{"id":668492,"date":"2026-09-05T05:12:14","date_gmt":"2026-09-05T05:12:14","guid":{"rendered":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/668492\/"},"modified":"2026-09-05T05:12:14","modified_gmt":"2026-09-05T05:12:14","slug":"archiwum-wahan-czyli-polska-transformacja-poza-statystyka","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/668492\/","title":{"rendered":"\u201eArchiwum waha\u0144\u201d, czyli polska transformacja poza statystyk\u0105"},"content":{"rendered":"<p class=\"wp-block-paragraph\">Jakub Majmurek: Na wystawie Archiwum waha\u0144 widzimy dwa ekrany z dwoma nagraniami wideo: pierwsze pokazuje teleturniej nawi\u0105zuj\u0105cy do tematyki polskiej transformacji, drugie wiejski \u015bwiat, kt\u00f3ry stawa\u0142 si\u0119 coraz bardziej historyczn\u0105 rzeczywisto\u015bci\u0105 ju\u017c w realiach PRL. Co \u0142\u0105czy te dwie projekcje? Czy praca Weroniki Zalewskiej jest refleksj\u0105 na temat transformacji i polskiej prowincji?<\/p>\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Weronika Zalewska: Ma ona jeszcze trzeci\u0105 wa\u017cn\u0105 warstw\u0119: tekst. Obie prace wideo zestawione s\u0105 z umieszczonym w przestrzeni poetyckim tekstem napisanym przeze mnie. To on wprowadza osobisty kontekst: moje dzieci\u0119ce do\u015bwiadczenie ogl\u0105dania telewizji z dziadkami. Cz\u0119sto ogl\u0105dali\u015bmy programy na tematy polityczne, st\u0105d to wspomnienie \u0142\u0105czy si\u0119 z tematyk\u0105 transformacji i zwi\u0105zanego z ni\u0105 rozchodzenia si\u0119 rzeczywisto\u015bci \u015bwiata mojego i moich dziadk\u00f3w.<\/p>\n<p class=\"wp-block-paragraph\">W jaki spos\u00f3b transformacja \u0142\u0105czy si\u0119 z twoj\u0105 relacj\u0105 z dziadkami?<\/p>\n<p class=\"wp-block-paragraph\">WZ: Jako dziecko czu\u0142am, \u017ce babcia i dziadek popychali nas ku temu, co \u201ezachodnie\u201d i \u201enowoczesne\u201d, zach\u0119cali np. do nauki angielskiego, cho\u0107 sami nigdy nie mieli si\u0119 go szansy nauczy\u0107. Byli dumni, \u017ce ich wnuki potrafi\u0105 odczytywa\u0107 globalne kody kulturowe obecne w telewizji, a jednocze\u015bnie sami wobec ekspansji kolorowej, r\u00f3\u017cnorodnej, globalnej popkultury przyjmowali do\u015b\u0107 wycofan\u0105 postaw\u0119. Tak jakby si\u0119 obawiali, \u017ce ich do\u015bwiadczenie nie b\u0119dzie nikomu przydatne w kszta\u0142tuj\u0105cej si\u0119 w\u0142a\u015bnie nowej polskiej rzeczywisto\u015bci.<\/p>\n<p>            Czytaj tak\u017ce<br \/>\n            <a href=\"https:\/\/krytykapolityczna.pl\/kraj\/emerytury-dla-artystow-doplaty-i-praca\/\" class=\"article-page-read-also-title\" aria-label=\"Przejd\u017a do artyku\u0142u Dajcie artystom prac\u0119 zamiast dop\u0142aca\u0107 do emerytur\" rel=\"nofollow noopener\" target=\"_blank\">Dajcie artystom prac\u0119 zamiast dop\u0142aca\u0107 do emerytur<\/a><br \/>\n            Artur Troost<\/p>\n<p class=\"wp-block-paragraph\">My\u015bl\u0119, \u017ce w wielu rodzinach prze\u017cywaj\u0105cych transformacj\u0119 dzia\u0142a\u0142y podobne mechanizmy, uruchamiaj\u0105c te\u017c podobne kompleksy klasowe. Zreszt\u0105, ten proces widoczny by\u0142 ju\u017c w PRL, gdzie wie\u015b i wiejsko\u015b\u0107 tak\u017ce cz\u0119sto przedstawiane by\u0142y jako co\u015b, z czego trzeba wyrosn\u0105\u0107 przez edukacj\u0119 i awans spo\u0142eczny.