{"id":7716,"date":"2025-09-21T10:30:12","date_gmt":"2025-09-21T10:30:12","guid":{"rendered":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/7716\/"},"modified":"2025-09-21T10:30:12","modified_gmt":"2025-09-21T10:30:12","slug":"przed-moldawia-najwazniejsze-wybory-rosja-ma-dwa-scenariusze-wywiad","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/7716\/","title":{"rendered":"Przed Mo\u0142dawi\u0105 najwa\u017cniejsze wybory. „Rosja ma dwa scenariusze” [WYWIAD]"},"content":{"rendered":"

Bartosz Treder, Onet: Cztery prorosyjskie partie zawi\u0105za\u0142y sojusz, aby obali\u0107 rz\u0105dy prodemokratycznej Partii Akcji i Solidarno\u015bci [PAS] podczas tegorocznych wybor\u00f3w parlamentarnych w Mo\u0142dawii. W rozgrywce znajduje si\u0119 r\u00f3wnie\u017c blok „Alternatywa”, kt\u00f3ry, cho\u0107 deklaruje prounijne podej\u015bcie, to jego politykom zarzuca si\u0119 zwi\u0105zki z Rosj\u0105. Jakby pan scharakteryzowa\u0142 obecn\u0105 sytuacj\u0119 polityczn\u0105?<\/p>\n

Kamil Ca\u0142us, O\u015brodek Studi\u00f3w Wschodnich: Do parlamentu najprawdopodobniej wejd\u0105 cztery si\u0142y polityczne. Pierwsza z tych partii to obecnie rz\u0105dz\u0105ca PAS, kt\u00f3ra zdoby\u0142a samodzieln\u0105 wi\u0119kszo\u015b\u0107 podczas wybor\u00f3w w 2021 r. i de facto jest kierowana przez prezydentk\u0119 Mai\u0119 Sandu. Nie jest co prawda formaln\u0105 liderk\u0105, poniewa\u017c w Mo\u0142dawii g\u0142owa pa\u0144stwa powinna by\u0107 bezpartyjna, ale nikt wewn\u0105trz nie ma takich wp\u0142yw\u00f3w politycznych jak ona. Drugim ugrupowaniem jest Patriotyczny Blok Wyborczy, kt\u00f3ry sk\u0142ada si\u0119 ugrupowa\u0144 sympatyzuj\u0105cych z Rosj\u0105 i na kt\u00f3rego czele stoi by\u0142y prezydent Igor Dodon. W ich programie mo\u017cemy przeczyta\u0107, \u017ce nie s\u0105 antyeuropejscy, ale to jest bardziej uk\u0142on w stron\u0119 elektoratu, kt\u00f3ry znajduje si\u0119 w centrum. Politycy tego bloku nie chc\u0105 psu\u0107 relacji z Rosj\u0105, maj\u0105 do niej sentyment kulturowy i j\u0119zykowy.<\/p>\n

\"Prezydent<\/p>\n

Prezydent Mo\u0142dawii Maia Sandu w Kiszyniowie, 4 lipca 2025 r.DUMITRU DORU \/ PAP<\/p>\n

Jest r\u00f3wnie\u017c trzecia si\u0142a, czyli „Alternatywa”. To blok z\u0142o\u017cony z Ruchu Alternatywy Narodowej [na jego czele stoi burmistrz Kiszyniowa] oraz Kongresu Obywatelskiego, kt\u00f3rego szeregi zasilaj\u0105 g\u0142\u00f3wnie byli komuni\u015bci o pogl\u0105dach lewicowo-marksistowskich, najcz\u0119\u015bciej bardzo sentymentalni wobec sowieckiej przesz\u0142o\u015bci. W sk\u0142ad wchodzi tak\u017ce partia Rozwoju i Konsolidacji Mo\u0142dawii, kt\u00f3rej przewodzi by\u0142y premier Ion Chicu. Wreszcie cz\u0142onkiem bloku jest te\u017c Alexandr Stoianoglo, czyli by\u0142y prokurator generalny, kt\u00f3ry kandydowa\u0142 przeciwko Mai Sandu w zesz\u0142orocznych wyborach prezydenckich. Przegra\u0142, ale uzyska\u0142 przyzwoity wynik. Deklarowa\u0142 si\u0119 w\u00f3wczas jako kandydat niezale\u017cny, cho\u0107 otwarcie wspierali go Socjali\u015bci \u2014 najwi\u0119ksza partia prorosyjskiego Patriotycznego Bloku Wyborczego.<\/p>\n

„Alternatywa” formalnie twierdzi, \u017ce jest proeuropejska, cho\u0107 to w\u0105tpliwe dla cz\u0119\u015bci elektoratu. PAS uwa\u017ca j\u0105 z kolei za konia troja\u0144skiego Moskwy. Burmistrz Kiszyniowa kiedy\u015b znajdowa\u0142 si\u0119 po lewej, czyli prorosyjskiej scenie politycznej, ale teraz twierdzi, \u017ce wsp\u00f3\u0142praca z Rosj\u0105 nie przyniesie krajowi rozwoju. Podobnie my\u015bl\u0105 inne postacie tego projektu politycznego. Problem polega na tym, \u017ce albo maj\u0105 prorosyjsk\u0105 przesz\u0142o\u015b\u0107, albo byli zwi\u0105zani z mo\u0142dawskimi politykami, kt\u00f3rzy reprezentowali w przesz\u0142o\u015bci skorumpowany system oligarchiczny.<\/p>\n

