{"id":807853,"date":"2026-11-09T06:11:35","date_gmt":"2026-11-09T06:11:35","guid":{"rendered":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/807853\/"},"modified":"2026-11-09T06:11:35","modified_gmt":"2026-11-09T06:11:35","slug":"polska-wies-zmaga-sie-z-kosztownym-problemem-kanalizacyjna-mapa-wciaz-przypomina-czasy-zaborow","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/807853\/","title":{"rendered":"Polska wie\u015b zmaga si\u0119 z kosztownym problemem. Kanalizacyjna mapa wci\u0105\u017c przypomina czasy zabor\u00f3w"},"content":{"rendered":"<p>\n\t\t\tW\u00a0prawie 200 gminach w Polsce na obszarach wiejskich nie ma sieci kanalizacyjnej, w samym woj. podlaskim to a\u017c 21\u00a0proc. og\u00f3\u0142u gmin wiejskich i miejsko-wiejskich. Takie dane zebrali w raporcie naukowcy z\u00a0SGH w Warszawie. Badacze podkre\u015blaj\u0105: potrzebny jest d\u0142ugoterminowy program dla polskiej wsi, z nowymi, dostosowanym do lokalnych warunk\u00f3w systemami finansowania. I wcale nie chodzi o to, by skanalizowa\u0107 ca\u0142\u0105 Polsk\u0119, rozwi\u0105za\u0144 jest bowiem wi\u0119cej.\n\t\t<\/p>\n<p>\t\t\t&#13;<br \/>\nW 174 gminach na terenach wiejskich nie ma sieci kanalizacyjnej, a w woj. mazowieckim jest ich 52, za\u015b w podlaskim to 21 proc. gmin wiejskich i miejsko-wiejskich &#8211; dane na ten temat zebrali naukowcy Szko\u0142y G\u0142\u00f3wnej Handlowej w Warszawie. Wi\u0119cej szczeg\u00f3\u0142\u00f3w<a href=\"https:\/\/www.portalsamorzadowy.pl\/gospodarka-komunalna\/ponad-polowa-mieszkancow-wsi-bez-dostepu-do-kanalizacji-w-174-gminach-nie-ma-jej-wcale,682718.html\" target=\"_blank\" rel=\"nofollow noopener\">\u00a0z raportu\u00a0przedstawili\u015bmy tutaj.<\/a>\u00a0&#13;<br \/>\nRaport powsta\u0142 z inicjatywy Partnerstwa dla Rozwoju Infrastruktury \u015aciekowej na Obszarach Wiejskich. Zostanie on zaprezentowany na Kongresie Gmin Wiejskich (25-26 listopada).\u00a0&#13;<br \/>\nAutorzy raportu &#8211; prof. SGH Andrzej Ga\u0142\u0105zka i dr Benedykt Opa\u0142ka &#8211; wskazuj\u0105\u00a0w rozmowie z nami, \u017ce budowa kanalizacji bywa nieop\u0142acalna przy rozproszonej zabudowie, a alternatyw\u0105 dla niej mog\u0105 by\u0107 m.in. przydomowe i grupowe oczyszczalnie.\u00a0&#13;<br \/>\n&#13;<br \/>\nKanalizacja na wsi rozwija si\u0119 wolniej ni\u017c wodoci\u0105gi&#13;<\/p>\n<p>Ze zwodoci\u0105gowaniem Polski przez ostatnie dekady, szczeg\u00f3lnie po przyst\u0105pieniu do Unii Europejskiej, poradzili\u015bmy sobie ca\u0142kiem dobrze. Sytuacja w gospodarce \u015bciekowej nie wygl\u0105da ju\u017c tak korzystnie. Czy panowie zgadzaj\u0105 si\u0119 z tak\u0105 diagnoz\u0105?<\/p>\n<p>&#13;<\/p>\n<p>Dr hab. Andrzej Ga\u0142\u0105zka, prof. SGH: &#8211; Ca\u0142kowicie si\u0119 zgadzam. Przyczyn\u0105 tego stanu jest przede wszystkim wi\u0119ksza kapita\u0142och\u0142onno\u015b\u0107 inwestycji kanalizacyjnych, a w niekt\u00f3rych przypadkach r\u00f3wnie\u017c zupe\u0142nie odmienne wymagania zwi\u0105zane z procesem inwestycyjnym.<\/p>\n<p>&#13;<\/p>\n<p>Budowa sieci kanalizacyjnej jest kosztowniejsza ni\u017c wodoci\u0105gowej, a czasem mo\u017ce okaza\u0107 si\u0119 wr\u0119cz nieop\u0142acalna, nawet tam, gdzie istnieje ju\u017c sie\u0107 wodoci\u0105gowa. Znacznie \u0142atwiej jest dostarcza\u0107 wod\u0119 pod ci\u015bnieniem przewodami o niewielkich przekrojach, ni\u017c odbiera\u0107 \u015bcieki. Oczywi\u015bcie istniej\u0105 rozwi\u0105zania w postaci kanalizacji ci\u015bnieniowej, ale s\u0105 one dro\u017csze. Trzeba te\u017c uwzgl\u0119dni\u0107 specyfik\u0119 odpad\u00f3w ciek\u0142ych transportowanych przewodami kanalizacyjnymi. St\u0105d bierze si\u0119 tak znaczna r\u00f3\u017cnica pomi\u0119dzy dost\u0119pno\u015bci\u0105 obu rodzaj\u00f3w infrastruktury.<\/p>\n<p>&#13;<br \/>\n&#13;<\/p>\n<p>Na obszarach wiejskich z sieci kanalizacyjnej korzysta niespe\u0142na po\u0142owa mieszka\u0144c\u00f3w, podczas gdy dost\u0119p do sieci wodoci\u0105gowej ma oko\u0142o dwukrotnie wi\u0119ksza cz\u0119\u015b\u0107 ludno\u015bci.<\/p>\n<p>&#13;<br \/>\n&#13;<\/p>\n<p>Oczywi\u015bcie to, \u017ce niespe\u0142na 50 proc. mieszka\u0144c\u00f3w obszar\u00f3w wiejskich korzysta z sieci kanalizacyjnej, nie oznacza, \u017ce pozostali nie maj\u0105 kanalizacji w swoich domach. Wed\u0142ug danych GUS za 2024 rok WC znajduje si\u0119 w ponad 90 proc. mieszka\u0144 wiejskich, tyle \u017ce niekoniecznie s\u0105 one pod\u0142\u0105czone do zbiorczej sieci kanalizacyjnej.