Pierwsze refleksja po lekturze wynik\u00f3w sonda\u017cu \u2014 od razu chcia\u0142o si\u0119 zacytowa\u0107 jedn\u0105 zapomnian\u0105 sztuk\u0119 Bertolta Brechta. Zaczyna si\u0119 ona od tego, \u017ce w\u0142adca pyta swojego dostojnika, a tak\u017ce samego siebie, czy mo\u017ce polega\u0107 na po\u015bwi\u0119ceniu ma\u0142ych ludzi w czasie wojny:<\/p>\n
Czy s\u0105 gotowi na po\u015bwi\u0119cenia i wyrzeczenia, \/\/ Czy ciesz\u0105 si\u0119 z ka\u017cdego ci\u0119\u017ckiego po\u015bwi\u0119cenia, \/\/ Czy rozstan\u0105 si\u0119 z ostatni\u0105 koszul\u0105, \/\/ Kt\u00f3ra mo\u017ce mi si\u0119 przyda\u0107 do moich przedsi\u0119wzi\u0119\u0107? […] \/\/ Czy walcz\u0105c, b\u0119d\u0119 m\u00f3g\u0142 na nich polega\u0107?<\/p>\n
„Nie \u015bmiem w to w\u0105tpi\u0107” \u2014 oczywi\u015bcie odpowiedzia\u0142 dostojnik.<\/p>\n
I dok\u0142adnie tak\u0105 sam\u0105 odpowied\u017a WCIOM w\u0142o\u017cy\u0142 w usta swoich respondent\u00f3w: 69 proc. z nich potwierdzi\u0142o, \u017ce tak, s\u0105 gotowi „oszcz\u0119dza\u0107, ogranicza\u0107 swoje potrzeby dla dobra obrony kraju”. Tylko 24 proc. ankietowanych z r\u00f3\u017cnym stopniem stanowczo\u015bci odrzuci\u0142o proponowane przez WCIOM po\u015bwi\u0119cenia.<\/p>\n
To jednak nie zamyka sprawy. A wr\u0119cz przeciwnie.<\/p>\n
Aby osi\u0105gn\u0105\u0107 taki wynik, s\u0142u\u017cba ankietowa musia\u0142a ukry\u0107 przed rozm\u00f3wcami, \u017ce mowa jest o „froncie i ty\u0142ach w czwartym roku wojny”. Z respondentami rozmawiano w ca\u0142kowicie abstrakcyjny spos\u00f3b i poproszono ich jedynie o zgod\u0119 lub nie zgod\u0119 na stwierdzenie: „Czuj\u0119 si\u0119 odpowiedzialny za sw\u00f3j kraj i jestem got\u00f3w oszcz\u0119dza\u0107, ogranicza\u0107 swoje potrzeby w imi\u0119 jego obrony”.<\/p>\n
Zak\u0142adano, \u017ce niewielu odwa\u017cy si\u0119 zaprzeczy\u0107 tej tezie. I chocia\u017c nawet w tym przypadku cz\u0119\u015b\u0107 opinii publicznej wyczu\u0142a co\u015b niepokoj\u0105cego, oczekiwane przez zleceniodawc\u0119 wyniki zosta\u0142y osi\u0105gni\u0119te.<\/p>\n
Co wi\u0119cej, dyrektor generalny WCIOM Walerij Fiodorow doda\u0142 do nich osobiste wyja\u015bnienia.<\/p>\n
\nRosyjska armia odzyska\u0142a sw\u00f3j autorytet i zaufanie w oczach spo\u0142ecze\u0144stwa. Niepowodzenia z lat 2022\u20132023 s\u0105 przesz\u0142o\u015bci\u0105, a odmowa zawarcia sprawiedliwego pokoju przez Ukrain\u0119 wzmacnia determinacj\u0119 Rosjan do kontynuowania dzia\u0142a\u0144 wojennych do momentu osi\u0105gni\u0119cia wszystkich cel\u00f3w SWO [„specjalnej operacji wojskowej”; tak Kreml nazywa wojn\u0119 Rosji w Ukrainie]. Ludzie z zrozumieniem podchodz\u0105 do trudno\u015bci gospodarczych w latach 2024\u20132025 i deklaruj\u0105 gotowo\u015b\u0107 do pewnych ogranicze\u0144 na rzecz pomy\u015blnego zako\u0144czenia operacji specjalnej<\/p>\n<\/blockquote>\n