A czwarte ugrupowanie?<\/p>\n

Do parlamentu powinna dosta\u0107 si\u0119 tak\u017ce legenda tamtejszej polityki, czyli „Nasza Partia”, kt\u00f3rej przewodzi Renato Usatii. Jest to polityk i biznesmen, kt\u00f3rego trudno scharakteryzowa\u0107 jako proeuropejskiego, albo prorosyjskiego. On odgrywa rol\u0119 mo\u0142dawskiego Robin Hooda i bardzo lubi por\u00f3wnania do postaci z rosyjskich film\u00f3w gangsterskich z lat 90., kt\u00f3re w zromantyzowany spos\u00f3b przedstawiaj\u0105 \u00f3wczesn\u0105 bandyterk\u0119, widz\u0105c w jej przedstawicielach ludzi „zasad”. Usatii to po prostu skrajny populista, kt\u00f3ry odnosi si\u0119 do powszechnych sentyment\u00f3w w spo\u0142eczno\u015bci poradzieckiej, kt\u00f3ra chcia\u0142aby, aby „zrobi\u0107 ze wszystkimi porz\u0105dek”. Twierdzi, \u017ce Mo\u0142dawia jest „zbyt ma\u0142a”, aby si\u0119 z kimkolwiek sk\u0142\u00f3ci\u0107, powinna si\u0119 rozwija\u0107 i dba\u0107 o swoj\u0105 to\u017csamo\u015b\u0107.<\/p>\n

Wybory parlamentarne w Mo\u0142dawii. „Partia Mai Sandu nie ma z kim stworzy\u0107 koalicji”<\/p>\n

Jak wygl\u0105daj\u0105 obecne sonda\u017ce?<\/p>\n

S\u0105 sonda\u017ce oficjalne i nieoficjalne. Te pierwsze wskazuj\u0105 na to, \u017ce partia PAS ma podobne poparcie w kraju do tego, jakie odnotowuje Patriotyczny Blok Wyborczy. Obie formacje mog\u0105 zyska\u0107 mniej wi\u0119cej 30-35 proc. Kolejn\u0105 si\u0142\u0105 jest „Alternatywa”, kt\u00f3ra mo\u017ce liczy\u0107 na 10-13 proc., a „Nasza Partia” na mniej ni\u017c 10 proc. Aczkolwiek te krajowe i powszechnie znane badania opinii publicznej cz\u0119sto s\u0105 niewiarygodne, poniewa\u017c wykorzystuje si\u0119 je do cel\u00f3w politycznych, takich jak np. mobilizacja czy demobilizacja elektoratu.<\/p>\n

Widzia\u0142em natomiast kilka sonda\u017cy niejawnych, kt\u00f3re daj\u0105 PAS nieco wi\u0119cej, tj. ok. 40 proc. poparcia, a Blokowi Patriotycznemu mi\u0119dzy 30 a 35 proc.<\/p>\n

Czy PAS ma jakiekolwiek zdolno\u015bci koalicyjne?<\/p>\n

Poparcie dla PAS jest problemem, poniewa\u017c je\u015bli chce dalej realizowa\u0107 sw\u00f3j program i kontynuowa\u0107 negocjacje z Uni\u0105 Europejsk\u0105, to musi uzyska\u0107 samodzieln\u0105 wi\u0119kszo\u015b\u0107. Partia prezydentki Mai Sandu nie ma z kim stworzy\u0107 koalicji. Teoretycznie mog\u0142aby zawi\u0105za\u0107 sojusz z „Alternatyw\u0105”, poniewa\u017c maj\u0105 podobne postulaty, ale PAS takiego rozwi\u0105zania \u2014 przynajmniej oficjalnie \u2014 nie przewiduje.<\/p>\n

\"Wiec<\/p>\n

Wiec poparcia dla partii PAS przed wyborami parlamentarnymiDUMITRU DORU \/ PAP<\/p>\n

Dla nich to jest rosyjski ko\u0144 troja\u0144ski, kt\u00f3ry chce realizacji cel\u00f3w Kremla, a proeuropejsk\u0105 narracj\u0119 wykorzystuje tylko do przyci\u0105gni\u0119cia do siebie centrowego i prozachodniego elektoratu. Bardziej prawdopodobnym \u2014 cho\u0107 tak\u017ce trudnym \u2014 mog\u0142aby by\u0107 Nasza Partia. Ta jednak w programie nie posiada integracji europejskiej, wi\u0119c to by\u0142oby bardzo niestabilne rozwi\u0105zanie. Zreszt\u0105 jej lider nie pa\u0142a szczeg\u00f3ln\u0105 sympati\u0105 do PAS. Nie przepada tak\u017ce za si\u0142ami prorosyjskimi. To trudny i chimeryczny partner.<\/p>\n

W zesz\u0142orocznych wyborach prezydenckich o zwyci\u0119stwie Mai Sandu zdecydowa\u0142a diaspora. Czy w tych wyborach r\u00f3wnie\u017c kluczowa b\u0119dzie rola Mo\u0142dawian, kt\u00f3rzy mieszkaj\u0105 za granic\u0105?<\/p>\n

