Bliscy i przyjaciele w poniedzia\u0142ek na warszawskim Cmentarzu Pow\u0105zkowskim po\u017cegnali zmar\u0142ego 15 sierpnia Jana Frycza.<\/p>\n
W li\u015bcie skierowanym do uczestnik\u00f3w uroczysto\u015bci, odczytanym przez wiceministra S\u0142awomira Rogowskiego, szefowa resortu kultury napisa\u0142a, \u017ce \u201etrudno \u017cegna\u0107 aktora, kt\u00f3rego g\u0142os, twarz i spos\u00f3b bycia zapisa\u0142y si\u0119 tak mocno w naszej pami\u0119ci\u201d. \u201ePrzez niemal pi\u0119\u0107 dekad wychodzi\u0142 na scen\u0119, stworzy\u0142 dziesi\u0105tki niezapomnianych r\u00f3l. Pracowa\u0142 z najwybitniejszymi polskimi re\u017cyserami. By\u0142 obecny w teatrze, kinie i telewizji, ale liczby i tytu\u0142y nie m\u00f3wi\u0105 o nim najwa\u017cniejszego, bo Jana Frycza nie da\u0142o si\u0119 pomyli\u0107 z nikim innym\u201d – wskaza\u0142a.<\/p>\n
Jak zaznaczy\u0142a, Frycz mia\u0142 \u201eniezwyk\u0142\u0105 sceniczn\u0105 obecno\u015b\u0107, potrafi\u0142 z ciszy zrobi\u0107 scen\u0119, z jednego spojrzenia – ca\u0142\u0105 histori\u0119 cz\u0142owieka\u201d. \u201eNie gra\u0142 po to, \u017ceby\u015bmy podziwiali aktora. Gra\u0142 po to, \u017ceby\u015bmy zobaczyli cz\u0142owieka. Jego bohaterowie cz\u0119sto byli trudni, niejednoznaczni, czasem mroczni, ale zawsze prawdziwi\u201d – podkre\u015bli\u0142a.<\/p>\n
Ministra kultury napisa\u0142a, \u017ce w\u0142a\u015bnie tej prawdy Frycz szuka\u0142 w swoim zawodzie. \u201eDlatego by\u0142 nie tylko wybitnym aktorem, by\u0142 tak\u017ce wa\u017cnym punktem odniesienia dla kolejnych pokole\u0144 artyst\u00f3w. Partnerem, koleg\u0105, mistrzem\u201d – doda\u0142a.<\/p>\n
\u201eJan Frycz pozosta\u0142 cz\u0142owiekiem teatru do ko\u0144ca. Jego ostatni\u0105 rol\u0105 by\u0142 Kr\u00f3l w \u00bbTermopilach polskich\u00ab Jana Klaty na scenie Teatru Narodowego. Nied\u0142ugo przed \u015bmierci\u0105 uczestniczy\u0142 jeszcze w pr\u00f3bach kolejnego spektaklu – \u00bbOresteja\u00ab\u201d – przypomnia\u0142a Cienkowska. \u201eTo bardzo symboliczne, bo dla aktora scena jest czym\u015b wi\u0119cej ni\u017c miejscem pracy, jest domem\u201d – doda\u0142a.<\/p>\n
\u201eDzisiaj ten dom na chwil\u0119 milknie, ale nie jest pusty. Zostaj\u0105 role, g\u0142osy, spojrzenia, gesty. Zostaj\u0105 w pami\u0119ci widz\u00f3w i artyst\u00f3w, kt\u00f3rzy mieli szcz\u0119\u015bcie z nim pracowa\u0107. Teatr jest sztuk\u0105 ulotn\u0105. Spektakl si\u0119 ko\u0144czy, gasn\u0105 \u015bwiat\u0142a, scena pustoszeje. A jednak co\u015b pozostaje. I dlatego wielki aktor mo\u017ce odej\u015b\u0107 z \u017cycia, ale nie odchodzi z teatru\u201d – wskaza\u0142a szefowa MKiDN.<\/p>\n
– Co mog\u0119 powiedzie\u0107 o tobie, osobie tak bliskiej, obecnej w moim \u017cyciu ponad 50 lat? W roku 1974 przyszed\u0142e\u015b do mnie, niezwykle przystojny, i aksamitnym barytonem powiedzia\u0142e\u015b: nazywam si\u0119 Jan Frycz i prosz\u0119 przygotowa\u0107 mnie do egzaminu do szko\u0142y teatralnej. Zap\u0142ac\u0119 panu. A ja po kilku spotkaniach zda\u0142em sobie spraw\u0119, \u017ce chyba niewiele ci\u0119 naucz\u0119, bo ty wszystko umiesz. I powiedzia\u0142em: sk\u0142adaj papiery – wspomina\u0142 Miko\u0142aj Grabowski, re\u017cyser, aktor, pedagog, profesor sztuk teatralnych.<\/p>\n
