Wielka awantura w \u015brodkach masowego przekazu dotyczy\u0142a przecie\u017c powsta\u0144 \u015bl\u0105skich<\/a>. Polscy powsta\u0144cy byli przedstawiani w jak najciemniejszych barwach.Polska osamotniona. Dlaczego sojusznicy nie ruszyli nam na pomoc we wrze\u015bniu 1939 r.? [WYJA\u015aNIAMY]![](\"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-content\/uploads\/2026\/09\/PB1k9lBaHR0cHM6Ly9vY2RuLmV1L3B1bHNjbXMvTURBXy9hZTFmZDU5NmNmN2Q1YTc3NzIxNTFlNDhlNzgxYTBkZi5qcGeRlQLNA.jpeg\")
<\/p>\nW moim przekonaniu nie by\u0142o zbyt du\u017cej r\u00f3\u017cnicy mi\u0119dzy opiniami elit a pogl\u0105dami cz\u0142owieka z ulicy. Istnia\u0142y \u015brodowiska pacyfistyczne i grupy broni\u0105ce praw cz\u0142owieka, kt\u00f3re m\u00f3wi\u0142y: „Spr\u00f3bujmy p\u00f3j\u015b\u0107 na kompromis z Polakami, mo\u017ce si\u0119 z nimi dogadajmy”. By\u0142y to jednak \u015brodowiska zupe\u0142nie marginalne.<\/p>\n
Wspomnia\u0142 pan o podobnych nastrojach po polskiej stronie. Czy rzeczywi\u015bcie mo\u017cna je stawia\u0107 na jednej p\u0142aszczy\u017anie?<\/p>\n
Po polskiej stronie sytuacja pod pewnymi wzgl\u0119dami wygl\u0105da\u0142a podobnie. R\u00f3wnie\u017c nasze media by\u0142y pe\u0142ne ostrych sformu\u0142owa\u0144 pod adresem Niemiec. Zarzucano Niemcom, \u017ce nie porzucili has\u0142a parcia na wsch\u00f3d, podczas gdy Niemcy zarzucali nam „Drang nach Westen”, czyli parcie na zach\u00f3d. Po obu stronach wrza\u0142o i nie by\u0142o w\u0142a\u015bciwie licz\u0105cych si\u0119 ugrupowa\u0144 my\u015bl\u0105cych o kompromisie.<\/p>\n
„Efekt kuli \u015bnie\u017cnej”<\/p>\n
Nawet gdyby Polska wyci\u0105gn\u0119\u0142a r\u0119k\u0119, strona niemiecka, jak wiemy z p\u00f3\u017aniejszych wydarze\u0144 z 1939 r., nie musia\u0142a jej jednak przyj\u0105\u0107.<\/p>\n
Oczywi\u015bcie \u2014 i na odwr\u00f3t. Dlatego wielkim zaskoczeniem dla opinii publicznej obu kraj\u00f3w \u2014 zar\u00f3wno Trzeciej Rzeszy, jak i sanacyjnej Polski \u2014 by\u0142o podpisanie w styczniu 1934 r. deklaracji o niestosowaniu przemocy w stosunkach wzajemnych. Dla wielu ludzi stanowi\u0142o to prze\u0142om.<\/p>\n
Ta deklaracja by\u0142a czym\u015b mniejszym ni\u017c pakt o nieagresji. Cz\u0119\u015b\u0107 historyk\u00f3w uwa\u017ca j\u0105 za taki pakt; ja si\u0119 jednak do nich nie zaliczam. Znaczeniowo by\u0142o to niew\u0105tpliwie pi\u0119tro ni\u017cej. Mia\u0142a jednak istotne znaczenie, bo doprowadzi\u0142a do ocieplenia kontakt\u00f3w.<\/p>\n
Po styczniu 1934 r. widoczny by\u0142 efekt kuli \u015bnie\u017cnej. Mno\u017cy\u0142y si\u0119 inicjatywy pojednawcze, wizyty i rewizyty. R\u00f3\u017cne \u015brodowiska odwiedza\u0142y si\u0119 nawzajem: kombatanci I wojny \u015bwiatowej, dziennikarze, prawnicy, sportowcy i arty\u015bci je\u017adzili w t\u0119 i we w t\u0119. Mo\u017cna za\u0142o\u017cy\u0107, \u017ce cz\u0119\u015b\u0107 tych dzia\u0142a\u0144 wynika\u0142a z dobrej woli i \u017ce ludzie naprawd\u0119 chcieli pojednania.<\/p>\n
