{"id":673859,"date":"2026-09-07T18:29:17","date_gmt":"2026-09-07T18:29:17","guid":{"rendered":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/673859\/"},"modified":"2026-09-07T18:29:17","modified_gmt":"2026-09-07T18:29:17","slug":"arktyczne-rzeki-zaskoczyly-naukowcow-erozja-dziala-inaczej","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/673859\/","title":{"rendered":"Arktyczne rzeki zaskoczy\u0142y naukowc\u00f3w. Erozja dzia\u0142a inaczej"},"content":{"rendered":"<ul data-component-0=\"list-unorder\" class=\"typography ids-typeset-body ids-typeset-body--preset-large list ids-list ids-list--unordered ids-list--size-large \" datatype=\"disc\">\n<li class=\"ids-list-item\">\n<p>Naukowcy z Simon Fraser University i University of British Columbia odkryli, \u017ce w okre\u015blonych warunkach arktyczne rzeki wyp\u0142ukuj\u0105 osady nawet dziesi\u0119\u0107 razy szybciej ni\u017c przypuszczano.<\/p>\n<\/li>\n<li class=\"ids-list-item\">\n<p>Eksperymenty laboratoryjne wykaza\u0142y, \u017ce zamarzni\u0119ta ziemia nie zawsze stabilizuje grunt, a podczas sezonowych roztop\u00f3w erozja pod\u0142o\u017ca mo\u017ce drastycznie przyspiesza\u0107.<\/p>\n<\/li>\n<li class=\"ids-list-item\">\n<p>Badacze wyja\u015bnili, \u017ce woda nieprzesi\u0105kaj\u0105ca w g\u0142\u0105b przez zamarzni\u0119t\u0105 g\u0142\u0119bsz\u0105 warstw\u0119 gruntu rozdziela si\u0119 i z du\u017c\u0105 si\u0142\u0105 porywa osady, co zmienia krajobraz ocieplaj\u0105cej si\u0119 Arktyki.<\/p>\n<\/li>\n<li class=\"ids-list-item\">Wi\u0119cej podobnych informacji znajdziesz na <a class=\"ids-undecorated-link link ids-link link\" href=\"https:\/\/geekweek.interia.pl\/#utm_source=geekweek&amp;utm_medium=bullet&amp;utm_campaign=powrot_z_wew&amp;iwa_source=bullet\" target=\"_blank\" rel=\"noopener nofollow\">stronie g\u0142\u00f3wnej serwisu, otwiera si\u0119 w nowym oknie<\/a><\/li>\n<\/ul>\n<p class=\"typography ids-typeset-body ids-typeset-body--preset-large link paragraph ids-paragraph ids-paragraph--default\">Arktyka wci\u0105\u017c potrafi zaskoczy\u0107 naukowc\u00f3w, kt\u00f3rzy badaj\u0105 to wyj\u0105tkowe \u015brodowisko. Tym razem niespodzianka dotyczy rzek.<\/p>\n<p class=\"typography ids-typeset-body ids-typeset-body--preset-large link paragraph ids-paragraph ids-paragraph--default\">Naukowcy s\u0105dzili, \u017ce zamarzni\u0119ta ziemia powinna skutecznie spowalnia\u0107 erozj\u0119, czyli proces niszczenia i wyp\u0142ukiwania pod\u0142o\u017ca przez wod\u0119. Eksperymenty pokaza\u0142y jednak co\u015b zupe\u0142nie odwrotnego. W okre\u015blonych warunkach arktyczne rzeki mog\u0105 wyp\u0142ukiwa\u0107 osady znacznie szybciej, ni\u017c dot\u0105d przypuszczano.<\/p>\n<p>Zamarzni\u0119ta ziemia nie zawsze chroni przed erozj\u0105<\/p>\n<p class=\"typography ids-typeset-body ids-typeset-body--preset-large link paragraph ids-paragraph ids-paragraph--default\">Punktem wyj\u015bcia by\u0142o do\u015b\u0107 logiczne za\u0142o\u017cenie. W wiecznej zmarzlinie l\u00f3d wype\u0142niaj\u0105cy grunt mia\u0142 dzia\u0142a\u0107 jak spoiwo, kt\u00f3re utrzymuje piasek, \u017cwir i inne osady na miejscu. W terenie zacz\u0119\u0142y jednak pojawia\u0107 si\u0119 obserwacje, kt\u00f3re nie pasowa\u0142y do tej teorii. Nowe koryta rzek w kanadyjskiej Arktyce potrafi\u0142y tworzy\u0107 si\u0119 zaskakuj\u0105co szybko.