UOKiK, URE, UKE i UTK na\u0142o\u017cy\u0142y w ostatnich pi\u0119ciu latach ponad 3,6 mld PLN kar. \u015aci\u0105galno\u015b\u0107 si\u0119ga jednej czwartej, przeci\u0119tna sprawa antymonopolowa trwa ponad rok. Jednak \u017caden z regulator\u00f3w nie sprawdza systemowo, czy jego decyzje faktycznie co\u015b naprawiaj\u0105. To nie jest opis dysfunkcji jednego urz\u0119du \u2014 to opis architektury, w kt\u00f3rej kara sta\u0142a si\u0119 celem samym w sobie.<\/p>\n
Raport Centrum Strategii Rozwojowych (CSR), punktuje co\u015b, o czym przedsi\u0119biorcy m\u00f3wi\u0105 od lat. Rzadko trafia to pod postaci\u0105 twardych liczb: polski system nadzoru gospodarczego karze du\u017co. Jednak skutecznie egzekwuje ma\u0142o, a przede wszystkim \u2014 nie wie, czy to, co robi, ma sens.<\/p>\n
Kara jako rytua\u0142, nie jako narz\u0119dzie<\/p>\n
Na\u0142o\u017cenie kary powinno by\u0107 \u015brodkiem do celu: zmieni\u0107 zachowanie rynku, odstraszy\u0107 od nieprawid\u0142owo\u015bci, zrekompensowa\u0107 szkod\u0119. <\/p>\n
Tymczasem gdy \u015bci\u0105galno\u015b\u0107 sankcji wynosi oko\u0142o 25 proc., a cz\u0119\u015b\u0107 decyzji i tak zostaje p\u00f3\u017aniej uchylana przez s\u0105dy, kara przestaje pe\u0142ni\u0107 t\u0119 funkcj\u0119. Staje si\u0119 rytua\u0142em \u2014 komunikatem prasowym o stanowczo\u015bci regulatora. W praktyce rzadko przek\u0142ada si\u0119 to na realny transfer pieni\u0119dzy czy trwa\u0142\u0105 zmian\u0119 praktyk rynkowych. <\/p>\n
Przedsi\u0119biorca, kt\u00f3ry wie, \u017ce szansa na skuteczne wyegzekwowanie kary jest ograniczona, kalkuluje ryzyko zupe\u0142nie inaczej, ni\u017c zak\u0142ada\u0142 ustawodawca wprowadzaj\u0105cy wysokie sankcje. Dodatkowo proces jej zaskar\u017cenia mo\u017ce trwa\u0107 lata.<\/p>\n
Rok czekania na odpowied\u017a, jak\u0105 inni dostaj\u0105 od razu<\/p>\n
Jeszcze bardziej uderzaj\u0105cy jest czas. Tylko 3 proc. spraw antymonopolowych przed UOKiK ko\u0144czy si\u0119 w ustawowym terminie, przeci\u0119tne post\u0119powanie trwa 12\u201319 miesi\u0119cy, rekordowe \u2014 69. <\/p>\n
Dla firmy dzia\u0142aj\u0105cej w realnej gospodarce, gdzie decyzje inwestycyjne zapadaj\u0105 w tygodniach, taka niepewno\u015b\u0107 jest kosztem samym w sobie. To prawda niezale\u017cnie od tego, czy finalna decyzja b\u0119dzie dla niej korzystna.<\/p>\n
Model, w kt\u00f3rym relacja urz\u0119du z przedsi\u0119biorc\u0105 zaczyna si\u0119 od oficjalnego pisma, a nie od rozmowy, jest \u2014 jak zauwa\u017ca w raporcie Rados\u0142aw \u017bydok, ekspert Centrum Strategii Rozwojowych \u2014 przesz\u0142o stuletni\u0105 tradycj\u0105. Si\u0119ga ona pierwszej kodyfikacji z 1925 roku. <\/p>\n
W gospodarce, kt\u00f3ra chce przyci\u0105ga\u0107 inwestycje w wysokie technologie, to anachronizm. Konkuruje on z jurysdykcjami oferuj\u0105cymi realny dialog przed wszcz\u0119ciem post\u0119powania.<\/p>\n
Cztery urz\u0119dy, jeden problem, zero koordynacji<\/p>\n
Trzeci w\u0105tek raportu jest mo\u017ce najbardziej niepokoj\u0105cy z systemowego punktu widzenia: nak\u0142adanie si\u0119 kompetencji UOKiK, URE, UKE i UTK. <\/p>\n
Gdy ten sam problem rynkowy mo\u017ce sta\u0107 si\u0119 przedmiotem zainteresowania kilku instytucji jednocze\u015bnie, przedsi\u0119biorca ryzykuje nie tylko podw\u00f3jne post\u0119powanie. Ryzykuje tak\u017ce rozbie\u017cne, wzajemnie sprzeczne decyzje. <\/p>\n
Piotr G\u0142owacki, doradca prezydenta RP, s\u0142usznie zauwa\u017ca w raporcie CSR, \u017ce w wielu krajach nadz\u00f3r regulacyjny jest bardziej skonsolidowany. Mniej urz\u0119d\u00f3w o szerszych, jasno rozgraniczonych kompetencjach oznacza mniej okazji do takich kolizji.<\/p>\n
Polska idzie w odwrotnym kierunku: rozdrobniony nadz\u00f3r, w kt\u00f3rym ka\u017cda instytucja broni w\u0142asnego terytorium kompetencyjnego, niekoniecznie efektu regulacyjnego.<\/p>\n
