![\"Jacek](\"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-content\/uploads\/2026\/09\/jan-dzienisiuk.jpg\")
Jacek Dzienisiuk, nurek, pilot i odkrywca m.in. polskiego samolotu Lublin R-VIII i radzieckiego I\u0142-2 (Archiwum prywatne)<\/p>\nDopiero po kilku latach zdecydowa\u0142 si\u0119 pan ujawni\u0107, \u017ce na dnie Zatoki Gda\u0144skiej le\u017cy absolutna rzadko\u015b\u0107 \u2013 s\u0142ynny I\u0142-2. Jak uda\u0142o si\u0119 go znale\u017a\u0107 i dlaczego tak p\u00f3\u017ano ujawnili\u015bcie tajemnic\u0119 podwodnego, bardzo cennego wraku?<\/p>\n
Samolot ten odkry\u0142em w 2021 roku zupe\u0142nie przypadkowo. Wiedzia\u0142em, \u017ce w tym rejonie spoczywa pochodz\u0105cy jeszcze z czas\u00f3w \u015bredniowiecza wrak. Chcia\u0142em go sfotografowa\u0107. Wtedy pojawi\u0142o si\u0119 dziwne przeczucie, \u017ce co\u015b tu jeszcze jest\u2026 Postanowi\u0142em odp\u0142yn\u0105\u0107 kawa\u0142ek. Ko\u0144czy\u0142a si\u0119 rezerwa powietrza, ale co\u015b mnie ci\u0105gn\u0119\u0142o w tamto miejsce. Po dw\u00f3ch minutach zobaczy\u0142em dzi\u00f3b, \u015bmig\u0142o, wreszcie le\u017c\u0105cy samolot. Patrz\u0105c na silnik, zauwa\u017cy\u0142em, \u017ce to jest I\u0142-2, zwany szturmowikiem. Przej\u0119ty patrzy\u0142em na karabin maszynowy tylnego strzelca. Unikatowe znalezisko, bardzo rzadkie. Te jednostki tyle lat po wojnie s\u0105 z regu\u0142y rozkradane.<\/p>\n
I to pow\u00f3d, dla kt\u00f3rego czeka\u0142 pan 5 lat, by o tym opowiedzie\u0107?<\/p>\n
Poniek\u0105d tak. I zaraz powiem, dlaczego. Oczywi\u015bcie, od razu zg\u0142osi\u0142em znalezisko do Urz\u0119du Morskiego. W dalszych dzia\u0142aniach pomaga\u0142 mi Zbyszek Okuniewski, szef dzia\u0142u historyczno-dokumentalnego Stowarzyszenia By\u0142ych \u017bo\u0142nierzy Niebieskich Beret\u00f3w. Z jednej strony Stowarzyszenie ustala\u0142o, jakie by\u0142y dzieje samolotu, z drugiej trzeba by\u0142o porozumie\u0107 si\u0119 z Muzeum Morskim i WUKZ. Zale\u017ca\u0142o nam, by miejsce odkrycia utrzyma\u0107 w tajemnicy, by na cz\u0119\u015bci samolotu nie skusili si\u0119 \u201eposzukiwacze\u201d.\u00a0<\/p>\n
Niestety, i tak dosz\u0142o do przecieku. Karabin maszynowy mia\u0142 pi\u0119kny, mosi\u0119\u017cny celownik. Widzia\u0142em jednostk\u0119, kt\u00f3ra podp\u0142yn\u0119\u0142a w to miejsce. Kiedy zanurkowa\u0142em po jej odej\u015bciu, celownika ju\u017c nie by\u0142o. Wiemy, kto to zrobi\u0142, zreszt\u0105 nawet w sieci mo\u017cna znale\u017a\u0107 zrobiony w\u00f3wczas film, pokazuj\u0105cy I\u0142-a, ale nie ma szans na odzyskanie celownika. Dlatego musieli\u015bmy zabezpieczy\u0107 karabin maszynowy. Ca\u0142y czas jest obawa, \u017ce kto\u015b mo\u017ce podp\u0142yn\u0105\u0107 i np. odci\u0105\u0107 pi\u0142\u0105 fragment skrzyd\u0142a. Mamy tam pi\u0119kne \u015bmig\u0142a, wi\u0119c sytuacja jest napi\u0119ta.<\/p>\n
