{"id":668404,"date":"2026-09-05T04:11:36","date_gmt":"2026-09-05T04:11:36","guid":{"rendered":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/668404\/"},"modified":"2026-09-05T04:11:36","modified_gmt":"2026-09-05T04:11:36","slug":"uwodzenie-jako-instrukcja-obslugi-wladzy","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/668404\/","title":{"rendered":"Uwodzenie jako instrukcja obs\u0142ugi w\u0142adzy"},"content":{"rendered":"

\u201eSzko\u0142a uwodzenia\u201d wg scen. i w re\u017c. Magdy Szpecht w Komunie Warszawa. Pisze Wies\u0142aw Kowalski.<\/p>\n


\n \"\" <\/a><\/p>\n

fot. mat. teatru<\/p>\n

Magda Szpecht coraz wyra\u017aniej interesuje si\u0119 tym, co dzieje si\u0119 na styku prywatno\u015bci i polityki. Jej teatr wyrasta z rzeczywisto\u015bci, ale nie pr\u00f3buje jej po prostu referowa\u0107. Raczej rozk\u0142ada j\u0105 na cz\u0119\u015bci, sprawdza dzia\u0142anie jej mechanizm\u00f3w i szuka dla nich scenicznego odpowiednika. W \u201eB\u0119dzie trzeba, to p\u00f3jd\u0119 na wojn\u0119\u201d wojna by\u0142a do\u015bwiadczeniem konkretnej kobiety, jej cia\u0142a, j\u0119zyka i codzienno\u015bci. W \u201eWraca\u0107 wci\u0105\u017c do domu\u201d re\u017cyserka szuka\u0142a wyobra\u017cenia \u015bwiata, kt\u00f3ry po katastrofie potrafi urz\u0105dzi\u0107 si\u0119 inaczej. \u201eSzko\u0142a uwodzenia\u201d jest mo\u017ce najbardziej bezpo\u015brednim spotkaniem tych dw\u00f3ch zainteresowa\u0144: z jednej strony mamy bardzo osobist\u0105 sfer\u0119 relacji mi\u0119dzy kobiet\u0105 a m\u0119\u017cczyzn\u0105, z drugiej \u2014 mechanizmy dominacji, propagandy i politycznej w\u0142adzy.<\/p>\n

Punkt wyj\u015bcia jest niemal groteskowy. Do Warszawy przyje\u017cd\u017ca rosyjski guru podrywu, kt\u00f3ry prowadzi szkolenie dla m\u0119\u017cczyzn chc\u0105cych nauczy\u0107 si\u0119 zdobywa\u0107 kobiety. Jeden z uczestnik\u00f3w okazuje si\u0119 amatorem prowadz\u0105cym w\u0142asne \u015bledztwo. Wraz z nim wchodzimy w \u015brodowisko internetowych coach\u00f3w, influencer\u00f3w, inceli i samozwa\u0144czych ekspert\u00f3w od m\u0119sko\u015bci. Pocz\u0105tkowo mo\u017cna mie\u0107 wra\u017cenie, \u017ce ogl\u0105damy satyr\u0119 na szczeg\u00f3lny rodzaj internetowego idiotyzmu. Szybko jednak okazuje si\u0119, \u017ce stawka jest znacznie wi\u0119ksza.<\/p>\n

Szpecht interesuje bowiem nie tyle sam fenomen \u201eguru podrywu\u201d, ile logika, kt\u00f3ra pozwala mu dzia\u0142a\u0107. Je\u015bli drugiego cz\u0142owieka mo\u017cna potraktowa\u0107 jak zadanie do rozwi\u0105zania, je\u015bli uczucie daje si\u0119 sprowadzi\u0107 do zestawu technik, a relacj\u0119 do bilansu zysk\u00f3w i strat, to bardzo \u0142atwo przej\u015b\u0107 od uwodzenia do sprawowania kontroli. W tym sensie \u201eSzko\u0142a uwodzenia\u201d okazuje si\u0119 spektaklem nie tylko o kobietach i m\u0119\u017cczyznach, lecz przede wszystkim o w\u0142adzy. O potrzebie jej zdobywania, utrzymywania i demonstrowania.<\/p>\n

