz dostaniemy wszystko, czego chcemy. A natur\u0105 rewolucji jest to, \u017ce one maj\u0105 wiele ci\u0105g\u00f3w dalszych. Mo\u017cesz by\u0107 monarchist\u0105, faszyst\u0105, libera\u0142em, demokrat\u0105, socjalist\u0105 i w momencie wolno\u015bci my\u015ble\u0107, \u017ce wreszcie b\u0119dziemy mieli w\u0142asnego wodza, kr\u00f3la, anarchi\u0119, cokolwiek.\u00a0<\/p>\n
Rewolucja daje poczucie, \u017ce wszystko staje si\u0119 mo\u017cliwe, \u017ce wreszcie marzenia si\u0119 spe\u0142niaj\u0105. A tak nie mo\u017ce by\u0107, bo one s\u0105 r\u00f3\u017cne. Nieraz prowadzi\u0142em rozmowy z uczestnikami prze\u0142omu 1989 roku i ludzie m\u00f3wili, \u017ce nie by\u0142o rewolucji, bo jest rozczarowanie. Moja odpowied\u017a brzmi \u2013 rozczarowanie jest znakiem tego, \u017ce by\u0142a rewolucja.<\/p>\n
W ko\u0144cu wszystko si\u0119 skonsoliduje i jak mamy dobr\u0105 sytuacj\u0119, to powstanie liberalizm, w kt\u00f3rym jest kilka opcji, wolno\u015b\u0107 dla wszystkich. Ale nawet wtedy znajd\u0105 si\u0119 tacy, kt\u00f3rzy b\u0119d\u0105 m\u00f3wili, \u017ce nie chcieli kapitalizmu, \u017ce wa\u017cniejsza mia\u0142a by\u0107 ekologia i tak dalej. Rozczarowanie jest nieuniknione, nawet tw\u00f3rcze.<\/p>\n
A czy to rozczarowanie nie sprawia, \u017ce nie umiemy pokaza\u0107 naszego sukcesu? Wybory 4 czerwca 1989 by\u0142y sukcesem na skal\u0119 europejsk\u0105, bo upadek \u017celaznej kurtyny zacz\u0105\u0142 si\u0119 w\u0142a\u015bnie wtedy, u nas. A na \u015bwiecie i w samej Europie symbolizuje go zburzenie muru w Berlinie, kt\u00f3re si\u0119 odby\u0142o rok p\u00f3\u017aniej. Nie umiemy w og\u00f3le wypromowa\u0107 tego, \u017ce przemiana demokratyczna Europy Wschodniej zacz\u0119\u0142a si\u0119 od nas, od Polak\u00f3w. Czy to dlatego, \u017ce jeste\u015bmy rozczarowani, niepogodzeni, pok\u0142\u00f3ceni? Czy dlatego, \u017ce jeste\u015bmy mniej istotni ni\u017c Niemcy?<\/p>\n
Przede wszystkim mur to symbol wizualny. Rozstrzelanie komunistycznego dyktatora Rumunii Nicolae Ceau\u0219escu i jego \u017cony Eleny te\u017c jest wizualne. Podobnie jak gest V\u00e1clava Havla machaj\u0105cego r\u0119k\u0105 z palcami u\u0142o\u017conymi w \u201ev\u201d. Przej\u015bcie Lecha Wa\u0142\u0119sy przez p\u0142ot w Stoczni Gda\u0144skiej te\u017c by\u0142o takim symbolicznym obrazem, ale to by\u0142o wcze\u015bniej. A Okr\u0105g\u0142y St\u00f3\u0142 jest po prostu meblem. Siedz\u0105 przy nim jacy\u015b ludzie, ogl\u0105daj\u0105 swoje papiery. Tym si\u0119 nie budzi emocji.<\/p>\n
4 czerwca bez w\u0105tpienia by\u0142 ogromnym sukcesem, ale jak powiedzia\u0142 W\u0142adys\u0142aw Frasyniuk, z kt\u00f3rym rozmawiam w mojej ksi\u0105\u017cce o 1989 roku [\u201eRewolucyjny karnawa\u0142. Europa \u015arodkowa 1989\u201d \u2013 przyp. red.], po wyborach trzeba by\u0142o wraca\u0107 do swoich miast, akurat on do Wroc\u0142awia \u2013 i od razu organizowa\u0107 ogromny piknik. Ale \u00f3wcze\u015bni zwyci\u0119zcy powiedzieli sobie, \u017ce trzeba bra\u0107 si\u0119 do pracy, bo jest mn\u00f3stwo do zrobienia. A mo\u017cna by\u0142o robi\u0107 piknik, a potem pracowa\u0107.\u00a0<\/p>\n