<\/p>\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Dlatego w\u0142a\u015bnie w drugim wideo interesuje mnie codzienne wiejskie do\u015bwiadczenie, tworzona w nim i przekazywana w rodzinie wiedza, kt\u00f3ra z punktu widzenia wiedzy oficjalnej mo\u017ce wydawa\u0107 si\u0119 nie\u017cyciowa, anachroniczna czy po prostu b\u0142\u0119dna. Zestawienie tych dw\u00f3ch porz\u0105dk\u00f3w do\u015bwiadczenia pozwala zada\u0107 pytania o problem monopolizacji historii i o to, w jaki spos\u00f3b mo\u017cemy opowiada\u0107 o sobie.<\/p>\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ada Piekarska: Dla mnie jako kuratorki kluczowym problemem, jaki ukazuje praca Weroniki, jest to, kto ma prawo definiowa\u0107, czym s\u0105 post\u0119p, nowoczesno\u015b\u0107 i kompetencja. Inaczej m\u00f3wi\u0105c, na wystawie zastanawiamy si\u0119 nad r\u00f3\u017cnymi sposobami wytwarzania wiedzy.<\/p>\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Jak rozumiem ten pierwszy spos\u00f3b \u2013 oficjalny, ekspercki, zakorzeniony w transformacyjnej ideologii \u2013 reprezentuje teleturniej?<\/p>\n<p class=\"wp-block-paragraph\">AP: Tak, wideo zosta\u0142o nawet zrealizowane w prawdziwym studiu telewizyjnym. Teleturniej staje si\u0119 tu modelem pewnego sposobu zarz\u0105dzania spo\u0142ecze\u0144stwem. Pytania, na jakie odpowiadaj\u0105 uczestnicy \u2013 dotycz\u0105ce centr\u00f3w handlowych czy zwi\u0105zk\u00f3w zawodowych \u2013 odsy\u0142aj\u0105 do neoliberalnej ideologii polskiej transformacji, ale te\u017c do tego, jak wyobra\u017cali\u015bmy sobie miejsce Polski buduj\u0105cej nowy ustr\u00f3j spo\u0142eczny i polityczny w nowym, kapitalistycznym porz\u0105dku globalnym.<\/p>\n<p class=\"wp-block-paragraph\">R\u00f3wnie istotna jak tre\u015b\u0107 pyta\u0144 jest sama forma teleturnieju: konkursu, gdzie uczestnicy maj\u0105 zamkni\u0119ty zestaw odpowiedzi, nie maj\u0105 przestrzeni, \u017ceby zakwestionowa\u0107 samo pytanie albo zaproponowa\u0107 inn\u0105 perspektyw\u0119. S\u0105dy wynikaj\u0105ce z okre\u015blonej ideologii zostaj\u0105 w ten spos\u00f3b przedstawione jako neutralna, ekspercka wiedza. Podobnie funkcjonowa\u0142 j\u0119zyk polskiej transformacji: wiele decyzji politycznych i ekonomicznych komunikowano jako obiektywn\u0105 konieczno\u015b\u0107. Jako co\u015b, co nale\u017cy po prostu przyj\u0105\u0107 i wdro\u017cy\u0107, zamiast podda\u0107 spo\u0142ecznej dyskusji.