I w\u0142a\u015bnie tutaj przedstawienie robi si\u0119 naprawd\u0119 ciekawe. Szpecht nie poprzestaje na pokazaniu absurdalno\u015bci toksycznej m\u0119sko\u015bci. Pr\u00f3buje sprawdzi\u0107, co \u0142\u0105czy jej internetowe, pozornie groteskowe odmiany z du\u017co powa\u017cniejszymi formami politycznej przemocy. Prywatna relacja staje si\u0119 miniatur\u0105 systemu, w kt\u00f3rym drugi cz\u0142owiek nie jest partnerem, lecz obiektem dzia\u0142ania. To nie jest szczeg\u00f3lnie subtelna analogia, ale przedstawienie nie potrzebuje subtelno\u015bci za wszelk\u0105 cen\u0119. Jego si\u0142\u0105 jest raczej konsekwencja, z jak\u0105 przeprowadza t\u0119 my\u015bl przez kolejne teatralne sytuacje.<\/p>\n

Najwi\u0119ksz\u0105 zalet\u0105 \u201eSzko\u0142y uwodzenia\u201d jest przy tym forma. Szpecht znalaz\u0142a spos\u00f3b, \u017ceby temat, kt\u00f3ry bardzo \u0142atwo m\u00f3g\u0142by zamieni\u0107 si\u0119 w publicystyczny wyk\u0142ad, uczyni\u0107 materi\u0105 teatru. Mamy tu dokument, fikcj\u0119, performans, filmow\u0105 narracj\u0119, elementy komediowe, choreografi\u0119, muzyk\u0119, songi i wideo. Wszystko nieustannie zmienia swoj\u0105 funkcj\u0119. Raz scena przypomina szkolenie, za chwil\u0119 plan filmowy, innym razem koncert albo rodzaj eksperymentu spo\u0142ecznego.<\/p>\n

Ta zmienno\u015b\u0107 nie jest ozdobnikiem. Odpowiada \u015bwiatu, o kt\u00f3rym spektakl opowiada \u2014 \u015bwiatu, w kt\u00f3rym rzeczywisto\u015b\u0107 miesza si\u0119 z autokreacj\u0105, transmisj\u0105 internetow\u0105, reklam\u0105 i spektaklem. Cz\u0142owiek funkcjonuj\u0105cy w sieci bez przerwy co\u015b odgrywa, co\u015b sprzedaje i co\u015b komu\u015b udowadnia. Szpecht przenosi t\u0119 zasad\u0119 na scen\u0119, dzi\u0119ki czemu widz nie tylko s\u0142ucha opowie\u015bci o manipulacji, ale sam zostaje wci\u0105gni\u0119ty w jej mechanizm.<\/p>\n

Bardzo dobrze dzia\u0142a tak\u017ce obecno\u015b\u0107 publiczno\u015bci. Nie jeste\u015bmy tu bezpiecznie oddzielonymi od sceny obserwatorami. Zostajemy potraktowani jako potencjalni uczestnicy szkolenia. Ta sytuacja ma w sobie co\u015b zabawnego, ale pod powierzchni\u0105 \u017cartu pojawia si\u0119 lekki dyskomfort. Bo skoro dajemy si\u0119 prowadzi\u0107 regu\u0142om zaproponowanej gry, to gdzie w\u0142a\u015bciwie przebiega granica mi\u0119dzy teatraln\u0105 zabaw\u0105 a zgod\u0105 na cudze zasady?<\/p>\n

Szpecht umie t\u0119 granic\u0119 przesuwa\u0107 bez nachalnego podkre\u015blania, \u017ce w\u0142a\u015bnie co\u015b wa\u017cnego si\u0119 wydarzy\u0142o. W tym sensie \u201eSzko\u0142a uwodzenia\u201d jest przedstawieniem inteligentnym: zamiast nieustannie dopowiada\u0107 w\u0142asne tezy, buduje sytuacje, w kt\u00f3rych widz mo\u017ce sam zobaczy\u0107 dzia\u0142anie okre\u015blonego mechanizmu.<\/p>\n

