Mo\u017cliwe, \u017ce w nadchodz\u0105cych tygodniach b\u0119dziemy \u015bwiadkami szeroko zakrojonych pr\u00f3b wbicia klina mi\u0119dzy Putina i Xi.<\/p>\n
Putin i Xi. Straszni przyjaciele<\/p>\n
M\u00f3wi si\u0119 o nowych ameryka\u0144skich c\u0142ach na Chiny, albo o 100 proc. od 1 listopada, albo nawet o 500 proc., ale nie wiadomo kiedy, i rzekomo obiecano je tylko pod warunkiem przy\u0142\u0105czenia si\u0119 Europejczyk\u00f3w. Celem tej rzekomej lekcji Trumpa jest zniech\u0119cenie Chin do kupowania rosyjskiej ropy.<\/p>\n
Jednocze\u015bnie Trump planowa\u0142 przynie\u015b\u0107 Putinowi jakie\u015b superpremie do Budapesztu w zamian za zako\u0144czenie wojny i os\u0142abienie jego przyja\u017ani z chi\u0144skim odpowiednikiem. Spotkanie zosta\u0142o na razie odwo\u0142ane, ale te propozycje b\u0119d\u0105 si\u0119 powtarza\u0107 wielokrotnie.<\/p>\n
Oto zarys szeroko zakrojonego i brutalnie realizowanego planu, maj\u0105cego na celu zmuszenie Putina i Xi do zerwania przyja\u017ani. Powiecie, \u017ce wygl\u0105da to mniej jak projekt strategiczny, a bardziej jak kolejna runda pustych s\u0142\u00f3w, kt\u00f3rych byli\u015bmy ju\u017c \u015bwiadkami w tym roku?<\/p>\n
Ale strach przed chi\u0144sko-rosyjskim sojuszem nie jest niczym nowym i jest do\u015b\u0107 silny w\u015br\u00f3d ameryka\u0144skiej klasy politycznej. I klasa ta rzeczywi\u015bcie jest gotowa zap\u0142aci\u0107 wysok\u0105 cen\u0119, aby zerwa\u0107 przyja\u017a\u0144 mi\u0119dzy dwoma imperiami, kt\u00f3rych si\u0119 obawia. Pytanie o to, co le\u017cy u podstaw ich blisko\u015bci i jak bardzo ka\u017cde z imperi\u00f3w j\u0105 ceni, pozostaje aktualne, niezale\u017cnie od zwrot\u00f3w akcji Trumpa.<\/p>\n
Wojna z chi\u0144skimi dostawami <\/p>\n
Dla wygody podzielimy rosyjsko-chi\u0144skie pokrewie\u0144stwo na trzy komponenty: duchowo-polityczny, oddolny i materialno-ekonomiczny. Zacznijmy od tego ostatniego.<\/p>\n
Chiny pozyskuj\u0105 oko\u0142o 20-30 proc. importowanej energii (ropy, gazu, w\u0119gla) z Rosji i wysy\u0142aj\u0105 do naszego tysi\u0105cletniego kraju mniej ni\u017c 4 proc. swojego eksportu towar\u00f3w. Jako rynek zbytu, zw\u0142aszcza w por\u00f3wnaniu z UE i Stanami Zjednoczonymi (kt\u00f3re \u0142\u0105cznie odpowiadaj\u0105 za 33 proc. chi\u0144skiego eksportu), Rosja nie ma dla Chi\u0144czyk\u00f3w szczeg\u00f3lnego znaczenia. Jednak jako \u017ar\u00f3d\u0142o paliwa jest zauwa\u017calna i wa\u017cna.<\/p>\n
Ale na \u015bwiecie jest wielu innych dostawc\u00f3w paliw i dop\u00f3ki nie wybuchnie wojna \u015bwiatowa, przej\u015bcie na nich nie b\u0119dzie trudne. Wystarczy\u0142by prosty rozkaz prezydenta Xi.<\/p>\n