Diaspora nie jest uwzgl\u0119dniana w sonda\u017cach, a na pewno b\u0119dzie kluczowa. W Mo\u0142dawii mieszka oko\u0142o 2,4 mln os\u00f3b, a poza granicami oko\u0142o 1 mln ze wzgl\u0119du na siln\u0105 emigracj\u0119 zarobkow\u0105. Nie wszyscy g\u0142osuj\u0105 i nie wszyscy s\u0105 doro\u015bli, ale odsetek g\u0142osuj\u0105cych poza ojczyzn\u0105 Mo\u0142dawian wci\u0105\u017c wzrasta. Oko\u0142o 80 proc. z emigrant\u00f3w mieszka w krajach UE, Wielkiej Brytanii, USA i Kanadzie. Czterech na pi\u0119ciu z nich popiera polityk\u00f3w o profilu prozachodnim. Wa\u017cna jest jednak mobilizacja diaspory, mog\u0105ca da\u0107 partii PAS dodatkowe 5-10 proc. do ostatecznego wyniku, kt\u00f3ry b\u0119dzie na \u017cyletki.<\/p>\n

Albo partia rz\u0105dz\u0105ca uzyska ponad 50 proc. i b\u0119dzie mog\u0142a rz\u0105dzi\u0107 samodzielnie, albo b\u0119dzie musia\u0142a si\u0119 dogadywa\u0107 z innymi ugrupowaniami. Istnieje te\u017c szansa utworzenia rz\u0105du mniejszo\u015bciowego, co by\u0142oby \u0142atwiejsze. Niekt\u00f3re partie pr\u0119dzej popar\u0142yby takie rozwi\u0105zanie, ni\u017c wesz\u0142y w koalicj\u0119.<\/p>\n

Spadaj\u0105ce poparcie dla partii Mai Sandu. „To by\u0142y najtrudniejsze cztery lata”<\/p>\n

Dlaczego PAS spada poparcie? Wed\u0142ug oficjalnych sonda\u017cy to spadek o oko\u0142o 20 proc. wzgl\u0119dem poprzednich wybor\u00f3w parlamentarnych. Jakie s\u0105 g\u0142\u00f3wne zarzuty obywateli wobec partii rz\u0105dz\u0105cej?<\/p>\n

To cud, \u017ce m\u00f3wimy o scenariuszu, w kt\u00f3rym PAS bierze wi\u0119kszo\u015b\u0107 i istnieje szansa kontynuacji rz\u0105d\u00f3w libera\u0142\u00f3w. Ostatnie cztery lata by\u0142y jednymi z najtrudniejszych w historii wsp\u00f3\u0142czesnej Mo\u0142dawii, pomijaj\u0105c oczywi\u015bcie pierwsze lata po upadku Zwi\u0105zku Radzieckiego. Liczba kryzys\u00f3w, z kt\u00f3rymi musia\u0142a sobie radzi\u0107 partia rz\u0105dz\u0105ca, by\u0142a bezprecedensowa. Ju\u017c w pierwszym roku ich rz\u0105d\u00f3w ceny energii zacz\u0119\u0142y wzrasta\u0107. Taryfy na energi\u0119 elektryczn\u0105 w tej chwili s\u0105 dwukrotnie wy\u017csze, a na gaz czterokrotnie. To wynika przede wszystkim z sytuacji mi\u0119dzynarodowej. Mo\u0142dawia jest najbiedniejszym poza wojenn\u0105 Ukrain\u0105 krajem w Europie, wi\u0119c podwy\u017cki op\u0142at s\u0105 bole\u015bniejsze ni\u017c u nas.<\/p>\n

Dalszy ci\u0105g artyku\u0142u pod materia\u0142em wideo<\/p>\n

Wi\u0119ksze ceny energii mia\u0142y wp\u0142yw na inne sektory i doprowadzi\u0142y do inflacji, kt\u00f3ra w szczytowym momencie osi\u0105gn\u0119\u0142a okolice 33 proc. To przyczyni\u0142o si\u0119 do wzrostu poziomu ub\u00f3stwa. W 2024 r. 34 proc. spo\u0142ecze\u0144stwa spad\u0142o poni\u017cej ub\u00f3stwa absolutnego, a przed obj\u0119ciem w\u0142adzy przez PAS ten wynik oscylowa\u0142 na poziomie 26-27 proc. Dosz\u0142o r\u00f3wnie\u017c do stagnacji gospodarczej i wyhamowania eksportu. Spad\u0142 komfort \u017cycia, ale w 90 proc. jest to zwi\u0105zane z wojn\u0105 w Ukrainie. Ma\u0142o kt\u00f3ry inwestor chce dzi\u015b inwestowa\u0107 w Mo\u0142dawii, poniewa\u017c sytuacja jest niestabilna zar\u00f3wno przez konflikt zbrojny u granic, jak i separatystyczne Naddniestrze, na kt\u00f3rego terenie stacjonuj\u0105 przecie\u017c wci\u0105\u017c wojska rosyjskie.<\/p>\n

