Dodaj w Google<\/a><\/p>\nNad Wis\u0142\u0105 szczeg\u00f3lnie alarmuj\u0105cy okaza\u0142 si\u0119 fakt, \u017ce co pi\u0105ty polski student wykazuje umiej\u0119tno\u015bci czytania i pisania nie wy\u017csze od tych, kt\u00f3rych oczekuje si\u0119 od 10-latka. W przypadku kompetencji matematycznych \u2014 a\u017c 15 proc. respondent\u00f3w (os\u00f3b poni\u017cej 35. roku \u017cycia, kt\u00f3re w momencie badania studiowa\u0142y) zatrzyma\u0142o si\u0119 na poziomie czwartej klasy szko\u0142y podstawowej. Czy to znak, \u017ce jeste\u015bmy \u015bwiadkami intelektualnej zapa\u015bci m\u0142odego pokolenia?<\/p>\n
Nie chodzi tylko o AI<\/p>\n
Alicja Pacewicz, dzia\u0142aczka spo\u0142eczna i o\u015bwiatowa, wsp\u00f3\u0142za\u0142o\u017cycielka i ekspertka Centrum Edukacji Obywatelskiej i Fundacji „Szko\u0142a z Klas\u0105” oraz koordynatorka merytoryczna sieci „SOS dla Edukacji” m\u00f3wi, \u017ce „problem jest realny, a z wynikami bada\u0144 trudno dyskutowa\u0107”. Podkre\u015bla jednak, \u017ce jego \u017ar\u00f3de\u0142 nale\u017cy upatrywa\u0107 zar\u00f3wno po stronie szk\u00f3\u0142 i uczelni wy\u017cszych, jak i zmian kulturowo-spo\u0142ecznych, a temat pogarszaj\u0105cego si\u0119 stanu wiedzy student\u00f3w nie jest ca\u0142kowicie nowy. Wzbudza\u0142 dyskusje od lat. Po prostu d\u0142ugo nie by\u0142 szczeg\u00f3\u0142owo badany.<\/p>\n
\u2014 Warto zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119 na ostatni\u0105 edycj\u0119 Mi\u0119dzynarodowego Badania Umiej\u0119tno\u015bci Doros\u0142ych (PIAAC) w Polsce, kt\u00f3re wygl\u0105daj\u0105 wr\u0119cz dramatycznie. Zaliczyli\u015bmy spadek o 31 punkt\u00f3w w czytaniu i o 21 w matematyce mi\u0119dzy 2012 a 2023 r. Wygl\u0105da to niepokoj\u0105co, a r\u00f3wnocze\u015bnie rodzi w\u0105tpliwo\u015bci. Sam Instytut Bada\u0144 Edukacyjnych, kt\u00f3ry te badania przeprowadza\u0142, zastrzega, \u017ce wyniki mog\u0105 by\u0107 niedoszacowane ze wzgl\u0119du na „niskie zaanga\u017cowanie respondent\u00f3w”. Cz\u0119\u015b\u0107 os\u00f3b po prostu nie doko\u0144czy\u0142a zada\u0144 lub w og\u00f3le do nich nie podesz\u0142a, nie mia\u0142a ch\u0119ci ani motywacji, by na to po\u015bwi\u0119ci\u0107 czas \u2014 podkre\u015bla ekspertka, przypominaj\u0105c, \u017ce w innych badaniach przeprowadzonych w ramach Programu Mi\u0119dzynarodowej Oceny Umiej\u0119tno\u015bci Uczni\u00f3w (PISA), w latach 2012-2018 polscy 15-latkowie nale\u017celi do \u015bwiatowej czo\u0142\u00f3wki.<\/p>\n
