![\"Okupowana](\"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/cdbf53be-2982-430f-96f9-ff122906f9d1.webp\"\/)
<\/p>\n<\/p>\n
Autor: Copyright | Opis: \u201eKundel\u201d Krzysztofa Papiernika to krymina\u0142 noir osadzony w realiach wojennej \u0141odzi<\/p>\n
Powie\u015b\u0107 \u201eKundel\u201d ukaza\u0142a si\u0119 29 kwietnia nak\u0142adem Wydawnictwa Muza. Jej akcja rozgrywa si\u0119 w okupowanej \u0141odzi, a jednym z najwa\u017cniejszych bohater\u00f3w ksi\u0105\u017cki jest samo miasto \u2013 przedwojenne, wielokulturowe, a p\u00f3\u017aniej naznaczone wojenn\u0105 tragedi\u0105.<\/p>\n
Krzysztof Papiernik, zwi\u0105zany z regionem od dzieci\u0144stwa, si\u0119gn\u0105\u0142 po histori\u0119 \u0141odzi, aby opowiedzie\u0107 j\u0105 z perspektywy, kt\u00f3ra w jego ocenie wci\u0105\u017c pozostaje s\u0142abiej poznana.<\/p>\n
G\u0142\u00f3wnym bohaterem powie\u015bci jest Albert Danner, przedwojenny polski policjant niemieckiego pochodzenia, kt\u00f3ry podczas wojny decyduje si\u0119 s\u0142u\u017cy\u0107 niemieckiemu re\u017cimowi.<\/p>\n
W rozmowie z nami autor opowiada o pracy nad odtworzeniem okupowanej \u0141odzi, inspiracjach i znaczeniu tytu\u0142owego \u201ekundla\u201d, a tak\u017ce o tym, dlaczego po napisaniu ksi\u0105\u017cki inaczej patrzy dzi\u015b na miasto.<\/p>\n
\u0141\u00f3d\u017a jako bohater powie\u015bci<\/p>\n
Dominika Witkowicz: Dlaczego zdecydowa\u0142 si\u0119 Pan osadzi\u0107 akcj\u0119 \u201eKundla\u201d w\u0142a\u015bnie w okupowanej \u0141odzi? Co w historii tego miasta by\u0142o dla Pana szczeg\u00f3lnie wa\u017cne?<\/p>\n
Krzysztof Papiernik: Jak wielu debiutant\u00f3w chcia\u0142em opowiedzie\u0107 histori\u0119 blisk\u0105 mojemu sercu \u2013 osadzon\u0105 w regionie, w kt\u00f3rym si\u0119 wychowa\u0142em. \u0141\u00f3d\u017a w chwili wybuchu drugiej wojny \u015bwiatowej znalaz\u0142a si\u0119 w szczeg\u00f3lnym po\u0142o\u017ceniu. By\u0142a miastem zamieszkanym przez Polak\u00f3w, \u017byd\u00f3w i Niemc\u00f3w, a wojna ca\u0142kowicie zmieni\u0142a relacje mi\u0119dzy s\u0105siadami.<\/p>\n
Interesowa\u0142a mnie perspektywa \u0142\u00f3dzkich Niemc\u00f3w. Zastanawia\u0142em si\u0119, co czuli, kiedy ludzie, z kt\u00f3rymi przez lata mieszkali w jednej kamienicy, nagle zostali uznani za obywateli gorszej kategorii. Dum\u0119, \u017ce nowa w\u0142adza zaoferowa\u0142a pozycj\u0119 \u201erasy pan\u00f3w\u201d? A mo\u017ce ulg\u0119, \u017ce przemoc nie jest skierowana przeciwko nim?<\/p>\n
Oczywi\u015bcie byli tak\u017ce Polacy niemieckiego pochodzenia, kt\u00f3rzy nie poparli Hitlera. Mo\u017cna tu wspomnie\u0107 o Robercie Geyerze \u2013 cz\u0142onku s\u0142ynnego rodu fabrykant\u00f3w \u2013 kt\u00f3ry prawdopodobnie zosta\u0142 zamordowany przez okupanta z racji na demonstracyjne podkre\u015blanie polskiej to\u017csamo\u015bci.<\/p>\n
Jak wygl\u0105da\u0142a praca nad odtworzeniem wojennej \u0141odzi? Czy korzysta\u0142 Pan przede wszystkim z dokument\u00f3w i opracowa\u0144 historycznych, czy wa\u017cne by\u0142y r\u00f3wnie\u017c wspomnienia mieszka\u0144c\u00f3w?<\/p>\n
Najwi\u0119cej wiemy o do\u015bwiadczeniach polskich i \u017cydowskich mieszka\u0144c\u00f3w okupowanej \u0141odzi. Historia \u0142\u00f3dzkich Niemc\u00f3w \u2013 zw\u0142aszcza tych, kt\u00f3rzy nie nale\u017celi do nazistowskich elit \u2013 pozostaje znacznie s\u0142abiej opisana.<\/p>\n