<\/p>\n<p class=\"typography ids-typeset-body ids-typeset-body--preset-large link paragraph ids-paragraph ids-paragraph--default\">Badacze z Simon Fraser University oraz University of British Columbia postanowili sprawdzi\u0107 to w laboratorium. Zbudowali specjalny, niewielki kana\u0142 z przeszklonymi bokami. Wykorzystali szklane kulki, kt\u00f3re mia\u0142y na\u015bladowa\u0107 \u017cwir znajduj\u0105cy si\u0119 na dnie rzek.<\/p>\n<p class=\"typography ids-typeset-body ids-typeset-body--preset-large link paragraph ids-paragraph ids-paragraph--default\">Eksperymenty powtarzano wielokrotnie, poniewa\u017c erozja osad\u00f3w przebiega\u0142a oko\u0142o dziesi\u0119\u0107 razy szybciej, ni\u017c mo\u017cna by\u0142oby oczekiwa\u0107 w przypadku niezamarzni\u0119tego pod\u0142o\u017ca. Badacze pocz\u0105tkowo nie chcieli uwierzy\u0107 w te rezultaty.<\/p>\n<blockquote role=\"blockquote\" class=\"quote ids-quote ids-quote--nosurface--short--medium\" data-component-0=\"quote-embed\"><p>Spodziewali\u015bmy si\u0119 zobaczy\u0107 co\u015b przeciwnego do tego, co ostatecznie zaobserwowali\u015bmy. Powtarzali\u015bmy eksperymenty mn\u00f3stwo razy, a\u017c m\u00f3j promotor w ko\u0144cu uwierzy\u0142 w wyniki.<\/p><\/blockquote>\n<p class=\"typography ids-typeset-body ids-typeset-body--preset-large link paragraph ids-paragraph ids-paragraph--default\">Podobnie reagowa\u0142 jego kolega, dr Shawn Chartrand. Wyniki wygl\u0105da\u0142y tak nieprawdopodobnie, \u017ce badacze pocz\u0105tkowo zak\u0142adali, i\u017c gdzie\u015b pope\u0142nili b\u0142\u0105d.<\/p>\n<p class=\"typography ids-typeset-body ids-typeset-body--preset-large link paragraph ids-paragraph ids-paragraph--default\">&#8211; Zobaczyli\u015bmy wyniki, spojrzeli\u015bmy na siebie i powiedzieli\u015bmy: &#8222;To nie mo\u017ce by\u0107 prawda&#8221;. Napisa\u0142em do kilku koleg\u00f3w. Nie uwierzyli mi. Przeprowadzili\u015bmy drugi eksperyment. Ten sam wynik &#8211; relacjonowa\u0142 dr Chartrand.<\/p>\n<p>Trudny quiz o wodzie. Tylko geniusz zdob\u0119dzie 10\/10<img decoding=\"async\" class=\"ids-image-holder__img\" loading=\"lazy\" alt=\"Wizualizacja cz\u0105steczki wody. Naukowcom uda\u0142o si\u0119 nagra\u0107 reakcj\u0119 wodoru z tlenem\" title=\"Wizualizacja cz\u0105steczki wody. Naukowcom uda\u0142o si\u0119 nagra\u0107 reakcj\u0119 wodoru z tlenem\" width=\"625\" height=\"352\" src=\"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-content\/uploads\/2026\/09\/000JV0ODLX06UTJ7-C432.webp\"\/>Rozpocznij quiz<\/p>\n<p>Dlaczego woda wyp\u0142ukuje grunt tak szybko?