Ile skaleni znajduje si\u0119 w udokumentowanych polskich zasobach i jak niewielka cz\u0119\u015b\u0107 z nich jest obecnie eksploatowana.<\/p>\n
Dlaczego Polska, mimo ogromnych z\u0142\u00f3\u017c, wydobywa tak niewiele skaleni.<\/p>\n
Jak du\u017ce jest zapotrzebowanie na skalenie i ile tego surowca sprowadzamy z zagranicy.<\/p>\n
Dlaczego skalenie znalaz\u0142y si\u0119 na unijnej li\u015bcie surowc\u00f3w krytycznych i jakie znaczenie ma dla nich nowy program poszukiwa\u0144 z\u0142\u00f3\u017c.<\/p>\n
Polska ma milionowe z\u0142o\u017ca skaleni, ale wydobycie jest kropl\u0105 w morzu<\/p>\n Skalenie nale\u017c\u0105 do najcz\u0119\u015bciej wyst\u0119puj\u0105cych minera\u0142\u00f3w w skorupie ziemskiej. Trudno wi\u0119c na pierwszy rzut oka uzna\u0107 je za surowiec, kt\u00f3rego dost\u0119pno\u015b\u0107 mo\u017ce by\u0107 problemem.\u00a0A jednak znajduj\u0105 si\u0119 na Jak podaje PIG, zaledwie 4,12 proc. zasob\u00f3w bilansowych znajduje si\u0119 w z\u0142o\u017cach zagospodarowanych. A\u017c 88,41 proc. przypada na z\u0142o\u017ca niezagospodarowane, natomiast 7,47 proc. na z\u0142o\u017ca, z kt\u00f3rych wydobycie zosta\u0142o zaniechane.<\/p>\n Jeszcze wyra\u017aniej wida\u0107, jak niewielka cz\u0119\u015b\u0107 tych zasob\u00f3w jest obecnie przeznaczona do eksploatacji, gdy spojrzymy na zasoby przemys\u0142owe. Na koniec 2025 roku wynosi\u0142y one 5,72 mln ton. To cz\u0119\u015b\u0107 zasob\u00f3w z\u0142\u00f3\u017c zagospodarowanych, kt\u00f3rej eksploatacja jest obecnie uzasadniona pod wzgl\u0119dem technicznym i ekonomicznym.\u00a0Przy prawie 139 mln ton zasob\u00f3w bilansowych skala wydobycia jest niewielka. W ci\u0105gu ca\u0142ego 2025 roku pozyskano z ziemi oko\u0142o 0,005 proc. udokumentowanych polskich zasob\u00f3w.<\/p>\n Ca\u0142o\u015b\u0107 wydobycia pochodzi z jedynego eksploatowanego w Polsce z\u0142o\u017ca, znajduj\u0105cego si\u0119 w kopalni Pag\u00f3rki Wschodnie. Jeszcze rok wcze\u015bniej prowadzono wydobycie ze z\u0142o\u017ca Stary \u0141om, ale ostatecznie go tam zaniechano. Nadal nie wznowiono tak\u017ce eksploatacji z\u0142o\u017ca Karpniki, gdzie wydobycie zako\u0144czono w 2010 roku, mimo \u017ce obowi\u0105zuje tam wa\u017cna koncesja. Co ciekawe, wydobycie w Pag\u00f3rkach Wschodnich w rejonie Sob\u00f3tki na przemys\u0142ow\u0105 skal\u0119 rozpocz\u0119to jeszcze w XVIII wieku, cho\u0107 po kr\u00f3tkim czasie j\u0105 przerwano. Eksploatacja zosta\u0142a wznowiona w 1908 roku i trwa tam do dzi\u015b.<\/p>\n \t\t\t\t \tDlaczego Polska nie wydobywa wi\u0119cej?<\/p>\n Ogromne zasoby geologiczne surowc\u00f3w skaleniowych w Polsce nie oznaczaj\u0105, \u017ce ka\u017cd\u0105 ton\u0119 surowca mo\u017cna dzi\u015b op\u0142acalnie wydoby\u0107. O mo\u017cliwo\u015bci uruchomienia eksploatacji decyduj\u0105 m.in. jako\u015b\u0107 kopaliny, warunki geologiczne, koszty wydobycia, czy dost\u0119pno\u015b\u0107 infrastruktury.\u00a0W przypadku skaleni szczeg\u00f3lnie istotne jest to, \u017ce dla przemys\u0142u liczy si\u0119 nie tylko sama obecno\u015b\u0107 minera\u0142u, ale r\u00f3wnie\u017c jego w\u0142a\u015bciwo\u015bci. Tymczasem skalenie s\u0105 zr\u00f3\u017cnicowan\u0105 grup\u0105 surowc\u00f3w o cz\u0119sto mocno odmiennych parametrach.