\u2014 napisa\u0142.<\/p>\n
Podaj\u0119 te szczeg\u00f3\u0142y tylko dlatego, \u017ce \u2014 pomimo swojego prorz\u0105dowego nastawienia \u2014 WCIOM lubi by\u0107 szanowan\u0105 instytucj\u0105 i rzadko zajmuje si\u0119 bezpo\u015brednimi fa\u0142szerstwami z tak\u0105 energi\u0105. A wi\u0119c by\u0142o to bardzo potrzebne.<\/p>\n
Dobre pytanie<\/p>\n
Formalnym zleceniodawc\u0105 tej ankiety by\u0142a istniej\u0105ca przy administracji Putina „organizacja pozarz\u0105dowa” o nazwie „Instytut Ekspercki Bada\u0144 Spo\u0142ecznych”. W rzeczywisto\u015bci ca\u0142a otoczka wskazuje, \u017ce „w czwartym roku SWO” przyw\u00f3dca zacz\u0105\u0142 w\u0105tpi\u0107 w gotowo\u015b\u0107 swojego zaplecza do „po\u015bwi\u0119ce\u0144 i wyrzecze\u0144” i za\u017c\u0105da\u0142, aby znale\u017a\u0107 \u015brodek na uspokojenie.<\/p>\n
I to w\u0142a\u015bnie zosta\u0142o wykonane.<\/p>\n
Zgadzamy si\u0119, \u017ce cho\u0107 opublikowana odpowied\u017a na pytanie Putina jest k\u0142amliwa, to samo sformu\u0142owanie tego pytania jest bardzo aktualne. Walerij Fiodorow ma racj\u0119, wspominaj\u0105c o „trudno\u015bciach gospodarczych w latach 2024\u20132025”. Co te „trudno\u015bci” oznaczaj\u0105 w umys\u0142ach Rosjan?<\/p>\n
Rutynowa satysfakcja z \u017cycia, kt\u00f3r\u0105 przez te cztery lata demonstrowa\u0142a opinia publiczna, maleje. Wiosn\u0105 tego roku 39 proc. ankietowanych przez inn\u0105 agencj\u0119 badawcz\u0105, FOM, przewidywa\u0142o, \u017ce za p\u00f3\u0142 roku \u2014 rok \u017cycie w Rosji si\u0119 poprawi. Obecnie odsetek optymist\u00f3w spad\u0142 do 27 proc. W tym samym czasie liczba pesymist\u00f3w (uwa\u017caj\u0105cych, \u017ce \u017cycie pogorszy si\u0119) wzros\u0142a z 11 proc. do 15 proc.<\/p>\n
A odpowiadaj\u0105c w pa\u017adzierniku br. na pytania tej samej agencji, 23 proc. ankietowanych stwierdzi\u0142o, \u017ce w ci\u0105gu ostatnich dw\u00f3ch-trzech miesi\u0119cy ich sytuacja materialna si\u0119 pogorszy\u0142a, w por\u00f3wnaniu z zaledwie 8 proc. optymist\u00f3w, kt\u00f3rzy zauwa\u017cyli jej popraw\u0119.<\/p>\n
Poziom \u017cycia przeci\u0119tnego Rosjanina spada, cho\u0107 nie gwa\u0142townie. Tak zwane zwyci\u0119stwo nad inflacj\u0105 okaza\u0142o si\u0119 nie tylko pyrrusowe, ale tak\u017ce kr\u00f3tkotrwa\u0142e: w sierpniu inflacja SAAR [skorygowana sezonowo] spad\u0142a do „docelowego” poziomu 4 proc., ale ju\u017c we wrze\u015bniu wzros\u0142a do 6,7 proc., a w pa\u017adzierniku [gdy wyniki b\u0119d\u0105 znane] prawdopodobnie zbli\u017cy si\u0119 do 10 proc.<\/p>\n
