\nKontekst<\/p>\n
\ud83d\uddf3\ufe0f W wyborach parlamentarnych w Holandii najwi\u0119cej g\u0142os\u00f3w zdobyli Demokraci 66 (D66) i Partia Wolno\u015bci Geerta Wildersa (PVV). Obie najprawdopodobniej otrzymaj\u0105 26 mandat\u00f3w.<\/p>\n
\ud83e\udd1d Wynik potwierdza, \u017ce \u017cadna partia nie osi\u0105gn\u0119\u0142a samodzielnej wi\u0119kszo\u015bci, a utworzenie koalicji b\u0119dzie skomplikowane i czasoch\u0142onne.<\/p>\n
\ud83d\udc76 Premierem prawdopodobnie zostanie sensacja ostatnich debat wyborczych Rob Jetten, kt\u00f3ry w ten spos\u00f3b sta\u0142by si\u0119 najm\u0142odszym szefem rz\u0105du w historii kraju i pobi\u0142by tym samym rekord nale\u017c\u0105cy do Marka Ruttego.<\/p>\n
Przez ostatnie par\u0119na\u015bcie lat Holandia mog\u0142a s\u0142u\u017cy\u0107 jako barometr dla reszty kontynentu. W 2010 r. skrajnie prawicowa Partia Wolno\u015bci (PVV) Geerta Wildersa wkroczy\u0142a do politycznej pierwszej ligi i przez jaki\u015b czas udziela\u0142a zewn\u0119trznego poparcia rz\u0105dowi konserwatywno-liberalnej Partii Ludowej na rzecz Wolno\u015bci i Demokracji (VVD) Marka Ruttego. Nied\u0142ugo p\u00f3\u017aniej we Francji umocni\u0142 si\u0119 Front Narodowy, w Niemczech powsta\u0142a AfD, a podobne partie zacz\u0119\u0142y zyskiwa\u0107 na znaczeniu w wielu pa\u0144stwach. Gdy po latach stagnacji Wilders osi\u0105gn\u0105\u0142 sw\u00f3j najwi\u0119kszy sukces na jesieni 2023 r.<\/a>, zwiastowa\u0142o to trwaj\u0105c\u0105 ofensyw\u0119 radykalnej prawicy na poziomie europejskim, tak\u017ce w Polsce.<\/p>\n Dlatego w wielu zak\u0105tkach kontynentu z zainteresowaniem \u015bledzono tegoroczn\u0105 kampani\u0119 do przyspieszonych wybor\u00f3w w Holandii, kt\u00f3re wymusi\u0142 w\u0142a\u015bnie Wilders swoim odej\u015bciem z niestabilnej koalicji rz\u0105dz\u0105cej, z\u0142o\u017conej z PVV, VVD, farmerskiego BBB<\/a> oraz efemerycznej chadeckiej NSC, kt\u00f3ra by\u0142a skazana na znikni\u0119cie z parlamentu w tych wyborach \u2013 co jest pewnym wyczynem, zwa\u017cywszy na to, \u017ce faktyczny pr\u00f3g wyborczy wynosi w Holandii 0,67 proc. poparcia w skali kraju.<\/p>\n Kluczowym pytaniem by\u0142o, czy skrajna prawica utrzyma sw\u00f3j stan posiadania, czy te\u017c nast\u0105pi kontratak politycznego centrum lub lewicy. Przynajmniej jeden z tych oboz\u00f3w mo\u017ce by\u0107 zadowolony z wynik\u00f3w wczorajszego g\u0142osowania<\/a>.<\/p>\n Zwyci\u0119stwo u\u015bmiechni\u0119tego centrum\u2026<\/p>\n Najwi\u0119kszym zaskoczeniem jest, \u017ce to socjalliberalna D66 (Demokraci 66) zdoby\u0142a obok PVV najwi\u0119cej mandat\u00f3w \u2013 sonda\u017ce zapowiada\u0142y jej zaj\u0119cie raczej pi\u0105tej, ewentualnie czwartej pozycji. Na korzy\u015b\u0107 socjallibera\u0142\u00f3w zadzia\u0142a\u0142a dobra kampania, ale te\u017c wpadki rywali. Wilders odm\u00f3wi\u0142 uczestnictwa w cz\u0119\u015bci debat przedwyborczych, w kt\u00f3rych udzia\u0142 mia\u0142o wzi\u0105\u0107 czterech lider\u00f3w najwi\u0119kszych partii. W jego miejsce zapraszano Roba Jettena, m\u0142odego lidera centryst\u00f3w z D66, a ten szansy nie zmarnowa\u0142 i wypad\u0142 dobrze we wszystkich starciach.