Jacek Dzienisiuk, nurek, pilot i odkrywca m.in. polskiego samolotu Lublin R-VIII i radzieckiego I\u0142-2 (Archiwum prywatne)<\/p>\n
Zanim dalej porozmawiamy o tym, co nieciekawego dzieje si\u0119 pod wod\u0105, spytam, sk\u0105d u pilota wzi\u0119\u0142a si\u0119 pasja do poszukiwa\u0144 wojennych pozosta\u0142o\u015bci w g\u0142\u0119binach?<\/p>\n
Historia zawsze by\u0142a mi bliska.. Jeden dziadek, Kazimierz Zatorski, walczy\u0142 w Armii Krajowej, a drugi \u2013 Jerzy Dzienisiuk \u2013 by\u0142 obro\u0144c\u0105 Helu. Dziadek Jerzy po wojnie p\u0142ywa\u0142 jako kapitan \u017beglugi Wielkiej. By\u0142em ma\u0142y, gdy dziadkowie zmarli, wi\u0119c nie zd\u0105\u017cy\u0142em wys\u0142ucha\u0107 wojennych opowie\u015bci, zawsze jednak by\u0142em ciekaw ich przyg\u00f3d. Karier\u0119 lotnicz\u0105 rozpocz\u0105\u0142em w Skandynawii, dok\u0105d wyjecha\u0142em z Polski wraz z rodzicami, na wodnosamolotach. Jak pani widzi, woda zawsze gdzie\u015b przy mnie by\u0142a. Potem stopniowo wr\u00f3ci\u0142em do komercyjnego latania jako kapitan w Polskich Liniach Lotniczych LOT.\u00a0<\/p>\n
A nurkowanie?<\/p>\n
Tak si\u0119 z\u0142o\u017cy\u0142o, \u017ce czy to w Sopocie, czy to w Skandynawii, mieszka\u0142em nad wod\u0105. R\u00f3wnolegle z pasj\u0105 latania, rozwija\u0142a si\u0119 pasja nurkowania, podyktowana nami\u0119tnie ogl\u0105danymi w\u00f3wczas filmami Jacques’a Cousteau. Moim marzeniem by\u0142o wybra\u0107 si\u0119 na takie wyprawy. W wieku 15. lat dosta\u0142em pierwszy dokument uprawniaj\u0105cy do nurkowania. Z ekip\u0105 m\u0142odzie\u017cow\u0105 robili\u015bmy wyprawy na w\u0142osk\u0105 Elb\u0119, gdzie odkrywali\u015bmy ciekawostki z r\u00f3\u017cnych czas\u00f3w. Wiele zawdzi\u0119czam rodzicom. Nie raz zastanawia\u0142em si\u0119, jak mogli nastolatka wypuszcza\u0107 z r\u00f3wie\u015bnikami daleko w morze. Jestem do dzi\u015b za to bardzo im zobowi\u0105zany\u2026<\/p>\n
Zw\u0142aszcza, \u017ce nurkowanie szybko przerodzi\u0142o w pasj\u0119 do fotografii podwodnej. Co wa\u017cne, lubi\u0142em schodzi\u0107 pod wod\u0119 sam. I tak naprawd\u0119 nigdy nie p\u0119dzi\u0142em za spektakularnymi osi\u0105gni\u0119ciami.\u00a0<\/p>\n
Zauwa\u017cy\u0142em wr\u0119cz, \u017ce najwi\u0119ksze odkrycia przychodzi\u0142y wtedy, kiedy mog\u0142em kierowa\u0107 si\u0119 przeczuciem. I to si\u0119 sprawdza\u0142o w 99 procentach. B\u0119d\u0105c w toni wody, s\u0142ysz\u0105c swoje serce, sw\u00f3j oddech, mog\u0119 panowa\u0107 nad emocjami, analizowa\u0107 wszystko w totalnie innym \u015bwiecie. I w\u00f3wczas przeczucie sprawia, \u017ce trafiam na r\u00f3\u017cne ciekawostki. I tak po przerwie, zwi\u0105zanej z lataniem komercyjnym, wr\u00f3ci\u0142em do starej pasji. Wraz z pasj\u0105 pojawi\u0142y si\u0119 sukcesy. W 2015 roku odkry\u0142em zaginiony i przez lata poszukiwany polski samolot, czyli Lublin R-13 z 1939 roku.\u00a0<\/p>\n