\u2014 Ci sami ludzie poszli na studia i nagle ca\u0142kowicie przestali umie\u0107 czyta\u0107 ze zrozumieniem czy rozwi\u0105zywa\u0107 problemy matematyczne? To si\u0119 nie sk\u0142ada w logiczn\u0105 ca\u0142o\u015b\u0107, dlatego mam w\u0105tpliwo\u015bci co do tego, czy faktycznie a\u017c 20 proc. z nich prezentuje poziom szko\u0142y podstawowej \u2014 m\u00f3wi ekspertka, jednocze\u015bnie komplikuj\u0105c te rozwa\u017cania odnotowanymi du\u017cymi spadkami w uczniowskich osi\u0105gni\u0119ciach po pandemii. Wci\u0105\u017c jednak jeste\u015bmy jako kraj wysoko w rankingach, a te osoby, kt\u00f3re osi\u0105gn\u0119\u0142y s\u0142absze wyniki, dopiero id\u0105 na studia i ich badania PIAAC nie obj\u0119\u0142o. Co zatem wiemy na pewno?<\/p>\n
Z innego raportu, przygotowanego przez Higher Education Polic Institute, na kt\u00f3ry ju\u017c rok temu powo\u0142ywa\u0142 si\u0119 z kolei brytyjski dziennik „The Guardian”, wiadomo, \u017ce obecnie prawie 92 proc. student\u00f3w korzysta w jakiej\u015b formie z generatywnej sztucznej inteligencji, co stanowi wzrost w por\u00f3wnaniu z 66 proc. w roku poprzednim.<\/p>\n
\u2014 Nie jest ona problemem sama w sobie. To doskona\u0142e narz\u0119dzie, kt\u00f3re powinno by\u0107 m\u0105drze wykorzystywane w edukacji. Obserwujemy jednak zjawisko „zamra\u017cania” deficyt\u00f3w. Kiedy\u015b, gdy student czego\u015b nie rozumia\u0142, musia\u0142 si\u0119 z tym zmierzy\u0107, powt\u00f3rzy\u0107 to, czego nauczy\u0142 si\u0119 w liceum, poprosi\u0107 o pomoc prowadz\u0105cego zaj\u0119cia, wy\u0107wiczy\u0107 nowe umiej\u0119tno\u015bci. Dzi\u015b generatywna sztuczna inteligencja pozwala te braki ukry\u0107 \u2014 m\u00f3wi Alicja Pacewicz.<\/p>\n
Do tego musimy dorzuci\u0107 stale pog\u0142\u0119biaj\u0105ce si\u0119 problemy z utrzymaniem uwagi i koncentracji, kt\u00f3re pot\u0119guj\u0105 social media oraz godziny sp\u0119dzone przed ekranem telefonu. Tzw. screen time polskich nastolatk\u00f3w nie nale\u017cy do niskich. Z raportu „Nastolatki 3.0” NASK \u2014 Pa\u0144stwowego Instytutu badawczego wynika, \u017ce m\u0142odzie\u017c sp\u0119dza online \u015brednio 4 godziny i 59 minut dziennie w dni powszednie oraz 5 godzin i 16 minut w weekendy. Efekt?<\/p>\n
\u2014 Zanika potrzeba u\u017cywania kompetencji j\u0119zykowych czy matematycznych nabytych w szkole, bo w codziennym funkcjonowaniu, gdzie czyta si\u0119 g\u0142\u00f3wnie kr\u00f3tkie teksty, streszczenia, posty i SMS-y, nie s\u0105 one \u0107wiczone. Z niemal ka\u017cd\u0105 umiej\u0119tno\u015bci\u0105 jest tak, \u017ce gdy przestajemy jej u\u017cywa\u0107, po prostu zanika. Tam samo z czytaniem ze zrozumieniem czy matematycznym rozumowaniem \u2014 komentuje Alicja Pacewicz.<\/p>\n
Nauka „na pami\u0119\u0107” i „pod sprawdzian”<\/p>\n
Kiedy przyjrzymy si\u0119 danym o zdawalno\u015bci matur, kt\u00f3re od 2023 r. wynosz\u0105 ponad 80 proc., mo\u017cemy wnioskowa\u0107, \u017ce stan wiedzy wkraczaj\u0105cych w doros\u0142o\u015b\u0107 m\u0142odych jest dobry. Jednak tutaj pojawia si\u0119 pytanie: na ile mo\u017cemy tego typu liczby traktowa\u0107 jako miarodajne?<\/p>\n
