![\"Borys](\"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-content\/uploads\/2025\/11\/Y_5k9kpTURBXy83M2I5YWFkMTExZGQ0NmJkODczYmQwMDdlZWFhN2NhNy5wbmeSlQLNA6wAwsOVAgDNAkvCw94AA6EwAaExAaEzw.jpeg\")
Netflix\/Robert Pa\u0142ka<\/p>\n\u017beby by\u0142o jasne, uwa\u017cam, \u017ce „Heweliusz” to serial \u015bwietny. Dawno nie widzia\u0142em w \u017cadnej polskiej produkcji takiego rozmachu, dba\u0142o\u015bci o szczeg\u00f3\u0142y, pieczo\u0142owicie wykonanej scenografii, doskona\u0142ego wykorzystania efekt\u00f3w specjalnych, a przede wszystkim umiej\u0119tnego budowania napi\u0119cia od pierwszej do ostatniej minuty. Re\u017cyserowi Janowi Holoubkowi, scenarzy\u015bcie Kasprowi Bajonowi i ca\u0142ej ekipie nale\u017c\u0105 si\u0119 za to brawa. Brawa nale\u017c\u0105 si\u0119 te\u017c aktorom, bo w tym serialu nie ma s\u0142abych r\u00f3l. Ka\u017cda posta\u0107 \u2014 od g\u0142\u00f3wnych po trzecioplanowe \u2014 zosta\u0142a zagrana \u015bwietnie. Efekt finalny jest taki, \u017ce ja \u2014 podobnie jak wielu widz\u00f3w \u2014 podczas seansu fizycznie czu\u0142em strach, b\u00f3l i ch\u0142\u00f3d fal lodowatego morza.<\/p>\n
Bohaterowie z \u017cycia wzi\u0119ci i wymy\u015bleni <\/p>\n
Ale w wielu momentach czu\u0142em te\u017c irytacj\u0119. Wywo\u0142ywa\u0142o j\u0105 to, jak tw\u00f3rcy „Heweliusza” potraktowali fakty na temat katastrofy tego promu. A konkretnie \u2014 jak wymieszali fakty z fikcj\u0105. Tak, wiem \u2014 mieli do tego prawo. „Heweliusz” to nie film dokumentalny czy reporta\u017c, ale serial fabularny. Zreszt\u0105 na pocz\u0105tku ka\u017cdego odcinka widz dostaje plansz\u0119 z informacj\u0105, \u017ce to produkcja jedynie „oparta na faktach”, wi\u0119c cho\u0107 inspiracj\u0105 jest prawdziwe wydarzenie, to „nie jest to odzwierciedlenie wydarze\u0144 feralnej styczniowej nocy 1993 r.”. Wiem te\u017c, \u017ce to mia\u0142 by\u0107 serial nie tyle o konkretnym wydarzeniu, co uniwersalna historia o b\u00f3lu, prze\u017cywaniu tragedii i samotnej walce o dobre imi\u0119 tych, kt\u00f3rzy ju\u017c nie mog\u0105 si\u0119 broni\u0107.<\/p>\n
Taki zabieg Holoubek i Bajon zastosowali ju\u017c wcze\u015bniej w swoim s\u0142ynnym serialu „Wielka woda”. Tam te\u017c inspirowali si\u0119 prawdziwym wydarzeniem, a konkretnie wielk\u0105 powodzi\u0105, kt\u00f3ra przetoczy\u0142a si\u0119 przez Dolny \u015al\u0105sk w 1997 r. Pokazali walk\u0119 z \u017cywio\u0142em, a jednocze\u015bnie stworzyli fikcyjnych bohater\u00f3w, kt\u00f3rzy t\u0119 walk\u0119 toczyli. Zrezygnowali wtedy z przywo\u0142ywania prawdziwych postaci. Cho\u0107 w serialu pojawia si\u0119 prezydent Wroc\u0142awia, wojewoda wroc\u0142awski, dziennikarka lokalnej telewizji czy wiceminister spraw wewn\u0119trznych, to nosz\u0105 oni inne nazwiska ni\u017c pierwowzory tych postaci.<\/p>\n