\nW niekt\u00f3rych sektorach konsumenckich wr\u0119cz czu\u0107 zapach wojny: po uderzeniach w przemys\u0142 naftowy benzyna znalaz\u0142a si\u0119 w pa\u017adzierniku na pierwszym miejscu w ocenie spo\u0142ecze\u0144stwa w\u015br\u00f3d towar\u00f3w i us\u0142ug, kt\u00f3re jego zdaniem dro\u017cej\u0105 szczeg\u00f3lnie szybko.<\/p>\n<\/blockquote>\n
Oczywi\u015bcie Rosjan nie interesuj\u0105 wy\u0142\u0105cznie zarobki i ceny.<\/p>\n
Rosyjscy konformi\u015bci<\/p>\n
Emigranci z typow\u0105 dla siebie \u017carliwo\u015bci\u0105 spieraj\u0105 si\u0119 obecnie o to, jak nale\u017cy odnosi\u0107 si\u0119 do s\u0142\u00f3w moskiewskiej aktywistki Julii Galaminy \u2014 o „zrozumieniu i wsp\u00f3\u0142czuciu dla Rosjan, kt\u00f3rzy walcz\u0105 i gin\u0105 na wojnie, dla ich rodzin i bliskich”.<\/p>\n
Ale przecie\u017c nie ma w tej my\u015bli nic nowego. Galimina tylko przekazuje to, co widzi wok\u00f3\u0142 siebie. Ju\u017c w pierwszych tygodniach rosyjskiej inwazji na Ukrain\u0119 sta\u0142o si\u0119 jasne, \u017ce wi\u0119kszo\u015b\u0107 rodak\u00f3w nie ma wyrzut\u00f3w sumienia. I raczej nie zamierzaj\u0105 ich mie\u0107.<\/p>\n
\nJednak wzrost liczby os\u00f3b, kt\u00f3re w taki czy inny spos\u00f3b ucierpia\u0142y w wyniku wojny, w tym weteran\u00f3w, ju\u017c ich przera\u017ca. Z pewnym nadu\u017cyciem nazwiemy to zrozumieniem i wsp\u00f3\u0142czuciem dla tych, kt\u00f3rzy walcz\u0105 i gin\u0105. Chocia\u017c cz\u0119\u015bciej, oczywi\u015bcie, dla samych siebie. Nie\u015bmia\u0142a ch\u0119\u0107, aby ta wojna jako\u015b si\u0119 sko\u0144czy\u0142a, naprawd\u0119 staje si\u0119 dominuj\u0105ca.<\/p>\n<\/blockquote>\n
Uczucia te wyra\u017ca r\u00f3wnie\u017c m\u0142odzie\u017c wzoruj\u0105ca si\u0119 na takich grupach muzycznych jak Stoptime \u2014 wyra\u017anie mniej odwa\u017cna ni\u017c sami wykonawcy, ale ch\u0119tnie przyjmuj\u0105ca pacyfistyczne przes\u0142anie ich piosenek. Pewien pacyfizm staje si\u0119 ozdob\u0105 przeci\u0119tnego rosyjskiego konformisty.<\/p>\n
Oznaki wojny s\u0105 coraz bardziej widoczne nawet w zamo\u017cnych miejscach. Mieszka\u0144cy Moskwy i Sankt Petersburga znacznie rzadziej ni\u017c inni trafiaj\u0105 do wojska, ale ju\u017c w gdzie indziej liczba ofiar \u015bmiertelnych mierzy si\u0119 w kilku tysi\u0105cach. Dla tamtejszych mieszka\u0144c\u00f3w wojna nie jest ju\u017c abstrakcj\u0105, jak\u0105 by\u0142a w 2022 r.<\/p>\n
\nWe wrze\u015bniowej ankiecie ExtremeScan 42 proc. respondent\u00f3w w por\u00f3wnaniu z 20 proc. stwierdzi\u0142o, \u017ce „specjalna operacja wojskowa” przynios\u0142a „wi\u0119cej szkody” ni\u017c „korzy\u015bci”. I nie chodzi tu oczywi\u015bcie o szkody moralne, ale o kwestie praktyczne: 79 proc. ankietowanych skar\u017cy si\u0119 na przerwy w dost\u0119pie do mobilnego internetu, a 42 proc. zauwa\u017ca w s\u0105siedztwie swojego miejsca zamieszkania „obstrza\u0142, ataki dron\u00f3w”.<\/p>\n<\/blockquote>\n