<\/p>\n<p>&#13;<\/p>\n<p>\t\t\t\t\t<a href=\"https:\/\/www.portalsamorzadowy.pl\/gospodarka-komunalna\/ponad-polowa-mieszkancow-wsi-bez-dostepu-do-kanalizacji-w-174-gminach-nie-ma-jej-wcale,682718.html\" class=\"read-more-box-img-cnt\" rel=\"nofollow noopener\" target=\"_blank\"><br \/>\n\t\t\t\t<img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" width=\"300\" height=\"200\" src=\"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-content\/uploads\/2026\/11\/303632_r0_300.jpg\" alt=\"Ponad po\u0142owa mieszka\u0144c\u00f3w wsi bez dost\u0119pu do kanalizacji. W 174 gminach nie ma jej wcale\" class=\"read-more-box-img\"\/><br \/>\n\t\t\t<\/a><\/p>\n<p>&#13;<br \/>\nTykaj\u0105ca bomba biologiczna. Bakterie ka\u0142owe pojawiaj\u0105 si\u0119 w wodoci\u0105gach&#13;<\/p>\n<p>W kontek\u015bcie gospodarki \u015bciekowej na terenach wiejskich cz\u0119sto m\u00f3wi si\u0119 o tykaj\u0105cej bombie biologicznej. Czy rzeczywi\u015bcie mamy do czynienia z takim zagro\u017ceniem? Czy ju\u017c dzi\u015b odczuwamy konsekwencje nieprawid\u0142owego gospodarowania \u015bciekami?<\/p>\n<p>&#13;<\/p>\n<p>AG: &#8211; Informacji o tym dostarczaj\u0105 m.in. raporty Najwy\u017cszej Izby Kontroli. Oczywi\u015bcie przeprowadzone kontrole nie obejmowa\u0142y wszystkich gmin wiejskich ani wszystkich obszar\u00f3w pozbawionych kanalizacji. Pokaza\u0142y jednak, \u017ce tam, gdzie nie istnieje zbiorcza sie\u0107 kanalizacyjna, sytuacja w zakresie odbioru \u015bciek\u00f3w ze zbiornik\u00f3w bezodp\u0142ywowych jest bardzo zr\u00f3\u017cnicowana.<\/p>\n<p>&#13;<\/p>\n<p>Por\u00f3wnywano m.in. ilo\u015b\u0107 dostarczanej wody z ilo\u015bci\u0105 odbieranych \u015bciek\u00f3w i ujawni\u0142o to w niekt\u00f3rych jednostkach znacz\u0105ce r\u00f3\u017cnice. Mo\u017ce to wskazywa\u0107, \u017ce cz\u0119\u015b\u0107 \u015bciek\u00f3w nie trafia do systemu ich prawid\u0142owego zagospodarowania &#8211; w systemie istniej\u0105 luki.<\/p>\n<p>&#13;<\/p>\n<p>Zagro\u017cenie zwi\u0105zane z odprowadzaniem do otoczenia nieoczyszczonych \u015bciek\u00f3w ro\u015bnie wraz z intensywno\u015bci\u0105 zagospodarowania terenu. Na obszarach o rozproszonej zabudowie \u015brodowisko r\u00f3wnie\u017c jest obci\u0105\u017cane zanieczyszczeniami, ale nie musi to prowadzi\u0107 do spektakularnych katastrof ekologicznych. Nie oznacza to jednak, \u017ce problem takich rozproszonych zanieczyszcze\u0144 jest mniej istotny.<\/p>\n<p>&#13;<br \/>\n&#13;<\/p>\n<p>Niestety dotychczasowa polityka wspierania inwestycji w zakresie oczyszczania \u015bciek\u00f3w koncentrowa\u0142a si\u0119 przede wszystkim na obszarach o du\u017cej koncentracji wytwarzania \u015bciek\u00f3w, okre\u015blanej za pomoc\u0105 tzw. r\u00f3wnowa\u017cnej liczby mieszka\u0144c\u00f3w, czyli RLM. Przyj\u0119to okre\u015blone progi, od kt\u00f3rych uzale\u017cniano mo\u017cliwo\u015b\u0107 uzyskania dofinansowania omawianych inwestycji. W rezultacie tam, gdzie zabudowa mieszkaniowa by\u0142a rozproszona, sieci takie, mimo ich uzasadnionej potrzeby, cz\u0119sto nie powstawa\u0142y z przyczyn czysto finansowych.<\/p>\n<p>&#13;<br \/>\n&#13;<\/p>\n<p>Ca\u0142kiem niedawno w jednym z powiat\u00f3w woj. dolno\u015bl\u0105skiego dwukrotnie w ci\u0105gu trzech tygodni w lokalnych wodoci\u0105gach wykryto bakterie E. coli. Czy to mo\u017ce by\u0107 konsekwencja nieprawid\u0142owej gospodarki \u015bciekowej?<\/p>\n<p>&#13;<\/p>\n<p>AG: &#8211; Bakterie E. coli pe\u0142ni\u0105 funkcj\u0119 wska\u017anika zanieczyszczenia. Ich obecno\u015b\u0107 w wodzie przeznaczonej do spo\u017cycia oznacza, \u017ce mog\u0142o doj\u015b\u0107 do kontaktu z zanieczyszczeniami pochodzenia fekalnego, a wi\u0119c istnieje ryzyko wyst\u0119powania innych, potencjalnie niebezpiecznych mikroorganizm\u00f3w lub patogen\u00f3w E. coli.<\/p>\n<p>&#13;<\/p>\n<p>Problem ten mo\u017ce dotyczy\u0107 r\u00f3wnie\u017c zanieczyszczenia w\u00f3d podziemnych. Pami\u0119tajmy, \u017ce znaczna cz\u0119\u015b\u0107 wodoci\u0105g\u00f3w, zw\u0142aszcza na obszarach pozbawionych wi\u0119kszych ciek\u00f3w wodnych, jest zasilana w\u0142a\u015bnie z takich \u017ar\u00f3de\u0142.<\/p>\n<p>&#13;<br \/>\n&#13;<\/p>\n<p>Je\u017celi bakterie wska\u017anikowe pojawiaj\u0105 si\u0119 w instalacjach wodoci\u0105gowych, oznacza to, \u017ce gdzie\u015b musia\u0142o doj\u015b\u0107 do kontaktu wody z wspomnianymi zanieczyszczeniami. Konsekwencje tego mog\u0105 by\u0107 bardzo powa\u017cne.<\/p>\n<p>&#13;<br \/>\n&#13;<\/p>\n<p>Dr Benedykt Opa\u0142ka, SGH: &#8211; Warto zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119 te\u017c na stan techniczny indywidualnych system\u00f3w zagospodarowania \u015bciek\u00f3w. Na terenach podmiejskich, gdzie powstaje nowa zabudowa, instalacje s\u0105 zazwyczaj wykonywane wed\u0142ug wsp\u00f3\u0142czesnych standard\u00f3w. Charakteryzuj\u0105 si\u0119 wi\u0119ksz\u0105 szczelno\u015bci\u0105 i bezpiecze\u0144stwem dla \u015brodowiska.