<\/p>\n<p class=\"typography ids-typeset-body ids-typeset-body--preset-large link paragraph ids-paragraph ids-paragraph--default\">Zagadk\u0119 pomog\u0142y wyja\u015bni\u0107 modele matematyczne i badania prowadzone na arktycznej wyspie Devon, po inuicku zwanej Tallurutit (swoj\u0105 drog\u0105 &#8211; najwi\u0119kszej bezludnej wyspie \u015bwiata). Gdy grunt jest ca\u0142kowicie zamarzni\u0119ty, wszystko zachowuje si\u0119 zgodnie z wcze\u015bniejszymi przewidywaniami. Osady s\u0105 skute lodem i praktycznie nie mog\u0105 si\u0119 przemieszcza\u0107.<\/p>\n<p class=\"typography ids-typeset-body ids-typeset-body--preset-large link paragraph ids-paragraph ids-paragraph--default\">Problem pojawia si\u0119 podczas sezonowych roztop\u00f3w. Wtedy rozmarza p\u0142ytka warstwa gruntu, ale g\u0142\u0119biej wci\u0105\u017c znajduje si\u0119 zamarzni\u0119ta ziemia. Woda nie mo\u017ce \u0142atwo przesi\u0105ka\u0107 w d\u00f3\u0142, wi\u0119c rozdziela si\u0119 i p\u0142ynie w r\u00f3\u017cnych kierunkach. Po drodze zabiera ze sob\u0105 coraz wi\u0119cej piasku i innych cz\u0105stek, przyspieszaj\u0105c erozj\u0119.<\/p>\n<p class=\"typography ids-typeset-body ids-typeset-body--preset-large link paragraph ids-paragraph ids-paragraph--default\">To wa\u017cne odkrycie dla naukowc\u00f3w, bo od dawna m\u00f3wi si\u0119, \u017ce Arktyka jest najszybciej ocieplaj\u0105cym si\u0119 obszarem Ziemi. A co za tym idzie, krajobraz zaczyna si\u0119 zmienia\u0107.<\/p>\n<p class=\"typography ids-typeset-body ids-typeset-body--preset-large link paragraph ids-paragraph ids-paragraph--default\">Wyniki bada\u0144 opublikowano w czasopi\u015bmie <a href=\"https:\/\/www.nature.com\/articles\/s43247-026-03468-1\" target=\"_blank\" rel=\"nofollow noopener\">Communications Earth &amp; Environment<\/a>.<\/p>\n<p>Drapanie si\u0119 mo\u017ce by\u0107 bardzo szkodliwe. Zatem dlaczego wci\u0105\u017c to robimy?Associated Press 2026INTERIA.PL<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Naukowcy z Simon Fraser University i University of British Columbia odkryli, \u017ce w okre\u015blonych warunkach arktyczne rzeki wyp\u0142ukuj\u0105&hellip;\n","protected":false},"author":2,"featured_media":673860,"comment_status":"","ping_status":"","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":"","_share_on_mastodon":"0"},"categories":[20],"tags":[120,118,119,42,38,40,39,41,116,114,115,121,117],"class_list":["post-673859","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","category-nauka-i-technika","tag-nauka","tag-nauka-i-technika","tag-naukatechnika","tag-pl","tag-poland","tag-polish","tag-polska","tag-polski","tag-science","tag-science-and-technology","tag-sciencetechnology","tag-technika","tag-technology"],"share_on_mastodon":{"url":"https:\/\/pubeurope.com\/@pl\/117231181372686513","error":""},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/673859","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=673859"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/673859\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/673860"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=673859"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=673859"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=673859"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}