<\/p>\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ale te\u017c praca chyba nie jest wy\u0142\u0105cznie krytyczna wobec telewizji ery transformacji, wyra\u017ca te\u017c nostalgi\u0119 za czasami wsp\u00f3lnego ogl\u0105dania telewizji.<\/p>\n<p class=\"wp-block-paragraph\">AP: To prawda. Nie chcia\u0142y\u015bmy budowa\u0107 krytycznego obrazu telewizji tamtego czasu. Ona oczywi\u015bcie przenosi\u0142a okre\u015blone ideologie i wyobra\u017cenia o tym, czym jest sukces, nowoczesno\u015b\u0107 czy Zach\u00f3d, ale jednocze\u015bnie by\u0142a niezwykle wa\u017cnym do\u015bwiadczeniem kulturowym. Dawa\u0142a dost\u0119p do \u015bwiata, do popkultury, nowych j\u0119zyk\u00f3w i sposob\u00f3w \u017cycia, a przy tym tworzy\u0142a pewien wsp\u00f3lny repertuar odniesie\u0144. Jest wi\u0119c w tej pracy r\u00f3wnie\u017c nostalgia, ale mo\u017ce nie tyle za sam\u0105 telewizj\u0105, ile za wsp\u00f3lnotowym charakterem jej odbioru i sytuacj\u0105, w kt\u00f3rej ogl\u0105dali\u015bmy podobne rzeczy i p\u00f3\u017aniej mogli\u015bmy si\u0119 do nich wsp\u00f3lnie odnosi\u0107.<\/p>\n<p class=\"wp-block-paragraph\">W teleturnieju pojawiaj\u0105 si\u0119 te\u017c postaci, jakie kojarzyliby\u015bmy z czasami transformacji: prowincjonalna bibliotekarka w \u015brednim wieku, anachroniczna inteligentka pragn\u0105ca przeznaczy\u0107 wygran\u0105 na zakup ksi\u0105\u017cek; m\u0142ody, dynamiczny przedsi\u0119biorca; pracownik przemys\u0142u upominaj\u0105cy si\u0119 o \u201eprzegranych transformacji\u201d. Te postaci maj\u0105 dzi\u015b ju\u017c tylko historyczny charakter?<\/p>\n<p class=\"wp-block-paragraph\">WZ: To na pewno s\u0105 typy ludzkie, kt\u00f3re pami\u0119tam z dzieci\u0144stwa, uczyli\u015bmy si\u0119 je rozpoznawa\u0107 nawet jako dzieci obserwuj\u0105ce w szkole rodzic\u00f3w naszych kole\u017canek i koleg\u00f3w. Wi\u0119c na pewno postaci w teleturnieju odsy\u0142aj\u0105 do czas\u00f3w transformacji i tego, jak ona definiowa\u0142a wzorce sukcesu i pora\u017cki.<\/p>\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Zwr\u00f3\u0107 uwag\u0119, \u017ce postaci zosta\u0142y ustawione w p\u00f3\u0142kolu, w formie, kt\u00f3ra mog\u0142aby sugerowa\u0107 demokratyczn\u0105 debat\u0119. Ale zanim dochodzi do debaty, jej poszczeg\u00f3lni uczestnicy zostaj\u0105 zdefiniowani przez swoje role spo\u0142eczne, w efekcie zamiast rozmowy otrzymujemy przepychank\u0119.<\/p>\n<p>            Czytaj tak\u017ce<br \/>\n            <a href=\"https:\/\/krytykapolityczna.pl\/kultura\/jak-dzis-wygladaja-dawne-pgr-y\/\" class=\"article-page-read-also-title\" aria-label=\"Przejd\u017a do artyku\u0142u Jak dzi\u015b wygl\u0105daj\u0105 dawne PGR-y? \u201eTrzeba by\u0142o przyjecha\u0107 20 lat wcze\u015bniej\u201d\" rel=\"nofollow noopener\" target=\"_blank\">Jak dzi\u015b wygl\u0105daj\u0105 dawne PGR-y? \u201eTrzeba by\u0142o przyjecha\u0107 20 lat wcze\u015bniej\u201d<\/a><br \/>\n            Xavier Woli\u0144ski rozmawia z Barbar\u0105 Szczepa\u0144sk\u0105 i