<\/p>\n<p>&#13;<\/p>\n<p>Problem mog\u0105 natomiast stanowi\u0107 rozwi\u0105zania funkcjonuj\u0105ce na obszarach wiejskich od kilkunastu czy kilkudziesi\u0119ciu lat. Dotyczy to przede wszystkim starszych zbiornik\u00f3w bezodp\u0142ywowych, czyli popularnych szamb. By\u0142y one budowane w innych technologiach, a ich stan techniczny jest cz\u0119sto trudny do oceny i skontrolowania. W takich przypadkach istnieje ryzyko \u201eniezauwa\u017calnego\u201d przedostawania si\u0119 nieczysto\u015bci do w\u00f3d gruntowych i podziemnych. To bardzo istotne zagro\u017cenie.<\/p>\n<p>&#13;<br \/>\n&#13;<\/p>\n<p>Ska\u017cenie w\u00f3d podziemnych mo\u017ce by\u0107 szczeg\u00f3lnie trudne do wykrycia. Jego skutki bywaj\u0105 widoczne dopiero po d\u0142u\u017cszym czasie, na przyk\u0142ad wtedy, gdy okre\u015blone wska\u017aniki zanieczyszczenia osi\u0105gaj\u0105 poziom umo\u017cliwiaj\u0105cy ich zaobserwowanie.<\/p>\n<p>&#13;<br \/>\n&#13;<\/p>\n<p>Jednocze\u015bnie widzimy pozytywn\u0105 zmian\u0119 polegaj\u0105c\u0105 na zast\u0119powaniu szamb przydomowymi oczyszczalniami \u015bciek\u00f3w. Ro\u015bnie zar\u00f3wno liczba gospodarstw wyposa\u017conych w takie instalacje, jak i zasi\u0119g ich stosowania. Nowoczesne oczyszczalnie przydomowe s\u0105 rozwi\u0105zaniami bezpieczniejszymi. Pod wzgl\u0119dem skuteczno\u015bci i wydajno\u015bci mog\u0105 w pewnym stopniu zbli\u017ca\u0107 si\u0119 do kanalizacji zbiorczej. Maj\u0105 r\u00f3wnie\u017c istotne zalety z ekonomicznego punktu widzenia.<\/p>\n<p>&#13;<\/p>\n<p>AG: &#8211; Chcia\u0142bym wprowadzi\u0107 pewne zastrze\u017cenie. Oczyszczalnie przydomowe s\u0105 ekonomicznie uzasadnionym rozwi\u0105zaniem, ale przede wszystkim na terenach o rozproszonej, ma\u0142o intensywnej zabudowie. Musimy pami\u0119ta\u0107, \u017ce na obszarach wiejskich wyst\u0119puj\u0105 r\u00f3wnie\u017c wsie o zwartej zabudowie.<\/p>\n<p>&#13;<br \/>\n&#13;<\/p>\n<p>W takich warunkach stosowanie indywidualnych oczyszczalni mo\u017ce by\u0107 niew\u0142a\u015bciwe, a nawet wykluczone, bo mog\u0105 doprowadzi\u0107 do obci\u0105\u017cenia \u015brodowiska por\u00f3wnywalnego z sytuacj\u0105, w kt\u00f3rej oczyszczalnie w og\u00f3le by nie funkcjonowa\u0142y.<\/p>\n<p>&#13;<br \/>\n&#13;<\/p>\n<p>Chcia\u0142bym te\u017c powr\u00f3ci\u0107 do zbiornik\u00f3w bezodp\u0142ywowych. Z danych GUS za rok 2024 wynika, \u017ce by\u0142o ich ok. 2,1 mln. Problem polega jednak na tym, \u017ce ekonomiczne warunki ich eksploatacji nie sprzyjaj\u0105 poprawie sytuacji.<\/p>\n<p>&#13;<\/p>\n<p>Koszty wywozu nieczysto\u015bci do oczyszczalni s\u0105 na tyle wysokie, \u017ce cz\u0119\u015b\u0107 mieszka\u0144c\u00f3w ogranicza te wydatki. Niekt\u00f3rych w\u0142a\u015bcicieli zwyczajnie nie sta\u0107 na cz\u0119ste opr\u00f3\u017cnianie zbiornik\u00f3w, inni szukaj\u0105 alternatywnych, niekoniecznie zgodnych z prawem, sposob\u00f3w pozbywania si\u0119 \u015bciek\u00f3w. I dochodzi do sytuacji, \u017ce zbiornik bezodp\u0142ywowy formalnie istnieje, ale nie jest prawid\u0142owo eksploatowany.<\/p>\n<p>&#13;<br \/>\n&#13;<\/p>\n<p>Dalsze podnoszenie koszt\u00f3w odbioru nieczysto\u015bci jest bardzo kontrowersyjne, wr\u0119cz ryzykowne. Im wy\u017csze b\u0119d\u0105 koszty jednostkowe, tym mniejsza b\u0119dzie zar\u00f3wno gotowo\u015b\u0107, jak i faktyczna mo\u017cliwo\u015b\u0107 korzystania z takich us\u0142ug.<\/p>\n<p>&#13;<br \/>\n&#13;<\/p>\n<p>Dlatego przy planowaniu gospodarki \u015bciekowej na wsi, niezale\u017cnie od tego, czy chodzi o budow\u0119 sieci kanalizacyjnych, punkt\u00f3w zlewnych, oczyszczalni czy wykorzystanie zbiornik\u00f3w bezodp\u0142ywowych, konieczne jest uwzgl\u0119dnianie koszt\u00f3w eksploatacji. Trzeba szuka\u0107 ta\u0144szych, a jednocze\u015bnie skutecznych rozwi\u0105za\u0144. Przyk\u0142ady pa\u0144stw o warunkach klimatycznych zbli\u017conych do Polski pokazuj\u0105, \u017ce takie mo\u017cliwo\u015bci istniej\u0105.