Podczas pracy korzysta\u0142em z map, fotografii, dokument\u00f3w i opracowa\u0144 historycznych. Chcia\u0142bym szczeg\u00f3lnie wyr\u00f3\u017cni\u0107 \u0142\u00f3dzkie wydawnictwo Ksi\u0119\u017cy M\u0142yn, kt\u00f3re od lat publikuje ksi\u0105\u017cki po\u015bwi\u0119cone lokalnej historii: zar\u00f3wno opracowania i reporta\u017ce historyczne autorstwa Andrzeja Rukowieckiego czy Doroty Fornalskiej, jak i wspomnienia mieszka\u0144c\u00f3w, takie jak \u201eCh\u0142opak z Prz\u0119dzalnianej\u201d Tadeusza Pabina.<\/p>\n
\u0141\u00f3d\u017a przed wojn\u0105 by\u0142a miastem wielokulturowym, a wojna niemal ca\u0142kowicie zniszczy\u0142a ten \u015bwiat. Na ile chcia\u0142 Pan, \u017ceby \u201eKundel\u201d by\u0142 r\u00f3wnie\u017c opowie\u015bci\u0105 o tej utraconej \u0141odzi?<\/p>\n
\u0141\u00f3d\u017a jest \u2013 obok Alberta Dannera \u2013 najwa\u017cniejsz\u0105 \u201ebohaterk\u0105\u201d tej powie\u015bci. Danner mieszka w lokalu odebranym \u017cydowskiej rodzinie. Pracuje w dawnej \u017cydowskiej szkole przy ulicy Anstadta, przekszta\u0142conej w siedzib\u0119 Gestapo. Jada i pije w lokalach przej\u0119tych od \u017cydowskich w\u0142a\u015bcicieli.<\/p>\n
Niemal ka\u017cdy element nowej codzienno\u015bci zosta\u0142 zbudowany na grabie\u017cy i krzywdzie, a \u015blady po dawnych mieszka\u0144cach wci\u0105\u017c do niego powracaj\u0105. \u201eKundel\u201d jest opowie\u015bci\u0105 o mie\u015bcie nawiedzanym przez tych, kt\u00f3rych z niego si\u0142\u0105 usuni\u0119to. Zag\u0142ada wielokulturowej \u0141odzi nie by\u0142a jedynie abstrakcyjnym procesem, a tragedi\u0105 setek tysi\u0119cy ludzi.<\/p>\n
Kim jest tytu\u0142owy \u201eKundel\u201d?<\/p>\n
Tytu\u0142owy \u201ekundel\u201d kojarzy si\u0119 z kim\u015b, kto nie pasuje do jednej kategorii. Co dla Pana oznacza ten tytu\u0142?<\/p>\n
G\u0142\u00f3wnym bohaterem i narratorem powie\u015bci jest Albert Danner \u2013 przedwojenny polski policjant niemieckiego pochodzenia, kt\u00f3ry decyduje si\u0119 s\u0142u\u017cy\u0107 niemieckiemu re\u017cimowi.<\/p>\n
Danner jest kim\u015b w rodzaju \u201eeverymana\u201d (lub \u201eJedermanna\u201d). Wychowa\u0142 si\u0119 w niezamo\u017cnej rodzinie, pozna\u0142 \u017cycie \u0142\u00f3dzkich podw\u00f3rek, nie piastowa\u0142 wa\u017cnego stanowiska i nic nie wskazywa\u0142o, \u017ce stanie si\u0119 uczestnikiem wielkiej historii. A jednak to w\u0142a\u015bnie on jest narratorem tej opowie\u015bci. Poznajemy jego najskrytsze pragnienia i l\u0119ki, cho\u0107 nie zawsze mo\u017cemy ufa\u0107 przedstawianej przez niego wersji wydarze\u0144.<\/p>\n
Jako \u201ekundel\u201d wymyka si\u0119 jednoznacznym kategoriom narodowo\u015bciowym. Nie czuje si\u0119 ani Polakiem, ani Niemcem. Nie kieruje si\u0119 \u017cadn\u0105 \u201ewznios\u0142\u0105\u201d ideologi\u0105. W\u0119druje od jednego pana do drugiego \u2013 w zale\u017cno\u015bci od tego, kt\u00f3ry z nich zapewni mu bardziej smakowit\u0105 ko\u015b\u0107.<\/p>\n
Tytu\u0142 odnosi si\u0119 nie tylko do pochodzenia bohatera, lecz tak\u017ce do charakteru, oportunizmu i pragnienia przynale\u017cno\u015bci. Jak ka\u017cdy z nas, Danner chcia\u0142by wreszcie przesta\u0107 by\u0107 \u201enikim\u201d i sta\u0107 si\u0119 \u201ekim\u015b\u201d.<\/p>\n
