![\"Stoisko](\"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-content\/uploads\/2026\/09\/Efyk9lBaHR0cHM6Ly9vY2RuLmV1L3B1bHNjbXMvTURBXy80ZDU2YWE5NDI3Y2ExMjQxOGVkMzYwM2QzMWMyY2Q5Yy5qcGeRkwXNB.jpeg\")
<\/p>\nList, kt\u00f3ry 15-letnia Anastazja pisze do rzecznika praw cz\u0142owieka, zaczyna si\u0119 s\u0142owami: „Dzie\u0144 dobry, Andrieju Jurjewiczu”. Najpierw przedstawia w nim swoj\u0105 rodzin\u0119: trzy siostry, z kt\u00f3rych najm\u0142odsza, Daria, jest niepe\u0142nosprawna. Ojciec, 51-latek o s\u0142abym zdrowiu, powo\u0142any w ramach mobilizacji, przebywa gdzie\u015b na froncie. Teraz, jak pisze Anastazja, zmusza si\u0119 m\u0119\u017cczyzn do podpisywania kontrakt\u00f3w; kto odm\u00f3wi, trafia „do atak\u00f3w szturmowych na obnulenije”. Albo umowa, albo obnulenije. Jej matka wys\u0142a\u0142a ju\u017c pismo do prokuratury wojskowej, ale boi si\u0119, \u017ce nie zd\u0105\u017cy na czas \u2014 by „uratowa\u0107 ojca przed obnulenije”.<\/p>\n
Obnulenije [dos\u0142. ros. wyzerowanie] by\u0142o kiedy\u015b terminem okre\u015blaj\u0105cym manewr polityczny. W 2020 r. W\u0142adimir Putin kaza\u0142 „wyzerowa\u0107” swoje dotychczasowe kadencje, aby m\u00f3c rz\u0105dzi\u0107 do 2036 r.; ca\u0142y kraj nauczy\u0142 si\u0119 tego poj\u0119cia z dnia na dzie\u0144. Pi\u0119\u0107 lat p\u00f3\u017aniej to samo s\u0142owo pojawia si\u0119 w li\u015bcie dziecka i oznacza w nim co\u015b przeciwnego do utrzymania w\u0142adzy: eliminacj\u0119 w\u0142asnego \u017co\u0142nierza przez w\u0142asne dow\u00f3dztwo. W aktach, z kt\u00f3rych pochodzi ten list, dwaj badacze znale\u017ali 45 kolejnych, w kt\u00f3rych m\u0119\u017cczy\u017ani s\u0105 „zerowani” przez swoich prze\u0142o\u017conych \u2014 zamykani w kopalniach, pobici tak, \u017ce s\u0105 na skraju \u015bmierci, wysy\u0142ani na z g\u00f3ry przegrane ataki.<\/p>\n
List Anastazji jest jednym z tysi\u0119cy.<\/p>\n
Od ko\u0144ca kwietnia do pocz\u0105tku wrze\u015bnia 2025 r. dost\u0119pna by\u0142a s\u0142abo zabezpieczona baza danych zawieraj\u0105ca zg\u0142oszenia kierowane do rosyjskiego pe\u0142nomocnika ds. praw cz\u0142owieka; spo\u015br\u00f3d 9476 pism, kt\u00f3re przeanalizowa\u0142 serwis Echo, 6739 dotyczy\u0142o wojny i zosta\u0142o napisanych przez \u017co\u0142nierzy lub ich bliskich. Na podstawie tych materia\u0142\u00f3w antropolog Aleksandra Arczipowa i psycholog Jurij \u0141apszin stworzyli „Etnograficzny s\u0142ownik wojny”, zawieraj\u0105cy 77 hase\u0142. Kto go przeczyta, szybko zrozumie, \u017ce obnulenije nie jest odst\u0119pstwem od normy, lecz regu\u0142\u0105: j\u0119zykiem systemu, w kt\u00f3rym ludzie staj\u0105 si\u0119 zasobami, a \u015bmier\u0107 \u2014 kwesti\u0105 logistyki, pieni\u0119dzy i statusu.<\/p>\n
<\/p>\n
Contributor\/Getty Images \/ Getty Images<\/p>\n
Stoisko informacyjne na stacji metra maj\u0105ce na celu rekrutacj\u0119 \u017co\u0142nierzy, Moskwa, Rosja, 16 kwietnia 2026 r.<\/p>\n
Modele biznesowe <\/p>\n