Agnieszk\u0105 Obal<\/p>\n<p class=\"wp-block-paragraph\">AP: S\u0105dz\u0119, \u017ce te postaci jak najbardziej znajduj\u0105 swoje odpowiedniki wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie. Biznesmen z naszego teleturnieju m\u00f3g\u0142by by\u0107 uosobieniem wsp\u00f3\u0142czesnego kultu przedsi\u0119biorczo\u015bci, a pani bibliotekarka \u2013 dzia\u0142aczki wiecznie niedofinansowanego NGO-sa. Z kolei pracownik fizyczny, zaklasyfikowany jako \u201eprzegrany transformacji\u201d, by\u0142by kierowc\u0105 Ubera czy wykonawc\u0105 innego g\u0142\u0119boko sprekaryzowanego zawodu.<\/p>\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Wszystkie te postaci obrazuj\u0105 prywatyzacj\u0119 my\u015blenia o sukcesie i pora\u017cce, jaka dokona\u0142a si\u0119 w okresie transformacji. Dzi\u015b parametry tej prywatyzacji si\u0119 zmieni\u0142y. Wtedy obwiniali\u015bmy ludzi za to, \u017ce przez swoj\u0105 \u201eniezaradno\u015b\u0107\u201d, \u201eroszczeniowo\u015b\u0107\u201d czy brak przedsi\u0119biorczo\u015bci pozostaj\u0105 d\u0142ugotrwale bezrobotni \u2013 co wygodnie przesuwa\u0142o na dalszy plan temat strukturalnych przyczyn bezrobocia. Dzi\u015b w podobny spos\u00f3b m\u00f3wimy o osobach np. cierpi\u0105cych na <a href=\"https:\/\/krytykapolityczna.pl\/gospodarka\/wypalenie-zawodowe-kapitalizm-praca\/\" rel=\"nofollow noopener\" target=\"_blank\">wypalenie zawodowe<\/a>. Znacznie rzadziej pytamy natomiast o warunki pracy, prekaryzacj\u0119 czy kultur\u0119 nieustannej produktywno\u015bci. Zmieni\u0142 si\u0119 j\u0119zyk, ale pozosta\u0142o przekonanie, \u017ce zar\u00f3wno sukces, jak i pora\u017cka s\u0105 przede wszystkim prywatn\u0105 odpowiedzialno\u015bci\u0105 jednostki.<\/p>\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Pytania w teleturnieju odsy\u0142aj\u0105 raczej do rzeczywisto\u015bci lat zerowych, \u0142\u0105cznie z <a href=\"https:\/\/krytykapolityczna.pl\/swiat\/formowalo-nas-doswiadczenie-miedzynarodowej-bezsilnosci-rozmowa-o-wojnie-w-iraku\/\" rel=\"nofollow noopener\" target=\"_blank\">wojn\u0105 w Iraku<\/a> i fina\u0142em procesu akcesji Polski do Unii Europejskiej, a nie do lat 90., kt\u00f3re najcz\u0119\u015bciej przywo\u0142ywane s\u0105 w dyskusjach o polskiej transformacji. Czemu ten w\u0142a\u015bnie okres jest dla was wa\u017cny?<\/p>\n<p class=\"wp-block-paragraph\">WZ: Bo to jest moment, kt\u00f3ry osobi\u015bcie pami\u0119tam. Mia\u0142am wtedy sze\u015b\u0107, siedem, osiem lat i wtedy zacz\u0119\u0142y mi si\u0119 skleja\u0107 pierwsze pogl\u0105dy polityczne. Ca\u0142y czas doskonale pami\u0119tam, jaki przekaz polityczny obecny by\u0142 wtedy w telewizji, ta \u201epami\u0119\u0107 telewizyjna\u201d jest cz\u0119sto bardziej intensywna, ni\u017c pami\u0119\u0107 realnych wydarze\u0144, np. wspomnienia ze szko\u0142y.