Wywo\u0142a\u0142 pan jednak sporo kontrowersji. Pami\u0119tam te nag\u0142\u00f3wki w gazetach, nazywano pana nawet \u201epolskim Indian\u0105 Jonesem\u201d.<\/p>\n
Zrobi\u0142 si\u0119 zgie\u0142k, gdy\u017c prywatne odkrycia nie zawsze by\u0142y dobrze widziane. Po tym, jak wydoby\u0142em i zabezpieczy\u0142em \u015bmig\u0142o wodnosamolotu i przekaza\u0142em je do muzeum MDLot w Pucku, pr\u00f3bowano na mnie na\u0142o\u017cy\u0107 grzywn\u0119. Dr Iwona Pomian z Narodowego Muzeum Morskiego nazwa\u0142a w \u201eGazecie Wyborczej\u201d to, co zrobi\u0142em, \u201epiractwem archeologicznym\u201d.\u00a0<\/p>\n
Zap\u0142aci\u0142 pan?<\/p>\n
Nie, bo nie by\u0142o za co. Z grzywny si\u0119 wycofano, za\u015b trzy lata p\u00f3\u017aniej w \u201eGazecie Wyborczej\u201d ukaza\u0142y si\u0119 przeprosiny za nazwanie mnie piratem archeologicznym. Wracaj\u0105c do \u015bmig\u0142a wodnosamolotu, wi\u0105\u017ce si\u0119 z tym pewna anegdota. Zadzwoni\u0142 do mnie znajomy archeolog z Helu z pytaniem, czym zdj\u0105\u0107 ciemny nalot z tego \u015bmig\u0142a. Wcze\u015bniej muzealnicy z Pucka spytali go o to telefonicznie podczas konserwacji obiektu. Pr\u00f3bowali to zrobi\u0107 szlifierk\u0105. Zmartwia\u0142em. Jaki nalot? Przecie\u017c to nie by\u0142 nalot, tylko jedna z pierwszych galwanizacji na \u015bwiecie, kt\u00f3r\u0105 wymy\u015blili Francuzi w celu zabezpieczenia cz\u0119\u015bci aluminiowych wodnosamolot\u00f3w przed korozj\u0105!\u00a0<\/p>\n
Niestety, w muzeum wyszlifowano \u015bmig\u0142o na srebrno, powieszono na \u015bcianie i na tym si\u0119 archeologia sko\u0144czy\u0142a. Trzeba wiedzie\u0107, \u017ce niekt\u00f3re obiekty z ostatniej wojny, czasami po wydobyciu z wody wygl\u0105daj\u0105 jak zwyczajne kamienie. Pojawiaj\u0105 si\u0119 na nich osady r\u00f3\u017cnego rodzaju minera\u0142\u00f3w, rdza, omu\u0142ki, ro\u015blinno\u015b\u0107, piasek, kt\u00f3ry tworzy sta\u0142\u0105, zwart\u0105 powierzchni\u0119. Je\u017celi wydob\u0119dziemy co\u015b, co zawiera aluminium, wystarczy moment styczno\u015bci z tlenem, by to znik\u0142o, zamieniaj\u0105c si\u0119 w bia\u0142y proszek. Troszeczk\u0119 d\u0142u\u017cej wytrzymuje \u017celazo. Trzeba wiedzie\u0107, co si\u0119 robi. Nie wystarczy odnale\u017a\u0107 star\u0105 rzecz, nale\u017cy jeszcze pozna\u0107 kontekst historyczny i wiedzie\u0107, jak j\u0105 zakonserwowa\u0107.<\/p>\n
To co pan w ko\u0144cu odkry\u0142 pod wod\u0105?<\/p>\n
Ostatecznie mam na koncie co najmniej dziesi\u0119\u0107 wa\u017cnych odkry\u0107. Opr\u00f3cz wodnosamolotu Lublin R-13, odkry\u0142em trzy samoloty Lublin R-8, stacjonuj\u0105ce przed wojn\u0105 w Helu. Znaleziska trafia\u0142y m.in do Muzeum Obrony Wybrze\u017ca, Muzeum w Pucku, Narodowego Muzeum Morskiego. Nie otrzyma\u0142em za to nagrody, wystarczy\u0142o nazwanie obiektu moim odkryciem. Do tego dochodz\u0105 wraki, niekt\u00f3re nawet z pocz\u0105tku XVII wieku.\u00a0<\/p>\n