\"Brama<\/p>\n

Brama Kiszyniowa, Mo\u0142dawiaungureanuvadim \/ Shutterstock<\/p>\n

Trzeba pami\u0119ta\u0107, \u017ce PAS w 2021 r. nie szed\u0142 do wybor\u00f3w pod has\u0142ami europejskiej integracji. Obiecywali w\u00f3wczas popraw\u0119 warunk\u00f3w \u017cycia oraz podwy\u017cszenie emerytur i pensji. Nie uda\u0142o im si\u0119 to ze wzgl\u0119du na kontekst mi\u0119dzynarodowy, rosn\u0105ce ceny gazu i wojn\u0119 rosyjsko-ukrai\u0144sk\u0105. Po obj\u0119ciu w\u0142adzy co prawda podwy\u017cszyli najni\u017csze emerytury, ale po kilku miesi\u0105cach wzros\u0142a inflacja, kt\u00f3ra zjad\u0142a ten wzrost.<\/p>\n

Na sztandarach mieli tak\u017ce napraw\u0119 s\u0105downictwa.<\/p>\n

Tak, poza kwestiami finansowymi obiecywano tak\u017ce deoligarchizacj\u0119 pa\u0144stwa i napraw\u0119 wymiaru sprawiedliwo\u015bci. S\u0105downictwo w przesz\u0142o\u015bci by\u0142o w r\u0119kach biznesmen\u00f3w, obywatele nie ufali s\u0119dziom, a wyroki traktowano jako kupione. Reforma si\u0119 nie uda\u0142a, lecz ci\u0105gle trwa. Przy takim stopniu skorumpowania jest to bardzo trudne. Nie uda\u0142o si\u0119 te\u017c rozliczy\u0107 kluczowych oligarch\u00f3w, kt\u00f3rzy rz\u0105dzili Mo\u0142dawi\u0105 do 2019 r. Jedyn\u0105 osob\u0105 zwi\u0105zan\u0105 z tym \u015brodowiskiem, kt\u00f3ra zosta\u0142a skazana to baszkanka Gagauzji [najwy\u017csze stanowisko w tym autonomicznym regionie, kt\u00f3re pozwala automatycznie zasiada\u0107 w mo\u0142dawskim rz\u0105dzie] Jewgienija Gucul. Nie by\u0142a ona jednak oligarchini\u0105, nie znajdowa\u0142a si\u0119 na politycznym \u015bwieczniku. Realizowa\u0142a ona polityczne interesy Ilana Szora, czyli faktycznego oligarchy, kt\u00f3ry dzi\u015b ukrywa si\u0119 w Rosji. Uda\u0142o si\u0119 j\u0105 skaza\u0107 za udzia\u0142 w procesie nielegalnego finansowanie partii politycznej kierowanej przez Szora.<\/p>\n

\"Ilan<\/p>\n

Ilan ShorDUMITRU DORU \/ PAP<\/p>\n

Du\u017co wa\u017cniejsz\u0105 spraw\u0105 jest aresztowanie Vladimira Plahotniuca. To on by\u0142 naczelnym oligarch\u0105, kt\u00f3ry mia\u0142 za sob\u0105 bardzo ciemn\u0105 przesz\u0142o\u015b\u0107. Mia\u0142 uczestniczy\u0107 w procederze tzw. wrogich przej\u0119\u0107, czyli wymuszania przejmowania firm za pomoc\u0105 powa\u017cnych gr\u00f3\u017ab. W 2015 r. przej\u0105\u0142 pe\u0142ni\u0119 w\u0142adzy w kraju. Mia\u0142 pod kontrol\u0105 rz\u0105d, parlament, s\u0105d konstytucyjny i reszt\u0119 s\u0105downictwa. Uciek\u0142 z kraju w 2019 r. i spo\u0142ecze\u0144stwo oczekiwa\u0142o, \u017ce ostatecznie uda si\u0119 go poci\u0105gn\u0105\u0107 do odpowiedzialno\u015bci. To si\u0119 nie uda\u0142o, ale ostatnio zosta\u0142 zatrzymany w Grecji i na trzy dni przed wyborami ma doj\u015b\u0107 do jego ekstradycji do Kiszyniowa.<\/p>\n

Dobre paliwo wyborcze dla PAS-u.<\/p>\n

Doskona\u0142e. Mam nieodparte wra\u017cenie, \u017ce ta data to nie przypadek. Gdyby przyjecha\u0142 dzie\u0144 p\u00f3\u017aniej, to sko\u0144czy\u0142aby si\u0119 kampania wyborcza. Nie mo\u017cna by\u0142oby tego otwarcie wykorzysta\u0107 na jej potrzeby.<\/p>\n

Droga Mo\u0142dawii do Unii Europejskiej. „To b\u0119d\u0105 najwa\u017cniejsze wybory”<\/p>\n

Skoro zarysowali\u015bmy ju\u017c scen\u0119 polityczn\u0105, to przejd\u017amy do istoty sprawy. Dlaczego te wybory parlamentarne s\u0105 tak wa\u017cne dla Mo\u0142dawii?<\/p>\n