\u00a0Dla przemys\u0142u ceramicznego znaczenie ma konkretny sk\u0142ad chemiczny surowca, m.in. zawarto\u015b\u0107 alkali\u00f3w i obecno\u015b\u0107 niepo\u017c\u0105danych domieszek.<\/p>\n Poza parametrami podstaw\u0105 jest tak\u017ce ekonomika wydobycia. Obecne wydobycie w Polsce prowadzone jest metod\u0105 odkrywkow\u0105, kt\u00f3ra jest \u0142atwiejsza i ta\u0144sza ni\u017c eksploatacja podziemna. Jednak\u017ce szereg czynnik\u00f3w mo\u017ce negatywnie wp\u0142ywa\u0107 na op\u0142acalno\u015b\u0107 wydobycia \u2013 na przyk\u0142ad trudne warunki eksploatacji, obecno\u015b\u0107 infrastruktury, czy mo\u017cliwe konflikty \u015brodowiskowe.<\/p>\n Polska potrzebuje skaleni. Import uzupe\u0142nia krajowe wydobycie<\/p>\n Niewielkie wydobycie skaleni w Polsce nie oznacza oczywi\u015bcie niewielkiego zapotrzebowania. Skalenie s\u0105 potrzebne przede wszystkim przemys\u0142owi ceramicznemu. Wed\u0142ug danych IGSMiE PAN oko\u0142o 90 proc. krajowego zu\u017cycia surowc\u00f3w skaleniowych i skaleniowo-kwarcowych przypada na produkcj\u0119 p\u0142ytek ceramicznych. Pozosta\u0142a cz\u0119\u015b\u0107 trafia m.in. do produkcji szk\u0142a, ceramiki sanitarnej i porcelany. W 2024 roku zu\u017cycie pozorne surowc\u00f3w skaleniowych, skaleniowo-kwarcowych i sjenitu nefelinowego wynios\u0142o w Polsce 773,1 tys. ton. W tym samym czasie krajowa produkcja wynios\u0142a 361 tys. ton, a import surowc\u00f3w skaleniowych \u0142\u0105cznie si\u0119gn\u0105\u0142 420,3 tys. ton.\u00a0Brakuj\u0105c\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 trzeba wi\u0119c sprowadza\u0107 z zagranicy.\u00a0<\/p>\n Znaczenie skaleni wynika z w\u0142a\u015bciwo\u015bci, kt\u00f3re sprawiaj\u0105, \u017ce s\u0105 wa\u017cnym surowcem dla konkretnych ga\u0142\u0119zi przemys\u0142u. W produkcji p\u0142ytek ceramicznych pomagaj\u0105 uzyska\u0107 odpowiedni\u0105 struktur\u0119 i w\u0142a\u015bciwo\u015bci wypalanych wyrob\u00f3w, natomiast w przemy\u015ble szklarskim pe\u0142ni\u0105 m.in. funkcj\u0119 \u017ar\u00f3d\u0142a glinu i alkali\u00f3w oraz obni\u017caj\u0105 temperatur\u0119 topienia surowc\u00f3w. Dzi\u0119ki temu wp\u0142ywaj\u0105 r\u00f3wnie\u017c na energoch\u0142onno\u015b\u0107 procesu produkcyjnego. W\u0142\u0105czenie skaleni na unijn\u0105 list\u0119 surowc\u00f3w krytycznych podkre\u015bla gospodarcz\u0105 rang\u0119 tego minera\u0142u i zaznacza istotn\u0105 rol\u0119 bezpiecze\u0144stwa dostaw w sytuacji, gdy polegamy przede wszystkim na imporcie.<\/p>\n
\nunijnej li\u015bcie surowc\u00f3w krytycznych<\/a>. S\u0105 potrzebne m.in. w przemy\u015ble i budownictwie, a Polska ma ich ogromne pok\u0142ady.\u00a0Wed\u0142ug najnowszych danych Pa\u0144stwowego Instytutu Geologicznego na koniec 2025 roku udokumentowane zasoby bilansowe surowc\u00f3w skaleniowych wynosi\u0142y 138,99 mln ton.\u00a0W 2025 roku Polska wydoby\u0142a zaledwie 7,02 tys. ton surowca skaleniowego. Rok wcze\u015bniej by\u0142o to 9,93 tys. ton, co oznacza spadek o niemal 30 proc.<\/p>\n