Najpierw jest niebo. Po obu stronach frontu o \u017cyciu i \u015bmierci decyduj\u0105 obecnie drony; \u017co\u0142nierze nazywaj\u0105 je „ptaszkami”. „Czyste niebo” oznacza brak dron\u00f3w, woln\u0105 drog\u0119. „Brudne niebo” oznacza, \u017ce przestrze\u0144 powietrzna jest ich pe\u0142na, ka\u017cdy ruch [\u017co\u0142nierza] jest obserwowany, ka\u017cdy krok mo\u017ce by\u0107 ostatnim. Pod to brudne niebo dow\u00f3dztwo wysy\u0142a ludzi, kt\u00f3rych nazywa „mi\u0119sem” \u2014 na „mi\u0119sne szturmy”, z kt\u00f3rych prawie nikt nie wraca i z kt\u00f3rych prawie nikt nie ma wraca\u0107. \u015amier\u0107 nie jest tu katastrof\u0105, lecz kategori\u0105 logistyczn\u0105: kto polegnie, staje si\u0119 „dwusetk\u0105”, kto pozostaje ranny na polu walki \u2014 „trzysetk\u0105”. J\u0119zyk ma gotowy formularz na ka\u017cdy rodzaj \u015bmierci.<\/p>\n
S\u0142ownik ten nie ma charakteru ideologicznego, lecz ksi\u0119gowy. Za walk\u0119, rany i \u015bmier\u0107 p\u0142yn\u0105 pieni\u0105dze, kt\u00f3rymi cz\u0119sto dysponuj\u0105 dow\u00f3dcy. W ten spos\u00f3b martwy lub zaginiony \u017co\u0142nierz mo\u017ce by\u0107 wart wi\u0119cej ni\u017c \u017cywy. Szczeg\u00f3lnie wida\u0107 to na przyk\u0142adzie „kalek”: rannych niezdolnych do walki, kt\u00f3rych ani nie zwalnia si\u0119 ze s\u0142u\u017cby, ani nie wysy\u0142a do domu, lecz wykorzystuje do prac pomocniczych albo ponownie wysy\u0142a do atak\u00f3w szturmowych \u2014 bo nawet ich znikni\u0119cie przynosi pieni\u0105dze.<\/p>\n
Ta sama ekonomia wyja\u015bnia istnienie „do\u0142ka”. W wielu jednostkach zast\u0119puje on areszt \u2014 to faktycznie wykopana w ziemi, zakratowana od g\u00f3ry, dziura o g\u0142\u0119boko\u015bci dw\u00f3ch-trzech m, aby nikt nie m\u00f3g\u0142 si\u0119 z niej wydosta\u0107. Kto tam trafi, jest bity, oblewany wod\u0105, torturowany pr\u0105dem \u2014 dezerter opisuje to w s\u0142owniku z beznami\u0119tnym spokojem, kt\u00f3ry wywiera wi\u0119ksze wra\u017cenie ni\u017c jakikolwiek krzyk oburzenia.<\/p>\n
Oficjalnie „do\u0142ek” s\u0142u\u017cy utrzymaniu dyscypliny. W rzeczywisto\u015bci jest to r\u00f3wnie\u017c narz\u0119dzie szanta\u017cu: \u017co\u0142nierz jest przez miesi\u0105ce przekazywany z „do\u0142ka” do „do\u0142ka” \u2014 Wo\u0142nowacha [zniszczone ju\u017c na pocz\u0105tku wojny ukrai\u0144skie miasto w obwodzie donieckim], potem jaka\u015b wioska, a nast\u0119pnie kolejne miasto \u2014 a\u017c podpisze dokument lub jego \u017co\u0142d trafi do w\u0142a\u015bciwych kieszeni. M\u0119\u017cczyznom, kt\u00f3rzy po szturmie odmawiali powrotu, wrzucano kiedy\u015b do do\u0142u ostr\u0105 min\u0119 czo\u0142gow\u0105.<\/p>\n
Tam, gdzie \u015bmier\u0107 wi\u0105\u017ce si\u0119 z tak wielkimi pieni\u0119dzmi, powstaj\u0105 modele biznesowe. Blogerzy zbli\u017ceni do Kremla nazywaj\u0105 „czarnymi wdowami” kobiety, kt\u00f3re \u2014 cz\u0119sto w fikcyjnych ma\u0142\u017ce\u0144stwach \u2014 \u017cyj\u0105 z „pieni\u0119dzy za \u015bmier\u0107” poleg\u0142ych \u017co\u0142nierzy kontraktowych; kobieta z Tiumenia opowiada\u0142a ze \u015bmiechem w filmiku, \u017ce za zaliczk\u0119 [\u017co\u0142du] jedzie nad morze, a je\u015bli zabij\u0105 jej m\u0119\u017ca, kupi dom. Ten termin ma na celu pi\u0119tnowanie kobiet, ale ukrywa fakt, \u017ce prawdziwa machina jest znacznie wi\u0119ksza: w wielu udokumentowanych przypadkach to w\u0142a\u015bnie rekruterzy, urz\u0119dnicy stanu cywilnego i policjanci sami aran\u017cuj\u0105 ma\u0142\u017ce\u0144stwa, wysy\u0142aj\u0105 m\u0119\u017cczyzn do oddzia\u0142\u00f3w szturmowych, a po ich \u015bmierci opr\u00f3\u017cniaj\u0105 ich konta. \u015amier\u0107 jest tu klas\u0105 aktyw\u00f3w.<\/p>\n
