{"id":695081,"date":"2026-09-17T08:18:13","date_gmt":"2026-09-17T08:18:13","guid":{"rendered":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/695081\/"},"modified":"2026-09-17T08:18:13","modified_gmt":"2026-09-17T08:18:13","slug":"cios-w-plecy-czyli-17-wrzesnia-1939-roku-polska-w-kleszczach-wrogow","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/695081\/","title":{"rendered":"Cios w plecy, czyli 17 wrze\u015bnia 1939 roku. Polska w kleszczach wrog\u00f3w"},"content":{"rendered":"<p>Wkroczenie Armii Czerwonej na teren Rzeczpospolitej zdezorientowa\u0142o Polak\u00f3w, a skuteczna obrona i wola walki os\u0142ab\u0142a \u2013 o 17 wrze\u015bnia 1939 roku m\u00f3wi historyk, prof. dr hab. Marek Wierzbicki z Katedry System\u00f3w Politycznych i Komunikowania Mi\u0119dzynarodowego Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Paw\u0142a II. Jak dodaje ekspert KUL, 19 miesi\u0119cy sowieckiej okupacji Ziem Wschodnich Polski przebiega\u0142o pod znakiem terroru, eksterminacji oraz rabunku mienia obywateli i instytucji pa\u0144stwa polskiego.<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-content\/uploads\/2026\/09\/ipn_1.jpg\" border=\"0\" alt=\"\" width=\"400\" height=\"296\" style=\"margin: 2px 5px; float: left;\"\/>Genezy wrze\u015bnia 1939 roku nale\u017cy szuka\u0107 w skutkach I wojny \u015bwiatowej i zakwestionowania uk\u0142adu wersalskiego. Republika Weimarska jako pa\u0144stwo pokonane, bardzo bole\u015bnie odczuwa\u0142o utrat\u0119 swojej mocarstwowej pozycji. Podobnie Rosja bolszewicka (p\u00f3\u017aniejszy Zwi\u0105zek Sowiecki), kt\u00f3rej pr\u00f3b\u0119 szerzenia rewolucj\u0119 proletariack\u0105 na ca\u0142\u0105 Europ\u0119 powstrzyma\u0142a Polska w wojnie lat 1919-1920. Te dwa rewizjonistyczne pa\u0144stwa nie wyzby\u0142y si\u0119 jednak plan\u00f3w ekspansji: Niemcy na wsch\u00f3d Europy, a Sowieci na zach\u00f3d.<\/p>\n<p>&#8211; A Polska w 1939 roku po raz drugi stan\u0119\u0142a im na drodze. Tym razem jednak by\u0142a w gorszej sytuacji. Niemcy i Zwi\u0105zek Sowiecki ogromnie wzmocni\u0142y si\u0119 w latach trzydziestych XX wieku, mia\u0142y o wiele wi\u0119kszy potencja\u0142 militarny, demograficzny i ekonomiczny od II Rzeczpospolitej. Kiedy osi\u0105gn\u0119\u0142y porozumienie to los naszego kraju by\u0142 przes\u0105dzony \u2013 m\u00f3wi ekspert KUL, historyk prof. Marek Wierzbicki.<\/p>\n<p>Polacy nie widzieli o podpisanym 23 sierpnia w Moskwie pakcie Ribbentrop-Mo\u0142otow. Jego nast\u0119pstwem by\u0142 atak Hitlera na Polsk\u0119 od zachodu. 17 wrze\u015bnia wschodnia granic\u0119 RP przekroczyli Sowieci. &#8211; Polska by\u0142a jedynym krajem w Europie zaatakowanym z dw\u00f3ch stron przez wrogie pa\u0144stwa. I dlatego nie mog\u0142a skutecznie obroni\u0107 si\u0119, tym bardziej, \u017ce jej sojusznicy &#8211; Wielka Brytania i Francja \u2013 nie udzieli\u0142y nam \u017cadnej skutecznej pomocy, ograniczaj\u0105c si\u0119 tylko do gest\u00f3w politycznych, czyli do wypowiedzenia wojny Niemcom \u2013 dodaje historyk.