A czego chcia\u0142 Hitler? To ocieplenie by\u0142o tylko gr\u0105?<\/p>\n
Po stronie niemieckiej dominowa\u0142a raczej ch\u0142odna kalkulacja: poka\u017cemy Polsce, \u017ce jeste\u015bmy \u017cyczliwi, ale Polska musi odpowiednio zareagowa\u0107 na nasz\u0105 \u017cyczliwo\u015b\u0107 i spe\u0142ni\u0107 okre\u015blone warunki.<\/p>\n
W latach 1934-1938, kiedy Hitler by\u0142 ju\u017c kanclerzem, ocieplenie stosunk\u00f3w mia\u0142o s\u0142u\u017cy\u0107 nak\u0142onieniu Polski do przyj\u0119cia \u017c\u0105da\u0144 Trzeciej Rzeszy: powrotu Gda\u0144ska do Rzeszy oraz przyst\u0105pienia do paktu antykominternowskiego, czyli pewnego rodzaju sojuszu. W zamian oferowano Polsce gwarancj\u0119 granic oraz wieloletni pakt o przyja\u017ani, w\u0142a\u015bciwie sojusz polityczno-wojskowy. Polska, jak wiadomo, na to nie przysta\u0142a, mimo r\u00f3\u017cnego rodzaju zach\u0119t, mi\u0119dzy innymi wizyt Hermanna G\u00f6ringa, kt\u00f3ry namawia\u0142 polskich polityk\u00f3w i wojskowych, a w tak zwanym mi\u0119dzyczasie lubi\u0142 polowa\u0107 w Bia\u0142owie\u017cy.<\/p>\n
![\"Hermann](\"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-content\/uploads\/2026\/09\/uDQk9lBaHR0cHM6Ly9vY2RuLmV1L3B1bHNjbXMvTURBXy9iMGI2MmFmMDQ1ZDc0ZjM5ZTdlMDc3NmMxMmIzZDljNC5qcGeRkwXNB.jpeg\")
<\/p>\n
Photoshot \/ PAP<\/p>\n
Hermann G\u00f6ring podczas procesu norymberskiego (1946 r.)<\/p>\n
Hitler chcia\u0142 maszerowa\u0107 na wsch\u00f3d, bo tam widzia\u0142 przestrze\u0144 do kolonizacji i \u017ar\u00f3d\u0142a wy\u017cywienia. Nie na Zachodzie ani na po\u0142udniu, lecz w\u0142a\u015bnie na wschodzie. Zosta\u0142o to wyra\u017anie napisane w „Mein Kampf” ju\u017c w po\u0142owie lat 20.<\/p>\n
Dlaczego Polska odrzuci\u0142a niemieck\u0105 ofert\u0119?<\/p>\n
Polska pozostawa\u0142a wierna polityce r\u00f3wnowagi wobec obu gro\u017anych s\u0105siad\u00f3w. Kiedy opar\u0142a si\u0119 niemieckiej koncepcji, nast\u0105pi\u0142a zmiana tonu i kursu. Od pa\u017adziernika 1938 r. zacz\u0119\u0142a si\u0119 wyra\u017ana presja, kt\u00f3ra za moment przerodzi\u0142a si\u0119 w gro\u017aby. Trzecia Rzesza wycofa\u0142a si\u0119 z polityki ocieplenia prowadzonej w latach 1934-1938. Wreszcie dosz\u0142o do kryzysu, kt\u00f3ry zako\u0144czy\u0142 si\u0119 podj\u0119ciem przez Hitlera decyzji o wojnie.<\/p>\n
Sytuacja by\u0142a w\u0142a\u015bciwie beznadziejna, poniewa\u017c poza okresem 1934-1938 ka\u017cd\u0105 r\u0119k\u0119 wyci\u0105gni\u0119t\u0105 w stron\u0119 s\u0105siada traktowano niemal jak gest zdrajcy. Ten s\u0105siad by\u0142 przecie\u017c wrogiem. Dla propagandy weimarskiej, a potem narodowosocjalistycznej \u2014 z wyj\u0105tkiem wspomnianego czteroletniego okresu \u2014 Polska by\u0142a wrogiem \u015bmiertelnym.<\/p>\n
