Chodzi o kompleksowe i progresywne partnerstwo transpacyficzne (CPTPP). To wielostronna umowa o wolnym handlu znacznie obni\u017caj\u0105ca c\u0142a i bariery mi\u0119dzy niekt\u00f3rymi krajami G7 [to grupa siedmiu pa\u0144stw, kt\u00f3re tworz\u0105 najwi\u0119ksze rozwini\u0119te gospodarki i demokracje na \u015bwiecie: Stany Zjednoczone, Japonia, Niemcy, Wielka Brytania, Francja, W\u0142ochy i Kanada] oraz kraj\u00f3w i region\u00f3w tradycyjnie okre\u015blanych jako Globalne Po\u0142udnie, takich jak Afryka, Azja, Ameryka \u0141aci\u0144ska i Karaiby, kt\u00f3rych mieszka\u0144cy stanowi\u0105 ok. 85 proc. ludno\u015bci \u015bwiata.<\/p>\n
Na korytarzach w Brukseli trwaj\u0105 intensywne dyskusje na temat kolejnych ruch\u00f3w. Nawet bez UE CPTPP reprezentuje ju\u017c prawie 600 mln ludzi, stanowi 15 proc. \u015bwiatowego PKB i 15 proc. \u015bwiatowego handlu \u2014 i ma si\u0119 dalej rozwija\u0107. W\u0142\u0105czenie UE doda\u0142oby 450 mln ludzi i podnios\u0142oby oba parametry do 30 proc. CPTPP z dodatkiem Europy sta\u0142oby si\u0119 najwi\u0119kszym globalnym blokiem handlowym.<\/p>\n
Pi\u0142eczka jest po stronie Starego Kontynentu. Wyzwania zwi\u0105zane z szerszym przyj\u0119ciem umowy s\u0105 jednak ogromne. I nie chodzi tu tylko o irytacj\u0119 USA i gniew Chin, dla kt\u00f3rych by\u0142by to powa\u017cny cios gospodarczy. Najpierw UE musi pogodzi\u0107 w\u0142asne grupy interes\u00f3w. Na horyzoncie pojawiaj\u0105 si\u0119 trzy mo\u017cliwe scenariusze rozwoju sytuacji, kt\u00f3ra mo\u017ce doprowadzi\u0107 do globalnych zmian, jakich nie widzieli\u015bmy od dawna.<\/p>\n
Mi\u0119dzy systemem z Bretton Woods po II wojnie \u015bwiatowej a globalnym kryzysem finansowym z 2008 r. \u015bwiatowy handel i bezpo\u015brednie inwestycje zagraniczne (BIZ) stale ros\u0142y (w uj\u0119ciu bezwzgl\u0119dnym). By\u0142o to mo\u017cliwe dzi\u0119ki wysi\u0142kom na rzecz liberalizacji handlu i inwestycji, zw\u0142aszcza poprzez multilateralizm Uk\u0142adu og\u00f3lnego w sprawie taryf celnych i handlu (GATT) oraz \u015awiatowej Organizacji Handlu (WTO), ale tak\u017ce poprzez dwustronne lub regionalne umowy o wolnym handlu.<\/p>\n
Wraz z przyspieszeniem procesu umi\u0119dzynarodowienia przedsi\u0119biorstw globalne \u0142a\u0144cuchy warto\u015bci sta\u0142y si\u0119 bardziej zintegrowane. Ten proces globalizacji, bazuj\u0105cy na przewagach konkurencyjnych kraj\u00f3w i przedsi\u0119biorstw, doprowadzi\u0142 do wzrostu wydajno\u015bci i trwa\u0142ego wzrostu gospodarczego na poziomie globalnym, przyczyniaj\u0105c si\u0119 do rozwoju biedniejszych kraj\u00f3w i wyci\u0105gaj\u0105c setki milion\u00f3w ludzi z ub\u00f3stwa.<\/p>\n