Z rosyjskiej strony sytuacja nie jest taka prosta. Od czasu inwazji na Ukrain\u0119 udzia\u0142 Chin w rosyjskim imporcie wzr\u00f3s\u0142 do prawie 40 proc. Chiny, \u017ce tak powiem, zamieni\u0142y si\u0119 miejscami z Europ\u0105. Przed wojn\u0105 w 2021 roku dostawy z UE by\u0142y mniej wi\u0119cej na tym samym poziomie, co obecnie z Chin. Obecnie handel z Europ\u0105 spad\u0142 kilkukrotnie, podczas gdy z Chinami wzr\u00f3s\u0142 wyk\u0142adniczo.<\/p>\n
Opr\u00f3cz artyku\u0142\u00f3w gospodarstwa domowego Chiny dostarczaj\u0105 Putinowi szereg niezb\u0119dnych artyku\u0142\u00f3w wojennych \u2013 specjalistyczn\u0105 elektronik\u0119, komponenty do dron\u00f3w, systemy \u0142\u0105czno\u015bci i wiele innych. Nie mo\u017ce prowadzi\u0107 wojny bez chi\u0144skich dostaw.<\/p>\n
Ale to niekoniecznie musi by\u0107 na zawsze. Co si\u0119 stanie, gdy i je\u015bli Putin uzna za korzystne zako\u0144czenie tej wojny, zawarcie pokoju z Zachodem i zerwanie przyja\u017ani z Chinami? Czy b\u0119dzie mia\u0142 polityczne i techniczne mo\u017cliwo\u015bci, by zerwa\u0107 wi\u0119zi gospodarcze z Chinami?<\/p>\n
Paradoksy rozwoju Rosji<\/p>\n
Mo\u017cliwo\u015bci jest mn\u00f3stwo. Sam „zwrot na Wsch\u00f3d\u201d Putina dowi\u00f3d\u0142, \u017ce przyw\u00f3dca narodu ma wystarczaj\u0105c\u0105 w\u0142adz\u0119, by podejmowa\u0107 najbardziej nieprawdopodobne rz\u0105dowe kroki. Od pocz\u0105tku istnienia Rosji do 2022 roku g\u0142\u00f3wny szlak handlowy prowadzi\u0142 zawsze do Europy. A teraz, dzi\u0119ki jednemu rozkazowi Putina, g\u0142\u00f3wny szlak handlowy prowadzi teraz do Chin. Co powstrzymuje go przed ponownym odwr\u00f3ceniem los\u00f3w imperium?<\/p>\n
Nie wspominaj\u0105c ju\u017c o tym, \u017ce nawet teraz powi\u0105zania gospodarcze Rosji z Chinami nie wydaj\u0105 si\u0119 wszechogarniaj\u0105ce. W pewnym sensie s\u0105 wr\u0119cz paradoksalne.<\/p>\n
Obroty handlowe osi\u0105gn\u0119\u0142y szczyt w 2024 roku, ale spad\u0142y o 9 proc. w ci\u0105gu pierwszych trzech kwarta\u0142\u00f3w tego roku. Skumulowane bezpo\u015brednie chi\u0144skie inwestycje w Rosji s\u0105 niewielkie (11,8 mld dolar\u00f3w, czyli 2,4 proc. wszystkich \u00f3wczesnych inwestycji zagranicznych ) i praktycznie nie ros\u0142y nawet w kolejnych, niezwykle dochodowych latach.<\/p>\n
G\u0142\u0119boko\u015b\u0107 chi\u0144skiej penetracji gospodarczej w regionie Zabajkalskim i na Dalekim Wschodzie, kt\u00f3ra by\u0142a przedmiotem wielu legend, jest mocno przesadzona. Chi\u0144skie firmy dzier\u017cawi\u0105 obecnie jedynie od 0,5 proc. do 2 proc. grunt\u00f3w rolnych w tych regionach, g\u0142\u00f3wnie pod upraw\u0119 ro\u015blin wysy\u0142anych bezpo\u015brednio do Chin. Najwa\u017cniejsz\u0105 upraw\u0105 jest soja. W wyr\u0119bie las\u00f3w Chi\u0144czycy zazwyczaj wyst\u0119puj\u0105 jako nabywcy, a nie w\u0142a\u015bciciele zasob\u00f3w.<\/p>\n