Nie bez powodu tak wielkie poruszenie wywo\u0142a\u0142y rozmowy o mo\u017cliwych dostawach dalekosi\u0119\u017cnych tomahawk\u00f3w na Ukrain\u0119.<\/p>\n
Wyrzuty sumienia nie maj\u0105 tu nic do rzeczy<\/p>\n
Ale cierpliwo\u015b\u0107 i uleg\u0142o\u015b\u0107 Rosjan nigdzie nie znikn\u0119\u0142y. Nikt nie m\u00f3g\u0142 przewidzie\u0107, \u017ce re\u017cimowi ujd\u0105 na sucho niespotykane dot\u0105d straty (140 tys. ofiar \u015bmiertelnych w niekompletnych listach imiennych sporz\u0105dzonych przez „Mediazon\u0119” we wsp\u00f3\u0142pracy z „BBC” i wolontariuszami oraz 273 tys. ofiar \u015bmiertelnych wed\u0142ug oblicze\u0144 dotycz\u0105cych spraw spadkowych).<\/p>\n
\nW\u0142adze zapewniaj\u0105, \u017ce rekrutacja kontraktowc\u00f3w i tzw. ochotnik\u00f3w przebiega „zadowalaj\u0105co” i utrzymuje si\u0119 na poziomie zbli\u017conym do ubieg\u0142orocznego (nieco poni\u017cej 40 tys. miesi\u0119cznie). Nie ma przekonuj\u0105cych dowod\u00f3w na to, \u017ce nap\u0142yw rekrut\u00f3w powa\u017cnie spada.<\/p>\n<\/blockquote>\n
Jednak rosyjskie „ty\u0142y”, jak nigdy dot\u0105d w ci\u0105gu tych czterech lat, preferuj\u0105 pok\u00f3j. A\u017c 80 proc. (w por\u00f3wnaniu z 13 proc. ) ankietowanych przez Centrum Lewady popar\u0142oby decyzj\u0119 Putina o „natychmiastowym zako\u0144czeniu” wojny z Ukrain\u0105. Oczywi\u015bcie, gdyby przyw\u00f3dca podj\u0105\u0142 tak\u0105 decyzj\u0119.<\/p>\n
Nie ma tu pot\u0119pienia samego faktu inwazji na Ukrain\u0119. Poziom poparcia dla dzia\u0142a\u0144 rosyjskich wojsk w Ukrainie by\u0142 i pozostaje bardzo wysoki (78 proc. wobec 15 proc. ). Tylko 33 proc. ankietowanych obieca\u0142o poprze\u0107 ide\u0119 nie tylko zako\u0144czenia wojny, ale tak\u017ce zawarcia pokoju z zwrotem Ukrainie „przy\u0142\u0105czonych terytori\u00f3w”, nawet je\u015bli tak nakaza\u0142by sam Putin.<\/p>\n
\nAle nawet te wyniki s\u0105 najbardziej pokojowe od prawie czterech lat wojny. Nie wida\u0107 w nich wyrzut\u00f3w sumienia. I mimo to: za natychmiastowym zawieszeniem broni na frontach „g\u0142osuje” teraz zdecydowana wi\u0119kszo\u015b\u0107.<\/p>\n<\/blockquote>\n
Ty\u0142y chc\u0105 rozejmu<\/p>\n
Zauwa\u017cmy, \u017ce w\u0142a\u015bnie na ten wariant zgadza si\u0119 obecnie Ukraina i w\u0142a\u015bnie taki rozejm promuje rozjemca Trump. Nie zgadza si\u0119 tylko Putin.<\/p>\n
Wychodzi na to, \u017ce sprzeciwia si\u0119 marzeniom swoich rodak\u00f3w.<\/p>\n
Pytanie tylko, czy rosyjskie masy s\u0105 tego \u015bwiadome. Je\u015bli tak, to bardzo niejasno. Wyobra\u017cenia o Ukrainie jako strasznym wrogu nigdzie nie znikn\u0119\u0142y. Jednak opinia publiczna czuje, \u017ce g\u0142owa pa\u0144stwa zmierza w z\u0142ym kierunku. Dlatego szuka kogo\u015b, na kim mog\u0142aby si\u0119 oprze\u0107.<\/p>\n