Kto wymyka si\u0119 tej logice, staje si\u0119 otkasnikiem, czyli odmawiaczem. To s\u0142owo ma dwojakie znaczenie: \u017co\u0142nierza, kt\u00f3ry nie bierze udzia\u0142u w beznadziejnym ataku, bo wie, \u017ce nikt go nie prze\u017cyje, oraz mobilizowanego, kt\u00f3ry odmawia podpisania kontraktu. Bliscy w swoich listach wielokrotnie podkre\u015blaj\u0105, \u017ce m\u0119\u017cczyznom nie chodzi o dezercj\u0119, ale wy\u0142\u0105cznie o to, \u017ce nie chc\u0105 zmienia\u0107 swojego statusu prawnego.<\/p>\n
Odpowiedzi\u0105 systemu jest presja. „Macie trzy dni na podpisanie umowy” \u2014 brzmi wiadomo\u015b\u0107 g\u0142osowa dow\u00f3dcy \u2014 „w przeciwnym razie zostaniecie automatycznie przeniesieni do sz\u00f3stej kompanii szturmowej”. Ci, kt\u00f3rzy si\u0119 opieraj\u0105, znikaj\u0105 w „do\u0142ku” albo w nieoficjalnym wi\u0119zieniu na terenie jednostki, bez kontaktu z otoczeniem, bez dokument\u00f3w \u2014 albo zostaj\u0105 wyzerowani.<\/p>\n
Nad tym wszystkim g\u00f3ruje posta\u0107, kt\u00f3r\u0105 wystarczy opisa\u0107 jednym s\u0142owem: kurator. Tak nazywa si\u0119 rekruter w komisariacie wojskowym, tak nazywa si\u0119 pracownik funduszu pa\u0144stwowego, kt\u00f3ry pomaga rodzinom w wype\u0142nianiu formularzy zg\u0142oszeniowych, i tak nazywa si\u0119 oficer wojskowego wywiadu kontrwywiadowczego FSB, przydzielony do danej jednostki. Ten sam termin okre\u015bla zar\u00f3wno cz\u0142owieka, kt\u00f3ry wabi kogo\u015b na wojn\u0119, jak i tego, kt\u00f3ry przes\u0142uchuje je\u0144c\u00f3w \u2014 jednego z powracaj\u0105cych przetrzymywano przez wiele miesi\u0119cy w koszarach, bez opieki medycznej, dop\u00f3ki „kurator” nie przeprowadzi\u0142 z nim przes\u0142uchania. Ten system ma wiele drzwi wej\u015bciowych, ale \u017cadnych wyj\u015bciowych.<\/p>\n
Dalszy ci\u0105g artyku\u0142u pod materia\u0142em wideoZ „martwych dusz” wci\u0105\u017c mo\u017cna wycisn\u0105\u0107 pieni\u0105dze<\/p>\n
Jak dzia\u0142a ta machina, pokazuje „karta bankowa”. Wp\u0142ywaj\u0105 na ni\u0105 \u017co\u0142d i dodatki bojowe; znajduje si\u0119 ona w centrum „ekonomii \u015bmierci”. Wed\u0142ug list\u00f3w i dezertera, przed operacjami szturmowymi rosyjscy \u017co\u0142nierze s\u0142ysz\u0105: „Oddajcie swoje karty razem z kodem PIN”. \u017bo\u0142nierz kontraktowy wyja\u015bnia t\u0119 logik\u0119: je\u015bli dow\u00f3dca zatrzyma kart\u0119, pieni\u0105dze nadal b\u0119d\u0105 na ni\u0105 wp\u0142ywa\u0107. Najlepiej, \u017ceby \u017co\u0142nierz by\u0142 „martw\u0105 dusz\u0105”, z kt\u00f3rej mo\u017cna jeszcze „wyci\u0105gn\u0105\u0107 troch\u0119 pieni\u0119dzy”; z \u017cywymi s\u0105 „tylko k\u0142opoty”. To zdanie mog\u0142oby pochodzi\u0107 z [Niko\u0142aja] Gogola [kt\u00f3ry napisa\u0142 m.in. s\u0142ynn\u0105 powie\u015b\u0107 „Martwe dusze” o moralnym upadku Rosjan]. Tutaj zamyka si\u0119 kr\u0105g prowadz\u0105cy do obnuleniji: bliscy opowiadaj\u0105, \u017ce poborowym „zerowano konta”, by nast\u0119pnie je opr\u00f3\u017cni\u0107.<\/p>\n