W „Heweliuszu” jest podobnie. Prawie wszystkie postaci nosz\u0105 zmy\u015blone imiona i nazwiska. Ale prawie robi wielk\u0105 r\u00f3\u017cnic\u0119. Bo w\u015br\u00f3d fikcyjnych bohater\u00f3w jest kapitan Andrzej U\u0142asiewicz, czyli dow\u00f3dca promu Jan Heweliusz, a tak\u017ce jego \u017cona Jolanta i c\u00f3rka Agnieszka. Imiona i nazwiska tej tr\u00f3jki pojawiaj\u0105 si\u0119 w serialu, bo wdowa po kapitanie i jej c\u00f3rka wyrazi\u0142y na to zgod\u0119, a nawet udost\u0119pni\u0142y tw\u00f3rcom serialu oryginalne nagrania z rodzinnego archiwum i podzieli\u0142y si\u0119 swoimi wspomnieniami o tragedii z 14 stycznia 1993 r. i wydarzeniach, kt\u00f3re nast\u0105pi\u0142y po katastrofie.<\/p>\n
To jest ogromna zaleta tego serialu. Dzi\u0119ki temu poznajemy szczeg\u00f3\u0142y z \u017cycia Andrzeja U\u0142asiewicza i jego rodziny, znamy szczeg\u00f3\u0142y ich rozm\u00f3w sprzed katastrofy. Pere\u0142k\u0105 jest nagranie rozmowy telefonicznej, podczas kt\u00f3rej kapitan prosi\u0142, by \u017cona nagra\u0142a mu list\u0119 przeboj\u00f3w Tr\u00f3jki. Takie drobiazgi sprawiaj\u0105, \u017ce mamy autentyczne postaci z krwi i ko\u015bci, imienia i nazwiska. I w tym niestety tkwi problem.<\/p>\n
Bo oto okazuje si\u0119, \u017ce ten konkretny kapitan Andrzej U\u0142asiewicz w sw\u00f3j ostatni rejs konkretnym promem pop\u0142yn\u0105\u0142 z lud\u017ami, kt\u00f3rych scenarzy\u015bci albo ca\u0142kiem wymy\u015blili, albo polepili z cech autentycznych cz\u0142onk\u00f3w za\u0142ogi Jana Heweliusza. Przyk\u0142ad? Feralnej nocy z 13 na 14 stycznia 1993 r. wacht\u0119 na mostu kapita\u0144skim pe\u0142ni\u0142 trzeci oficer Janusz Lewandowski. W serialu takiej postaci nie ma. Kim\u015b nim inspirowanym jest Witold Skirmuntt. I dla mnie to by\u0142 zgrzyt. Podobnie jak fakt, \u017ce \u017caden z cz\u0142onk\u00f3w za\u0142ogi w serialu nie nosi imienia i nazwiska kt\u00f3regokolwiek z prawdziwych marynarzy p\u0142ywaj\u0105cych na Janie Heweliuszu.<\/p>\n
Owszem, rozumiem z czego to wynika. Do pani Jolanty U\u0142asiewicz tw\u00f3rcy dotarli, uzyskali jej zgod\u0119 na wykorzystanie nazwiska w serialu. Co wi\u0119cej, Borys Szyc, kt\u00f3ry gra kapitana U\u0142asiewicza z ni\u0105 rozmawia\u0142, gdy pracowa\u0142 nad swoj\u0105 rol\u0105. \u2014 Przed zdj\u0119ciami spotka\u0142em si\u0119 z Jol\u0105, wdow\u0105 po kapitanie U\u0142asiewiczu, kt\u00f3ra podobno wskaza\u0142a mnie jako osob\u0119, kt\u00f3ra mog\u0142aby zagra\u0107 jej m\u0119\u017ca. S\u0142ucha\u0142em jej opowiada\u0144, patrzy\u0142em na jej twarz, emocje, stopniowo si\u0119 przede mn\u0105 otwiera\u0142a. Zale\u017ca\u0142o mi, \u017ceby na te par\u0119 chwil wskrzesi\u0107 jej m\u0119\u017ca, kt\u00f3ry zgin\u0105\u0142 trzydzie\u015bci lat temu \u2014 wspomina\u0142 aktor w wywiadzie dla Onetu.<\/p>\n
Podobne spotkania mia\u0142a te\u017c Magdalena R\u00f3\u017cczka, kt\u00f3ra wcieli\u0142a si\u0119 w sam\u0105 Jolant\u0119 U\u0142asiewicz. Do innych rodzin rozbitk\u00f3w z Jana Heweliusza autorzy „Heweliusza” albo nie dotarli, albo nie dostali zgody na wykorzystanie prawdziwych nazwisk. I dlatego pozosta\u0142e postaci wymy\u015blili, bazuj\u0105c na wspomnieniach ocala\u0142ych z katastrofy. I to mnie niestety razi, bo w serialu prawdziwy kapitan U\u0142asiewicz p\u0142ynie w otoczeniu wymy\u015blonych postaci, cho\u0107 przecie\u017c dobrze wiadomo, kto mu wtedy towarzyszy\u0142, bo cz\u0142onkowie za\u0142ogi i pasa\u017cerowie s\u0105 znani z imienia i nazwiska.<\/p>\n