<\/p>\n Sukces socjalliberalnej partii mo\u017cna te\u017c zinterpretowa\u0107 jako odrzucenie przez wyborc\u00f3w twardego podzia\u0142u lewica-prawica, uto\u017csamianego g\u0142\u00f3wnie z GL\/PvdA po jednej stronie i VVD oraz PVV po drugiej. Jedni skupiali si\u0119 na atakach na Wildersa, inni za cel obrali Timmermansa, a koniec ko\u0144c\u00f3w skorzystali centry\u015bci dystansuj\u0105cy si\u0119 od obu, za to prezentuj\u0105cy pod has\u0142em \u201eto mo\u017cliwe\u201d ambitny program wyborczy, progresywny obyczajowo i umiarkowanie socjalny.<\/p>\n Czytaj tak\u017ce Demokraci 66 obiecywali w nim rezygnacj\u0119 z polityki zaciskania pasa, dofinansowanie systemu edukacji, przyspieszenie zielonej transformacji oraz zabezpieczenie praw mniejszo\u015bci. Stanowi to zaprzeczenie polityki poprzedniego rz\u0105du, a zarazem rysuje optymistyczn\u0105 wizj\u0119 nowoczesnej, ekologicznej i progresywnej Holandii, wbrew czarnym scenariuszom upadaj\u0105cego pod naporem migracji kraju, w kt\u00f3re zdaje si\u0119 wierzy\u0107 prawica.<\/p>\n Do tego D66 zapowiedzia\u0142a rozw\u00f3j budownictwa mieszkalnego, obejmuj\u0105cy r\u00f3wnie\u017c za\u0142o\u017cenie dziesi\u0119ciu nowych miast, z kt\u00f3rych najwi\u0119ksze ma powsta\u0107 na odebranym morzu terenie obok Amsterdamu i pomie\u015bci\u0107 125 tysi\u0119cy mieszka\u0144c\u00f3w. Ten postulat jest o tyle wa\u017cny, \u017ce dla holenderskich wyborc\u00f3w kryzys mieszkaniowy stanowi najwa\u017cniejszy problem polityczny, wyprzedzaj\u0105c m.in. forsowany przez prawic\u0119 temat imigracji. Spodziewano si\u0119, \u017ce ten fakt mo\u017ce postawi\u0107 w uprzywilejowanej pozycji lewic\u0119, ale ta ostatecznie rozczarowa\u0142a, co przynios\u0142o rezygnacj\u0119 przyw\u00f3dcy koalicji socjaldemokrat\u00f3w i zielonych.<\/p>\n \u2026oraz powodzenie antylewicowej kampanii<\/p>\n Liderem GL\/PvdA, czyli wsp\u00f3lnej listy Zielonej Lewicy oraz Partii Pracy, by\u0142 dobrze znany w Polsce Frans Timmermans, niegdy\u015b wiceszef Komisji Europejskiej. Tak jak swego czasu by\u0142 on wrogiem numer jeden rz\u0105du Prawa i Sprawiedliwo\u015bci,<\/a> tak teraz stanowi\u0142 z\u0142o wcielone dla holenderskiej prawicy, kt\u00f3ra straszy\u0142a wizj\u0105 Timmermansa na stanowisku premiera, aby zmobilizowa\u0107 swoich wyborc\u00f3w. On sam sobie nie pomaga\u0142 \u2013 w debatach przedwyborczych oceniano go jako jednego z najmniej przekonuj\u0105cych przyw\u00f3dc\u00f3w partyjnych.