<\/p>\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Pami\u0119tam cho\u0107by ca\u0142\u0105 islamofobiczn\u0105 narracj\u0119, jaka uaktywni\u0142a si\u0119 w polskiej telewizji po 11 wrze\u015bnia, przekaz wzywaj\u0105cy do konieczno\u015bci obrony Europy przed terrorystycznymi atakami i islamskim zagro\u017ceniem. Sama si\u0119 wkr\u0119ci\u0142am w podobne tre\u015bci.<\/p>\n<p class=\"wp-block-paragraph\">AP: Ja mam podobn\u0105 perspektyw\u0119 pokoleniow\u0105, a wydarzenia z wczesnych lat zerowych to tak\u017ce moje pierwsze wspomnienia polityczne. Zw\u0142aszcza wej\u015bcie Polski do Unii Europejskiej by\u0142o dla mnie prze\u0142omowym wydarzeniem, bo wi\u0105za\u0142o si\u0119 z bardzo silnym poczuciem otwarcia, modernizacji i ostatecznego \u201edo\u0142\u0105czenia do Zachodu\u201d. Lata 90. by\u0142y czasem gwa\u0142townej zmiany, natomiast pocz\u0105tek XXI wieku to moment, kiedy transformacyjna opowie\u015b\u0107 zacz\u0119\u0142a si\u0119 stabilizowa\u0107 i przedstawia\u0107 jako co\u015b oczywistego, zako\u0144czonego sukcesem.<\/p>\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Jaki spos\u00f3b produkcji wiedzy drugie wideo przeciwstawia transformacyjnej ideologii teleturnieju ?<\/p>\n<p class=\"wp-block-paragraph\">AP: Drugie wideo ma form\u0119 nielinearnej opowie\u015bci z\u0142o\u017conej z gest\u00f3w i obraz\u00f3w odsy\u0142aj\u0105cych do jednostkowego do\u015bwiadczenia, kt\u00f3re jest afektywne, nie zawsze mo\u017cliwe do prze\u0142o\u017cenia na j\u0119zyk eksperckiej wiedzy.<\/p>\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Nie powiedzia\u0142bym jednak, \u017ce chodzi tu o proste przeciwstawienie dw\u00f3ch sposob\u00f3w poznania. Praca nie jest g\u0142osem przeciw ekspercko\u015bci czy intelektualnym formom wiedzy, ale za dopuszczeniem do g\u0142osu r\u00f3\u017cnych sposob\u00f3w jej wytwarzania. Wyrastaj\u0105ca z osobistego do\u015bwiadczenia anegdota mojej babci nie powie mi mo\u017ce nic o danych makroekonomicznych, ale dane makroekonomiczne nie powiedz\u0105 mi, jak transformacja zosta\u0142a prze\u017cyta przez takich ludzi, jak moja babcia \u2013 jakie wi\u0105za\u0142y si\u0119 z ni\u0105 emocje, poczucie straty, awansu czy niepewno\u015bci.<\/p>\n<p class=\"wp-block-paragraph\">A to wa\u017cne, bo transformacja by\u0142a nie tylko przemian\u0105 gospodarcz\u0105, spo\u0142eczn\u0105 i polityczn\u0105, ale tak\u017ce epistemiczn\u0105, to znaczy zmian\u0105 sposobu opisywania \u015bwiata. Po 1989 roku upowszechni\u0142 si\u0119 j\u0119zyk, kt\u00f3ry zak\u0142ada\u0142, \u017ce istnieje jeden, w\u0142a\u015bciwy scenariusz przysz\u0142o\u015bci, a zadaniem spo\u0142ecze\u0144stwa jest si\u0119 do niego dostosowa\u0107.<\/p>\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Obrazy w tym drugim wideo pochodz\u0105 z materia\u0142\u00f3w Wytw\u00f3rni Film\u00f3w O\u015bwiatowych. Sk\u0105d pomys\u0142, by si\u0119gn\u0105\u0107 po takie \u017ar\u00f3d\u0142o?