{"id":74389,"date":"2025-10-29T17:18:11","date_gmt":"2025-10-29T17:18:11","guid":{"rendered":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/74389\/"},"modified":"2025-10-29T17:18:11","modified_gmt":"2025-10-29T17:18:11","slug":"dziwne-wawozy-na-marsie-sa-jak-wyrzezbione-odkryli-co-je-stworzylo","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/74389\/","title":{"rendered":"Dziwne w\u0105wozy na Marsie s\u0105 jak wyrze\u017abione. Odkryli, co je stworzy\u0142o"},"content":{"rendered":"

Spis tre\u015bci:<\/p>\n

    \n
  1. \n

    Eksperyment w komorze marsja\u0144skiej. Sk\u0105d pochodz\u0105 dziwne \u017c\u0142obienia?<\/p>\n<\/li>\n

  2. \n

    Sublimacja lodu na Marsie. Odkryli, \u017ce to proces geologiczny<\/p>\n<\/li>\n<\/ol>\n

    Eksperyment w komorze marsja\u0144skiej. Sk\u0105d pochodz\u0105 dziwne \u017c\u0142obienia?<\/p>\n

    Obserwowane przez astronom\u00f3w dziwne w\u0105wozy na wydmach Marsa mog\u0105 przywodzi\u0107 na my\u015bl aktywno\u015b\u0107 czerwi pustyni z uniwersum Diuny, jednak nic nie wskazuje na to, by blisko powierzchni „czerwonej planety” by\u0142o \u017cycie<\/a>. Wyryte, rozkopane, nier\u00f3wne linie w piasku mog\u0142y powsta\u0107 w wyniku proces\u00f3w naturalnych na powierzchni Marsa.<\/p>\n

    Badacze z Wydzia\u0142 Nauk o Ziemi na Uniwersytecie w Utrechcie, a tak\u017ce z Francji i UK, przeprowadzili eksperyment w „komorze marsja\u0144skiej” na brytyjskim The Open University w Milton Keynes. Obiekt ten symuluje warunki panuj\u0105ce na Marsie. Naukowcy pr\u00f3bowali odwzorowa\u0107 to, co dzieje si\u0119 z lodem pokrywaj\u0105cym powierzchni\u0119 Marsa ka\u017cdej zimy, gdy ta pora roku dobiega ko\u0144ca.<\/p>\n

    „Pr\u00f3bowali\u015bmy r\u00f3\u017cnych rozwi\u0105za\u0144, symuluj\u0105c zbocze wydmy pod r\u00f3\u017cnymi k\u0105tami nachylenia. Pozwolili\u015bmy, by bry\u0142a lodu CO2 spad\u0142a z g\u00f3ry wydmy i obserwowali\u015bmy, co si\u0119 stanie. Po znalezieniu odpowiedniego k\u0105ta w ko\u0144cu ujrzeli\u015bmy efekty. Blok lodu CO2\u00a0zacz\u0105\u0142 wgryza\u0107 si\u0119 w zbocze i przesuwa\u0107 w d\u00f3\u0142 niczym ryj\u0105cy kret<\/a> albo czerw pustyni z Diuny. Wygl\u0105da\u0142o to bardzo dziwnie” – powiedzia\u0142a Lonneke Roelofs, g\u0142\u00f3wna autorka badania. Jakie procesy dok\u0142adnie zachodz\u0105 na Marsie?<\/p>\n