\u2014 Moim zdaniem polska szko\u0142a sprawnie dzia\u0142a jako mechanizm przygotowuj\u0105cy do egzamin\u00f3w i rozwi\u0105zywania rutynowych, ustrukturyzowanych zada\u0144. Gorzej radzi sobie jednak z problemami niestandardowymi, wymagaj\u0105cymi przeniesienia umiej\u0119tno\u015bci z jednego przedmiotu na drugi oraz umiej\u0119tno\u015bciami przekrojowymi, takimi jak krytyczne korzystanie z informacji i kreatywne my\u015blenie, rozpoznawanie i rozwi\u0105zywanie problem\u00f3w, a tak\u017ce wsp\u00f3\u0142prac\u0105 i komunikacj\u0105, na przyk\u0142ad prezentowaniem swojego toku my\u015blenia, czy formu\u0142owaniem wniosk\u00f3w \u2014 t\u0142umaczy Pacewicz.<\/p>\n
Zasada „zaku\u0107, zda\u0107 i zapomnie\u0107” to raczej wyraz uczniowskiego pragmatyzmu, a nie jakiej\u015b wrodzonej niech\u0119ci polskich dzieci i nastolatk\u00f3w do nauki. Do tego sk\u0142ania z jednej strony ogrom wiadomo\u015bci do opanowania na wszystkich przedmiotach, a tak\u017ce spos\u00f3b weryfikacji wiedzy. Sprawdziany w du\u017cej mierze opieraj\u0105 si\u0119 na tzw. pami\u0119ci\u00f3wce, czyli wzorach, datach, formu\u0142kach, definicjach poj\u0119\u0107. Szko\u0142a cz\u0119\u015bciej wymaga rozwi\u0105zywania rutynowych zada\u0144 czy pisania wypracowa\u0144 „pod klucz”, zamiast krytycznego i logicznego my\u015blenia.<\/p>\n
\u2014 Uczymy si\u0119 bardzo szczeg\u00f3\u0142owych rzeczy, na przyk\u0142ad z chemii czy historii, kt\u00f3re w g\u0142owach nie \u0142\u0105cz\u0105 nam si\u0119 z niczym wa\u017cnym i ciekawym. Trudno wi\u0119c si\u0119 dziwi\u0107, \u017ce szybko zaczyna si\u0119 naturalny proces „wygaszania” wiedzy nieu\u017cytecznej \u017cyciowo \u2014 punktuje specjalistka i dodaje, \u017ce taki system nie buduje motywacji m\u0142odych ludzi do nauki.<\/p>\n
\u2014 W badaniach PISA najbardziej niepokoj\u0105ce dla mnie wyniki dotycz\u0105 motywacji. Je\u015bli tylko 26 proc. polskich 15-latk\u00f3w deklaruje, \u017ce lubi uczy\u0107 si\u0119 w szkole nowych rzeczy, to jest to fatalna wizyt\u00f3wka naszej szko\u0142y \u2014 najgorszy wynik w ca\u0142ej Unii Europejskiej. Polska szko\u0142a nie jest miejscem, w kt\u00f3rym rodzi si\u0119 ciekawo\u015b\u0107, motywacja do poznawania nowych rzeczy, stawiania pyta\u0144 i gdzie zdobywa si\u0119 uniwersaln\u0105, ponadprzedmiotow\u0105 umiej\u0119tno\u015b\u0107 uczenia si\u0119 i rozwoju. Wydaje nam si\u0119 czasem, \u017ce homo sapiens jest z natury istot\u0105 ucz\u0105c\u0105 si\u0119 i to wystarczy. Tymczasem w XXI w. nadmiaru informacji i niedostatku uwagi, kt\u00f3r\u0105 kradn\u0105 nam ekrany telefon\u00f3w i feedy medi\u00f3w spo\u0142eczno\u015bciowych, uczenie