Du\u017ca w tym zas\u0142uga aktor\u00f3w. Lena Schimscheiner i Jan Sobolewski bardzo dobrze odnajduj\u0105 si\u0119 w konwencji, kt\u00f3ra wymaga nieustannego przechodzenia mi\u0119dzy postaci\u0105, performowaniem i komentowaniem tego, co w\u0142a\u015bnie si\u0119 dzieje. Nie pr\u00f3buj\u0105 psychologizowa\u0107 materia\u0142u tam, gdzie psychologia by\u0142aby pu\u0142apk\u0105. Potrafi\u0105 by\u0107 groteskowi, bez popadania w fars\u0119, i serio, bez niepotrzebnego patosu. Ich gra jest podporz\u0105dkowana rytmowi ca\u0142ego przedstawienia, ale nie oznacza to utraty aktorskiej indywidualno\u015bci.<\/p>\n

Szczeg\u00f3lnie interesuj\u0105ce jest to, \u017ce oboje musz\u0105 w\u0142a\u015bciwie przez ca\u0142y czas zmienia\u0107 tryb obecno\u015bci. Raz s\u0105 bohaterami opowie\u015bci, za chwil\u0119 jej prowadz\u0105cymi, innym razem uczestnikami performansu. Ta p\u0142ynno\u015b\u0107 dobrze wsp\u00f3\u0142gra z tematem przedstawienia: skoro to\u017csamo\u015b\u0107 w \u015bwiecie internetowym jest czym\u015b, co mo\u017cna dowolnie konstruowa\u0107 i przestawia\u0107, aktor r\u00f3wnie\u017c nie mo\u017ce na d\u0142ugo osi\u0105\u015b\u0107 w jednej roli.<\/p>\n

Wa\u017cn\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 tej konstrukcji jest muzyka Krzysztofa Kaliskiego. Nie stanowi jedynie t\u0142a dla dzia\u0142a\u0144 scenicznych, lecz wsp\u00f3\u0142tworzy ich rytm i temperatur\u0119. Podobnie choreografia Katarzyny Szugajew nie pe\u0142ni funkcji ilustracyjnej. Cia\u0142o zostaje tu potraktowane jako kolejny j\u0119zyk, kt\u00f3rym mo\u017cna opowiada\u0107 o atrakcyjno\u015bci, dominacji, podporz\u0105dkowaniu czy autoprezentacji. Wideo Micha\u0142a Rogulskiego z kolei pozwala przedstawieniu wej\u015b\u0107 w logik\u0119 obrazu ekranowego, a scenografia, kostiumy i \u015bwiat\u0142o Janka Simona pomagaj\u0105 stworzy\u0107 przestrze\u0144, w kt\u00f3rej granica mi\u0119dzy szkoleniem, show i politycznym widowiskiem jest p\u0142ynna.<\/p>\n

To wszystko sk\u0142ada si\u0119 na przedstawienie bardzo wsp\u00f3\u0142czesne, ale nie dlatego, \u017ce u\u017cywa internetu jako dekoracji. Jego wsp\u00f3\u0142czesno\u015b\u0107 polega na czym\u015b g\u0142\u0119bszym: na rozpoznaniu, \u017ce dzisiaj w\u0142adza coraz cz\u0119\u015bciej dzia\u0142a poprzez atrakcyjno\u015b\u0107. Nie zawsze przychodzi z rozkazem. Czasem przychodzi jako porada, coaching, obietnica sukcesu, instrukcja budowania pewno\u015bci siebie. Najpierw m\u00f3wi: \u201epoka\u017c\u0119 ci, jak wygra\u0107\u201d, a dopiero p\u00f3\u017aniej okazuje si\u0119, \u017ce kto\u015b wcze\u015bniej ustali\u0142 regu\u0142y gry.<\/p>\n