Zajmuj\u0119 si\u0119 Mo\u0142dawi\u0105 od lat i przy ka\u017cdych wyborach m\u00f3wi\u0119, \u017ce s\u0105 kluczowe, poniewa\u017c to kraj, kt\u00f3ry znajduje si\u0119 na rozdro\u017cu. Tym razem s\u0105 one jednak naprawd\u0119 najwa\u017cniejsze od lat 90. Paradoksalnie, mimo \u017ce sytuacja w kraju jest trudna, to Mo\u0142dawia nigdy nie by\u0142a w lepszym usytuowaniu geopolitycznym i nie mia\u0142a lepszych perspektyw na rozw\u00f3j i wzmocnienie swojej pozycji mi\u0119dzynarodowej. W 2022 r. zosta\u0142a kandydatem do Unii Europejskiej, a w 2024 r. rozpocz\u0119\u0142a negocjacje akcesyjne. Powoli ko\u0144czy etap, kt\u00f3ry polega na przegl\u0105daniu ustawodawstwa mo\u0142dawskiego i weryfikowania, co jest do poprawy i co trzeba zsynchronizowa\u0107 z prawem unijnym, a to jest konieczne do otwarcia kolejnych klastr\u00f3w.<\/p>\n

\"Donald<\/p>\n

Donald Tusk i Maia SanduRafa\u0142 Guz \/ PAP<\/p>\n

Gdyby ktokolwiek w 2021 r. w Mo\u0142dawii us\u0142ysza\u0142, \u017ce tak si\u0119 stanie, to by nie uwierzy\u0142. Nikt si\u0119 nie spodziewa\u0142, \u017ce ich kraj b\u0119dzie rzeczywi\u015bcie \u2014 w ka\u017cdym razie tak szybko \u2014 na drodze do cz\u0142onkostwa w Unii Europejskiej. Nie do wyobra\u017cenia by\u0142o r\u00f3wnie\u017c, \u017ce Mo\u0142dawia b\u0119dzie niezale\u017cna od rosyjskiego gazu, a to si\u0119 teraz dzieje. Je\u015bli te wybory uda si\u0119 partii PAS wygra\u0107 samodzielnie, to ten proces b\u0119dzie kontynuowany. Negocjacje akcesyjne b\u0119d\u0105 trwa\u0142y i by\u0107 mo\u017ce uda si\u0119 je zako\u0144czy\u0107 w 2028 r. To zale\u017cy od woli politycznej w Brukseli, ale Mo\u0142dawia jest bardzo ma\u0142ym krajem i nie dotyczy jej wiele rozdzia\u0142\u00f3w negocjacyjnych, poniewa\u017c nie ma np. gospodarki morskiej, ani przemys\u0142u ci\u0119\u017ckiego. Jest szansa, \u017ce to si\u0119 uda, ale do realizacji potrzebny jest prozachodni rz\u0105d.<\/p>\n

Z drugiej strony te wybory s\u0105 o zachowaniu tego, co uda\u0142o si\u0119 zdoby\u0107 do tej pory, czyli post\u0119puj\u0105cy proces deoligarchizacij, niezale\u017cno\u015b\u0107 od rosyjskiego gazu i ograniczenie handlu z Moskw\u0105, co jest bardzo istotne. Jeszcze 10 lat temu eksport do Rosji wynosi\u0142 oko\u0142o 25-30 proc., a teraz zaledwie 3-4 proc., co ogranicza naciski na rz\u0105d w Mo\u0142dawii.<\/p>\n

A dlaczego ta elekcja jest istotna z punktu widzenia Europy?<\/p>\n

Chodzi przede wszystkim o stabilno\u015b\u0107 Mo\u0142dawii. Z perspektywy Unii Europejskiej integracja z tym krajem ma na celu rozszerzenie strefy bezpiecze\u0144stwa i przesuni\u0119cie jej wschodniej granicy. Je\u015bli Mo\u0142dawia \u2014 pa\u0144stwo le\u017c\u0105ce tu\u017c przy granicy UE \u2014 ma stabilny system rz\u0105d\u00f3w prawa i rozwijaj\u0105c\u0105 si\u0119 gospodark\u0119, nie trzeba si\u0119 martwi\u0107 o jej przysz\u0142o\u015b\u0107. W takiej sytuacji maleje ryzyko powstawania ruch\u00f3w zagra\u017caj\u0105cych Europie czy przekszta\u0142cenia si\u0119 kraju w zaplecze dla rosyjskich wp\u0142yw\u00f3w.<\/p>\n

\"Maia<\/p>\n

Maia Sandu i Ursula von der LeyenOLIVIER HOSLET \/ PAP<\/p>\n

Trzeba te\u017c pami\u0119ta\u0107, \u017ce sama Unia przechodzi dzi\u015b pewien kryzys ideowy. W pa\u0144stwach cz\u0142onkowskich trwaj\u0105 debaty o tym, jak wsp\u00f3lnota powinna wygl\u0105da\u0107 i czy wymaga reform. Rosja natomiast nieustannie powtarza, \u017ce UE wkr\u00f3tce si\u0119 rozpadnie. Dlatego ka\u017cde rozszerzenie jest jasnym sygna\u0142em, \u017ce jest odwrotnie \u2014 \u017ce projekt europejski wci\u0105\u017c przyci\u0105ga. Fakt, \u017ce s\u0105 kraje gotowe podj\u0105\u0107 wysi\u0142ek, by do wsp\u00f3lnoty do\u0142\u0105czy\u0107, dowodzi, \u017ce idea integracji nadal jest atrakcyjna.<\/p>\n

Kuriozalna plotka o prezydentce Mo\u0142dawii<\/p>\n

Rosja po raz kolejny pr\u00f3buje ingerowa\u0107 w tamtejsze wybory, kontynuuj\u0105c siln\u0105 akcj\u0119 dezinformacyjn\u0105. Jakich narz\u0119dzi u\u017cywa Kreml, aby destabilizowa\u0107 sytuacj\u0119 w Mo\u0142dawii?<\/p>\n