<\/p>\n<p>&#13;<\/p>\n<p>\t\t\t\t\t<a href=\"https:\/\/www.portalsamorzadowy.pl\/gospodarka-komunalna\/ceny-wywozu-sciekow-rosna-a-oczyszczalnie-nie-nadazaja-eksperci-radza-bierzmy-przyklad-z-francji,633526.html\" class=\"read-more-box-img-cnt\" rel=\"nofollow noopener\" target=\"_blank\"><br \/>\n\t\t\t\t<img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" width=\"300\" height=\"200\" src=\"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-content\/uploads\/2026\/11\/278115_r0_300.jpg\" alt=\"Ceny wywozu \u015bciek\u00f3w rosn\u0105, a oczyszczalnie nie nad\u0105\u017caj\u0105. Eksperci radz\u0105: bierzmy przyk\u0142ad z Francji\" class=\"read-more-box-img\"\/><br \/>\n\t\t\t<\/a><\/p>\n<p>&#13;<br \/>\nTrwaj\u0105 kontrole szamb i przydomowych oczyszczalni&#13;<\/p>\n<p>Od kilku lat obowi\u0105zuj\u0105 zmienione przepisy dotycz\u0105ce kontroli i ewidencjonowania zbiornik\u00f3w bezodp\u0142ywowych oraz przydomowych oczyszczalni. Czy te dzia\u0142ania przynios\u0142y popraw\u0119 sytuacji?<\/p>\n<p>&#13;<\/p>\n<p>AG: &#8211; Czym innym s\u0105 s\u0142uszne intencje i rozwi\u0105zania zapisane w regulacjach prawnych, a czym innym ich praktyczne zastosowanie. Wystarczy wyobrazi\u0107 sobie, jak mia\u0142aby wygl\u0105da\u0107 fizyczna kontrola stanu technicznego zape\u0142nionego szamba. W jaki spos\u00f3b sprawdzi\u0107 szczelno\u015b\u0107 jego dna i \u015bcian? M\u00f3wimy przecie\u017c o oko\u0142o 2,1 mln takich zbiornik\u00f3w.<\/p>\n<p>&#13;<\/p>\n<p>Oczywi\u015bcie istniej\u0105 wsp\u00f3\u0142czesne metody kontroli, na przyk\u0142ad z wykorzystaniem kamer. Trzeba jednak pami\u0119ta\u0107, \u017ce zbiornik musi zosta\u0107 wcze\u015bniej opr\u00f3\u017cniony i odpowiednio przygotowany. Takie dzia\u0142ania wymagaj\u0105 specjalistycznego sprz\u0119tu oraz wykwalifikowanej ekipy, a to generuje koszty. Co wi\u0119cej, samo zbli\u017canie si\u0119 do tego rodzaju otwartych instalacji mo\u017ce by\u0107 niebezpieczne, nawet je\u015bli s\u0105 opr\u00f3\u017cnione. Mo\u017cna oczywi\u015bcie zastosowa\u0107 metod\u0119 bilansowania ilo\u015bci pobranej wody z udokumentowan\u0105 ilo\u015bci\u0105 odebranych \u015bciek\u00f3w. Na obszarach wiejskich taka metoda nie jest jednak wystarczaj\u0105co wiarygodna z uwagi na du\u017ce zu\u017cycie wody dla cel\u00f3w gospodarczych.<\/p>\n<p>&#13;<br \/>\n&#13;<\/p>\n<p>Powinni\u015bmy wi\u0119c zada\u0107 sobie pytanie, czy nale\u017cy koncentrowa\u0107 si\u0119 na metodach kontrolno-nakazowych, czy raczej stworzy\u0107 mieszka\u0144com warunki, w tym ekonomiczno-finansowe, do dobrowolnej poprawy sytuacji.<\/p>\n<p>&#13;<br \/>\n&#13;<\/p>\n<p>Osobi\u015bcie uwa\u017cam, \u017ce zamiast przeznacza\u0107 ogromne \u015brodki, czas i energi\u0119 na wykrywanie nieprawid\u0142owo\u015bci, nale\u017ca\u0142oby przede wszystkim umo\u017cliwi\u0107 w\u0142a\u015bcicielom nieruchomo\u015bci modernizacj\u0119 instalacji z ich w\u0142asnej inicjatywy.<\/p>\n<p>&#13;<br \/>\nMapa z czas\u00f3w zabor\u00f3w wci\u0105\u017c aktualna &#8211; wida\u0107\u00a0j\u0105 w poziomie skanalizowania&#13;<\/p>\n<p>Z przygotowanego przez pan\u00f3w raportu wynika r\u00f3wnie\u017c zr\u00f3\u017cnicowanie regionalne. Czy mo\u017cemy wskaza\u0107 cz\u0119\u015bci Polski, kt\u00f3re lepiej radz\u0105 sobie z gospodark\u0105 \u015bciekow\u0105, oraz obszary, na kt\u00f3rych zap\u00f3\u017anienia s\u0105 najwi\u0119ksze?<\/p>\n<p>&#13;<\/p>\n<p>AG: &#8211; Przede wszystkim trzeba podkre\u015bli\u0107, i\u017c w Polsce mamy do czynienia z bardzo rozproszon\u0105 sieci\u0105 osadnicz\u0105. Wed\u0142ug danych GUS, je\u015bli uwzgl\u0119dnimy miasta, wsie, przysi\u00f3\u0142ki i kolonie, liczba punkt\u00f3w osadniczych przekracza 50 tys. Samych wsi so\u0142eckich jest ponad 40 tys.<\/p>\n<p>&#13;<\/p>\n<p>Tymczasem problemy zwi\u0105zane z rozwojem infrastruktury, szczeg\u00f3lnie kapita\u0142och\u0142onnej infrastruktury liniowej, s\u0105 silnie powi\u0105zane z charakterem osadnictwa. Tam, gdzie na okre\u015blonej jednostce powierzchni znajduje si\u0119 wi\u0119cej odbiorc\u00f3w us\u0142ug, sieci mog\u0105 by\u0107 kr\u00f3tsze, a koszty ich budowy i eksploatacji s\u0105 ni\u017csze.<\/p>\n<p>&#13;<\/p>\n<p>Na obszarach o rozproszonej zabudowie sytuacja wygl\u0105da zupe\u0142nie inaczej. W niekt\u00f3rych gminach wyst\u0119puj\u0105 masowo wsie oddalone od innych miejscowo\u015bci, licz\u0105ce zaledwie kilkadziesi\u0105t czy sto kilkadziesi\u0105t mieszka\u0144c\u00f3w. Oznacza to w praktyce istnienie niekiedy zaledwie 20-30 budynk\u00f3w. Budowa sieci kanalizacyjnej doprowadzonej do tak niewielkich, odizolowanych miejscowo\u015bci mo\u017ce by\u0107 ca\u0142kowicie nieop\u0142acalna.<\/p>\n<p>&#13;<\/p>\n<p>To zr\u00f3\u017cnicowanie struktury osadniczej w Polsce ma pod\u0142o\u017ce historyczne. Szczeg\u00f3lne znaczenie mia\u0142 okres zabor\u00f3w, przypadaj\u0105cy m.in. na pierwsz\u0105 i drug\u0105 faz\u0119 rewolucji przemys\u0142owej. Tam, gdzie rozwija\u0142 si\u0119 przemys\u0142 i post\u0119powa\u0142a urbanizacja, zmienia\u0142a si\u0119 struktura osadnicza i gospodarcza. Tam, gdzie procesy industrializacji i urbanizacji przebiega\u0142y wolniej, utrwala\u0142y si\u0119 tradycyjne formy zagospodarowania przestrzennego.