<\/p>\n<p class=\"wp-block-paragraph\">WZ: Z WFO wsp\u00f3\u0142pracowa\u0142am ju\u017c przy poprzednim projekcie i mia\u0142am bardzo dobre do\u015bwiadczenia. Maj\u0105 \u015bwietny zesp\u00f3\u0142, bardzo otwarty na wsp\u00f3\u0142prac\u0119 z artystami wizualnymi.<\/p>\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Archiwum WFO jest niezwykle ciekawe, bo wytw\u00f3rnia mia\u0142a za zadanie tworzy\u0107 filmy o\u015bwiatowe czy naukowe, kt\u00f3re cz\u0119sto zyskiwa\u0142y pewien sznyt etnograficzny czy nawet form\u0119 zbli\u017con\u0105 do filmowego eksperymentu. Ja np. pokazuj\u0119 w swojej pracy fragmenty filmu prezentuj\u0105cego ludow\u0105 wytw\u00f3rczo\u015b\u0107 drewnianych figurek, w kt\u00f3rym obok dokumentalnej rejestracji mamy animacj\u0119 poklatkow\u0105 \u201eo\u017cywiaj\u0105c\u0105\u201d diabelskie, drewniane figurki. Wszystko to pozwala mi wydoby\u0107 w monta\u017cu poetycki, \u201ewi\u0119cej ni\u017c ludzki\u201d charakter obraz\u00f3w z archiw\u00f3w WFO.<\/p>\n<p>            Czytaj tak\u017ce<br \/>\n            <a href=\"https:\/\/krytykapolityczna.pl\/kultura\/antyszczepionkowcy-i-sztuka-nowoczesna-bugonia-jorgosa-lantimosa\/\" class=\"article-page-read-also-title\" aria-label=\"Przejd\u017a do artyku\u0142u Dlaczego antyszczepionkowcy nie tworz\u0105 sztuki nowoczesnej\" rel=\"nofollow noopener\" target=\"_blank\">Dlaczego antyszczepionkowcy nie tworz\u0105 sztuki nowoczesnej<\/a><br \/>\n            Jakub Wencel<\/p>\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Jakie s\u0105 dla was wsp\u00f3\u0142czesne, polityczne stawki powrotu do epoki transformacji?<\/p>\n<p class=\"wp-block-paragraph\">WZ: My\u015bl\u0119, \u017ce jak najbardziej aktualny jest ten w\u0105tek zwi\u0105zany z 11 wrze\u015bnia i wojn\u0105 w Iraku. Mam wra\u017cenie, \u017ce w Polsce bardzo silnie zinternalizowali\u015bmy spos\u00f3b przedstawiania Bliskiego Wschodu i islamu jako \u017ar\u00f3d\u0142a niebezpiecze\u0144stwa czy przekonanie o braku alternatywy wobec naszego sojuszu z USA. Dzi\u015b przenosi si\u0119 to na nasze postawy wobec tego, co Izrael robi w Palestynie, a Stany Zjednoczone \u2013 wsp\u00f3lnie z Izraelem \u2013 w Iranie.<\/p>\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Praca odsy\u0142a do momentu, gdy chcieli\u015bmy do\u0142\u0105czy\u0107 do zachodniego \u015bwiata, widz\u0105c w nim tak\u017ce pewien prawny i etyczny porz\u0105dek. Dzi\u015b cho\u0107by w Palestynie widzimy, jak te porz\u0105dki si\u0119 kompromituj\u0105, co nakazuje zada\u0107 pytanie o to, czy aby od pocz\u0105tku nie by\u0142y g\u0142\u0119boko urasowione, znacznie mniej uniwersalistyczne, ni\u017c nam si\u0119 wydawa\u0142o.