<\/p>\n<p>Cios od wrog\u00f3w i sojusznik\u00f3w<\/p>\n<p>1 wrze\u015bnia by\u0142 dla Polak\u00f3w ogromnym zaskoczeniem i wstrz\u0105sem. &#8211; Dominowa\u0142a jednak determinacja i wola walki. Bardzo wa\u017cn\u0105 rol\u0119 odgrywa\u0142a nadzieja na to, \u017ce sojusznicy, czyli Francja i Wielka Brytania, uderz\u0105 z zachodu na Niemcy \u2013 m\u00f3wi prof. Wierzbicki.<\/p>\n<p>Tyle, \u017ce podczas konferencji w Abbeville 12 wrze\u015bnia sojusznicy podj\u0119li decyzj\u0119 o nierozpoczynaniu dzia\u0142a\u0144 wojennych przeciwko Niemcom. \u2013 O swojej decyzji nie poinformowali jednak polskiego rz\u0105du. Polacy \u017cyli nadziej\u0105, \u017ce losy wojny si\u0119 zmieni\u0105, a oddzia\u0142y polskie wraz z sojusznikami wkrocz\u0105 do Berlina. Ta nadzieja os\u0142ab\u0142a, gdy oko\u0142o 11 wrze\u015bnia Niemcy zacz\u0119li przekracza\u0107 Wis\u0142\u0119, a 13 wrze\u015bnia docierali do Bugu \u2013 dodaje prof. Wierzbicki. &#8211; Uderzenie Sowiet\u00f3w jeszcze bardziej zmieni\u0142o sytuacj\u0119 i nastroje ludno\u015bci, poniewa\u017c przynios\u0142o ogromn\u0105 dezorientacj\u0119. Polacy nie wiedzieli, w jakim charakterze wkraczaj\u0105 wojska sowieckie, kt\u00f3re cz\u0119sto informowa\u0142y, \u017ce nie przychodz\u0105 z wrogimi zamiarami, ale \u201ebi\u0107 Germa\u0144ca\u201d i wzi\u0105\u0107 pod opiek\u0119 Bia\u0142orusin\u00f3w i Ukrai\u0144c\u00f3w. Po sowieckim ataku tak naprawd\u0119 ju\u017c ta skuteczna, efektywna obrona i wola walki ogromnie os\u0142ab\u0142a \u2013 dodaje.<\/p>\n<p>J\u00f3zef Stalin, kt\u00f3ry nie wybaczy\u0142 Polakom przegranej wojny 1920 roku, t\u0142umaczy\u0142 atak rozpadem pa\u0144stwa polskiego i konieczno\u015bci\u0105 ochrony mniejszo\u015bci s\u0142owia\u0144skich &#8211; Ukrai\u0144c\u00f3w i Bia\u0142orusin\u00f3w.<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-content\/uploads\/2026\/09\/ipn_2.jpg\" border=\"0\" alt=\"\" width=\"400\" height=\"296\" style=\"margin: 2px 5px; float: right;\"\/>&#8211; Propaganda sowiecka k\u0142amliwie informowa\u0142a, \u017ce najpierw uciek\u0142y w\u0142adze Polski, a dopiero potem Armia Sowiecka wkroczy\u0142a do Polski. A by\u0142o dok\u0142adnie odwrotnie. Polski rz\u0105d i Naczelny W\u00f3dz opu\u015bcili terytorium Rzeczpospolitej pod wp\u0142ywem wiadomo\u015bci o nadci\u0105gaj\u0105cych ze wschodu oddzia\u0142ach Armii Czerwonej \u2013 wyja\u015bnia prof. Wierzbicki.