Gdzie o tych wrakach mo\u017cna przeczyta\u0107?<\/p>\n
Zanim powiem o nich publicznie, chcia\u0142bym je najpierw pokaza\u0107 na filmie. Zawsze tak robi\u0119, by nikt nie w\u0105tpi\u0142 w pirackie opowie\u015bci.<\/p>\n
Brzmi to jak zaproszenie do przyg\u00f3d z lektur czytanych z wypiekami na policzkach przez nastolatk\u00f3w. Co\u015b w panu z ch\u0142opca, nurkuj\u0105cego w pobli\u017cu Elby, zosta\u0142o?<\/p>\n
Na pewno zwi\u0105zane z ka\u017cd\u0105 wypraw\u0105 emocje.\u00a0<\/p>\n
Do obiekt\u00f3w znalezionych pod wod\u0105 podchodz\u0119 emocjonalnie. Czy jest to statek, czy samolot, dotykam go, odbieraj\u0105c uczucia i doznania z tamtych czas\u00f3w. Widz\u0119 \u015blady po kulach w siedzeniu pilota, uszkodzenia w samolocie, po\u0142o\u017cenie \u015bmigie\u0142. Ju\u017c wiem jak i kiedy \u00f3w pilot l\u0105dowa\u0142, czy to by\u0142a zima, czy lato, widz\u0119 modyfikacje, robione \u2013 by\u0107 mo\u017ce \u2013 w trakcie walki, pozycje w\u0142\u0105cznik\u00f3w, dr\u0105\u017cka sterowego. To rysuje pewien obraz, pozwalaj\u0105cy wyobra\u017ca\u0107 sobie, czego za\u0142oga do\u015bwiadcza\u0142a w danym momencie. Uwa\u017cam, \u017ce jak si\u0119 co\u015b robi z pasj\u0105, o mo\u017cna zrobi\u0107 naprawd\u0119 du\u017co i wszystko.\u00a0<\/p>\n
Co dzi\u015b wiemy o samolocie szturmowym I\u0142-2, odkrytym przez pana?\u00a0<\/p>\n
Samolot le\u017cy u uj\u015bcia portu w Gda\u0144sku. I\u0142 w marcu 1945 roku bra\u0142 udzia\u0142 w akcji bombardowania niemieckiego statku Prinz Eugen, kt\u00f3ry wyp\u0142ywa\u0142 z gda\u0144skiego portu. Dzi\u0119ki ustaleniom Zbyszka Okuniewskiego i pozosta\u0142ych cz\u0142onk\u00f3w Stowarzyszenia By\u0142ych \u017bo\u0142nierzy Niebieskich Beret\u00f3w poznali\u015bmy szczeg\u00f3\u0142owe informacje na temat ostatniego lotu I\u0142-a 2, mamy zdj\u0119cia i nazwiska pilot\u00f3w, wiemy, jak potoczy\u0142y si\u0119 ich losy.\u00a0<\/p>\n
Jakie b\u0119d\u0105 losy samolotu?<\/p>\n
Wiemy, jak go wyci\u0105gn\u0105\u0107. Zainteresowane wrakiem jest Muzeum Si\u0142 Powietrznych w D\u0119blinie. Kiedy D\u0119blin da zielone \u015bwiat\u0142o, jeste\u015bmy w stanie zaanga\u017cowa\u0107 jednostki wodne, kt\u00f3re to podnios\u0105. To musi by\u0107 zrobione profesjonalnie, skoro ma s\u0142u\u017cy\u0107 p\u00f3\u017aniej publiczno\u015bci. Obiekt jest du\u017co warty i je\u015bli b\u0119dzie ciekawie eksponowany, du\u017co ludzi b\u0119dzie chcia\u0142o go ogl\u0105da\u0107 .Nie powinno si\u0119 to sko\u0144czy\u0107 tak, jak z samolotem Douglas A-20, wydobytym z morza w 2014 r. , kt\u00f3ry do tej pory le\u017cy za hangarem w Krakowie i ju\u017c z niego za du\u017co nie zosta\u0142o. Niestety, zdecydowano o umyciu Douglasa z omu\u0142k\u00f3w silnym strumieniem wody, chocia\u017c aluminium na p\u0142acie skrzyd\u0142a po takim czasie ma konsystencj\u0119 papieru.<\/p>\n