„Prze\u0142omowy moment”<\/p>\n
Kiedy Hitler ostatecznie zdecydowa\u0142, \u017ce zaatakuje Polsk\u0119?<\/p>\n
Momentem prze\u0142omowym by\u0142 koniec marca 1939 r., kiedy Wielka Brytania udzieli\u0142a Polsce gwarancji niepodleg\u0142o\u015bci. Oczywi\u015bcie istnia\u0142y wcze\u015bniejsze daty i wydarzenia, kt\u00f3re zbli\u017ca\u0142y nas do wojny, ale w tym momencie Hitler z ca\u0142\u0105 pewno\u015bci\u0105 podj\u0105\u0142 ju\u017c polityczn\u0105 decyzj\u0119 o wojnie z Polsk\u0105. P\u00f3\u017aniej prze\u0142o\u017cono j\u0105 na j\u0119zyk wojskowy i plany operacyjne.<\/p>\n
Dodajmy, \u017ce brytyjskie gwarancje dotyczy\u0142y niepodleg\u0142o\u015bci, a nie granic Polski. U\u017cywaj\u0105c du\u017cego skr\u00f3tu, mo\u017cna powiedzie\u0107, \u017ce by\u0142 to wst\u0119p do Ja\u0142ty. Kiedy p\u00f3\u017aniej pytano Brytyjczyk\u00f3w, dlaczego nie walcz\u0105 o polskie granice, na przyk\u0142ad o Lw\u00f3w, odpowiadali: gwarantowali\u015bmy niepodleg\u0142o\u015b\u0107, ale nie m\u00f3wili\u015bmy nic o granicach.<\/p>\n
![\"\"](\"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-content\/uploads\/2026\/09\/mGXk9lBaHR0cHM6Ly9vY2RuLmV1L3B1bHNjbXMvTURBXy9kOGNmMzk5Mzg2YzkxNjQ4ODE0MWIxNDUzZjk3ZjU3Zi5wbmeRkwXNB.jpeg\")
<\/p>\n
PAP<\/p>\n
Propaganda Trzeciej Rzeszy przekonywa\u0142a Niemc\u00f3w, \u017ce nie b\u0119dzie wojny z Polsk\u0105?<\/p>\n
Latem i jesieni\u0105 1939 r. mia\u0142a m\u00f3wi\u0107, \u017ce nie b\u0119dzie \u017cadnej wojny, a jedynie „Polizeiaktion”, specjalna akcja policyjna. Dosz\u0142o nawet do tego, \u017ce kiedy rok p\u00f3\u017aniej, w pa\u017adzierniku 1940 r., jedna z gazet napisa\u0142a o rocznicy wojny, zosta\u0142a bardzo zbesztana przez Ministerstwo Propagandy i O\u015bwiecenia Publicznego za stosowanie niew\u0142a\u015bciwej terminologii. Zdaniem propagandy Trzeciej Rzeszy by\u0142a to akcja policyjna. Co oczywi\u015bcie nie zmienia postaci rzeczy, ale warto pami\u0119ta\u0107, \u017ce pewne wzorce pozostaj\u0105 w obiegu do dzi\u015b.<\/p>\n
„Polacy stali si\u0119 wrogami rasowymi Trzeciej Rzeszy”<\/p>\n
Po wybuchu wojny antypolonizm niemieckiej propagandy jeszcze si\u0119 zaostrzy\u0142?<\/p>\n
W ko\u0144cowej fazie lat 30. propaganda narodowosocjalistyczna wobec Polski zyska\u0142a w\u0105tek rasowy. Polska sta\u0142a si\u0119 wrogiem rasowym. Ju\u017c po zako\u0144czeniu kampanii w Polsce, 24 pa\u017adziernika 1939 r., pojawi\u0142a si\u0119 ponura wytyczna dla \u015brodk\u00f3w masowego przekazu Trzeciej Rzeszy, aby Polsk\u0119 i Polak\u00f3w traktowa\u0107 na r\u00f3wni z \u017bydami i Romami, czyli jako ludzi o ni\u017cszej warto\u015bci rasowej. U\u017cywano tam oczywi\u015bcie slangu narodowosocjalistycznego.<\/p>\n