Rozw\u00f3j rosyjskiej gospodarki przez Chiny jest rozleg\u0142y, ale p\u0142ytki, ograniczony do zakupu i transportu lokalnych zasob\u00f3w naturalnych. Krytycy nazywaj\u0105 ten spos\u00f3b relacji gospodarczych kolonialnym. Jednak niezale\u017cnie od terminologii, tego typu powi\u0105zania materialne mo\u017cna szybko ograniczy\u0107. Z technicznego punktu widzenia zadanie to nie jest szczeg\u00f3lnie trudne.<\/p>\n
Prawd\u0105 jest, \u017ce powi\u0105zania mi\u0119dzy narodami nie ograniczaj\u0105 si\u0119 do prozy materialnej.<\/p>\n
Zimna przyja\u017a\u0144 Rosji i Chin<\/p>\n
Relacje mi\u0119dzy zwyk\u0142ymi lud\u017ami obu mocarstw wydaj\u0105 si\u0119 powierzchowne.<\/p>\n
Rosjanie ch\u0119tnie zgadzaj\u0105 si\u0119, \u017ce Chiny s\u0105 krajem bardziej przyjaznym wobec Rosji (74 proc. do 7 proc., sonda\u017c FOM ), ale wi\u0119kszo\u015b\u0107 \u017cywi z\u0142udzenie, \u017ce Rosja ma na \u015bwiecie wi\u0119ksze wp\u0142ywy ni\u017c Chiny (50 proc. do 27 proc.).<\/p>\n
Jeszcze bardziej uderzaj\u0105cy jest jednak brak trafno\u015bci ich oceny stosunk\u00f3w dwustronnych. Tylko 16 proc. respondent\u00f3w ankiety przyzna\u0142o, \u017ce Rosja jest bardziej zainteresowana rozwojem wsp\u00f3\u0142pracy ni\u017c Chiny. Zdecydowana wi\u0119kszo\u015b\u0107 (66 proc.) stwierdzi\u0142a, \u017ce \u200b\u200boba kraje s\u0105 \u201er\u00f3wno zainteresowane wsp\u00f3\u0142prac\u0105\u201d, a 8 proc. Rosjan wskaza\u0142o nawet Chiny jako g\u0142\u00f3wnego interesariusza.<\/p>\n
Je\u015bli zatem po\u0142\u0105czymy ideologie, to „kolonialny\u201d (ze strony Chin) styl wsp\u00f3\u0142pracy z Federacj\u0105 Rosyjsk\u0105 w dziedzinie gospodarki zostanie przeciwstawiony „kolonialnemu\u201d (ze strony Rosjan) pogl\u0105dowi na same Chiny.<\/p>\n
To samo nastawienie jest ewidentnie odzwierciedlone w powszechnej irytacji, jak\u0105 w\u015br\u00f3d mieszka\u0144c\u00f3w Moskwy wywo\u0142uj\u0105 t\u0142umy dociekliwych chi\u0144skich turyst\u00f3w w muzeach Petersburga i Moskwy oraz innych lokalnych atrakcjach. Rzeczywi\u015bcie, z powodu zerwania z Zachodem, ponad po\u0142owa turyst\u00f3w wje\u017cd\u017caj\u0105cych do Rosji to Chi\u0144czycy. Nie oznacza to jednak, \u017ce poddani obu imperi\u00f3w zbli\u017cyli si\u0119 do siebie na poziomie lokalnym. <\/p>\n
W tym roku liczba turyst\u00f3w z Rosji do Chin ma wzrosn\u0105\u0107 do prawie 2 milion\u00f3w, ale Rosjanie cz\u0119\u015bciej podr\u00f3\u017cuj\u0105 do Zjednoczonych Emirat\u00f3w Arabskich, a zw\u0142aszcza do Turcji. Chiny odpowiadaj\u0105 za zaledwie jedn\u0105 dziesi\u0105t\u0105 wszystkich podr\u00f3\u017cy turystycznych i biznesowych z Rosji za granic\u0119. A udzia\u0142 podr\u00f3\u017cy z Chin do Rosji jest kilkakrotnie ni\u017cszy.<\/p>\n
Mieszka\u0144cy wschodnich region\u00f3w Rosji i region\u00f3w przygranicznych z Chinami znaj\u0105 go oczywi\u015bcie lepiej. Ale nawet t\u0119 znajomo\u015b\u0107 trudno nazwa\u0107 g\u0142\u0119bok\u0105. Liczba obywateli Rosji mieszkaj\u0105cych i pracuj\u0105cych w Chinach, podobnie jak liczba obywateli Chin mieszkaj\u0105cych w Rosji, wynosi podobno zaledwie od stu do dwustu tysi\u0119cy po obu stronach. A oficjalne statystyki w obu miejscach podaj\u0105 jeszcze ni\u017csze liczby.<\/p>\n