<\/p>\n<p>Na przegranej pozycji<\/p>\n<p>Wojsko Polskie nie mia\u0142o szansy w starciu z dwiema militarnymi pot\u0119gami. G\u0142\u00f3wne si\u0142y walczy\u0142y z Niemcami w zachodniej i centralnej kraju. Cz\u0119\u015b\u0107 p\u00f3\u0142nocno-wschodnia i centralna tzw. Kres\u00f3w Wschodnich by\u0142a s\u0142abo broniona, co u\u0142atwi\u0142o sowieck\u0105 agresj\u0119. W\u00f3dz Naczelny Wojska Polskiego, marsza\u0142ek Edward Rydz-\u015amig\u0142y, 17 wrze\u015bnia wieczorem wyda\u0142 rozkaz, kt\u00f3ry zaczyna\u0142 si\u0119 od s\u0142\u00f3w \u201eZ Sowietami nie walczy\u0107\u201d. &#8211; Rozkaz zdezorientowa\u0142 \u017co\u0142nierzy, bo zakazywa\u0142 walki chyba \u017ce Sowieci zaatakuj\u0105 lub podejm\u0105 pr\u00f3b\u0119 rozbrojenia &#8211; m\u00f3wi prof. Marek Wierzbicki. Mimo tego na Kresach by\u0142o kilka punkt\u00f3w oporu, kt\u00f3re przesz\u0142y do historii.<\/p>\n<p>Najwa\u017cniejszym z nich to by\u0142a obrona Grodna w dniach 20-22 wrze\u015bnia 1939 roku. Oko\u0142o 1,5 tys. \u017co\u0142nierzy i cywil\u00f3w przez prawie trzy dni , broni\u0142o miasta przed oddzia\u0142ami pancernymi Sowiet\u00f3w. &#8211; Pierwszego dnia obro\u0144cy odnosili sukcesy. Kilkadziesi\u0105t czo\u0142g\u00f3w sowieckich zosta\u0142o spalonych butelkami z benzyn\u0105, a reszta si\u0119 wycofa\u0142a. Ale nap\u00f3r Armii Czerwonej by\u0142 tak du\u017cy, \u017ce 22 wrze\u015bnia Sowieci weszli do Grodna i w odwecie rozstrzelali 300 obro\u0144c\u00f3w miasta, r\u00f3wnie\u017c ludno\u015b\u0107 cywiln\u0105 i je\u0144c\u00f3w. By\u0142a to zbrodnia wojenna \u2013 dodaje historyk KUL.<\/p>\n<p>Pod Kodziowcami (b\u00f3j pod Sopo\u0107kiniami) polskie oddzia\u0142y zniszczy\u0142y kilkadziesi\u0105t woz\u00f3w pancernych i sowieckich czo\u0142g\u00f3w. Du\u017ce walki toczy\u0142y si\u0119 na Polesiu, gdzie dzia\u0142a\u0142o pod dow\u00f3dztwem genera\u0142a Franciszka Kleeberga zgrupowanie Korpusu Ochrony Pogranicza wycofuj\u0105ce si\u0119 w kierunku Warszawy. \u017bo\u0142nierze stoczyli bitwy pod Szackiem i Wytycznem ko\u0142o W\u0142odawy.<\/p>\n<p>Nap\u00f3r sowiecki by\u0142 za du\u017cy i polskie wojska musia\u0142y si\u0119 cofa\u0107 na zach\u00f3d. Ostatecznie zosta\u0142y otoczone przez Niemc\u00f3w pod Wol\u0105 Gu\u0142owsk\u0105 i Kockiem i tam zmuszone do kapitulacji.<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-content\/uploads\/2026\/09\/ipn_3.jpg\" border=\"0\" alt=\"\" width=\"400\" height=\"289\" style=\"margin: 2px 5px; float: left;\"\/>Lubelszczyzna pod sowieckim butem<\/p>\n<p>Jak m\u00f3wi prof. Wierzbicki, na skutek uk\u0142adu Ribbentrop-Mo\u0142otow Polska zosta\u0142a podzielona mi\u0119dzy oba mocarstwa. To by\u0142 czwarty rozbi\u00f3r Polski. Obszary etnicznie polskie, w tym Lubelszczyzna, mia\u0142y znale\u017a\u0107 si\u0119 w pa\u0144stwie sowieckim. &#8211; Dosz\u0142o do zamieszania, gdy Niemcy doszli do Bugu i zaj\u0119li prawie ca\u0142\u0105 Lubelszczyzn\u0119, a nast\u0119pnie wycofywali si\u0119 i oddawali teren wojskom sowieckim. Po nowym uk\u0142adzie sowiecko-niemieckim, \u201ePakcie o przyja\u017ani i granicach\u201d z 28 wrze\u015bnia 1939 roku wojska sowieckie ostatecznie wycofa\u0142y si\u0119 na lini\u0119 Bugu. By\u0142 to dziesi\u0119ciodniowy okres okupacji sowieckiej wschodniej i centralnej Lubelszczyzny, mi\u0119dzy Bugiem a Piaskami \u2013 m\u00f3wi prof. Wierzbicki.