Jego zdaniem, okre\u015blenie \u201ewykuwanie roli\u201d nie pasowa\u0142o do pracy aktorskiej Frycza. – Twoje role pojawia\u0142y si\u0119 w spos\u00f3b naturalny, swobodny, niewymuszony. Tak si\u0119 chyba m\u00f3wi o kim\u015b, kto urodzi\u0142 si\u0119, \u017ceby by\u0107 aktorem. Ale by\u0142e\u015b te\u017c kolorowym cz\u0142owiekiem, prowokatorem, wyg\u0142upiaczem, ironist\u0105, radyka\u0142em nieuznaj\u0105cym kompromis\u00f3w. Podgl\u0105daczem i obserwatorem ludzi i sytuacji, kt\u00f3re potem z lubo\u015bci\u0105 odgrywa\u0142e\u015b, doprowadzaj\u0105c nas do spazmatycznego \u015bmiechu. By\u0142e\u015b nie do podrobienia – m\u00f3wi\u0142. – W listopadzie mieli\u015bmy gra\u0107 \u201eKwartet\u201d, ale ty opu\u015bci\u0142e\u015b swoje krzes\u0142o i nie stawisz si\u0119 na spektakl. Boli bardzo to zniknienie twoje. Zgas\u0142y \u015bwiat\u0142a, kurtyna opad\u0142a, aktor zszed\u0142 ze sceny i otoczy\u0142a go cisza – doda\u0142.<\/p>\n
Jana Frycza \u017cegna\u0142 r\u00f3wnie\u017c aktor oraz wieloletni dyrektor Teatru Narodowego w Warszawie Jan Englert. – Uwa\u017ca\u0142em si\u0119 za zawodowego starszego brata Jana Frycza. My\u015bl\u0119, \u017ce to by\u0142a \u015bwiadomo\u015b\u0107 jednostronna – on nigdy nie czu\u0142 si\u0119 ode mnie m\u0142odszy. Bardzo trudn\u0105 jest rzecz\u0105 dla starszego brata stwierdzi\u0107, \u017ce m\u0142odszy jest zdolniejszy. Wielokrotnie tego do\u015bwiadczy\u0142em – m\u00f3wi\u0142.<\/p>\n
Podkre\u015bli\u0142, \u017ce m\u00f3wimy o \u201efenomenie aktorstwa Jana Frycza\u201d. – Rzadko z nim gra\u0142em. Tak si\u0119 z\u0142o\u017cy\u0142o, \u017ce cz\u0119\u015bciej go re\u017cyserowa\u0142em, wi\u0119c relacja tego starszego brata z m\u0142odszym bratem powinna by\u0107 zachowana. Nigdy nie wiedzia\u0142em, co mnie spotka ze strony Janka, i to by\u0142o fantastyczne – przyzna\u0142 Englert.<\/p>\n
– Janek by\u0142 jednocze\u015bnie rozentuzjazmowanym ch\u0142opcem i zgorzknia\u0142ym, sceptycznym starszym panem. Te dwie postaci mieszka\u0142y w nim nieustannie. Nie by\u0142o wiadomo, czy dzi\u015b b\u0119d\u0119 rozmawia\u0142 z Fryczem, kt\u00f3ry biega z jego modelem samolotu i chce, \u017ceby pofrun\u0105\u0142, czy z tym, kt\u00f3ry uwa\u017ca, \u017ce wszystko jest okropne, przestarza\u0142e i trzeba od nowa zacz\u0105\u0107. Uczy\u0142 mnie tego, \u017ce nic nie jest nam dane na zawsze – doda\u0142.<\/p>\n
– Nigdy nie wiedzia\u0142em, co mnie spotka ze strony Janka. To by\u0142o fantastyczne. Nie wiedzia\u0142em, co zaproponuje. Czasami, jak ju\u017c grali\u015bmy przedstawienia, nie wiedzia\u0142em, co zagra: czy b\u0119dzie dzisiaj zgorzknia\u0142ym starcem, czy entuzjast\u0105 m\u0142odo\u015bci. Wymyka\u0142 si\u0119 kategoriom – wspomina\u0142 Jan Englert.<\/p>\n