si\u0119 to wymagaj\u0105ca \u0107wiczenia i determinacji, konkretna i jednocze\u015bnie z\u0142o\u017cona kompetencja. Sk\u0142adaj\u0105 si\u0119 na ni\u0105 mi\u0119dzy innymi obserwowanie, co mi pomaga, a co przeszkadza si\u0119 uczy\u0107, rozpoznawanie w\u0142asnych trudno\u015bci, radzenie sobie z nimi i szukanie pomocy, zadawanie sobie pyta\u0144, czego jeszcze nie wiem i jak mog\u0119 si\u0119 tego dowiedzie\u0107, no i co z t\u0105 wiedz\u0105 mog\u0119 dalej zrobi\u0107 \u2014 m\u00f3wi nasza rozm\u00f3wczyni.<\/p>\n
Z wiekiem nie jest lepiej, co potwierdza to raport Instytutu Bada\u0144 Edukacyjnych (IBE) z 2025 r. zatytu\u0142owany „Uczenie si\u0119 doros\u0142ych w Polsce”. Dowiadujemy si\u0119 z niego, \u017ce zaledwie 21 proc. doros\u0142ych Polak\u00f3w w wieku 25-65 lat w ci\u0105gu roku poprzedzaj\u0105cego badanie wzi\u0119\u0142o udzia\u0142 w jakiejkolwiek zorganizowanej formie edukacji. To jeden z najni\u017cszych wynik\u00f3w w\u015br\u00f3d 13 kraj\u00f3w obj\u0119tych analiz\u0105. Stan czytelnictwa r\u00f3wnie\u017c podsuwa niezbyt optymistyczne refleksje.<\/p>\n
W 2025 r. ubieg\u0142ym roku 41 proc. os\u00f3b powy\u017cej 15. r. \u017c. si\u0119gn\u0119\u0142o po co najmniej jedn\u0105 ksi\u0105\u017ck\u0119. To wprawdzie nie jest z\u0142y wynik, ale bardziej niepokoi fakt, \u017ce czytelnictwo wyra\u017anie spada po zako\u0144czeniu nauki. Najwi\u0119cej czytaj\u0105 uczniowie w wieku 15-18 lat.<\/p>\n
Zdaniem Alicji Pacewicz pokutuje szkodliwe prze\u015bwiadczenie, \u017ce do nauki czego\u015b nowego trzeba mie\u0107 wrodzony talent. Polska szko\u0142a w oczach uczni\u00f3w nie jest miejscem, kt\u00f3re oferuje wiar\u0119 w mo\u017cliwo\u015b\u0107 rozwoju czy w to, \u017ce zdobywana na lekcjach wiedza jest u\u017cyteczna. Dodatkowo rzadko kiedy daje poczucie sprawczo\u015bci i wp\u0142ywu na to, czego i jak mo\u017cna si\u0119 uczy\u0107. Te problemy pr\u00f3buje adresowa\u0107 rz\u0105dowa, wchodz\u0105ca w \u017cycie 1 wrze\u015bnia 2026 r. reforma „Kompas Jutra”, w kt\u00f3rej Pacewicz pok\u0142ada nadziej\u0119, ale jednocze\u015bnie podkre\u015bla, \u017ce cykl inicjowanych zmian to dopiero pocz\u0105tek d\u0142u\u017cszego procesu.<\/p>\n
Uczelnia uczelni nier\u00f3wna<\/p>\n
Co dzieje si\u0119 po sko\u0144czeniu szko\u0142y \u015bredniej? Wska\u017anik skolaryzacji (czyli odsetek os\u00f3b ucz\u0105cych si\u0119 obliczany w stosunku do liczby ludno\u015bci) na kolejnym etapie edukacji utrzymuje si\u0119 w Polsce od lat na stosunkowo wysokim poziomie. Wed\u0142ug stanu z ko\u0144ca grudnia 2025 r. na uczelniach w Polsce kszta\u0142ci\u0142o si\u0119 prawie 1323 tys. os\u00f3b, czyli o niemal 43 tys. wi\u0119cej ni\u017c rok wcze\u015bniej.<\/p>\n