<\/p>\n<p>&#13;<\/p>\n<p>Bardziej skoncentrowany typ osadnictwa wyst\u0119puje wi\u0119c na ziemiach zachodnich i p\u00f3\u0142nocnych. Natomiast na znacznej cz\u0119\u015bci teren\u00f3w dawnego zaboru rosyjskiego struktura osadnicza ukszta\u0142towa\u0142a si\u0119 inaczej. Najwi\u0119kszy udzia\u0142 ma\u0142ych wsi, o wielko\u015bci poni\u017cej \u015bredniej krajowej wynosz\u0105cej oko\u0142o trzystu mieszka\u0144c\u00f3w, wyst\u0119puje mi\u0119dzy innymi w wojew\u00f3dztwach podlaskim, mazowieckim, \u015bwi\u0119tokrzyskim i lubelskim. Podobne zjawiska obserwujemy tak\u017ce w cz\u0119\u015bci wojew\u00f3dztwa \u0142\u00f3dzkiego i kujawsko-pomorskiego.<\/p>\n<p>&#13;<\/p>\n<p>Z charakterem osadnictwa wi\u0105\u017ce si\u0119 r\u00f3wnie\u017c kolejny czynnik, czyli potencja\u0142 ekonomiczny mieszka\u0144c\u00f3w. Upraszczaj\u0105c, mo\u017cna stwierdzi\u0107, i\u017c tam, gdzie dominuj\u0105 ma\u0142e, peryferyjnie po\u0142o\u017cone wsie, cz\u0119\u015bciej wyst\u0119puj\u0105 tradycyjne formy gospodarowania, mniejsze gospodarstwa rolne, znikoma pozarolnicza dzia\u0142alno\u015b\u0107 gospodarcza, a w konsekwencji ni\u017csze dochody zar\u00f3wno mieszka\u0144c\u00f3w, jak i samorz\u0105d\u00f3w lokalnych. W takich warunkach zar\u00f3wno mieszka\u0144cy, jak i samorz\u0105dy lokalne dysponuj\u0105 mniejszymi mo\u017cliwo\u015bciami finansowania inwestycji infrastrukturalnych.<\/p>\n<p>&#13;<\/p>\n<p>Zasygnalizowane uwarunkowania wskazuj\u0105 obszary, na kt\u00f3rych potrzeby zwi\u0105zane z popraw\u0105 gospodarki \u015bciekowej s\u0105 szczeg\u00f3lnie du\u017ce, ale jednocze\u015bnie pokazuj\u0105, dlaczego nie wsz\u0119dzie racjonalnym rozwi\u0105zaniem b\u0119dzie rozbudowa zbiorczych sieci kanalizacyjnych.<\/p>\n<p>&#13;<\/p>\n<p>\t\t\t\t\t<img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" alt=\"Raport SGH nt. luki knalizacyjnej w Polsce\" src=\"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-content\/uploads\/2026\/11\/303831.jpg\"\/><\/p>\n<p>\t\t\t\t\t\t\t\t\tRaport SGH nt. luki knalizacyjnej w Polsce<\/p>\n<p>&#13;<\/p>\n<p>BO: &#8211; Proces programowego wspierania rozwoju infrastruktury wodno-kanalizacyjnej trwa ju\u017c od lat. Szczeg\u00f3lnie przyspieszy\u0142 po przyst\u0105pieniu Polski do Unii Europejskiej. Od tego czasu min\u0119\u0142y ponad dwie dekady, podczas kt\u00f3rych gminy z r\u00f3\u017cn\u0105 intensywno\u015bci\u0105 podejmowa\u0142y inwestycje w tym obszarze. Bowiem nie wsz\u0119dzie rozbudowa zbiorczej sieci kanalizacyjnej znajdowa\u0142a si\u0119 na li\u015bcie najpilniejszych zada\u0144.<\/p>\n<p>&#13;<\/p>\n<p>Nasze badanie pokaza\u0142o, \u017ce nadal istniej\u0105 obszary, na kt\u00f3rych taka sie\u0107 w og\u00f3le nie funkcjonuje. Dotyczy to przede wszystkim teren\u00f3w wiejskich, cho\u0107 wyst\u0119powa\u0142y r\u00f3wnie\u017c pojedyncze przypadki obszar\u00f3w miejskich.<\/p>\n<p>&#13;<br \/>\n&#13;<\/p>\n<p>Co wi\u0119cej, w 585 analizowanych jednostkach odsetek ludno\u015bci korzystaj\u0105cej z sieci kanalizacyjnej nie przekracza\u0142 20 proc. \u0141\u0105cznie badanie obejmowa\u0142o 3188 jednostek, uwzgl\u0119dniaj\u0105cych obszary wiejskie gmin miejsko-wiejskich oraz gminy wiejskie.<\/p>\n<p>&#13;<br \/>\n&#13;<\/p>\n<p>Zestawiaj\u0105c dane o dost\u0119pno\u015bci sieci kanalizacyjnej ze wska\u017anikami sytuacji bud\u017cetowej samorz\u0105d\u00f3w, zauwa\u017cyli\u015bmy, \u017ce gminy o najni\u017cszym poziomie skanalizowania nie zawsze nale\u017ca\u0142y do jednostek o s\u0142abej kondycji finansowej. Niekt\u00f3re samorz\u0105dy dysponowa\u0142y \u015brodkami na inwestycje, ale przeznacza\u0142y je na inne cele.<\/p>\n<p>&#13;<\/p>\n<p>Wynika\u0142o to z przyjmowanych priorytet\u00f3w i oceny lokalnych potrzeb, a tak\u017ce z rachunku ekonomicznego. W okre\u015blonych warunkach budowa zbiorczej sieci kanalizacyjnej nie musia\u0142a by\u0107 najbardziej uzasadnionym kierunkiem inwestowania. Dlatego uwa\u017cam, \u017ce przysz\u0142e programy wsparcia powinny w wi\u0119kszym stopniu uwzgl\u0119dnia\u0107 lokaln\u0105 specyfik\u0119 oraz autonomi\u0119 samorz\u0105d\u00f3w w podejmowaniu decyzji dotycz\u0105cych rozwoju infrastruktury.