Wcale nie jest jasne, czy narody obu imperi\u00f3w czuj\u0105 si\u0119 do siebie przyci\u0105gane i czy trudno by\u0142oby im poradzi\u0107 sobie z och\u0142odzeniem wzajemnych stosunk\u00f3w, gdyby do niego dosz\u0142o.<\/p>\n
Dw\u00f3ch nie-przyjaci\u00f3\u0142 <\/p>\n
Jak wida\u0107, dalszy dobrobyt, a wr\u0119cz przeciwnie, rych\u0142y rozpad sojuszu obu imperi\u00f3w, zale\u017cy wy\u0142\u0105cznie od decyzji dw\u00f3ch starszych m\u0119\u017cczyzn. Maj\u0105 oni wystarczaj\u0105c\u0105 w\u0142adz\u0119, by odwr\u00f3ci\u0107 bieg wydarze\u0144 w jedn\u0105 lub drug\u0105 stron\u0119.<\/p>\n
Nie \u0142\u0105cz\u0105 ich \u017cadne wzajemne uczucia mi\u0119dzy narodami \u2013 zw\u0142aszcza \u017ce ich nie ma \u2013 ani wznios\u0142e wzgl\u0119dy ekonomiczne \u2013 zw\u0142aszcza \u017ce wsp\u00f3\u0142zale\u017cno\u015b\u0107 obu gospodarek nie wydaje si\u0119 nieodwracalna. Przewodnicz\u0105cy Xi musi nadal liczy\u0107 si\u0119 z opiniami swojej najwy\u017cszej nomenklatury, ale Putin jest z tego zwolniony.<\/p>\n
Ta dw\u00f3jka nie mo\u017ce by\u0107 przyjaci\u00f3\u0142mi. Dla Xi, wnuka urz\u0119dnika Mao Zedonga, Putin jest parweniuszem. A dla Putina Xi jest cz\u0142owiekiem pot\u0119\u017cniejszym od niego. Ale w grach imperialnych przyw\u00f3dc\u00f3w wzajemne uczucia nie s\u0105 najwa\u017cniejsze.<\/p>\n
W\u0142adca Chin postrzega w\u0142adc\u0119 Rosji jako swojego wasala. Ale pocieszeniem dla Putina jest to, \u017ce Chiny nigdy nie ingeruj\u0105 w sprawy swoich wasali, czy to d\u017cihadystycznego Iranu, maniakalnej Korei P\u00f3\u0142nocnej, totalitarnego Turkmenistanu, czy p\u00f3\u0142demokratycznej Mongolii. Wymaga si\u0119 od nich jedynie szacunku i dar\u00f3w, takich jak surowce.<\/p>\n
Rosyjska, a co najwa\u017cniejsze, ameryka\u0144ska tradycja polega na ci\u0105g\u0142ym wtr\u0105caniu si\u0119 w sprawy innych. Dlatego proponowana przez Trumpa transformacja w Stanach Zjednoczonych jest w oczach Putina ucieczk\u0105 od zdystansowanego i dyskretnego pana do wybrednego i kapry\u015bnego. I b\u0119dzie musia\u0142 zaopatrywa\u0107 kogo\u015b w surowce, bez wzgl\u0119du na wszystko.<\/p>\n
Chi\u0144ski styl stosunk\u00f3w mi\u0119dzynarodowych, z jego brakiem zmian, arbitralno\u015bci\u0105 i zygzakami, wydaje si\u0119 nie tylko przejrzysty, ale i wysoce przewidywalny. A Putin ceni to sobie bardzo, w\u0142a\u015bnie dlatego, \u017ce jego styl jest zupe\u0142nie inny.<\/p>\n