Mieszka\u0142em wtedy w Polsce i zgadza\u0142em si\u0119 z Adamem Michnikiem, \u017ce nie wolno zacz\u0105\u0107 od polowania na czarownice, od proces\u00f3w komunist\u00f3w, \u017ce demokratyzacja musi przebiega\u0107 spokojnie. Teraz wiem, \u017ce nie mia\u0142 racji. Trzeba by\u0142o szybko robi\u0107 procesy, pokaza\u0107, \u017ce wy\u0142apywali\u015bmy tych najgorszych, odpowiedzialnych za najpowa\u017cniejsze zbrodnie. I mo\u017ce nawet nie wed\u0142ug najlepszego systemu prawnego, pakowa\u0107, powiedzmy, Kiszczaka do wi\u0119zienia. I lokalnych Kiszczak\u00f3w te\u017c. To by\u0142o potrzebne.\u00a0<\/p>\n
Efektem tego, co si\u0119 wtedy zacz\u0119\u0142o, by\u0142a bardzo trudna transformacja. Wci\u0105\u017c za ma\u0142o m\u00f3wimy o jej ofiarach, jednak sko\u0144czy\u0142a si\u0119 sukcesem. Polska jest dwudziest\u0105 gospodark\u0105 \u015bwiata. Mimo to pozostaje w du\u017cej mierze nieznana mi\u0119dzynarodowo. Pa\u0144stwo przesz\u0142o przemian\u0119, kt\u00f3r\u0105 wida\u0107 go\u0142ym okiem, nie tylko, jak si\u0119 wysiada na dworcu w Warszawie, ale i w Skierniewicach czy innych miastach, kt\u00f3re s\u0105 wyremontowane, czyste i bezpieczne. Dlaczego nie potrafimy pokaza\u0107 \u015bwiatu Polski?<\/p>\n
C\u00f3\u017c, po pierwsze trzeba powiedzie\u0107, \u017ce Polska jest jednym z wielu kraj\u00f3w europejskich. Zawsze Niemcy, Francja, Wielka Brytania by\u0142y na pierwszym miejscu. A za nimi pozosta\u0142e kraje. Tak po prostu musi by\u0107.\u00a0<\/p>\n
Po drugie, nigdy nie wymaga\u0142em od moich student\u00f3w, aby znali szczeg\u00f3\u0142owo histori\u0119 Polski, daty i bitwy. Wa\u017cniejsze dla mnie by\u0142o, aby u\u017cywali tej historii do rozumienia innych, nowych czy dawnych wydarze\u0144 i przemian. Aby czytaj\u0105c, \u017ce zaczyna si\u0119 rewolucja w Bangladeszu, potrafili my\u015ble\u0107 \u2013 pewnie b\u0119d\u0105 w niej aktywni studenci. Pewnie zacznie si\u0119 w wielkich miastach i wa\u017cnym czynnikiem b\u0119dzie to, kogo poprze wojsko. I, \u017ce bardzo wa\u017cne b\u0119dzie to, jak zareaguj\u0105 s\u0105siednie Indie. Chodzi o to, by przyk\u0142ad Polski nauczy\u0142 ich my\u015ble\u0107 historycznie. To jest wa\u017cniejsze ni\u017c zapami\u0119tanie, kim jest Wa\u0142\u0119sa czy Jan Pawe\u0142 II. A tym bardziej Pi\u0142sudski czy Poniatowski. I co jaki\u015b czas kt\u00f3ry\u015b student \u0142apie bakcyla i \u2013 tak jak ja \u2013fascynuje si\u0119 Polsk\u0105.<\/p>\n
Aby marka Polski by\u0142a rozpoznawalna na ca\u0142ym \u015bwiecie, wa\u017cne jest to, by Polska by\u0142a sprawnym, ciekawym krajem.\u00a0<\/p>\n
By przyjezdni czuli si\u0119 tu dobrze, gdy wysiadaj\u0105 w Warszawie i w Skierniewicach.<\/p>\n