Re\u017cyserowi Janowi Klacie z Janem Fryczem kojarzy si\u0119 okre\u015blenie \u201enienasycony\u201d. \u2013 By\u0142 nienasyconym artyst\u0105, ale i nienasyconym cz\u0142owiekiem \u2013 powiedzia\u0142, dodaj\u0105c, \u017ce Frycz by\u0142 tak\u017ce \u201enieprawdopodobnie uroczy\u201d.<\/p>\n
– To nie tylko by\u0142 aktor, kt\u00f3ry potrafi\u0142 wszystko. Ale z tego, \u017ce potrafi\u0142 wszystko, wyci\u0105ga\u0142 wniosek, \u017ce istnieje \u201ejeszcze wi\u0119cej\u201d ni\u017c wszystko, \u017ce chcia\u0142by spr\u00f3bowa\u0107 czego\u015b jeszcze. W tym poszukiwaniu ci\u0105gle nowych rzeczy by\u0142 nieprawdopodobnie \u017carliwy, bezwzgl\u0119dny w \u017carliwo\u015bci, bardzo mocno wymagaj\u0105cy \u2013 zaznaczy\u0142.<\/p>\n
Ale jak zastrzeg\u0142, Frycz wymaga\u0142 najpierw od siebie, a nast\u0119pnie od innych. \u2013 By\u0142 osob\u0105, kt\u00f3ra potrafi\u0142a wskoczy\u0107 w szczeliny rzeczywisto\u015bci na moment, a potem mie\u0107 do tego dystans. Niezwyk\u0142e by\u0142y te momenty obcowania z nim na pr\u00f3bach, ale tak\u017ce podczas ka\u017cdej rozmowy – powiedzia\u0142. Klata okre\u015bli\u0142 Frycza jako cz\u0142owieka b\u0142yskotliwego, nie tylko dowcipnego, ale tak\u017ce obdarzonego poczuciem humoru. – Poczucie humoru maj\u0105 ludzie, kt\u00f3rzy maj\u0105 dystans do siebie, potrafi\u0105 si\u0119 z siebie \u015bmia\u0107. To by\u0142o co\u015b nadzwyczajnego \u2013 zaznaczy\u0142 dyrektor Teatru Narodowego. Wskaza\u0142 ponadto, \u017ce u Jana Frycza do ko\u0144ca wida\u0107 by\u0142o ciekawo\u015b\u0107 \u015bwiata. \u2013 Do ostatniej chwili nie tylko snu\u0142 plany na przysz\u0142o\u015b\u0107, ale te\u017c ci\u0119\u017cko pracowa\u0142 nad \u201eOrestej\u0105\u201d \u2013 doda\u0142. Interesowa\u0142 si\u0119 tym, co dzieje si\u0119 w teatrze. \u2013 Patrzy\u0142 na swoich m\u0142odych koleg\u00f3w i m\u00f3wi\u0142 o nich fantastyczne, pozytywne rzeczy. Nie by\u0142o w nim cienia demonstracyjnego mistrzostwa \u2013 powiedzia\u0142 Klata.<\/p>\n
Re\u017cyser Krystian Lupa w li\u015bcie odczytanym podczas uroczysto\u015bci napisa\u0142, \u017ce Jan Frycz mia\u0142 \u201eniezwyk\u0142y ci\u0119\u017car i moc gest\u00f3w i s\u0142\u00f3w, kt\u00f3re wydobywa\u0142, wyrzuca\u0142 na zewn\u0105trz ze swoich nawiedzaj\u0105cych go wyobra\u017ce\u0144\u201d. – Wtedy przez jego cia\u0142o, przez jego twarz przebiega\u0142 osobliwy pierwotny skurcz. Nie wiem jak go nazwa\u0107 – pierwotny, zwierz\u0119cy, szama\u0144ski. Wyobra\u017cenie wydobywa\u0142o si\u0119 jak wyrzucony w przestrze\u0144 kamie\u0144 i l\u0105dowa\u0142o bezpo\u015brednio w ciele widza – wskaza\u0142. – Mam pewno\u015b\u0107, \u017ce jego nieprzemijaj\u0105ca aktorska moc zasadza si\u0119 w tym trudnouchwytnym rejonie – oceni\u0142.<\/p>\n
– Janek Frycz – tak trudno mi powiedzie\u0107 Jan – ze swoim nieuleczalnym niepokojem marzyciela, z dusz\u0105 poety, w\u0119druj\u0105cego trubadura to, jak my\u015bl\u0119 i jak wierz\u0119, sekret jego nie\u015bmiertelno\u015bci, a przynajmniej sekret nie\u015bmiertelno\u015bci urodzonych przez niego postaci – zaznaczy\u0142.<\/p>\n