Polacy stali si\u0119 takimi samymi wrogami rasowymi Trzeciej Rzeszy jak \u017bydzi i Romowie. Przeci\u0119tny Niemiec mia\u0142 wiedzie\u0107, \u017ce te „ma\u0142owarto\u015bciowe” osoby nale\u017cy traktowa\u0107 jak „Ungeziefer”, robactwo. Tak jest wyra\u017anie napisane w wytycznych dla \u015brodk\u00f3w masowego przekazu. A wiadomo, co robi si\u0119 z robactwem. Naj\u0142agodniejsze okre\u015blenie brzmi: t\u0119pi si\u0119 je.<\/p>\n
Do wachlarza wyobra\u017ce\u0144 o polskim wrogu do\u0142\u0105czy\u0142 wi\u0119c wr\u00f3g rasowy, ze wszystkimi straszliwymi konsekwencjami. Po wojnie wrze\u015bniowej Polska sta\u0142a si\u0119 pa\u0144stwem, kt\u00f3re, po pierwsze, przesta\u0142o istnie\u0107, a po drugie, kt\u00f3rego obywatele zostali zaliczeni do kategorii wrog\u00f3w przeznaczonych do t\u0119pienia. Nie by\u0142o wobec nich programu politycznego. By\u0142 jedynie program eksploatacji, a w okre\u015blonych sytuacjach tak\u017ce eksterminacji.<\/p>\n
Problem z sojusznikami<\/p>\n
Polska zawiod\u0142a si\u0119 na swoich sojusznikach?<\/p>\n
Tragedi\u0105 tamtych czas\u00f3w by\u0142o w\u0142a\u015bnie to, \u017ce znale\u017ali\u015bmy si\u0119 w sytuacji bez wyj\u015bcia. Nasi sojusznicy r\u00f3wnie\u017c narobili ogromnie wiele z\u0142ego, bo Hitler prawid\u0142owo przeczuwa\u0142, \u017ce staraj\u0105 si\u0119 zrobi\u0107 wszystko, \u017ceby przypadkiem nie by\u0107 naszymi sojusznikami.<\/p>\n
Dobrze pokazuje to sprawa Hansa von Herwartha, niemieckiego dyplomaty i sekretarza ambasadora Trzeciej Rzeszy w Moskwie, hrabiego Friedricha-Wernera von der Schulenburga. Herwarth mia\u0142 dost\u0119p do najtajniejszych informacji, poniewa\u017c obs\u0142ugiwa\u0142 ambasadora.<\/p>\n
Wiosn\u0105 1939 r. zauwa\u017cy\u0142 coraz bli\u017csze, \u015bci\u015ble poufne kontakty radziecko-niemieckie. Obserwowa\u0142 je z dnia na dzie\u0144, z tygodnia na tydzie\u0144, a\u017c doszed\u0142 do wniosku, \u017ce je\u017celi obie strony si\u0119 dogadaj\u0105, mo\u017ce to doprowadzi\u0107 do wojny. Postanowi\u0142 wi\u0119c alarmowa\u0107 koleg\u00f3w z innych ambasad w Moskwie. Najpierw zwr\u00f3ci\u0142 si\u0119 do m\u0142odego w\u0142oskiego dyplomaty, ale p\u00f3\u017aniej przestraszy\u0142 si\u0119, \u017ce przecie\u017c W\u0142ochy s\u0105 sojusznikiem Trzeciej Rzeszy. Nawi\u0105za\u0142 wi\u0119c kontakt z ameryka\u0144skim dyplomat\u0105 Charlesem E. Bohlenem, kt\u00f3ry po wojnie zosta\u0142 ambasadorem Stan\u00f3w Zjednoczonych w Zwi\u0105zku Radzieckim.<\/p>\n
Herwarth przekazywa\u0142 mu niemieckie tajemnice?<\/p>\n