    Sublimacja lodu na Marsie. Odkryli, \u017ce to proces geologiczny<\/p>\n

    Par\u0119 miesi\u0119cy temu pisali\u015bmy o tym, \u017ce na Marsie wyst\u0119puj\u0105 pory roku.<\/a> Podczas marsja\u0144skiej zimy temperatura schodzi do -120 \u00b0C, a na wydmach tworzy si\u0119 suchy l\u00f3d z dwutlenku w\u0119gla. Pod koniec zimy zbocza wydm ocieplaj\u0105 si\u0119, a bry\u0142y lodu si\u0119 odrywaj\u0105. W warunkach rzadkiej atmosfery i du\u017cej r\u00f3\u017cnicy temperatur mi\u0119dzy ciep\u0142ym piaskiem i lodem dolna cz\u0119\u015b\u0107 jego bry\u0142 ulega nag\u0142ej sublimacji, czyli przej\u015bciu ze stanu sta\u0142ego do gazowego.<\/p>\n

    Poniewa\u017c w gazowym stanie skupienia CO2 ma wi\u0119ksz\u0105 obj\u0119to\u015b\u0107 ni\u017c w stanie sta\u0142ym, dochodzi niejako do podziemnych eksplozji, kt\u00f3re rozrzucaj\u0105 piasek we wszystkich kierunkach. Dlaczego jednak zamiast punktowych kopc\u00f3w tworz\u0105 si\u0119 pod\u0142u\u017cne bruzdy? To efekt zsuwania si\u0119 blok\u00f3w suchego lodu ze zbocza wydmy.<\/p>\n

    \"Struktury<\/p>\n

    Wydmy marsja\u0144skie z liniowymi w\u0105wozami wydmowymi w kraterze Galle oraz w kraterze w Hellas PlanitiaHiRISE, Lonneke Roelofs et al. (CC BY 4.0)materia\u0142 zewn\u0119trzny<\/p>\n

    Po zsuni\u0119ciu si\u0119 na sam d\u00f3\u0142 wydmy bry\u0142a lodu nadal mo\u017ce podlega\u0107 sublimacji, a\u017c dwutlenek w\u0119gla ca\u0142kowicie wyparuje. Proces ten powt\u00f3rzy si\u0119 po zako\u0144czeniu kolejnej zimy. Jak pokazuje to odkrycie, jest on ca\u0142kowicie geologiczny, wynikaj\u0105cy z przemian naturalnych materii nieo\u017cywionej.<\/p>\n

    \u0179r\u00f3d\u0142o: Lonneke Roelofs et al., Sliding and Burrowing Blocks of CO2 Create Sinuous „Linear Dune Gullies” on Martian Dunes by Explosive Sublimation\u2010Induced Particle Transport, Geophysical Research Letters (2025). DOI: 10.1029\/2024gl112860<\/p>\n

    Technologia dla zmys\u0142\u00f3w. Niesamowita immersyjna wystawa w KiotoAFP<\/p>\n

    \"\"<\/a><\/p>\n

    Masz sugestie, uwagi albo widzisz b\u0142\u0105d? Napisz do nas<\/p>\n

    Zapisz si\u0119 na geekweekowy newsletter i \u0142ap naj\u015bwie\u017csze newsy ze \u015bwiata tech, lifehacki, porady i ciekawostki.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Spis tre\u015bci: Eksperyment w komorze marsja\u0144skiej. Sk\u0105d pochodz\u0105 dziwne \u017c\u0142obienia? Sublimacja lodu na Marsie. Odkryli, \u017ce to proces…\n","protected":false},"author":2,"featured_media":74390,"comment_status":"","ping_status":"","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[20],"tags":[120,118,119,42,38,40,39,41,116,114,115,121,117],"class_list":{"0":"post-74389","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-nauka-i-technika","8":"tag-nauka","9":"tag-nauka-i-technika","10":"tag-naukatechnika","11":"tag-pl","12":"tag-poland","13":"tag-polish","14":"tag-polska","15":"tag-polski","16":"tag-science","17":"tag-science-and-technology","18":"tag-sciencetechnology","19":"tag-technika","20":"tag-technology"},"share_on_mastodon":{"url":"https:\/\/pubeurope.com\/@pl\/115458598770204538","error":""},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/74389","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=74389"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/74389\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/74390"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=74389"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=74389"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=74389"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}