Rosyjskie dzia\u0142ania w Mo\u0142dawii koncentruj\u0105 si\u0119 przede wszystkim na cyberprzestrzeni. Kreml uzna\u0142, \u017ce to najskuteczniejsza metoda wp\u0142ywu. W mediach spo\u0142eczno\u015bciowych wida\u0107 wzmo\u017con\u0105 aktywno\u015b\u0107 profili szerz\u0105cych dezinformacj\u0119 na temat Unii Europejskiej, prozachodniego rz\u0105du i prezydentki Mai Sandu. Regularnie powtarzaj\u0105 si\u0119 oskar\u017cenia, \u017ce rz\u0105dz\u0105ca partia PAS chce wci\u0105gn\u0105\u0107 Mo\u0142dawi\u0119 w wojn\u0119. Propaganda Kremla twierdzi, \u017ce Ukraina przegrywa, wi\u0119c potrzebuje nowych \u017co\u0142nierzy, kt\u00f3rych mia\u0142aby pozyskiwa\u0107 u s\u0105siada. To oczywi\u015bcie nieprawda, ale w\u0142a\u015bnie w ten spos\u00f3b przedstawia si\u0119 sytuacj\u0119.<\/p>\n

Nie brakuje te\u017c pr\u00f3b o\u015bmieszania samej prezydentki. Najbardziej absurdalna plotka g\u0142osi\u0142a, \u017ce Maia Sandu mia\u0142a nielegalnie zdobywa\u0107 nasienie zachodnich celebryt\u00f3w LGBT+, aby przekaza\u0107 je swojej rzekomej partnerce z Rumunii w celu posiadania dzieci. Ten przyk\u0142ad dobrze pokazuje cele rosyjskiej propagandy. Po pierwsze, jest tu sugestia, \u017ce Sandu jest lesbijk\u0105 \u2014 zarzut powtarzany od dawna, bo nie ma m\u0119\u017ca ani partnera. Ma to dzia\u0142a\u0107 na emocje tradycyjnie nastawionej cz\u0119\u015bci spo\u0142ecze\u0144stwa.<\/p>\n

\"Prezydent<\/p>\n

Prezydent Mo\u0142dawii i prezydent RumuniiDUMITRU DORU \/ PAP<\/p>\n

Po drugie, plotka sugeruje, \u017ce prezydentka jest „zdrajczyni\u0105”, bo jej partnerka mia\u0142aby by\u0107 Rumunk\u0105. To odwo\u0142anie do narracji, wed\u0142ug kt\u00f3rej Sandu wspiera tzw. unionizm \u2014 ide\u0119 po\u0142\u0105czenia Rumunii i Mo\u0142dawii. Wreszcie, w historii pojawia si\u0119 motyw rzekomego \u0142amania prawa w USA i nielegalnej procedury w kalifornijskiej klinice. Tak skonstruowana plotka uderza w kilka wra\u017cliwych punkt\u00f3w jednocze\u015bnie \u2014 od kwestii obyczajowych, przez polityk\u0119 mi\u0119dzynarodow\u0105, a\u017c po relacje Mo\u0142dawii z Zachodem.<\/p>\n

Rzeczywi\u015bcie kuriozalna historia. Wracaj\u0105c na chwil\u0119 do tematu wojny, Rosja wielokrotnie grozi\u0142a Mo\u0142dawii. Przyk\u0142adowo Maria Zacharowa stwierdzi\u0142a, \u017ce „ten kraj mo\u017ce zosta\u0107 drug\u0105 Ukrain\u0105”. Czy takie ruchy maj\u0105 wp\u0142yw na poczucie bezpiecze\u0144stwa? Czy cz\u0119\u015b\u0107 obywateli mo\u017ce zag\u0142osowa\u0107 w tych wyborach nie uwzgl\u0119dniaj\u0105c swoich pogl\u0105d\u00f3w, tylko kieruj\u0105c si\u0119 narracj\u0105 Rosji i zminimalizowaniem szans uwik\u0142ania w konflikt?<\/p>\n

Nie wiadomo, jaka cz\u0119\u015b\u0107 spo\u0142ecze\u0144stwa ulegnie tym dzia\u0142aniom, cho\u0107 zapewne nie b\u0119dzie to du\u017ca grupa. Bior\u0105c jednak pod uwag\u0119 sonda\u017ce, PAS potrzebuje dzi\u015b ka\u017cdego mo\u017cliwego g\u0142osu. Rosja doskonale zdaje sobie z tego spraw\u0119. Wypowiedzi Marii Zacharowej i innych rosyjskich polityk\u00f3w maj\u0105 zastraszy\u0107 cz\u0119\u015b\u0107 elektoratu, kt\u00f3ry i tak postrzega Rosj\u0119 jako zagro\u017cenie, obserwuj\u0105c codziennie sytuacj\u0119 w Ukrainie. Nie chc\u0105 powt\u00f3rzenia tego scenariusza, wi\u0119c mog\u0105 ulec tej taktyce.<\/p>\n