Wolniejszy handel zmniejsza koszty dla producent\u00f3w dzi\u0119ki bardziej zr\u00f3\u017cnicowanym \u017ar\u00f3d\u0142om zaopatrzenia i ekonomii skali zapewnianej przez wi\u0119kszy rynek. Oferuje r\u00f3wnie\u017c konsumentom ni\u017csze ceny i szerszy wyb\u00f3r. Og\u00f3lnie rzecz bior\u0105c, poprawia si\u0119 dobrobyt spo\u0142eczny. Komunistyczne Chiny, kt\u00f3re w 2001 r. „przesz\u0142y na kapitalizm” w ramach WTO, wydawa\u0142y si\u0119 szczytem tego procesu. W tym okresie, cz\u0119sto nazywanym hiperglobalizacj\u0105, stosunek \u015bwiatowego handlu do produktu krajowego brutto (PKB) wzr\u00f3s\u0142 z mniej ni\u017c jednej trzeciej po upadku muru berli\u0144skiego do po\u0142owy w 2008 r. Wydawa\u0142o si\u0119, \u017ce granice geopolityczne zosta\u0142y zlikwidowane, g\u0142\u00f3wnie dzi\u0119ki inicjatywom Stan\u00f3w Zjednoczonych.<\/p>\n
Geoekonomiczne p\u0119kni\u0119cia<\/p>\n
Ten okres trwa\u0142ego wzrostu gospodarczego trwa\u0142 do czasu kryzysu finansowego w Stanach Zjednoczonych i Europie<\/a> (2008 r.) oraz nast\u0119puj\u0105cej po nim Wielkiej Recesji, po kt\u00f3rej wzrost handlu nieco uleg\u0142 stagnacji. Kilka lat p\u00f3\u017aniej zacz\u0119\u0142o si\u0119 umacnia\u0107 protekcjonizm. Niekt\u00f3re kraje wprowadzi\u0142y wy\u017csze c\u0142a, bariery pozataryfowe i ograniczenia eksportowe, jednocze\u015bnie forsuj\u0105c asertywn\u0105 polityk\u0119 przemys\u0142ow\u0105 i autonomi\u0119 strategiczn\u0105. Pandemia, a nast\u0119pnie wojna Rosji z Ukrain\u0105 przyspieszy\u0142y koniec ery ekspansji. Wykorzystanie dolara jako broni przez Stany Zjednoczone, a tak\u017ce sankcje na\u0142o\u017cone przez Stany Zjednoczone i Uni\u0119 Europejsk\u0105 (zw\u0142aszcza wobec Rosji) zwi\u0119kszy\u0142y potrzeb\u0119 stworzenia alternatywnego systemu finansowego przez kraje, kt\u00f3rych dotyczy\u0142y sankcje, oraz inne kraje (st\u0105d powstanie BRICS i jego inicjatyw), co stanowi\u0142o wyzwanie dla zachodniego status quo.<\/p>\n Chinom, zw\u0142aszcza pod rz\u0105dami Xi Jinpinga, nie podoba\u0142a si\u0119 globalizacja skoncentrowana na Stanach Zjednoczonych. Jednak kraj ten odni\u00f3s\u0142 ogromne korzy\u015bci z przyst\u0105pienia do WTO, przyci\u0105gaj\u0105c do siebie ogniwa \u0142a\u0144cucha warto\u015bci, kt\u00f3re wcze\u015bniej by\u0142y bardziej rozdrobnione i zinternacjonalizowane. Od tego czasu Stany Zjednoczone z coraz wi\u0119kszym niepokojem obserwuj\u0105 wzrost znaczenia Chin, kt\u00f3re nadrabiaj\u0105 zaleg\u0142o\u015bci technologiczne w obliczu deindustrializacji Ameryki. Proces ten nazywany jest „chi\u0144skim szokiem”<\/a>. Chodzi o to, \u017ce wej\u015bcie Chin do \u015awiatowej Organizacji Handlu w 2001 r. kosztowa\u0142o Ameryk\u0119 dwa miliony miejsc pracy i doprowadzi\u0142o do stagnacji p\u0142ac w bran\u017cach przemys\u0142owych najbardziej nara\u017conych na chi\u0144sk\u0105 konkurencj\u0119.<\/p>\n Dalszy ci\u0105g artyku\u0142u pod materia\u0142em wideo<\/p>\n Doprowadzi\u0142o to do narastania napi\u0119\u0107 mi\u0119dzy Stanami Zjednoczonymi a Chinami, zw\u0142aszcza podczas pierwszej kadencji prezydenta Donalda Trumpa, a jeszcze bardziej podczas drugiej. Ameryka\u0144ski prezydent chce zlikwidowa\u0107 porz\u0105dek oparty na zasadach WTO i koncentruje si\u0119 na dwustronnych umowach handlowych, wykorzystuj\u0105c pot\u0119g\u0119 gospodarcz\u0105 i militarn\u0105 Stan\u00f3w Zjednoczonych, nawet w stosunku do sojusznik\u00f3w. Roz\u0142am gospodarczy na \u015bwiecie zacz\u0105\u0142 si\u0119 pog\u0142\u0119bia\u0107.