<\/p>\n<p>&#13;<\/p>\n<p>\t\t\t\t\t<img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" alt=\"Raport SGH nt. luki knalizacyjnej w Polsce\" src=\"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-content\/uploads\/2026\/11\/303832.jpg\"\/><\/p>\n<p>\t\t\t\t\t\t\t\t\tRaport SGH nt. luki knalizacyjnej w Polsce<\/p>\n<p>&#13;<br \/>\nCa\u0142ej\u00a0Polski nie mo\u017cna skanalizowa\u0107, ale rozwi\u0105za\u0144 jest wi\u0119cej&#13;<\/p>\n<p>To ciekawe, bowiem przy okazji publikacji dotycz\u0105cych problem\u00f3w gospodarki \u015bciekowej cz\u0119sto spotykam si\u0119 z komentarzami, \u017ce rozwi\u0105zanie jest proste: wystarczy wsz\u0119dzie wybudowa\u0107 kanalizacj\u0119. Czy mo\u017cliwe jest skanalizowanie wszystkich miejscowo\u015bci? Je\u015bli nie, jakie alternatywy powinni\u015bmy rozwija\u0107?<\/p>\n<p>&#13;<\/p>\n<p>AG: &#8211; Scentralizowane systemy zarz\u0105dzania o charakterze nakazowo-rozdzielczym s\u0105 sprawne wtedy, gdy trzeba zaspokoi\u0107 potrzeby jednorodne i wyst\u0119puj\u0105ce na du\u017c\u0105 skal\u0119. Problem zaczyna si\u0119, gdy pozostaj\u0105ce do zaspokojenia potrzeby staj\u0105 si\u0119 rozproszone, zr\u00f3\u017cnicowane i zindywidualizowane. Koszty dostosowania infrastruktury do specyficznych, lokalnych wymaga\u0144 staj\u0105 si\u0119 bowiem bardzo wysokie.<\/p>\n<p>&#13;<\/p>\n<p>Odpowiedzi\u0105 na ten problem jest decentralizacja. Potrzebne jest wsparcie, ale decyzje dotycz\u0105ce konkretnych rozwi\u0105za\u0144 powinny by\u0107 podejmowane mo\u017cliwie blisko miejsca, w kt\u00f3rym wyst\u0119puje problem.<\/p>\n<p>&#13;<\/p>\n<p>Ani na poziomie powiatu, ani wojew\u00f3dztwa, ani tym bardziej w Warszawie czy Brukseli nie da si\u0119 dok\u0142adnie okre\u015bli\u0107, jakie rozwi\u0105zanie infrastrukturalne b\u0119dzie najw\u0142a\u015bciwsze dla ka\u017cdej konkretnej miejscowo\u015bci. Najlepiej wiedz\u0105 o tym mieszka\u0144cy i w\u0142adze lokalne. Dlatego nie mo\u017cna przyjmowa\u0107 za\u0142o\u017cenia, \u017ce poprawa sytuacji na wsi musi polega\u0107 na radykalnym zwi\u0119kszeniu liczby gospodarstw pod\u0142\u0105czonych do zbiorczych sieci kanalizacyjnych.<\/p>\n<p>&#13;<\/p>\n<p>Nikt nie jest w stanie okre\u015bli\u0107 bez uwzgl\u0119dnienia lokalnych uwarunkowa\u0144, jakie rozwi\u0105zania powinny zosta\u0107 zastosowane we wszystkich tych jednostkach osadniczych i tym samym gospodarstwach domowych i rolnych, kt\u00f3re dzi\u015b nie s\u0105 pod\u0142\u0105czone do kanalizacji zbiorczej.<\/p>\n<p>&#13;<br \/>\n&#13;<\/p>\n<p>W cz\u0119\u015bci gospodarstw doskonale funkcjonuj\u0105 zbiorniki bezodp\u0142ywowe lub przydomowe oczyszczalnie \u015bciek\u00f3w. Na drugim biegunie znajduj\u0105 si\u0119 zapewne nieruchomo\u015bci, w kt\u00f3rych zbiorniki bezodp\u0142ywowe s\u0105 fikcj\u0105 albo s\u0105 opr\u00f3\u017cniane w spos\u00f3b niedopuszczalny.<\/p>\n<p>&#13;<br \/>\n&#13;<\/p>\n<p>Je\u017celi odpowiednie kompetencje i \u015brodki przeka\u017cemy tam, gdzie istnieje najwi\u0119ksza wiedza o potrzebach i mo\u017cliwo\u015bciach ich zaspokojenia, zwi\u0119kszymy szanse na skuteczne rozwi\u0105zanie problemu. Natomiast je\u015bli b\u0119dziemy finansowa\u0107 wy\u0142\u0105cznie budow\u0119 sieci kanalizacyjnych, mo\u017ce si\u0119 okaza\u0107, \u017ce wspieramy inwestycje, kt\u00f3rych mieszka\u0144cy wcale nie potrzebuj\u0105, a kt\u00f3rych koszty eksploatacji s\u0105 nieadekwatne do lokalnych uwarunkowa\u0144 ekonomicznych.<\/p>\n<p>&#13;<br \/>\n&#13;<\/p>\n<p>W\u0142a\u015bnie dlatego wa\u017cne s\u0105 rozwi\u0105zania alternatywne, w tym grupowe oczyszczalnie \u015bciek\u00f3w.<\/p>\n<p>&#13;<br \/>\n&#13;<\/p>\n<p>Wyobra\u017amy sobie mieszka\u0144ca, kt\u00f3ry obecnie korzysta ze zbiornika bezodp\u0142ywowego i regularnie ponosi znacz\u0105ce koszty jego opr\u00f3\u017cniania. Je\u017celi otrzyma mo\u017cliwo\u015b\u0107 przekazywania \u015bciek\u00f3w do lokalnej oczyszczalni po ni\u017cszej cenie, mo\u017ce samodzielnie zdecydowa\u0107 si\u0119 na takie rozwi\u0105zanie. B\u0119dzie to decyzja podj\u0119ta na podstawie rzeczywistych potrzeb i rachunku ekonomicznego.<\/p>\n<p>&#13;<\/p>\n<p>Nie oznacza to dowolno\u015bci w wydawaniu publicznych pieni\u0119dzy. Musz\u0105 istnie\u0107 jasne regu\u0142y, kryteria i standardy, ale w ich ramach gminy powinny dysponowa\u0107 swobod\u0105 wyboru rozwi\u0105za\u0144 najlepiej odpowiadaj\u0105cych ich sytuacji. Dlatego potrzebujemy po\u0142\u0105czenia og\u00f3lnych standard\u00f3w i instrument\u00f3w wsparcia z decentralizacj\u0105 decyzji dotycz\u0105cych konkretnych inwestycji.<\/p>\n<p>&#13;<br \/>\n&#13;<\/p>\n<p>Nie istnieje jedno rozwi\u0105zanie, kt\u00f3re by\u0142oby najlepsze dla wszystkich miejscowo\u015bci. Od tego za\u0142o\u017cenia powinni\u015bmy rozpocz\u0105\u0107 dyskusj\u0119 o przysz\u0142o\u015bci gospodarki \u015bciekowej na polskiej wsi.