<\/p>\n<p>Sowietom na tych terenach pomagali ich zwolennicy, kt\u00f3rzy cz\u0119sto wywodzili si\u0119 z mniejszo\u015bci narodowych: ukrai\u0144skiej, \u017cydowskiej, czy bia\u0142oruskiej. &#8211; Byli to ludzie cz\u0119sto o pogl\u0105dach lewicowych czy wr\u0119cz przedwojenni komuni\u015bci. Byli m.in. przewodnikami oddzia\u0142\u00f3w sowieckich, pomagali sporz\u0105dza\u0107 listy zak\u0142adnik\u00f3w czy listy os\u00f3b przeznaczonych do aresztowania. Wielu z tych aresztowanych nigdy nie wr\u00f3ci\u0142o do dom\u00f3w, bo stracili \u017cycie w Zwi\u0105zku Sowieckim lub zostali zabici na miejscu \u2013 przypomina tragiczne losy Polak\u00f3w ekspert KUL.<\/p>\n<p>Dochodzi\u0142o do wielu napa\u015bci i egzekucji polskich je\u0144c\u00f3w wojennych. Zwi\u0105zek Sowiecki nie by\u0142 stron\u0105 Konwencji Haskiej o ochronie je\u0144c\u00f3w wojennych i dlatego w\u0142adze sowieckie nie czu\u0142y si\u0119 skr\u0119powane \u017cadnymi ograniczeniami w stosunku do schwytanych przeciwnik\u00f3w.<\/p>\n<p>Apogeum tragicznych los\u00f3w \u017co\u0142nierzy by\u0142 zbrodnia katy\u0144ska z kwietnia i maja 1940 r., czyli wymordowanie z zimn\u0105 krwi\u0105 22,5 tysi\u0105ca oficer\u00f3w, policjant\u00f3w i przedstawicieli polskiej inteligencji.<\/p>\n<p>\u00a0<\/p>\n<p>Fotografie pochodz\u0105 z zasob\u00f3w Archiwum Instytutu Pami\u0119ci Narodowej.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Wkroczenie Armii Czerwonej na teren Rzeczpospolitej zdezorientowa\u0142o Polak\u00f3w, a skuteczna obrona i wola walki os\u0142ab\u0142a \u2013 o 17&hellip;\n","protected":false},"author":2,"featured_media":695082,"comment_status":"","ping_status":"","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":"","_share_on_mastodon":"0"},"categories":[12],"tags":[52678,52674,3622,13925,261,52677,1081,52676,120,42,38,40,39,41,5975,52672,52673,52675],"class_list":["post-695081","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","category-polska","tag-doktoranckie","tag-dzienne","tag-edukacja","tag-jan-pawel-ii","tag-kultura","tag-licencjackie","tag-lublin","tag-magisterskie","tag-nauka","tag-pl","tag-poland","tag-polish","tag-polska","tag-polski","tag-studia","tag-szkolnictwo-wyzsze","tag-wyklady","tag-zaoczne"],"share_on_mastodon":{"url":"","error":""},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/695081","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=695081"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/695081\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/695082"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=695081"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=695081"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=695081"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}