<\/p>\n<p class=\"wp-block-paragraph\">AP: Dla mnie transformacja jako pewne imaginarium nie jest zamkni\u0119tym projektem, dlatego zupe\u0142nie nie traktuj\u0119 pracy Weroniki jako sentymentalnej wyprawy w przesz\u0142o\u015b\u0107. Ona wykonuje prac\u0119 na transformacyjnym archiwum \u2013 a archiwum jest zawsze maszyn\u0105 do pami\u0119tania, ale jednocze\u015bnie do zapominania \u2013 po to, by przyjrze\u0107 si\u0119 temu, jakie do\u015bwiadczenia zosta\u0142y w\u0142\u0105czone do dominuj\u0105cej opowie\u015bci o transformacji, a jakie przez lata pozostawa\u0142y na jej marginesach.<\/p>\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Wa\u017cnym tematem tej pracy jest czas, a to by\u0142a kluczowa kategoria w transformacyjnym dyskursie. Jeden z jego podstawowych podzia\u0142\u00f3w przebiega\u0142 mi\u0119dzy tymi, kt\u00f3rzy tkwi\u0105 w negatywnie warto\u015bciowanej komunistycznej przesz\u0142o\u015bci a tymi, kt\u00f3rzy do\u0142\u0105czyli ju\u017c do nowej, rynkowej i zachodniej przysz\u0142o\u015bci. Negatywna waloryzacja przesz\u0142o\u015bci przed 1989 rokiem wp\u0142ywa\u0142a na to, \u017ce wszystko, co si\u0119 z ni\u0105 kojarzy\u0142o \u2013 a wi\u0119c te\u017c wi\u0119kszo\u015b\u0107 wsp\u00f3lnotowych, solidarystycznych instytucji \u2013 by\u0142o automatycznie stygmatyzowane.<\/p>\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Dla mnie bardzo polityczn\u0105 kategori\u0105 jest te\u017c tytu\u0142owe zawahanie, na kt\u00f3re nie pozwala uczestnikom formu\u0142a teleturnieju. Brak przestrzeni na namys\u0142 mi\u0119dzy bod\u017acem a reakcj\u0105 jest spo\u0142ecznie niebezpieczny, bo spo\u0142ecze\u0144stwem, kt\u00f3re nie ma si\u0119 czasu zawaha\u0107, bardzo \u0142atwo jest zarz\u0105dza\u0107 za pomoc\u0105 l\u0119ku, strachu i gniewu. Dzisiaj, kiedy polityczna dyskusja coraz cz\u0119\u015bciej organizowana jest wok\u00f3\u0142 kolejnych kryzys\u00f3w, a jednym z jej wa\u017cnych poj\u0119\u0107 staje si\u0119 \u201e<a href=\"https:\/\/krytykapolityczna.pl\/temat\/odpornosc\/\" rel=\"nofollow noopener\" target=\"_blank\">odporno\u015b\u0107<\/a>\u201d, wa\u017cne jest, by spo\u0142ecze\u0144stwo mia\u0142o przestrze\u0144 do namys\u0142u i mog\u0142o zapyta\u0107, jak\u0105 w\u0142a\u015bciwie odporno\u015b\u0107 chcemy budowa\u0107, wobec czego i na czyj koszt.<\/p>\n<p class=\"wp-block-paragraph\">*<\/p>\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><a href=\"https:\/\/galeriabielska.pl\/archiwum-wahan-polska-premiera-pawilonu-polskiego-z-malta-biennale-2026\/\" rel=\"nofollow noopener\" target=\"_blank\">Wystaw\u0119 \u201eArchiwum waha\u0144\u201d<\/a> mo\u017cna ogl\u0105da\u0107 do 25 pa\u017adziernika 2026 w Galerii Bielskiej BWA. Ekspozycja zosta\u0142a po raz pierwszy zaprezentowana na Malta Biennale 2026 w Pawilonie Polskim organizowanym przez Instytut Adama Mickiewicza we wsp\u00f3\u0142pracy z galeri\u0105, Ambasad\u0105 Rzeczypospolitej Polskiej w Valletcie oraz Miastem Bielsko-Bia\u0142a \u2013 Polsk\u0105 Stolic\u0105 Kultury 2026.