Zaprzyja\u017anili si\u0119. Chodzili na tenisa, grali w bryd\u017ca, a Herwarth s\u0105czy\u0142 Bohlenowi informacje zaczerpni\u0119te ze \u015bci\u015ble tajnych raport\u00f3w trafiaj\u0105cych do ambasadora. Kontakty radziecko-niemieckie utrzymywano bardzo dyskretnie. Ludzie, kt\u00f3rzy je prowadzili, spotykali si\u0119 w r\u00f3\u017cnych lokalach, \u017ceby nie rzuca\u0107 si\u0119 w oczy. Raporty trafia\u0142y jednak do Schulenburga, a on przekazywa\u0142 je do Berlina.<\/p>\n
Szczytem mo\u017cliwo\u015bci Herwartha by\u0142o przekazanie Bohlenowi 24 sierpnia 1939 r., zaledwie kilka godzin po podpisaniu paktu Ribbentrop\u2014Mo\u0142otow, tre\u015bci tajnego protoko\u0142u. Herwarth nauczy\u0142 si\u0119 dokumentu na pami\u0119\u0107, bo nie m\u00f3g\u0142 wynie\u015b\u0107 go na papierze, i odtworzy\u0142 go Amerykaninowi. Bohlen przekaza\u0142 informacj\u0119 do centrali w Waszyngtonie.<\/p>\n
Czy Polacy dowiedzieli si\u0119 o tre\u015bci protoko\u0142u? Nie. Nie musieli jej otrzyma\u0107 od Stan\u00f3w Zjednoczonych, bo nie \u0142\u0105czy\u0142y nas relacje sojusznicze. Powinni jednak zosta\u0107 powiadomieni przez swoich sojusznik\u00f3w: Francj\u0119, a tak\u017ce Wielk\u0105 Brytani\u0119, z kt\u00f3r\u0105 25 sierpnia zawarli\u015bmy formalny uk\u0142ad sojuszniczy. Nasi sojusznicy nie powiedzieli nam, co nam grozi. Dlaczego nasi zachodni sojusznicy oszcz\u0119dzili nam w 1939 r. tej wiedzy?<\/p>\n
To ciekawa, stosunkowo ma\u0142o znana, a wa\u017cna historia. Herwarth by\u0142 nie tylko \u015bwiadkiem historii, lecz tak\u017ce jej uczestnikiem. Pozostaje pytanie, dlaczego przekazywa\u0142 te informacje. Czy robi\u0142 to jako niemiecki patriota przez du\u017ce „P”? Czy mo\u017ce by\u0142 listonoszem Ribbentropa, kt\u00f3ry dopu\u015bci\u0142 do tej niedyskrecji, aby przestraszy\u0107 Zach\u00f3d i sk\u0142oni\u0107 go do trzymania si\u0119 z daleka od Niemiec oraz Zwi\u0105zku Radzieckiego? Tego nie da si\u0119 jednoznacznie rozstrzygn\u0105\u0107.<\/p>\n
„Spore zmartwienie”<\/p>\n
Wr\u00f3\u0107my jeszcze do s\u0142\u00f3w prezydenta. Karol Nawrocki m\u00f3wi\u0142 r\u00f3wnie\u017c, \u017ce prawda o II wojnie \u015bwiatowej jest s\u0142abo s\u0142yszalna w dzisiejszych Niemczech. Niemcy nie rozliczyli w\u0142asnej historii?<\/p>\n
Rozliczyli j\u0105 w wielu warto\u015bciowych publikacjach, zar\u00f3wno naukowych, jak i popularnonaukowych. Cz\u0119\u015b\u0107 zosta\u0142a zreszt\u0105 przet\u0142umaczona na j\u0119zyk polski. Ci\u0105gle pozostaje jednak pytanie, w jakim stopniu te wywa\u017cone, obiektywne prace, pokazuj\u0105ce we w\u0142a\u015bciwych proporcjach zar\u00f3wno Trzeci\u0105 Rzesz\u0119, jak i los Polak\u00f3w podczas II wojny \u015bwiatowej, docieraj\u0105 do szerszego grona odbiorc\u00f3w. I tu pojawia si\u0119 spore zmartwienie: trafiaj\u0105 do niego w ograniczonym stopniu, a ten stan zmienia si\u0119 nieznaczenie.<\/p>\n