W tym sensie \u201eSzko\u0142a uwodzenia\u201d dobrze wpisuje si\u0119 w dotychczasow\u0105 drog\u0119 Szpecht. W \u201eB\u0119dzie trzeba, to p\u00f3jd\u0119 na wojn\u0119\u201d dokumentalny materia\u0142 zostawa\u0142 przepuszczony przez bardzo osobist\u0105 obecno\u015b\u0107 performerki. W \u201eWraca\u0107 wci\u0105\u017c do domu\u201d re\u017cyserka budowa\u0142a natomiast rozleg\u0142y, niemal utopijny \u015bwiat, w kt\u00f3rym mo\u017cna by\u0142o wyobrazi\u0107 sobie inne zasady wsp\u00f3lnoty. Teraz bierze rzeczywisto\u015b\u0107 znacznie bli\u017csz\u0105 codziennemu do\u015bwiadczeniu: j\u0119zyk podrywu, internetowe poradniki, m\u0119skie kompleksy i pragnienie bycia kim\u015b bardziej atrakcyjnym, silniejszym, skuteczniejszym.<\/p>\n

I w\u0142a\u015bnie dlatego \u201eSzko\u0142a uwodzenia\u201d wydaje mi si\u0119 jedn\u0105 z najlepszych realizacji Szpecht. Nie dlatego, \u017ce m\u00f3wi co\u015b, czego wcze\u015bniej nie wiedzieli\u015bmy o patriarchacie czy rosyjskiej propagandzie. Jej si\u0142a le\u017cy gdzie indziej. Re\u017cyserka znalaz\u0142a dla tego materia\u0142u form\u0119, kt\u00f3ra nie jest dodatkiem do tematu, lecz jego przed\u0142u\u017ceniem. Mo\u017cna powiedzie\u0107, \u017ce sama konstrukcja spektaklu dzia\u0142a troch\u0119 jak internetowy algorytm: podsuwa kolejne obrazy, zmienia perspektyw\u0119, podkr\u0119ca emocje, prowadzi widza w miejsce, kt\u00f3rego na pocz\u0105tku si\u0119 nie spodziewa\u0142.<\/p>\n

A przy tym przedstawienie nie traci przyjemno\u015bci ogl\u0105dania. Jest w nim energia, poczucie humoru, rytm i teatralna pomys\u0142owo\u015b\u0107. Szpecht nie rezygnuje z polityczno\u015bci, ale te\u017c nie pozwala jej zdominowa\u0107 sceny.<\/p>\n

\u201eSzko\u0142a uwodzenia\u201d zaczyna si\u0119 od pytania, jak zdoby\u0107 czyje\u015b zainteresowanie. Ko\u0144czy si\u0119 znacznie powa\u017cniejszym pytaniem: po co w\u0142a\u015bciwie chcemy zdobywa\u0107 w\u0142adz\u0119 nad drugim cz\u0142owiekiem? Odpowied\u017a nie jest pocieszaj\u0105ca. Tym bardziej warto j\u0105 us\u0142ysze\u0107 w\u0142a\u015bnie w teatrze, gdzie uwodzenie widza r\u00f3wnie\u017c jest cz\u0119\u015bci\u0105 gry. Szpecht tym razem nie tylko opowiada o uwodzeniu. Sama pokazuje, jak ono dzia\u0142a.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"\u201eSzko\u0142a uwodzenia\u201d wg scen. i w re\u017c. Magdy Szpecht w Komunie Warszawa. Pisze Wies\u0142aw Kowalski. fot. mat.…\n","protected":false},"author":2,"featured_media":668405,"comment_status":"","ping_status":"","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":"","_share_on_mastodon":"0"},"categories":[51605],"tags":[2434,8588,6588,17490,16331,51630,42,38,40,39,41,649,650,11541,51629,8815,51631,8767,51628,800,8816,435],"class_list":["post-668404","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","category-warszawa","tag-aktor","tag-aktorzy","tag-festiwal","tag-festiwale","tag-kariera","tag-kariery","tag-pl","tag-poland","tag-polish","tag-polska","tag-polski","tag-premiera","tag-premiery","tag-realizacja","tag-realizacje","tag-repertuar","tag-ruch-teatralny","tag-sztuka","tag-sztuki","tag-teatr","tag-teatry","tag-warszawa"],"share_on_mastodon":{"url":"https:\/\/pubeurope.com\/@pl\/117216482783213922","error":""},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/668404","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=668404"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/668404\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/668405"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=668404"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=668404"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=668404"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}