\"Maria<\/p>\n

Maria ZacharowaEVGENIA NOVOZHENINA \/ POOL \/ PAP<\/p>\n

W rzeczywisto\u015bci Rosja w tej chwili nie stanowi fizycznego zagro\u017cenia dla Mo\u0142dawii. Jeden z mo\u0142dawskich parlamentarzyst\u00f3w za\u017cartowa\u0142 kiedy\u015b, \u017ce gro\u017aby rosyjskiej interwencji w Mo\u0142dawii to „propaganda dla tych, kt\u00f3rzy nigdy nie widzieli globusa”. Rosja przecie\u017c nie s\u0105siaduje z Mo\u0142dawi\u0105. Teoretycznie mo\u017cna sobie wyobrazi\u0107 ataki dronami, ale w takim przypadku zapewne ukrai\u0144ska obrona przeciwlotnicza pr\u00f3bowa\u0142aby je zestrzeli\u0107. Gro\u017aby s\u0142owne nic Moskw\u0119 nie kosztuj\u0105, a skutecznie wywo\u0142uj\u0105 poczucie zagro\u017cenia. Do tego dochodz\u0105 subtelniejsze formy presji jak regularne fa\u0142szywe alarmy bombowe. Anonimowi sygnali\u015bci informuj\u0105 o rzekomych \u0142adunkach wybuchowych w r\u00f3\u017cnych miejscach. Za ka\u017cdym razem okazuje si\u0119 to nieprawd\u0105, ale wywo\u0142uje chaos i \u2014 w po\u0142\u0105czeniu z gro\u017abami \u2014 wra\u017cenie, \u017ce wojna jest tu\u017c za progiem.<\/p>\n

Jestem przekonany, \u017ce s\u0142aby wynik zesz\u0142orocznego referendum w sprawie wpisania integracji europejskiej do konstytucji (50,35 proc. g\u0142os\u00f3w „za”, 49,65 proc. „przeciw”) by\u0142 po cz\u0119\u015bci efektem kupowania g\u0142os\u00f3w przez Rosj\u0119 za po\u015brednictwem Ilana Szora, a po cz\u0119\u015bci strachu przed prowokowaniem Moskwy. Taki by\u0142 w\u0142a\u015bnie efekt rosyjskiej propagandy.<\/p>\n

„Rosja ma dwa scenariusze”<\/p>\n

Podczas zesz\u0142orocznej elekcji prezydenckiej i referendum rzeczywi\u015bcie ujawniono przekupowanie wyborc\u00f3w, aby oddawali g\u0142osy na prorosyjskich kandydat\u00f3w i przeciwko integracji z Europ\u0105. Czy ten proceder ma miejsce r\u00f3wnie\u017c teraz?<\/p>\n

Tak, pojawiaj\u0105 si\u0119 takie sygna\u0142y. Poprzedni mechanizm zosta\u0142 zdemaskowany dzi\u0119ki pracy mo\u0142dawskich dziennikarzy \u015bledczych. Jedna z reporterek zg\u0142osi\u0142a si\u0119 na ochotnika, by obserwowa\u0107 ca\u0142y proces od \u015brodka, a nast\u0119pnie opowiedzia\u0142a o wszystkim pod nazwiskiem. I teraz najzabawniejsze. Mimo \u017ce dziennikarka sama si\u0119 przecie\u017c zdekonspirowa\u0142a, osoby odpowiedzialne za kupowanie g\u0142os\u00f3w nie usun\u0119\u0142y jej z bazy danych „wsp\u00f3\u0142pracownik\u00f3w” i kilka tygodni przed wyborami parlamentarnymi ponownie zadzwoni\u0142y z ofert\u0105 pracy na rzecz si\u0142 prorosyjskich. Dziennikarka zgodzi\u0142a si\u0119 na udzia\u0142 w operacji, co pozwoli\u0142o udokumentowa\u0107, \u017ce proceder zn\u00f3w jest przygotowywany.<\/p>\n

\u015awiadomo\u015b\u0107 na ten temat na pewno wzrasta.<\/p>\n

Tak, wi\u0119c tym razem jednak skala b\u0119dzie mniejsza. Mo\u0142dawskie s\u0142u\u017cby wiedz\u0105 ju\u017c, czego szuka\u0107 i jak przeciwdzia\u0142a\u0107. Przy pierwszej aferze nie zdawa\u0142y sobie w pe\u0142ni sprawy ze skali zaanga\u017cowania i nie monitorowa\u0142y dzia\u0142a\u0144 bot\u00f3w, kt\u00f3re na Telegramie werbowa\u0142y ch\u0119tnych do sprzeda\u017cy g\u0142osu. Teraz kontroluj\u0105 tak\u017ce przep\u0142ywy finansowe. Wcze\u015bniej pos\u0142ugiwano si\u0119 m.in. przedp\u0142aconymi kartami rosyjskiego banku obj\u0119tego sankcjami, kt\u00f3re pozwala\u0142y na wyp\u0142at\u0119 got\u00f3wki w Naddniestrzu, Rosji i na Bia\u0142orusi.<\/p>\n