![\"Prezydent](\"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-content\/uploads\/2026\/09\/bhak9lBaHR0cHM6Ly9vY2RuLmV1L3B1bHNjbXMvTURBXy84NjM3NGFjMGViZWVjNjExNDllYzZjZmU2ZjUyN2UzMS5qcGeRkwXNB.jpeg\")
<\/p>\n
Adam War\u017cawa \/ PAP<\/p>\n
Prezydent Karol Nawrocki podczas uroczysto\u015bci przed Pomnikiem Obro\u0144c\u00f3w Wybrze\u017ca na Westerplatte w Gda\u0144sku<\/p>\n
Zanim wiele rzeczy wyja\u015bniono w stosunkach polsko-niemieckich, nieub\u0142agany czas sprawi\u0142, \u017ce wszystko zacz\u0119\u0142o odchodzi\u0107 w przesz\u0142o\u015b\u0107. Trzeba te\u017c pami\u0119ta\u0107, \u017ce w Niemczech priorytetem pozostawa\u0142 problem Zag\u0142ady \u017byd\u00f3w. Wiedza o II wojnie \u015bwiatowej, okupacji i dzia\u0142aniach narodowego socjalizmu w krajach podbitych skupia si\u0119 g\u0142\u00f3wnie na Holokau\u015bcie. Wiedza o Polakach, statusie okupowanej Polski i losie kraj\u00f3w Europy \u015arodkowo-Wschodniej jest znacznie ubo\u017csza. I niestety ci\u0105gle tak jest.<\/p>\n
Przeci\u0119tny Niemiec ma o tym wszystkim bardzo zielone poj\u0119cie. M\u0142ode pokolenie nadal korzysta z publikacji cierpi\u0105cych na t\u0119 dysproporcj\u0119: du\u017co w nich wiedzy o Holokau\u015bcie i odpowiedzialno\u015bci za zag\u0142ad\u0119 \u017byd\u00f3w, znacznie mniej o stosunku Trzeciej Rzeszy do okupowanych Polak\u00f3w, Ukrai\u0144c\u00f3w czy Rosjan.<\/p>\n
Podejmowano pr\u00f3by zmiany tej sytuacji?<\/p>\n
Powsta\u0142 na przyk\u0142ad wsp\u00f3lny polsko-niemiecki podr\u0119cznik. Problem polega na tym, \u017ce nie jest obowi\u0105zkowy. Cz\u0119\u015b\u0107 nauczycieli z niego korzysta, a cz\u0119\u015b\u0107 nie. Mo\u017cna wi\u0119c ubolewa\u0107, \u017ce \u015bwietne ksi\u0105\u017cki niemieckich historyk\u00f3w \u2014 jest ich co najmniej kilkadziesi\u0105t \u2014 spotykaj\u0105 si\u0119 ze s\u0142abym odbiorem w szeroko rozumianym spo\u0142ecze\u0144stwie niemieckim.<\/p>\n
Na pewno nie ma r\u00f3wnowagi mi\u0119dzy wiedz\u0105 w Niemczech a wiedz\u0105 w Polsce. W Polsce wiedza o II wojnie \u015bwiatowej jest zdecydowanie szersza, z nachyleniem ku najbardziej okrutnym aspektom. Niemiecka wiedza potoczna jest po pierwsze znacznie ubo\u017csza, a po drugie k\u0142adzie nacisk na kraje zachodnie, na przyk\u0142ad na koalicj\u0119 antyhitlerowsk\u0105, kt\u00f3ra zaj\u0119\u0142a Niemcy i stworzy\u0142a warunki do powstania Republiki Federalnej Niemiec. Wiedza o sytuacji ludno\u015bci okupowanej przez Trzeci\u0105 Rzesz\u0119 jest natomiast bardzo uboga.<\/p>\n