<\/p>\n<p class=\"wp-block-paragraph\">**<\/p>\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Weronika Zalewska\u00a0\u2013 artystka, badaczka i\u00a0poetka. Uko\u0144czy\u0142a Sztuk\u0119 Medi\u00f3w na\u00a0Akademii Sztuk Pi\u0119knych w\u00a0Warszawie oraz Autonomiczne Formowanie na\u00a0Kr\u00f3lewskiej Akademii Sztuk Pi\u0119knych w\u00a0Gandawie; studiowa\u0142a tak\u017ce art praxis na\u00a0Dutch Art Institute. Tworzy sztuk\u0119 wideo na\u00a0przeci\u0119ciu dokumentu i\u00a0fikcji spekulatywnej, pracuj\u0105c z\u00a0tematami m.in. transformacji spo\u0142eczno-ekonomicznych i\u00a0ich wp\u0142ywu na\u00a0wytwarzanie narracji czy relacji. Jej prace by\u0142y pokazywane m.in. w\u00a0Zach\u0119cie \u2013 Narodowej Galerii Sztuki, BWA Wroc\u0142aw, Galerii Bielskiej BWA czy na\u00a0Biennale Performansu w\u00a0Wilnie.<\/p>\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ada Piekarska \u2013 kuratorka i\u00a0autorka tekst\u00f3w o\u00a0sztuce. Obecnie kieruje zespo\u0142em programowym Galerii Bielskiej BWA w\u00a0Bielsku-Bia\u0142ej. Jej praktyka kuratorska koncentruje si\u0119 na\u00a0pozaartystycznych funkcjach sztuki wsp\u00f3\u0142czesnej, szczeg\u00f3lnie na\u00a0jej zwi\u0105zkach z\u00a0logik\u0105 w\u0142adzy oraz mo\u017cliwo\u015bciach przeformu\u0142owywania spo\u0142ecznych wyobra\u017ce\u0144. Jest kuratork\u0105 Biennale Malarstwa Bielska Jesie\u0144 \u2013 jednego z\u00a0najwa\u017cniejszych konkurs\u00f3w artystycznych w\u00a0Polsce. W\u00a02024\u00a0roku otrzyma\u0142a Nagrod\u0119 Krytyki Artystycznej im. Jerzego Stajudy.<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1024\" height=\"114\" src=\"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-content\/uploads\/2026\/09\/mkidn-czasopisma-1024x114.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-422852\"  \/><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Jakub Majmurek: Na wystawie Archiwum waha\u0144 widzimy dwa ekrany z dwoma nagraniami wideo: pierwsze pokazuje teleturniej nawi\u0105zuj\u0105cy do&hellip;\n","protected":false},"author":2,"featured_media":668493,"comment_status":"","ping_status":"","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":"","_share_on_mastodon":"0"},"categories":[12],"tags":[42,38,40,39,41,3689,15435,129730],"class_list":["post-668492","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","category-polska","tag-pl","tag-poland","tag-polish","tag-polska","tag-polski","tag-prl","tag-transformacja","tag--sztuki-wizualne"],"share_on_mastodon":{"url":"https:\/\/pubeurope.com\/@pl\/117216723617531809","error":""},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/668492","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=668492"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/668492\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/668493"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=668492"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=668492"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=668492"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}