\u201eKundel\u201d \u0142\u0105czy powie\u015b\u0107 historyczn\u0105 z krymina\u0142em noir. Dlaczego w\u0142a\u015bnie ta konwencja wyda\u0142a si\u0119 Panu najlepszym sposobem opowiedzenia o okupowanej \u0141odzi?<\/p>\n
Noir opowiada o \u015bwiecie sk\u0105panym w mroku. Bohater rozpoczyna \u015bledztwo, wierz\u0105c, \u017ce istnieje granica mi\u0119dzy przest\u0119pc\u0105 a policjantem, win\u0105 a niewinno\u015bci\u0105.<\/p>\n
Danner pocz\u0105tkowo mo\u017ce si\u0119 oszukiwa\u0107, \u017ce jego praca w\u0142a\u015bciwie si\u0119 nie zmieni\u0142a: nadal przes\u0142uchuje \u015bwiadk\u00f3w i zbiera dowody. Tyle \u017ce nie s\u0142u\u017cy ju\u017c prawu, lecz okrutnemu, zbrodniczemu pa\u0144stwu.<\/p>\n
\u015aledztwo w sprawie zab\u00f3jstw nazistowskich dzia\u0142aczy staje si\u0119 zarazem pretekstem do obna\u017cenia hipokryzji i iluzji, kt\u00f3r\u0105 Danner stworzy\u0142 we w\u0142asnej g\u0142owie.<\/p>\n
Historia, kt\u00f3ra wci\u0105\u017c jest obecna<\/p>\n
Historia \u0142\u00f3dzkiego getta jest coraz lepiej znana, ale jednocze\u015bnie dla cz\u0119\u015bci mieszka\u0144c\u00f3w mo\u017ce pozostawa\u0107 odleg\u0142\u0105 histori\u0105. Czy chcia\u0142by Pan, \u017ceby \u201eKundel\u201d by\u0142 r\u00f3wnie\u017c sposobem na przypomnienie wsp\u00f3\u0142czesnym \u0141odzianom o tym, jakim miastem by\u0142a \u0141\u00f3d\u017a przed wojn\u0105 i co si\u0119 z nim sta\u0142o?<\/p>\n
Tak! I dotyczy to nie tylko samej \u0141odzi. Wychowa\u0142em si\u0119 w Aleksandrowie \u0141\u00f3dzkim, kt\u00f3rego to\u017csamo\u015b\u0107 r\u00f3wnie\u017c zosta\u0142a zbudowana przez Polak\u00f3w, \u017byd\u00f3w i Niemc\u00f3w. Moja mama urodzi\u0142a si\u0119 w kamienicy, kt\u00f3ra przed wojn\u0105 nale\u017ca\u0142a do \u017byd\u00f3w.<\/p>\n
Mijamy budynki, nie zastanawiaj\u0105c si\u0119, kto kiedy\u015b w nich \u017cy\u0142 i dlaczego nagle znikn\u0105\u0142. Chcia\u0142bym, aby \u201eKundel\u201d pomaga\u0142 zmniejszy\u0107 ten dystans. Historia staje si\u0119 wa\u017cna dopiero wtedy, kiedy u\u015bwiadamiamy sobie, \u017ce nie dotyczy ona jakiej\u015b \u201eabstrakcyjnej\u201d przesz\u0142o\u015bci.<\/p>\n
Czy po napisaniu tej ksi\u0105\u017cki inaczej patrzy Pan dzi\u015b na \u0141\u00f3d\u017a?<\/p>\n
Zdecydowanie. \u0141\u00f3dzka zabudowa na szcz\u0119\u015bcie nie ucierpia\u0142a w takim stopniu jak Warszawa czy Wroc\u0142aw, a mimo to \u0141\u00f3d\u017a pozostaje \u201emiastem duch\u00f3w\u201d.<\/p>\n
O pami\u0119\u0107 o jej dawnych mieszka\u0144cach dbaj\u0105 mi\u0119dzy innymi Muzeum Tradycji Niepodleg\u0142o\u015bciowych oraz Centrum Dialogu im. Marka Edelmana. Z drugiej strony, kiedy przechadzamy si\u0119 po Ba\u0142utach albo Starym Mie\u015bcie, trudno niekiedy dostrzec, \u017ce poruszamy si\u0119 po terenie dawnego \u017cydowskiego miasta.<\/p>\n
O jego historii przypomina kilka murali, ale znaczna cz\u0119\u015b\u0107 przesz\u0142o\u015bci pozostaje niewidoczna dla kogo\u015b, kto nie wie, czego szuka\u0107.<\/p>\n
<\/p>\n
![\"Dominika](\"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/1787653639_71_8598983d-8d73-474b-a1e0-35c2de7ba2f7.jpeg\"\/)