Jak zaprezentowa\u0107 taki wrak w muzeum?<\/p>\n
Mamy przyk\u0142ad Royal Air Force Museum w Hendon gdzie le\u017cy Hurricane z II wojny \u015bwiatowej. Zosta\u0142 wyci\u0105gni\u0119ty z morza rozbity, obro\u015bni\u0119ty. I taki, jakim jest, wbity w dno, zosta\u0142 wsadzony w ogromn\u0105 szklan\u0105 ekspozycj\u0119, gdzie jest przyciemnione \u015bwiat\u0142o, wida\u0107 latarki nurk\u00f3w. Podobnie jest ze statkiem Waza w muzeum w Sztokholmie.\u00a0<\/p>\n
W jednym z komentarzy na profilu \u201eZawsze Pomorze\u201d w mediach spo\u0142eczno\u015bciowych pod artyku\u0142em o odnalezieniu I\u0142-a, pojawi\u0142a si\u0119 informacja, \u017ce na aukcji w USA zap\u0142acono za taki sam samolot 84 mln dolar\u00f3w. Czy to mo\u017cliwe?<\/p>\n
Nie. R\u00f3\u017cni ludzie r\u00f3\u017cne rzeczy pisz\u0105, nie nale\u017cy traktowa\u0107 tego powa\u017cnie.<\/p>\n
Czy uda si\u0119 wydoby\u0107 wrak I\u0142-2 z dna Zatoki Gda\u0144skiej?<\/p>\n
Odnaleziony przez Jacka Dzienisiuka p\u00f3\u0142 kilometra od brzegu szturmowy I\u0142-2 jest najlepiej udokumentowanym wrakiem samolotu w Polsce. Dzi\u0119ki kontaktom Zbigniewa Okuniewskiego ze Stowarzyszenia \u017bo\u0142nierzy i Sympatyk\u00f3w Niebieskich Beret\u00f3w uda\u0142o si\u0119 dotrze\u0107 do archiw\u00f3w, w kt\u00f3rych zachowa\u0142a si\u0119 dokumentacja z numerami samolotu i silnika, a tak\u017ce dat\u0105 produkcji. Pozyskano r\u00f3wnie\u017c pe\u0142ne teczki osobowe pilota i tylnego strzelca, a nawet ich fotografie wykonane przed feralnym lotem.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Dopiero po kilku latach zdecydowa\u0142 si\u0119 pan ujawni\u0107, \u017ce na dnie Zatoki Gda\u0144skiej le\u017cy absolutna rzadko\u015b\u0107 \u2013 s\u0142ynny…\n","protected":false},"author":2,"featured_media":670777,"comment_status":"","ping_status":"","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":"","_share_on_mastodon":"0"},"categories":[51612],"tags":[1048,1081,42,38,40,39,41,10490,36419,5896],"class_list":["post-670776","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","category-lublin","tag-gdansk","tag-lublin","tag-pl","tag-poland","tag-polish","tag-polska","tag-polski","tag-wrak","tag-zatoka-gdanska","tag-znalezisko"],"share_on_mastodon":{"url":"https:\/\/pubeurope.com\/@pl\/117223243131286173","error":""},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/670776","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=670776"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/670776\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/670777"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=670776"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=670776"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=670776"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}