Czterdzie\u015bci lat temu, podr\u00f3\u017cuj\u0105c po Polsce, t\u0142uk\u0142em si\u0119 w jakich\u015b strasznych poci\u0105gach, na stoj\u0105co w ubikacji. Kiedy moje siostry przyjecha\u0142y do Polski na nasz \u015blub w 1988 roku, na szcz\u0119\u015bcie w lipcu, wi\u0119c by\u0142o przyjemnie, to jedna z nich by\u0142a trzy razy w Horteksie. Wszyscy moi znajomi, kt\u00f3rzy pokazywali jej Wroc\u0142aw i chcieli si\u0119 czym\u015b pochwali\u0107, zabierali j\u0105 tam na lody. Bo gdzie indziej?<\/p>\n
Co wi\u0119c zrobi\u0107, \u017ceby ludzie wiedzieli, \u017ce teraz jest inaczej?<\/p>\n
Musz\u0105 tu po prostu przyjecha\u0107. Wydaje mi si\u0119, \u017ce Polacy s\u0105 za mocno przywi\u0105zani do staro\u015bwieckich marek. Do promowania Polski przez stroje krakowskie, Mickiewicza, Wajd\u0119, papie\u017ca, nawet przez Stoczni\u0119 Gda\u0144sk\u0105.\u00a0<\/p>\n
Przeci\u0119tny turysta nie zechce przyjecha\u0107 do Polski z tego powodu, \u017ce w Stoczni Gda\u0144skiej czterdzie\u015bci lat temu ludzie spali na styropianie.\u00a0<\/p>\n
Mocno identyfikuj\u0119 si\u0119 jako Wroc\u0142awianin, kocham to miasto i bardzo wa\u017cny jest dla mnie fakt, \u017ce jest tam muzeum \u201ePana Tadeusza\u201d. Ale czy to ma jakiekolwiek znaczenie dla go\u015bcia z zagranicy? Raczej nie. Gdybym sprowadzi\u0142 go do tego muzeum, nic by nie zrozumia\u0142. Wroc\u0142aw nie sprzeda tego muzeum za granic\u0105. Ale \u015bwietnie sprzeda swoje\u2026 krasnoludki. One s\u0105 genialne.\u00a0<\/p>\n
Mo\u017ce te stroje \u0142owickie czy krakowskie wci\u0105\u017c funkcjonuj\u0105, bo maj\u0105 znaczenie dla Polonii?\u00a0<\/p>\n
Ale Polonia zna przecie\u017c Polsk\u0119.\u00a0<\/p>\n
W Stanach Zjednoczonych du\u017ca cz\u0119\u015b\u0107 Polonii nigdy w Polsce nie by\u0142a. Znaj\u0105 ten kraj przez pierogi i kie\u0142bas\u0119.\u00a0<\/p>\n
Czy pierogi to dobry symbol polskiej marki? Jak korea\u0144skie kimchi czy du\u0144skie hygge? Ostatnio hitem s\u0105 ceramiczne pierogi z Boles\u0142awca.<\/p>\n
Pierogi robi\u0142y wra\u017cenie na ostatnich igrzyskach olimpijskich. Rzeczywi\u015bcie s\u0105 fajne. Ja lubi\u0119 pierogi, ale to nie jest osobliwy smak. Takie tortelini, tylko inaczej.<\/p>\n
Rzeczywi\u015bcie, na ca\u0142ym \u015bwiecie s\u0105 jakie\u015b pierogi pieczone czy gotowane \u2013 chi\u0144skie dim sum, gruzi\u0144skie chinkali, indyjskie samosy.<\/p>\n
Natomiast widzia\u0142em ostatnio, jak Litwini robili festiwal ch\u0142odnika litewskiego. I to jest \u015bwietny pomys\u0142, bo r\u00f3\u017cowa zupa na zimno jest czym\u015b niezwyk\u0142ym.<\/p>\n
Kimchi ma fajn\u0105 nazw\u0119, hygge te\u017c, chocia\u017c hygge nie mo\u017cna je\u015b\u0107. My\u015bl\u0119, \u017ce dla Polski mo\u017cna znale\u017a\u0107 co\u015b lepszego ni\u017c pierogi.\u00a0<\/p>\n