<\/p>\n Wstrz\u0105sy geopolityczne \u2014 a tym samym ryzyko \u2014 os\u0142abi\u0142y \u015bwiatowy handel i inwestycje. Tendencja ta sk\u0142oni\u0142a firmy do przeniesienia cz\u0119\u015bci swoich \u0142a\u0144cuch\u00f3w dostaw z powrotem do kraju lub do kraj\u00f3w zaprzyja\u017anionych (na przyk\u0142ad do Azji Po\u0142udniowo-Wschodniej lub Meksyku w przypadku firm ameryka\u0144skich).<\/p>\n<\/blockquote>\n Podkre\u015bli\u0142o to potencja\u0142 fragmentacji geoekonomicznej: przetasowania w \u015bwiatowym handlu i geograficznej strukturze inwestycji mi\u0119dzy rywalizuj\u0105cymi blokami geopolitycznymi. Taka reorganizacja nie oznacza\u0142aby deglobalizacji \u2014 spadku og\u00f3lnego wolumenu handlu \u2014 ale raczej zmian\u0119 w globalnej architekturze gospodarczej i finansowej wzd\u0142u\u017c linii rywalizacji geopolitycznej.<\/p>\n Stany Zjednoczone ograniczy\u0142y handel z Chinami. Warto\u015b\u0107 dodana Pa\u0144stwa \u015arodka w produkcji ameryka\u0144skiej w latach 2018\u20132024 pozosta\u0142a stabilna. Bank Finlandii wylicza, \u017ce w produkcji unijnej nawet wzros\u0142a. To przypomina o tym, \u017ce proces oddzielania si\u0119 od reszty \u015bwiata est bardzo z\u0142o\u017cony. Mimo to nie da si\u0119 zaprzeczy\u0107, \u017ce po nag\u0142ych zmianach polityki Trumpa w tym roku nowa geoekonomiczna zimna wojna rozgorza\u0142a na dobre. Z jednej strony ta fragmentacja mo\u017ce by\u0107 kosztowna i zagra\u017ca\u0107 perspektywom bardziej otwartego \u015bwiata dzi\u0119ki swobodniejszemu handlowi; z drugiej \u2014 mo\u017ce r\u00f3wnie\u017c doprowadzi\u0107 do wojny kinetycznej.<\/p>\n \u015awiat na nowo<\/p>\n WTO [\u015awiatowa Organizacja Handlu] wyra\u017anie zawiod\u0142a od czasu rundy dauha\u0144skiej [wysi\u0142k\u00f3w organizacji od pocz\u0105tku tego stulecia maj\u0105cych na celu dostosowanie jej zasad do potrzeb kraj\u00f3w s\u0142abiej rozwini\u0119tych]. Organizacja zawiod\u0142a w jeszcze wi\u0119kszym stopniu w 2016 r., kiedy to Stany Zjednoczone zacz\u0119\u0142y blokowa\u0107 nominacje s\u0119dzi\u00f3w apelacyjnych WTO. Obserwatorzy uwa\u017caj\u0105, \u017ce zar\u00f3wno Waszyngton, jak i Pekin nie chc\u0105 przestrzega\u0107 zasad opartego na regu\u0142ach porz\u0105dku handlowego i coraz bardziej staj\u0105 si\u0119 przeciwstawnymi biegunami przyci\u0105gania. W tym kontek\u015bcie niekt\u00f3rzy ponownie rozwa\u017caj\u0105 potencja\u0142 konkretnego projektu indopacyficznego maj\u0105cego na celu o\u017cywienie opartego na regu\u0142ach, wielostronnego wolnego handlu: CPTPP.<\/p>\n W latach 2005\u20132016 partnerstwo transpacyficzne (TPP), promuj\u0105ce wolny handel, zosta\u0142o podpisane przez 12 kraj\u00f3w: Australi\u0119, Brunei, Kanad\u0119, Chile, Japoni\u0119, Malezj\u0119, Meksyk, Now\u0105 Zelandi\u0119, Peru, Singapur, Wietnam i Stany Zjednoczone. \u00d3wczesny prezydent Barack Obama postrzega\u0142 porozumienie jako spos\u00f3b na przeciwdzia\u0142anie rosn\u0105cym wp\u0142ywom gospodarczym Chin. Jednak nieca\u0142y rok po przyst\u0105pieniu Stan\u00f3w Zjednoczonych do partnerstwa i przed ratyfikacj\u0105 przez Kongres prezydent Trump wycofa\u0142 Stany Zjednoczone z projektu.