Nad t\u0105 machin\u0105 unosi si\u0119 drugi j\u0119zyk: j\u0119zyk bohater\u00f3w bloger\u00f3w wojskowych. Od 2023 r. polegli „przechodz\u0105” u nich „w nie\u015bmiertelno\u015b\u0107” \u2014 sformu\u0142owanie, kt\u00f3re przenios\u0142o si\u0119 z prorosyjskich kana\u0142\u00f3w do list\u00f3w matek. W jednym z nich oba j\u0119zyki si\u0119 \u0142\u0105cz\u0105. Matka pisze o swoim synu, poleg\u0142ym w 2024 r. pod Makijewk\u0105 [w obwodzie donieckim], \u017ce „nie zgin\u0105\u0142, lecz przeszed\u0142 w nie\u015bmiertelno\u015b\u0107”. Nast\u0119pnie opowiada, jak „nasi” przeszukali jego kieszenie i zabrali zegarek, \u0142a\u0144cuszek oraz kart\u0119 Sberbanku. W tym zdaniu zawarty jest ca\u0142y s\u0142ownik: nie\u015bmiertelno\u015b\u0107 i wyj\u0119ta karta bankowa, bohater i towar, kt\u00f3rym pozostaje nawet po \u015bmierci.<\/p>\n
Socjolingwista Michael Halliday nazywa takie specyficzne j\u0119zyki antyj\u0119zykiem: im wi\u0119cej s\u0142\u00f3w grupa znajduje na okre\u015blenie tego samego zjawiska, tym bardziej jest ono kluczowe dla jej \u015bwiata. To, \u017ce tzw. j\u0119zyk okop\u00f3w zna tak wiele okre\u015ble\u0144 umierania \u2014 zosta\u0107 „dwusetk\u0105”, „zej\u015b\u0107 do zera”, „przej\u015b\u0107 w nie\u015bmiertelno\u015b\u0107” \u2014 nie jest zatem przypadkiem. Arczipowa i \u0141apszin nazywaj\u0105 sw\u00f3j s\u0142ownik jedynie pocz\u0105tkiem. Ju\u017c teraz to jeden z najszczerszych dokument\u00f3w tej wojny \u2014 bo pokazuje ludzi w ich w\u0142asnych s\u0142owach.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"List, kt\u00f3ry 15-letnia Anastazja pisze do rzecznika praw cz\u0142owieka, zaczyna si\u0119 s\u0142owami: „Dzie\u0144 dobry, Andrieju Jurjewiczu”. Najpierw przedstawia…\n","protected":false},"author":2,"featured_media":673415,"comment_status":"","ping_status":"","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":"","_share_on_mastodon":"0"},"categories":[14],"tags":[56,61195,32,33,27,76,34,35,28,31,48,25,46,40,41,87,47,80,29,30,26,161,82,83,84],"class_list":["post-673414","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","category-swiat","tag-article_premium","tag-bottomfeed_styl","tag-breaking-news","tag-breakingnews","tag-headlines","tag-inwazja_rosji_na_ukraine","tag-latest-news","tag-latestnews","tag-naglowki","tag-najwazniejsze-artykuly","tag-nat_styl","tag-news","tag-omp","tag-polish","tag-polski","tag-rosja","tag-screening_general","tag-swiat","tag-top-stories","tag-topstories","tag-wiadomosci","tag-wojsko","tag-world","tag-world-news","tag-worldnews"],"share_on_mastodon":{"url":"https:\/\/pubeurope.com\/@pl\/117230215283462277","error":""},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/673414","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=673414"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/673414\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/673415"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=673414"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=673414"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=673414"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}