Rachunek, kt\u00f3ry zawsze trafia do tego samego adresata<\/p>\n
Najbardziej dotkliwy jest jednak wniosek dr. Tomasza Si\u0144czaka z Forum Konsument\u00f3w: za ten systemowy chaos ostatecznie p\u0142aci konsument. <\/p>\n
Kiedy firma ponosi koszty przewlek\u0142ego post\u0119powania, niepewno\u015bci prawnej czy nieprzewidywalnej kary, przerzuca je \u2014 pr\u0119dzej czy p\u00f3\u017aniej \u2014 na ceny swoich produkt\u00f3w i us\u0142ug. <\/p>\n
Pa\u0144stwo, kt\u00f3re chce chroni\u0107 konsumenta poprzez surowy nadz\u00f3r, w praktyce mo\u017ce wi\u0119c osi\u0105ga\u0107 efekt odwrotny. Kara wtedy dotyka rynek za jego koszty, kt\u00f3re i tak trafiaj\u0105 do portfela tego samego konsumenta, kt\u00f3rego mia\u0142o chroni\u0107.<\/p>\n
Brakuj\u0105ce ogniwo: nikt nie sprawdza, czy to dzia\u0142a<\/p>\n
Najbardziej fundamentalny problem, jaki wskazuje raport, nie dotyczy jednak \u017cadnej pojedynczej instytucji, tylko ca\u0142ego systemu. \u017baden z czterech regulator\u00f3w nie ma obowi\u0105zku systematycznie ocenia\u0107 skutk\u00f3w w\u0142asnych decyzji po fakcie. <\/p>\n
Urz\u0105d mo\u017ce na\u0142o\u017cy\u0107 kar\u0119, wszcz\u0105\u0107 post\u0119powanie, wyda\u0107 decyzj\u0119 zmieniaj\u0105c\u0105 warunki dzia\u0142ania ca\u0142ej bran\u017cy \u2014 i nigdy formalnie nie sprawdzi\u0107, czy to, co zrobi\u0142, faktycznie poprawi\u0142o sytuacj\u0119 rynku czy konsument\u00f3w, czy j\u0105 pogorszy\u0142o. To rzadko\u015b\u0107 w por\u00f3wnaniu z dobrymi praktykami regulacyjnymi na Zachodzie. Tam ocena skutk\u00f3w ex post jest standardowym elementem cyklu regulacyjnego, a nie opcjonalnym dodatkiem.<\/p>\n
Centrum Strategii Rozwojowych nie postuluje demonta\u017cu nadzoru \u2014 przeciwnie, proponuje go wzmocni\u0107, ale inaczej. Zdaniem CSR powinno by\u0107 wi\u0119cej przestrzeni na dialog przed wszcz\u0119ciem post\u0119powania. Potrzebny jest te\u017c ja\u015bniejszy podzia\u0142 kompetencji mi\u0119dzy instytucjami i obowi\u0105zkowa ocena skutk\u00f3w najwa\u017cniejszych decyzji. <\/p>\n
To postulaty skromne i realistyczne \u2014 nie wymagaj\u0105 rewolucji ustrojowej, tylko decyzji, \u017ce regulacja ma s\u0142u\u017cy\u0107 rynkowi i konsumentowi, a nie statystykom na\u0142o\u017conych kar. Jednak pozostaje pytanie, czy ktokolwiek w rz\u0105dzie zechce je wdro\u017cy\u0107, zanim kolejny raport za kilka lat opisze te same liczby, tylko wy\u017csze.<\/p>\n
BA\/S<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"UOKiK, URE, UKE i UTK na\u0142o\u017cy\u0142y w ostatnich pi\u0119ciu latach ponad 3,6 mld PLN kar. \u015aci\u0105galno\u015b\u0107 si\u0119ga jednej…\n","protected":false},"author":2,"featured_media":658551,"comment_status":"","ping_status":"","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":"","_share_on_mastodon":"0"},"categories":[12],"tags":[128236,42,38,40,39,41,6140,5158,18523,10373],"class_list":["post-658550","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","category-polska","tag-centrum-strategii-rozwojowych","tag-pl","tag-poland","tag-polish","tag-polska","tag-polski","tag-uke","tag-uokik","tag-ure","tag-utk"],"share_on_mastodon":{"url":"https:\/\/pubeurope.com\/@pl\/117192024675109628","error":""},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/658550","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=658550"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/658550\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/658551"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=658550"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=658550"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=658550"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}