<\/p>\n Pozosta\u0142e 11 kraj\u00f3w wynegocjowa\u0142o w\u00f3wczas now\u0105 umow\u0119, CPTPP, kt\u00f3ra wesz\u0142a w \u017cycie w 2018 r. Od tego czasu [i ze wzgl\u0119du na wojn\u0119 handlow\u0105 mi\u0119dzy Stanami Zjednoczonymi a Chinami] wielostronne ugrupowanie sta\u0142o si\u0119 bardziej atrakcyjne, nawet dla kraj\u00f3w po\u0142o\u017conych daleko od Pacyfiku. W grudniu 2024 r. rozszerzy\u0142a si\u0119 ona o Wielk\u0105 Brytani\u0119, dzi\u0119ki czemu \u0142\u0105czna warto\u015b\u0107 gospodarcza CPTPP wzros\u0142a do 15 proc. \u015bwiatowego PKB. O przyst\u0105pienie do porozumienia wnioskowa\u0142y r\u00f3wnie\u017c Kostaryka, Ekwador, Indonezja, Tajwan, Ukraina i Urugwaj. Przyw\u00f3dcy Korei Po\u0142udniowej i UE wyrazili zainteresowanie przyst\u0105pieniem do CPTPP lub wsp\u00f3\u0142prac\u0105 z ni\u0105, co znacznie zwi\u0119kszy\u0142oby znaczenie gospodarcze tej strefy handlowej.<\/p>\n Wniosek Chin, z\u0142o\u017cony po raz pierwszy w 2021 r., zosta\u0142 dotychczas kilkakrotnie zablokowany.<\/p>\n CPTPP, pod przewodnictwem Japonii, w du\u017cej mierze czerpie inspiracj\u0119 z pierwotnej wizji TPP: bardziej swobodnego i sprawiedliwego handlu opartego na przejrzysto\u015bci zasad umo\u017cliwiaj\u0105cych szersz\u0105 i g\u0142\u0119bsz\u0105 wsp\u00f3\u0142prac\u0119. Eliminuje lub drastycznie obni\u017ca c\u0142a na prawie 100 proc. towar\u00f3w b\u0119d\u0105cych przedmiotem handlu mi\u0119dzy cz\u0142onkami [z pewnymi wyj\u0105tkami, takimi jak ochrona japo\u0144skiego ry\u017cu lub kanadyjskich produkt\u00f3w mlecznych]. Obejmuje to us\u0142ugi takie jak finanse, inwestycje i transport. Dotacje pa\u0144stwowe s\u0105 ograniczone.<\/p>\n<\/blockquote>\n Partnerstwo promuje r\u00f3wnie\u017c wsp\u00f3lne standardy w zakresie w\u0142asno\u015bci intelektualnej, standard\u00f3w \u015brodowiskowych i pracy, handlu elektronicznego i danych. Jego wizj\u0105 jest zabezpieczenie i stabilizacja \u0142a\u0144cuch\u00f3w dostaw w oparciu o wsp\u00f3lne warto\u015bci gospodarcze i cywilizacyjne, przy jednoczesnym przeciwdzia\u0142aniu chi\u0144skiej inicjatywie „Jeden pas i jedna droga”<\/a> oraz niedawno powsta\u0142emu Regionalnemu Kompleksowemu Partnerstwu Gospodarczemu w regionie Indo-Pacyfiku.<\/p>\n Alternatywny blok<\/p>\n CPTPP mo\u017ce si\u0119 jeszcze bardziej rozszerzy\u0107. W czerwcu br. przewodnicz\u0105ca Komisji Europejskiej Ursula von der Leyen zasugerowa\u0142a wsp\u00f3\u0142prac\u0119 z CPTPP jako spos\u00f3b na „przeprojektowanie WTO”. Stany Zjednoczone, Chiny, Indie i inne kraje uniemo\u017cliwi\u0142y reform\u0119 WTO, co spowodowa\u0142o zm\u0119czenie i frustracj\u0119 wobec tej organizacji.