<\/p>\n<p>&#13;<br \/>\n&#13;<br \/>\nJak realnie poprawi\u0107 gospodark\u0119 \u015bciekow\u0105 na wsi?&#13;<\/p>\n<p>Jakie programy i instrumenty finansowe mog\u0105 odpowiada\u0107 na tak zr\u00f3\u017cnicowane potrzeby? Zwr\u00f3\u0107my uwag\u0119, \u017ce polityka unijna nie jest ju\u017c tak silnie ukierunkowana na wspieranie tego rodzaju inwestycji.<\/p>\n<p>&#13;<\/p>\n<p>AG: &#8211; Musimy uwzgl\u0119dni\u0107 obecn\u0105 sytuacj\u0119 finans\u00f3w publicznych w Polsce\u00a0&#8211; wysoki deficyt bud\u017cetowy, okre\u015blone priorytety wydatkowe. Jednocze\u015bnie zmniejsza si\u0119 dodatnie saldo przep\u0142yw\u00f3w finansowych zwi\u0105zanych z naszym cz\u0142onkostwem w Unii Europejskiej.<\/p>\n<p>&#13;<\/p>\n<p>Wed\u0142ug szacunk\u00f3w w przysz\u0142ym roku nadwy\u017cka wp\u0142yw\u00f3w z Unii Europejskiej nad wysoko\u015bci\u0105 polskiej sk\u0142adki cz\u0142onkowskiej wyniesie oko\u0142o trzydziestu kilku miliard\u00f3w z\u0142otych. W przesz\u0142o\u015bci by\u0142a znacznie wy\u017csza.<\/p>\n<p>&#13;<br \/>\n&#13;<\/p>\n<p>Trzeba te\u017c przyj\u0105\u0107, \u017ce mo\u017cliwo\u015bci finansowego wspierania inwestycji w gospodarce \u015bciekowej b\u0119d\u0105 dodatkowo ograniczone w obliczu dominacji odmiennych priorytet\u00f3w wydatkowania \u015brodk\u00f3w z bud\u017cetu UE.<\/p>\n<p>&#13;<br \/>\n&#13;<\/p>\n<p>Co zatem powinni\u015bmy zrobi\u0107? <\/p>\n<p>&#13;<\/p>\n<p>AG: &#8211; Po pierwsze, nie mo\u017cemy opiera\u0107 si\u0119 na dzia\u0142aniach akcyjnych. Nie powinno by\u0107 tak, \u017ce uruchamiamy program i zak\u0142adamy, \u017ce w ci\u0105gu kilku miesi\u0119cy czy dw\u00f3ch lat wszyscy maj\u0105 zg\u0142osi\u0107 swoje zapotrzebowanie na przedmiotowe inwestycje, w ci\u0105gu trzech lat je zrealizowa\u0107, a nast\u0119pnie terminowo zako\u0144czy\u0107 ca\u0142y proces. Takie podej\u015bcie jest kontrproduktywne.<\/p>\n<p>&#13;<br \/>\n&#13;<\/p>\n<p>Potrzebujemy raczej czego\u015b w rodzaju d\u0142ugiego marszu, czyli stabilnego, wieloletniego systemu wspierania gmin w poprawie gospodarki \u015bciekowej. Wsparcie powinno by\u0107 roz\u0142o\u017cone w czasie, bez nadmiernej presji terminowej.<\/p>\n<p>&#13;<br \/>\n&#13;<\/p>\n<p>Chodzi mi\u0119dzy innymi o to, aby popyt na us\u0142ugi inwestycyjne by\u0142 dostosowany do rzeczywistych mo\u017cliwo\u015bci ich realizacji. Dzi\u0119ki temu unikniemy gwa\u0142townego wzrostu cen rob\u00f3t budowlanych, kt\u00f3ry pojawia si\u0119 zawsze wtedy, gdy w kr\u00f3tkim czasie uruchamiana jest du\u017ca liczba podobnych inwestycji, oraz ryzyka obni\u017cenia jako\u015bci takich us\u0142ug, co dzieje si\u0119, gdy przy gwa\u0142townie zwi\u0119kszonym popycie niekompetentne firmy wyrastaj\u0105 \u201ejak grzyby po deszczu\u201d.<\/p>\n<p>&#13;<\/p>\n<p>Po drugie, konieczne jest stworzenie systemu d\u0142ugookresowego finansowania, opartego na jasno okre\u015blonych celach i priorytetach poszczeg\u00f3lnych gmin. Mo\u017cna w tym celu wykorzystywa\u0107 r\u00f3\u017cne instrumenty stosowane w finansach publicznych. Gminy nie s\u0105 przecie\u017c uzale\u017cnione wy\u0142\u0105cznie od dotacji bud\u017cetowych. Mog\u0105 korzysta\u0107 r\u00f3wnie\u017c z innych rozwi\u0105za\u0144, w tym gwarancji kredytowych. Wszystkie te instrumenty powinny tworzy\u0107 sp\u00f3jny pakiet, kt\u00f3rego skala i warunki b\u0119d\u0105 dostosowane do mo\u017cliwo\u015bci finansowych sektora publicznego.<\/p>\n<p>&#13;<br \/>\n&#13;<\/p>\n<p>Nie potrzebujemy przy tym g\u00f3rnolotnych i og\u00f3lnikowych sformu\u0142owa\u0144 dotycz\u0105cych ochrony \u015brodowiska. Cel powinien by\u0107 prosty i zrozumia\u0142y: zwi\u0119kszenie poziomu oczyszczania \u015bciek\u00f3w w spos\u00f3b akceptowalny dla mieszka\u0144c\u00f3w.<\/p>\n<p>&#13;<br \/>\n&#13;<\/p>\n<p>Po trzecie, potrzebne s\u0105 r\u00f3wnie\u017c rozwi\u0105zania organizacyjne. W Polsce mamy stosunkowo rozdrobnion\u0105 struktur\u0119 administracyjn\u0105 na szczeblu lokalnym. Nie oznacza to jednak, \u017ce ka\u017cda gmina musi samodzielnie organizowa\u0107 wszystkie us\u0142ugi zwi\u0105zane z gospodark\u0105 \u015bciekow\u0105.<\/p>\n<p>&#13;<\/p>\n<p>Jednym ze sposob\u00f3w ograniczania koszt\u00f3w mo\u017ce by\u0107 wsp\u00f3\u0142praca samorz\u0105d\u00f3w, na przyk\u0142ad poprzez zawieranie porozumie\u0144 dotycz\u0105cych wsp\u00f3lnej obs\u0142ugi okre\u015blonych obszar\u00f3w. Takie rozwi\u0105zania mo\u017cna wspiera\u0107 za pomoc\u0105 zach\u0119t administracyjnych, podatkowych czy organizacyjnych, a tak\u017ce odpowiednio skonstruowanych instrument\u00f3w finansowania inwestycji realizowanych wsp\u00f3lnie przez kilka jednostek.