\"W\u0142adimir<\/p>\n

W\u0142adimir PutinMIKHAIL METZEL \/ SPUTNIK \/ KREMLIN POOL \/ PAP<\/p>\n

Pa\u0144stwo reaguje r\u00f3wnie\u017c na poziomie prewencji. Policja prowadzi szeroko zakrojon\u0105 kampani\u0119 informacyjn\u0105, jasno przypominaj\u0105c, \u017ce sprzeda\u017c g\u0142os\u00f3w jest przest\u0119pstwem zagro\u017conym grzywn\u0105 lub wi\u0119zieniem. To dzia\u0142a \u2014 ludzie zaczynaj\u0105 rozumie\u0107, \u017ce „gra nie jest warta \u015bwieczki”. S\u0142u\u017cby zwracaj\u0105 si\u0119 tak\u017ce do os\u00f3b, kt\u00f3re otrzyma\u0142y rosyjskie karty p\u0142atnicze, z pro\u015bb\u0105 o wskazanie ich nadawc\u00f3w. Dzi\u0119ki temu uda\u0142o si\u0119 dotrze\u0107 do coraz wy\u017cszych szczebli siatki i zatrzyma\u0107 koordynator\u00f3w, co w du\u017cej mierze sparali\u017cowa\u0142o ca\u0142y system.<\/p>\n

Czy mo\u017cna zatem powiedzie\u0107, \u017ce Rosja d\u0105\u017cy do wprowadzenia w Mo\u0142dawii scenariusza gruzi\u0144skiego?<\/p>\n

Rosja od dobrych paru lat nie liczy ju\u017c na to, \u017ce uda im si\u0119 zainstalowa\u0107 rz\u0105d prorosyjski. To wynika z demografii. Nie ma wielu zwolennik\u00f3w twardej wsp\u00f3\u0142pracy z Rosj\u0105 na zasadzie zjednoczenia, czy unii gospodarczej. Moskwa wspiera ugrupowania rzekomo centrowe, kt\u00f3re m\u00f3wi\u0105 np. „tak” dla integracji europejskiej, ale bez praw mniejszo\u015bci LGBT+ lub organizacji mi\u0119dzynarodowych, co sprawi\u0142oby, \u017ce proces negocjacyjny si\u0119 zatrzymuje. To w\u0142a\u015bnie jest scenariusz gruzi\u0144ski, czyli zwyci\u0119stwo partii o rzekomym profilu proeuropejskim, kt\u00f3ra \u015bwiadomie nie realizuje negocjacji z UE.<\/p>\n

Mam wra\u017cenie, \u017ce Rosja ma dwa scenariusze, z kt\u00f3rych by\u0142aby w Mo\u0142dawii zadowolona. Pierwszy to przej\u0119cie w\u0142adzy przez partie prorosyjskie, co \u2014 jak wspomnia\u0142em \u2014 by\u0142oby bardzo trudne, a drugi to scenariusz destabilizacyjny. Dla Kremla idealna opcja to taka, w kt\u00f3rej PAS musia\u0142by walczy\u0107 o poparcie w ramach rz\u0105du mniejszo\u015bciowego w obawie przed upadkiem i nie m\u00f3g\u0142by realizowa\u0107 reform. To w gruncie rzeczy o\u015bmieszy\u0142oby proces integracji europejskiej i mog\u0142oby doprowadzi\u0107 do ograniczenia dofinansowa\u0144.<\/p>\n

***<\/p>\n

Kamil Ca\u0142us \u2014 g\u0142\u00f3wny ekspert O\u015brodka Studi\u00f3w Wschodnich, w kt\u00f3rym zajmuje si\u0119 problematyk\u0105 zwi\u0105zan\u0105 z Rumuni\u0105 i Mo\u0142dawi\u0105. Z wykszta\u0142cenia wschodoznawca i dziennikarz, z zawodu analityk. Autor ksi\u0105\u017cek „Mo\u0142dawia. Pa\u0144stwo niekonieczne” oraz „Pa\u0144stwo niedoko\u0144czone. 25 lat mo\u0142dawskiej niepodleg\u0142o\u015bci”.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Bartosz Treder, Onet: Cztery prorosyjskie partie zawi\u0105za\u0142y sojusz, aby obali\u0107 rz\u0105dy prodemokratycznej Partii Akcji i Solidarno\u015bci [PAS] podczas…\n","protected":false},"author":2,"featured_media":7717,"comment_status":"","ping_status":"","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[14],"tags":[56,32,33,2056,3322,27,76,3320,34,35,3319,2165,3318,3321,28,31,48,25,46,40,39,41,87,47,80,29,30,163,26,408,82,83,84],"class_list":{"0":"post-7716","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-swiat","8":"tag-article_premium","9":"tag-breaking-news","10":"tag-breakingnews","11":"tag-dezinformacja_fake_news","12":"tag-gagauzja","13":"tag-headlines","14":"tag-inwazja_rosji_na_ukraine","15":"tag-kiszyniow","16":"tag-latest-news","17":"tag-latestnews","18":"tag-maia_sandu","19":"tag-maria_zacharowa","20":"tag-moldawia","21":"tag-naddniestrze","22":"tag-naglowki","23":"tag-najwazniejsze-artykuly","24":"tag-nat_styl","25":"tag-news","26":"tag-omp","27":"tag-polish","28":"tag-polska","29":"tag-polski","30":"tag-rosja","31":"tag-screening_general","32":"tag-swiat","33":"tag-top-stories","34":"tag-topstories","35":"tag-ukraina_ukraincy","36":"tag-wiadomosci","37":"tag-wladimir_putin","38":"tag-world","39":"tag-world-news","40":"tag-worldnews"},"share_on_mastodon":{"url":"","error":""},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7716","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=7716"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7716\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/7717"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=7716"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=7716"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=7716"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}