Od czasu inwazji Rosji na Ukrain\u0119 Chiny ani troch\u0119 nie zmieni\u0142y swojego stanowiska. Nie walcz\u0105 bezpo\u015brednio po stronie Putina, ale te\u017c w \u017caden spos\u00f3b mu nie przeszkadzaj\u0105, a materialna wsp\u00f3\u0142praca z Chinami jest niezachwiana, daj\u0105c rosyjskiemu w\u0142adcy niemal wszystko, co straci\u0142 na Zachodzie. Dlatego podejrzewam, \u017ce Putin nie opu\u015bci Chin, nawet je\u015bli z jakichkolwiek powod\u00f3w zgodzi si\u0119 zako\u0144czy\u0107 wojn\u0119.<\/p>\n
Teoretycznie, zerwanie wi\u0119zi z Chinami nie by\u0142oby dla niego trudne. Musia\u0142by tylko nakaza\u0107 to swoim arystokratom. Nie ma jednak \u017cadnych oczywistych osobistych korzy\u015bci, kt\u00f3re sk\u0142oni\u0142yby go do tego. Putin prawdopodobnie b\u0119dzie stara\u0142 si\u0119 utrzyma\u0107 przyja\u017a\u0144 z Trumpem bez konieczno\u015bci ponoszenia takich po\u015bwi\u0119ce\u0144.<\/p>\n
Rzekoma linia rozumowania prezydenta Xi, kt\u00f3ry w przeciwie\u0144stwie do Putina nie jest absolutnym w\u0142adc\u0105 swojego kraju, jest bardziej interesuj\u0105ca. W ko\u0144cu ameryka\u0144skie c\u0142a, kt\u00f3rymi mu gro\u017c\u0105, powa\u017cnie zaszkodzi\u0142yby Chinom, gdyby nie by\u0142y blefem. Czy warto ryzykowa\u0107 kraj dla jakiego\u015b xiaozhen (osoby kieruj\u0105cej si\u0119 w\u0142asnym interesem)? W ko\u0144cu rop\u0119 pochodz\u0105c\u0105 z jego kraju mo\u017cna \u0142atwo pozyska\u0107 gdzie indziej.<\/p>\n
Ale dwa wzgl\u0119dy, wa\u017cniejsze ni\u017c ekonomia, przemawiaj\u0105 przeciwko temu. Po pierwsze, sprzedanie wasala Trumpowi oznacza\u0142oby uznanie jego wy\u017cszo\u015bci. Dla przyw\u00f3dcy ludzko\u015bci, za jakiego uwa\u017ca si\u0119 Xi, jest to raczej niemo\u017cliwe.<\/p>\n
Po drugie, znalezienie zast\u0119pstwa dla rosyjskich dostaw energii b\u0119dzie \u0142atwe tylko wtedy, gdy nie b\u0119dzie wojny globalnej. Atak na Tajwan, do kt\u00f3rego przygotowuj\u0105 si\u0119 Chiny, mo\u017ce oznacza\u0107 w\u0142a\u015bnie tak\u0105 wojn\u0119. Wtedy ropa i gaz z Rosji stan\u0105 si\u0119 niezast\u0105pione.<\/p>\n
Dlatego dla chi\u0144skiego w\u0142adcy i jego poplecznik\u00f3w sojusz z Rosj\u0105, kt\u00f3rej nie lubi\u0105, i jej przyw\u00f3dc\u0105, kt\u00f3rego nie szanuj\u0105, jest wa\u017cny i drogi. I nie porzuc\u0105 go dla handlu z Europ\u0105 i Ameryk\u0105.<\/p>\n
***<\/p>\n
Interesy obu w\u0142adc\u00f3w tak dobrze si\u0119 uzupe\u0142niaj\u0105, \u017ce nie spos\u00f3b ich rozdzieli\u0107. Przynajmniej do czasu, a\u017c \u015bwiat si\u0119 zmieni.<\/p>\n
Rozumiem, \u017ce brzmi to bardziej jak fabu\u0142a serialu fantasy ni\u017c typowa analiza polityczna. Ale c\u00f3\u017c poradzi\u0107? Logika globalnych konflikt\u00f3w w XXI wieku coraz bardziej przypomina „Gr\u0119 o tron”. <\/p>\n
Artyku\u0142 powsta\u0142 na podstawie t\u0142umaczenia tekstu z serwisu The Moscow Times. Jego autorem jest Sergiej Szelin. TUTAJ<\/a> mo\u017cecie wesprze\u0107 najstarszy niezale\u017cny portal medialny w Rosji.<\/p>\n