Nie bez znaczenia jest tu niski pr\u00f3g wej\u015bcia na uczelnie. Problemem nie jest jednak masowo\u015b\u0107 studiowania, lecz nier\u00f3wna jako\u015b\u0107 kszta\u0142cenia \u2014 zw\u0142aszcza na studiach niestacjonarnych \u2014 oraz zbyt wczesne zaw\u0119\u017canie specjalizacji na poszczeg\u00f3lnych kierunkach, z pomini\u0119ciem zaj\u0119\u0107 utrwalaj\u0105cych i pog\u0142\u0119biaj\u0105cych kompetencje uniwersalne, kt\u00f3re w zwi\u0105zku z tym zanikaj\u0105.<\/p>\n
\u2014 Wystarczy minimalnie zda\u0107 matur\u0119, op\u0142aci\u0107 czesne, wzi\u0105\u0107 udzia\u0142 w kilku zjazdach i zaliczy\u0107 zaj\u0119cia prowadzone zdalnie. Wszystko to odbywa si\u0119 r\u00f3wnocze\u015bnie z prac\u0105 zarobkow\u0105, do kt\u00f3rej, oczywi\u015bcie, m\u0142odych ludzi zmusza trudna sytuacja ekonomiczna. Gdy jednak okazuje si\u0119 gdy ponad 1\/3 polskich student\u00f3w kszta\u0142ci si\u0119 niestacjonarnie, pojawia si\u0119 problem. Przy braku bezpo\u015bredniego kontaktu z prowadz\u0105cymi, dyskusji seminaryjnych czy zaj\u0119\u0107 warsztatowych na \u017cywo, poziom kompetencji nie tylko nie ro\u015bnie, ale nawet powoli spada. Zamiast prawdziwego studiowania jest w\u0142\u0105czanie wyk\u0142adu „w tle”, po\u015bpieszne zaliczanie zada\u0144 i pisanie prac bez g\u0142\u0119bszej refleksji, cz\u0119sto z u\u017cyciem AI. Takie studia sta\u0142y si\u0119 po prostu produktem ukierunkowanym na wydanie dyplomu, co zreszt\u0105 cz\u0119sto pasuje obu stronom \u2014 i tym uczelniom, dla kt\u00f3rych to jest g\u0142\u00f3wne \u017ar\u00f3d\u0142o finansowe, no i niestety tak\u017ce studentom \u2014 zauwa\u017ca Pacewicz.<\/p>\n
Uczelnie prywatne ze studiami w trybie zdalnym, jak podkre\u015bla ekspertka, wype\u0142nia r\u00f3wnie\u017c pr\u00f3\u017cni\u0119 wynikaj\u0105c\u0105 z niedofinansowania uczelni publicznych oraz niedostatecznej liczby miejsc na studiach stacjonarnych.<\/p>\n
\u2014 Drug\u0105 kwesti\u0105 jest wczesna, posuni\u0119ta do przesady specjalizacja. Id\u0105c na kierunek humanistyczny, student ma pewno\u015b\u0107, \u017ce nie b\u0119dzie musia\u0142 niczego liczy\u0107. Odwrotnie na kierunkach \u015bcis\u0142ych \u2014 tam studenci rzadko kiedy musz\u0105 napisa\u0107 prac\u0119 argumentacyjn\u0105 czy przeczyta\u0107 skomplikowany tekst popularnonaukowy. Na uczelniach anglosaskich funkcjonuje tzw. core curriculum, czyli obowi\u0105zkowy zbi\u00f3r kurs\u00f3w z krytycznego czytania, pisania oraz podstaw matematyki i statystyki, niezale\u017cnie od kierunku studi\u00f3w. To sensowne i potrzebne rozwi\u0105zanie. Zamiast narzeka\u0107: „moi studenci s\u0105 beznadziejni z matematyki” albo „nie potrafi\u0105 czyta\u0107 ze zrozumieniem z\u0142o\u017conych tekst\u00f3w” uczelnie powinny przypomnie\u0107 i\/lub pog\u0142\u0119bi\u0107 te obszary wiedzy i umiej\u0119tno\u015bci, kt\u00f3rych studentom brakuje. Nie ma innej drogi \u2014 podkre\u015bla nasz rozm\u00f3wczyni. Mimo powa\u017cnych wyzwa\u0144 patrzy na przysz\u0142o\u015b\u0107 o\u015bwiaty z nadziej\u0105.<\/p>\n