<\/p>\n Dania, kt\u00f3ra obecnie przewodniczy Radzie UE przez sze\u015b\u0107 miesi\u0119cy, r\u00f3wnie\u017c wyrazi\u0142a gotowo\u015b\u0107 do wsp\u00f3\u0142pracy europejskiej z CPTPP. Premierzy Nowej Zelandii i Singapuru zasugerowali podobne dzia\u0142ania dla swoich kraj\u00f3w. Odnosz\u0105c si\u0119 do CPTPP w swoim przem\u00f3wieniu podczas szczytu Shangri-La Dialogue w Singapurze w maju, prezydent Francji Emmanuel Macron m\u00f3wi\u0142 o „trzeciej drodze”. Oczywiste jest, \u017ce CPTPP w po\u0142\u0105czeniu z UE mog\u0142oby stworzy\u0107 trzeci globalny blok handlowy, alternatyw\u0119 dla powstaj\u0105cych blok\u00f3w kierowanych przez Stany Zjednoczone i Chiny.<\/p>\n Chocia\u017c rozmowy mi\u0119dzy UE a CPTPP dopiero si\u0119 rozpocz\u0119\u0142y, powolna i biurokratyczna UE mog\u0142aby teraz dzia\u0142a\u0107 z wi\u0119ksz\u0105 determinacj\u0105, co jest konieczne g\u0142\u00f3wnie ze wzgl\u0119du na dzia\u0142ania Donalda Trumpa. Nawet bez UE CPTPP reprezentuje ju\u017c prawie 600 mln ludzi, stanowi 15 proc. \u015bwiatowego PKB i 15 proc. \u015bwiatowego handlu \u2014 i ma si\u0119 dalej rozwija\u0107. W\u0142\u0105czenie UE doda\u0142oby 450 mln ludzi i podnios\u0142oby oba te odsetki do 30 proc.<\/p>\n CPTPP z dodatkiem Europy sta\u0142oby si\u0119 najwi\u0119kszym globalnym blokiem handlowym, daj\u0105c swoim cz\u0142onkom wi\u0119ksz\u0105 si\u0142\u0119 oddzia\u0142ywania. UE ma ju\u017c umowy handlowe i inwestycyjne z wi\u0119kszo\u015bci\u0105 kraj\u00f3w CPTPP [z wyj\u0105tkiem Brunei i Australii]. Ponadto UE ma umow\u0119 o partnerstwie gospodarczym z Japoni\u0105, wiod\u0105cym krajem w CPTPP, a w lipcu obie strony zawar\u0142y sojusz na rzecz konkurencyjno\u015bci, wzmacniaj\u0105cy handel i bezpiecze\u0144stwo.<\/p>\n Scenariusze<\/p>\n 1. Ma\u0142o prawdopodobne w najbli\u017cszej przysz\u0142o\u015bci: przyst\u0105pienie UE do CPTPP<\/p>\n W perspektywie kr\u00f3tkoterminowej przyst\u0105pienie Europy do CTPP napotyka na powa\u017cne przeszkody. Aktywizm regulacyjny UE stanowi barier\u0119, zw\u0142aszcza w zakresie ochrony danych, kt\u00f3ra nie jest dobrze dostosowana do CPTPP. To samo dotyczy tradycji protekcjonizmu rolnego UE.<\/p>\n Kolejnym czynnikiem jest sprzeciw europejskiej opinii publicznej, zar\u00f3wno prawicy, jak i lewicy, wobec takich um\u00f3w, co pokaza\u0142o niedawne zawarcie przez Bruksel\u0119 umowy o wolnym handlu mi\u0119dzy UE a Mercosurem<\/a>. Co wi\u0119cej, znaczna cz\u0119\u015b\u0107 bloku europejskiego jest niestabilna politycznie, a tradycyjnie protekcjonistyczne partie skrajnej prawicy, takie jak Rassemblement National [Zjednoczenie Narodowe] we Francji czy AfD [Alternatywa dla Niemiec] w Niemczech, zyskuj\u0105 na znaczeniu. Po lewej stronie sceny politycznej aktywi\u015bci ekologiczni mog\u0105 krytykowa\u0107 umow\u0119 za promowanie rzekomo szkodliwego dla klimatu wolnego handlu.<\/p>\n Na arenie mi\u0119dzynarodowej izolacjonistyczna, ale asertywna administracja Trumpa mo\u017ce postrzega\u0107 umow\u0119 mi\u0119dzy UE a CPTPP jako zbyt \u015bmia\u0142\u0105 i spos\u00f3b, w jaki Europejczycy mog\u0105 w kr\u00f3tkim okresie przechytrzy\u0107 i wykluczy\u0107 Stany Zjednoczone.<\/p>\n<\/blockquote>\n\n
\n
\n