Jednak promowanie Polski nie powinno si\u0119 sprowadza\u0107 tylko do turystyki czy jedzenia. Norman Davies w rozmowie z Karolin\u0105 Wigur\u0105 m\u00f3wi\u0142 o tym, \u017ce na uniwersytetach w Wielkiej Brytanii niemal nie ma polskich studi\u00f3w<\/a>. Ja to wygl\u0105da z pa\u0144skiej perspektywy? Kierowa\u0142 pan takim o\u015brodkiem.\u00a0<\/p>\n Tak, kierowa\u0142em takim o\u015brodkiem badawczym. I nie s\u0105dz\u0119, \u017ce to bardzo wa\u017cne, aby tego typu o\u015brodki powstawa\u0142y na zagranicznych uniwersytetach. To jest drugorz\u0119dne. W Stanach nie ma du\u017co katedr niderlandystyki. Z kolei j\u0119zyk hiszpa\u0144ski jest na ka\u017cdej uczelni, ale nie bardzo cz\u0119sto ludzie kieruj\u0105 si\u0119 po studiach do Meksyku i do Ameryki Po\u0142udniowej. To nie jest a\u017c tak wa\u017cne.\u00a0<\/p>\n O wiele wa\u017cniejsze ni\u017c za\u0142o\u017cenie takich o\u015brodk\u00f3w jest to, aby m\u0142odzi badacze z zagranicy mogli przyjecha\u0107 do Polski i sp\u0119dzi\u0107 tam ca\u0142y rok, badaj\u0105c literatur\u0119, histori\u0119, polityk\u0119.\u00a0<\/p>\n \u017beby by\u0142y na to fundusze. Wa\u017cne, by to, co robi\u0105, nie zale\u017ca\u0142o od linii politycznej aktualnej w\u0142adzy. Francja, Niemcy i Wielka Brytania po wojnie stworzy\u0142y takie fundusze dla Amerykan\u00f3w w ramach podzi\u0119kowania za plan Marshalla. Amerykanie mogli przyje\u017cd\u017ca\u0107 i bada\u0107 ich histori\u0119.<\/p>\n Ten system dzia\u0142a od lat do tej pory. W Niemczech jest to The German Marshall Fund. We Francji to Chateaubriand. Pi\u0119\u0107dziesi\u0105t lat temu, jak kto\u015b si\u0119 zajmowa\u0142 histori\u0105 czy literatur\u0105 Francji, musia\u0142 robi\u0107 to na w\u0142asny koszt. Francuzi niech\u0119tnie my\u015bleli o tym, by kto\u015b obcy bada\u0142 ich histori\u0119. To si\u0119 zmieni\u0142o i teraz Amerykanin czy Polak mo\u017ce bada\u0107 tak\u017ce z\u0142e karty ich historii. S\u0105 na tyle silni, \u017ce daj\u0105 na to pieni\u0105dze i nie oczekuj\u0105 nic w zamian. Ciesz\u0105 si\u0119, \u017ce dzi\u0119ki temu Amerykanie czy Polacy p\u0142ynnie m\u00f3wi\u0105 po francusku i zajmuj\u0105 si\u0119 nimi.\u00a0<\/p>\n Polska jest na tyle silnym krajem, \u017ce powinna na mi\u0119dzynarodowym rynku zaj\u0105\u0107 podobne miejsce. Przyzna\u0107 mo\u017ce czterdzie\u015bci stypendi\u00f3w rocznie dla doktorant\u00f3w ca\u0142ego \u015bwiata, kt\u00f3rzy b\u0119d\u0105 zbiera\u0107 materia\u0142y do swoich prac. Niezale\u017cnie od bie\u017c\u0105cej polityki. Oni oczywi\u015bcie b\u0119d\u0105 te\u017c bada\u0107 z\u0142e strony Polski, ale dla silnego kraju jest drugorz\u0119dne czy jaki\u015b Amerykanin przyjedzie bada\u0107 udzia\u0142 Polak\u00f3w w Holokau\u015bcie. On potem wr\u00f3ci do Stan\u00f3w, ale mieszka\u0142 w Polsce, by\u0142 tu go\u015bciem i b\u0119dzie utrzymywa\u0142 kontakty z Polsk\u0105, b\u0119dzie nadal si\u0119 ni\u0105 interesowa\u0142. A to procentuje.\u00a0<\/p>\n Co w tym przeszkadza?<\/p>\n