\u2014 Pewnych proces\u00f3w technologicznych i kulturowych nie zdo\u0142amy zatrzyma\u0107, ale polsk\u0105 szko\u0142\u0119 da si\u0119 naprawi\u0107. Jestem o tym przekonana. Wymaga to jednak zmiany my\u015blenia o procesie nauczania i uczenia si\u0119: odej\u015bcia od rozwi\u0105zywania szablonowych zada\u0144 pod sprawdzian czy egzamin na rzecz my\u015blenia problemowego, stawiania pyta\u0144, rozumienia zale\u017cno\u015bci czy formu\u0142owania wniosk\u00f3w, tak\u017ce z wykorzystaniem pracy projektowej i zespo\u0142owej. Wierz\u0119 w polskich nauczycieli i nauczycielki. Uwa\u017cam, \u017ce s\u0105 w stanie tak uczy\u0107, a tysi\u0105ce z nich od wielu lat ju\u017c tak pracuje. Powinni jednak zdecydowanie wi\u0119cej zarabia\u0107 i by\u0107 bardziej doceniani, by m\u00f3c czerpa\u0107 satysfakcj\u0119 ze swojej pracy i budowa\u0107 motywacj\u0119 oraz gotowo\u015b\u0107 do uczenia si\u0119 przez ca\u0142e \u017cycie, tak\u017ce po zdaniu matury czy uzyskaniu dyplomu \u2014 apeluje Alicja Pacewicz.<\/p>\n
Autor: Natalia \u017belazowska<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Dane Organizacji Wsp\u00f3\u0142pracy Gospodarczej i Rozwoju (OECD) wskazuj\u0105, \u017ce polska edukacja ma si\u0119 bardziej ni\u017c \u017ale. Naj\u0142atwiej obwini\u0107…\n","protected":false},"author":2,"featured_media":669093,"comment_status":"","ping_status":"","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":"","_share_on_mastodon":"0"},"categories":[12],"tags":[61195,129784,48,46,55,42,38,40,39,41,47,196],"class_list":["post-669092","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","category-polska","tag-bottomfeed_styl","tag-gq_poland","tag-nat_styl","tag-omp","tag-phx","tag-pl","tag-poland","tag-polish","tag-polska","tag-polski","tag-screening_general","tag-styl_zycia"],"share_on_mastodon":{"url":"https:\/\/pubeurope.com\/@pl\/117218284484355105","error":""},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/669092","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=669092"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/669092\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/669093"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=669092"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=669092"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=669092"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
![\"Logo\"](\"https:\/\/cdn.wiadomosci.onet.pl\/img\/Logo_desktop_Onet.svg\"){kind=logo}
<\/a><\/p>\n