List od prezydenta m. st. Warszawy Rafa\u0142a Trzaskowskiego odczyta\u0142 dyrektor Biura Kultury Artur J\u00f3\u017awik. \u201eJan Frycz by\u0142 nie tylko jednym z najwybitniejszych polskich aktor\u00f3w. Mia\u0142 w\u0142asny j\u0119zyk sceniczny, w\u0142asny spos\u00f3b patrzenia na cz\u0142owieka. Potrafi\u0142 sprawi\u0107, \u017ce milczenie stawa\u0142o si\u0119 dialogiem, gest stawa\u0142 si\u0119 zdaniem, a cz\u0142owiek kt\u00f3rego gra\u0142 przestawa\u0142 by\u0107 postaci\u0105 z dramatu, staj\u0105c si\u0119 kim\u015b nam bliskim\u201d – napisa\u0142 Trzaskowski. Jak podkre\u015bli\u0142, teatr nie by\u0142 dla Frycza zawodem, \u201eale ci\u0105gle \u017cywym pytaniem: co jeszcze mo\u017cna powiedzie\u0107? Jak jeszcze mo\u017cna pokaza\u0107 cz\u0142owieka? Jak dzi\u015b opowiedzie\u0107 o winie, odpowiedzialno\u015bci, mi\u0142o\u015bci, przemocy, samotno\u015bci, staro\u015bci, przemijaniu?\u201d. Prezydent Warszawy doda\u0142 jeszcze \u201eto by\u0107 mo\u017ce najpi\u0119kniejszy wymiar jego aktorstwa: Jan Frycz nie odpowiada\u0142 za nas, on stawia\u0142 pytania i zostawia\u0142 nas z nimi. Jego wszystkie role pozostan\u0105 w naszych wspomnieniach nie jako efektowne kreacje lecz jako spotkania z lud\u017ami, kt\u00f3rych – cho\u0107 byli fikcyjni – przez chwil\u0119 mogli\u015bmy uzna\u0107 za prawdziwych\u201d.<\/p>\n
Jan Frycz urodzi\u0142 si\u0119 15 maja 1954 r. w Krakowie. W 1978 r. zosta\u0142 absolwentem Pa\u0144stwowej Wy\u017cszej Szko\u0142y Teatralnej im. Ludwika Solskiego w Krakowie. W tym samym roku zadebiutowa\u0142 w \u201eDamach i huzarach\u201d wg Aleksandra Fredry w re\u017c. Miko\u0142aja Grabowskiego w Teatrze im. Juliusza S\u0142owackiego w Krakowie.<\/p>\n
Przez wiele lat by\u0142 podpor\u0105 Starego Teatru w Krakowie, graj\u0105c m.in. w spektaklach Andrzeja Wajdy, Jerzego Jarockiego oraz Jerzego Grzegorzewskiego.<\/p>\n
Najwa\u017cniejsze kreacje – m.in. Iwana w \u201eBraciach Karamazow\u201d wg Dostojewskiego, Escha w obu cz\u0119\u015bciach \u201eLunatyk\u00f3w\u201d wg Brocha, Poncjusza Pi\u0142ata w \u201eMistrzu i Ma\u0142gorzacie\u201d wg Bu\u0142hakowa, a p\u00f3\u017aniej w \u201eWycince\u201d wg Bernharda. Sta\u0142 si\u0119 jednym emblematycznych aktor\u00f3w. W ubieg\u0142ym sezonie, 12 lat po premierze, powr\u00f3ci\u0142 do roli Aktora Teatru Narodowego w \u201eWycince\u201d, pierwotnie zrealizowanej w Teatrze Polskim we Wroc\u0142awiu, a wznowionej w Teatrze Polskim w Podziemiu. Mia\u0142 zagra\u0107 j\u0105 jesieni\u0105 na festiwalach teatralnych w Katowicach i Krakowie.<\/p>\n
Na ekranie zacz\u0105\u0142 pojawia\u0107 si\u0119 pod koniec lat 70., jednak w\u00f3wczas jeszcze skupia\u0142 si\u0119 na teatrze. W 1986 r., zapytany o swoje role filmowe, odpar\u0142: \u201eA c\u00f3\u017c ja takiego zagra\u0142em w kinie? Nie lubi\u0119 filmu, boj\u0119 si\u0119 filmu, nie wierz\u0119 w film\u201d. P\u00f3\u017aniej to si\u0119 zmieni\u0142o. Stworzy\u0142 niezapomniane kreacje nieszcz\u0119\u015bliwie zakochanego m\u0142odego pisarza w \u201ePo\u017cegnaniu