<\/p>\n<p>&#13;<\/p>\n<p>Chcia\u0142bym jednak ponownie podkre\u015bli\u0107, \u017ce nie powinien to by\u0107 system zamkni\u0119ty, oparty na kr\u00f3tkich okresach naboru i sztywnych terminach realizacji projekt\u00f3w. W dotychczasowych politykach unijnych cz\u0119sto wygl\u0105da\u0142o to w ten spos\u00f3b, \u017ce w okre\u015blonym terminie og\u0142aszano program, nast\u0119pnie nab\u00f3r wniosk\u00f3w, po czym inwestycje musia\u0142y zosta\u0107 zrealizowane w wyznaczonym czasie. A co p\u00f3\u017aniej? Nie zawsze by\u0142o wiadomo, czy i kiedy pojawi\u0105 si\u0119 kolejne mo\u017cliwo\u015bci uzyskania wsparcia.<\/p>\n<p>&#13;<\/p>\n<p>Tymczasem rozmawiamy o problemie, kt\u00f3ry istnieje ponad 20 lat po przyst\u0105pieniu Polski do UE. Dotychczasowe programy przynios\u0142y dobre rezultaty &#8211; w przewa\u017caj\u0105cej mierze uda\u0142o si\u0119 zaspokoi\u0107 najbardziej skoncentrowane potrzeby infrastrukturalne w omawianym zakresie. Pozosta\u0142y potrzeby znacznie trudniejsze do zaspokojenia: rozproszone, zr\u00f3\u017cnicowane i zindywidualizowane. I w\u0142a\u015bnie do ich realizacji dotychczas stosowane instrumenty polityki publicznej nie s\u0105 odpowiednio dostosowane.<\/p>\n<p>&#13;<\/p>\n<p>\t\t\t\t\t<a href=\"https:\/\/www.portalsamorzadowy.pl\/gospodarka-komunalna\/zaledwie-8-proc-mieszkancow-podlaczonych-do-kanalizacji-zapasc-nawet-obok-stolicy,642010.html\" class=\"read-more-box-img-cnt\" rel=\"nofollow noopener\" target=\"_blank\"><br \/>\n\t\t\t\t<img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" width=\"300\" height=\"200\" src=\"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-content\/uploads\/2026\/11\/282218_r0_300.jpg\" alt=\"Zaledwie 8 proc. mieszka\u0144c\u00f3w pod\u0142\u0105czonych do kanalizacji. Zapa\u015b\u0107 nawet obok stolicy\" class=\"read-more-box-img\"\/><br \/>\n\t\t\t<\/a><\/p>\n<p>\t\t\t\t<img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-content\/uploads\/2026\/11\/1794204695_731_copyright.png\"\/><\/p>\n<p>Materia\u0142 chroniony prawem autorskim &#8211; zasady przedruk\u00f3w okre\u015bla <a href=\"https:\/\/www.portalsamorzadowy.pl\/korzystanie-z-serwisu.html\" rel=\"nofollow noopener\" target=\"_blank\">regulamin<\/a>.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"W\u00a0prawie 200 gminach w Polsce na obszarach wiejskich nie ma sieci kanalizacyjnej, w samym woj. podlaskim to a\u017c&hellip;\n","protected":false},"author":2,"featured_media":807854,"comment_status":"","ping_status":"","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":"","_share_on_mastodon":"0"},"categories":[12],"tags":[664,1178,36233,149895,31695,149898,149892,31692,122286,149896,149893,31690,36231,31693,149890,122284,42,38,40,39,41,31691,149897,149894,122285,31694,149891,36232],"class_list":["post-807853","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","category-polska","tag-typedefinedterm","tag-0-html","tag-36233","tag-17233-html","tag-23024-html","tag-25271-html","tag-5797-html","tag-31692","tag-8850-html","tag-nameandrzej-gau0142u0105zka","tag-nameoczyszczalnie-u015bcieku00f3w","tag-nameserwis-wodociu0105gi-i-kanalizacja","tag-nameserwis-zanieczyszczenie-u015arodowiska","tag-nameszamba","tag-nameszkou0142a-gu0142u00f3wna-handlowa","tag-nameu015acieki","tag-pl","tag-poland","tag-polish","tag-polska","tag-polski","tag-urlhttps-www-portalsamorzadowy-pl-gospodarka-komunalna-podserwis-serwis-wodociagi-i-kanalizacja","tag-urlhttps-www-portalsamorzadowy-pl-klucze-andrzej-galazka","tag-urlhttps-www-portalsamorzadowy-pl-klucze-oczyszczalnie-sciekow","tag-urlhttps-www-portalsamorzadowy-pl-klucze-scieki","tag-urlhttps-www-portalsamorzadowy-pl-klucze-szamba","tag-urlhttps-www-portalsamorzadowy-pl-klucze-szkola-glowna-handlowa","tag-urlhttps-www-portalsamorzadowy-pl-ochrona-srodowiska-podserwis-serwis-zanieczyszczenie-srodowiska"],"share_on_mastodon":{"url":"","error":"Validation failed: Text character limit of 500 exceeded"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/807853","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=807853"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/807853\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/807854"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=807853"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=807853"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=807853"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}