***<\/p>\n
Prof. dr hab. Eugeniusz Cezary Kr\u00f3l, historyk i politolog, profesor zwyczajny nauk humanistycznych, w latach 1999\/2000 jako profesor go\u015bcinny wyk\u0142ada\u0142 na Uniwersytecie Johannesa Gutenberga w Moguncji. W latach 2002-2006 by\u0142 dyrektorem Stacji Naukowej PAN w Berlinie, w latach 2012-2016 sprawowa\u0142 funkcj\u0119 dyrektora Instytutu Studi\u00f3w Politycznych PAN. By\u0142 tak\u017ce wyk\u0142adowc\u0105 w Collegium Civitas w Warszawie i w latach 2016-2019 profesorem na Wydziale Zarz\u0105dzania Kultur\u0105 Wizualn\u0105 Akademii Sztuk Pi\u0119knych w Warszawie.<\/p>\n
Za ksi\u0105\u017ck\u0119 „Propaganda i indoktrynacja narodowego socjalizmu w Niemczech 1919-1945” otrzyma\u0142 Nagrod\u0119 Klio (Warszawa 1999) i Nagrod\u0119 im. Jana D\u0142ugosza (Krak\u00f3w 2000), za publikacj\u0119 „Polska i Polacy w propagandzie narodowego socjalizmu w Niemczech 1919-1945” Nagrod\u0119 Klio (Warszawa 2006) i Nagrod\u0119 im. Joachima Lelewela (Warszawa 2008). Jest tak\u017ce t\u0142umaczem i edytorem polskiego wyboru „Dziennik\u00f3w Josepha Goebbelsa” (tom 1-3, wyd. 2013-2014). W 2020 r. ukaza\u0142a si\u0119 jego krytyczna edycja (t\u0142umaczenie na j\u0119zyk polski, wst\u0119p, przypisy) „Mein Kampf Adolfa Hitlera” (2021 r. wyr\u00f3\u017cnienie Nagrody Klio w kategorii edytorskiej). W 2023 r. wyda\u0142 zbi\u00f3r dziesi\u0119ciu esej\u00f3w historycznych „Na pocz\u0105tku by\u0142a Mein Kampf”.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Eugeniusz Cezary Kr\u00f3l: Jego s\u0142owa w pigu\u0142ce oddaj\u0105 to, co rzeczywi\u015bcie dzia\u0142o si\u0119 w niemieckiej opinii publicznej zar\u00f3wno…\n","protected":false},"author":2,"featured_media":660287,"comment_status":"","ping_status":"","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":"","_share_on_mastodon":"0"},"categories":[62712],"tags":[4077,56,61195,5059,6979,8476,8533,690,49,48,46,39,47],"class_list":["post-660286","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","category-karol-nawrocki","tag-adolf_hitler","tag-article_premium","tag-bottomfeed_styl","tag-historia_o_historia","tag-ii_wojna_swiatowa","tag-iii_rzesza","tag-jozef_pilsudski","tag-karol-nawrocki","tag-kraj","tag-nat_styl","tag-omp","tag-polska","tag-screening_general"],"share_on_mastodon":{"url":"https:\/\/pubeurope.com\/@pl\/117196488335096733","error":""},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/660286","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=660286"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/660286\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/660287"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=660286"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=660286"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=660286"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
![\"J\u00f3zef](\"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-content\/uploads\/2026\/09\/4U5k9lBaHR0cHM6Ly9vY2RuLmV1L3B1bHNjbXMvTURBXy9jMmMwZGQ5Y2Q2YWUxMTdmOGJlNjdlMmQwMGM0NWE2YS5qcGeRkwXNB.jpeg\")
<\/p>\n