jesieni\u201d i porucznika Jefimowa w \u201e\u0141agodnej\u201d Mariusza Treli\u0144skiego. By\u0142 J\u00f3zefem w \u201ePestce\u201d Krystyny Jandy, apodyktycznym ojcem w \u201ePr\u0119gach\u201d Magdaleny Piekorz, bezwzgl\u0119dnym pu\u0142kownikiem Wasiakiem w \u201eR\u00f3\u017cyczce\u201d Jana-Kidawy B\u0142o\u0144skiego, a tak\u017ce mecenasem Wilczkiem w \u201eBezmiarze sprawiedliwo\u015bci\u201d Wies\u0142awa Saniewskiego. W ostatnich latach zagra\u0142 r\u00f3wnie\u017c g\u0142o\u015bne role Daria w serialu \u201e\u015alepn\u0105c od \u015bwiate\u0142\u201d Krzysztofa Skoniecznego i wi\u0119\u017ania \u201eStarego\u201d w filmie \u201e25 lat niewinno\u015bci. Sprawa Tomka Komendy\u201d Jana Holoubka.<\/p>\n
Artysta mia\u0142 na swoim koncie wiele nagr\u00f3d, w\u015br\u00f3d nich zdobyt\u0105 w 2003 r. podczas Festiwalu Polskich Film\u00f3w Fabularnych w Gdyni statuetk\u0119 dla najlepszego aktora drugoplanowego za \u201ePornografi\u0119\u201d Jana Jakuba Kolskiego oraz trzy Polskie Nagrody Filmowe Or\u0142y – za kreacje w \u201ePornografii\u201d, \u201ePr\u0119gach\u201d i \u201e25 latach niewinno\u015bci. Sprawie Tomka Komendy\u201d. W 2005 r. zosta\u0142 odznaczony Krzy\u017cem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski. W 2005 r. uhonorowano go Srebrnym, a w 2015 r. – Z\u0142otym Medalem \u201eZas\u0142u\u017cony Kulturze Gloria Artis\u201d.<\/p>\n
Cho\u0107 w ostatnich latach zmaga\u0142 si\u0119 z ci\u0119\u017ck\u0105 chorob\u0105, pozostawa\u0142 aktywny zawodowo. Zmar\u0142 w wieku 72 lat.\u00a0<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Bliscy i przyjaciele w poniedzia\u0142ek na warszawskim Cmentarzu Pow\u0105zkowskim po\u017cegnali zmar\u0142ego 15 sierpnia Jana Frycza. W li\u015bcie skierowanym…\n","protected":false},"author":2,"featured_media":673697,"comment_status":"","ping_status":"","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":"","_share_on_mastodon":"0"},"categories":[51605],"tags":[2434,8588,6588,17490,16331,51630,42,38,40,39,41,649,650,11541,51629,8815,51631,8767,51628,800,8816,435],"class_list":["post-673696","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","category-warszawa","tag-aktor","tag-aktorzy","tag-festiwal","tag-festiwale","tag-kariera","tag-kariery","tag-pl","tag-poland","tag-polish","tag-polska","tag-polski","tag-premiera","tag-premiery","tag-realizacja","tag-realizacje","tag-repertuar","tag-ruch-teatralny","tag-sztuka","tag-sztuki","tag-teatr","tag-teatry","tag-warszawa"],"share_on_mastodon":{"url":"https:\/\/pubeurope.com\/@pl\/117230839013677446","error":""},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/673696","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=673696"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/673696\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/673697"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=673696"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=673696"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=673696"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}