<\/p>\n Trudno jednak zrzuca\u0107 kl\u0119sk\u0119 koalicji zielonych i socjaldemokrat\u00f3w wy\u0142\u0105cznie na posta\u0107 jej lidera, zw\u0142aszcza \u017ce pomniejsze partie lewicowe tak\u017ce zaliczy\u0142y rozczarowuj\u0105ce wyniki. Og\u00f3\u0142em partie na lewo od D66 zmniejszy\u0142y sw\u00f3j stan posiadania, zdobywszy zaufanie tylko co pi\u0105tego wyborcy. Z jednej strony mo\u017cna t\u0142umaczy\u0107 to faktem, \u017ce po latach ci\u0119\u0107 socjalnych opozycyjne centrum (D66 oraz CDA) przyst\u0105pi\u0142o do wybor\u00f3w z programami obiecuj\u0105cymi znacz\u0105ce dofinansowanie us\u0142ug publicznych, walk\u0119 z kryzysem mieszkaniowym itd., przejmuj\u0105c sporo progresywnych postulat\u00f3w. Centry\u015bci mieli t\u0119 przewag\u0119, \u017ce mogli je promowa\u0107 bez s\u0142uchania na ka\u017cdym kroku zarzut\u00f3w o ch\u0119\u0107 doprowadzenia do ekonomicznego bankructwa Holandii i zatracenia narodowej to\u017csamo\u015bci.<\/p>\n Czytaj tak\u017ce Kl\u0119ska lewicy w du\u017cej mierze wynika bowiem z kampanii negatywnej, prowadzonej wsp\u00f3lnie przez prawic\u0119 tradycyjn\u0105 (VVD) i radykaln\u0105 (PVV). Mia\u0142a ona na celu zohydzi\u0107 lewic\u0119 jako tak\u0105, zrobi\u0107 z niej najwi\u0119ksze zagro\u017cenie dla przysz\u0142o\u015bci kraju. Dilan Ye\u015filg\u00f6z-Zegerius, liderka VVD stanowczo od\u017cegnywa\u0142a si\u0119 od mo\u017cliwo\u015bci wsp\u00f3\u0142rz\u0105dzenia z Timmermansem, mimo \u017ce dopiero co by\u0142a w koalicji z Wildersem, kt\u00f3ry dla deklaratywnie proeuropejskiej oraz liberalnej partii powinien by\u0107 trudniejszym do przetrawienia partnerem. Taka postawa VVD obrazuje niebezpieczny trend, widoczny tak\u017ce w innych krajach Europy.<\/p>\n Wobec sukces\u00f3w skrajnej prawicy, partie bardziej umiarkowane coraz cz\u0119\u015bciej przejmuj\u0105 nie tylko jej retoryk\u0119 w tematach migracji czy \u201ebezpiecze\u0144stwa\u201d,<\/a> ale te\u017c spos\u00f3b patrzenia nacjonalist\u00f3w na scen\u0119 polityczn\u0105. Tym samym znikaj\u0105 poj\u0119cia kordonu sanitarnego, frontu republika\u0144skiego (we Francji) czy koalicji konstytucyjnej. Bardziej ni\u017c powstrzymanie faktycznych radyka\u0142\u00f3w liczy si\u0119 pokonanie \u201elewactwa\u201d (cho\u0107by byli to dobrze znani socjaldemokraci), przedstawianego jako si\u0142a zagra\u017caj\u0105ca dalszemu istnieniu pa\u0144stw narodowych lub stabilno\u015bci ekonomicznej. Na kr\u00f3tk\u0105 met\u0119 mo\u017ce to przynie\u015b\u0107 sukces tradycyjnej prawicy, ale kosztem normalizacji prawicowych radyka\u0142\u00f3w. To z kolei ka\u017ce zastanowi\u0107 si\u0119, na ile pora\u017cka PVV faktycznie powstrzymuje skrajn\u0105 prawic\u0119, skoro w tym samym czasie jej \u015bwiatopogl\u0105d zyskuje na znaczeniu.<\/p>\n Kontynuacja czy nowy rozdzia\u0142?<\/p>\n
\nWilders silny jak nigdy wcze\u015bniej. Skrajna prawica wygrywa w Holandii<\/a>
\nArtur Troost<\/a><\/p>\n
\nSkrajna prawica werbuje technokrat\u00f3w. Jak d\u0142ugo przetrwa holenderski rz\u0105d?<\/a>
\nArtur Troost<\/a><\/p>\n