Nieistniej\u0105cy prom, nieistniej\u0105cy armator <\/p>\n
To, \u017ce scenarzysta i re\u017cyser serialu zrezygnowali z pos\u0142ugiwania si\u0119 prawdziwymi nazwiskami tych, kt\u00f3rzy p\u0142yn\u0119li Heweliuszem w dniu katastrofy, mo\u017cna jeszcze wyt\u0142umaczy\u0107. Gdyby to zrobili, nie maj\u0105c zgody bliskich, naraziliby si\u0119 na protesty, a mo\u017ce nawet na procesy przed s\u0105dem. Wymy\u015blenie bohater\u00f3w by\u0142o wi\u0119c rozwi\u0105zaniem bezpieczniejszym.<\/p>\n
Ale kompletnie niezrozumia\u0142ym dla mnie zabiegiem jest wymy\u015blanie innych szczeg\u00f3\u0142\u00f3w. Doskona\u0142y przyk\u0142ad to nazwa firmy, kt\u00f3rej w\u0142asno\u015bci\u0105 by\u0142 Jan Heweliusz. Nie trzeba si\u0119 specjalnie zag\u0142\u0119bia\u0107 w histori\u0119 katastrofy, by wiedzie\u0107, \u017ce promem zarz\u0105dza\u0142a sp\u00f3\u0142ka Euroafrica. W serialu ta nazwa jednak nie pada. Tu armatorem promu jest Navica Ferries \u2014 firma, kt\u00f3ra nie istnia\u0142a. Rzecz jasna ca\u0142kowicie fikcyjny jest te\u017c prezes tej firmy.<\/p>\n
To zabieg o tyle dziwny, \u017ce serial bardzo wiernie pokazuje, jak \u00f3wczesny rz\u0105d ratowa\u0142 armatora, jak s\u0105d stara\u0142 si\u0119 obarczy\u0107 win\u0105 za katastrof\u0119 kapitana i za\u0142og\u0119. Gdyby bowiem wskazano, \u017ce zawini\u0142 te\u017c w\u0142a\u015bciciel, bo nie zadba\u0142 o stan techniczny promu, ubezpieczyciel nie zap\u0142aci\u0142by odszkodowania, a sp\u00f3\u0142ce grozi\u0142aby upad\u0142o\u015b\u0107. S\u0142owem, tw\u00f3rcy pokazali, co dzia\u0142o si\u0119 po katastrofie Jana Heweliusza w sp\u00f3\u0142ce Euroafrica, ale na potrzeby fabu\u0142y zmienili jej nazw\u0119. Dlaczego? Ryzyko pozw\u00f3w s\u0105dowych nie wchodzi w gr\u0119, informacj\u0119 o tym, kto by\u0142 armatorem promu mo\u017cna znale\u017a\u0107 w ka\u017cdej relacji. \u0141atwo te\u017c dotrze\u0107 do informacji, \u017ce \u00f3w armator dopu\u015bci\u0142 si\u0119 zaniedba\u0144, kt\u00f3re by\u0142y jednym z powod\u00f3w katastrofy.<\/p>\n
Jeszcze bardziej ni\u017c wymy\u015blona firma razi\u0142o mnie pojawienie si\u0119 w serialu fikcyjnych prom\u00f3w, kt\u00f3re kursowa\u0142y na trasie ze \u015awinouj\u015bcia do Ystad. Wiadomo, \u017ce nied\u0142ugo przed zatoni\u0119ciem kapitan U\u0142asiewicz \u0142\u0105czy\u0142 si\u0119 przez radio z kapitanem promu Miko\u0142aj Kopernik, kt\u00f3ry tej nocy wraca\u0142 z Ystad. W serialu ta scena jest. Tyle \u017ce kapitan Heweliusza wywo\u0142uje przez radio dow\u00f3dc\u0119… promu Karkonosze. Po tej scenie mia\u0142em naprawd\u0119 m\u0119tlik w g\u0142owie. Od razu chwyci\u0142em telefon i wstuka\u0142em w wyszykiwark\u0119 „prom Karkonosze”, bo by\u0142em przekonany, \u017ce przeoczy\u0142em istotny szczeg\u00f3\u0142 w historii tej katastrofy. Nie, nie przeoczy\u0142em. Prom Karkonosze nie p\u0142yn\u0105\u0142 tamtej nocy do \u015awinouj\u015bcia. Nie p\u0142yn\u0105\u0142 nigdy, bo… nigdy nie istnia\u0142. Po co tw\u00f3rcy „Heweliusza” wprowadzili do prawdziwej historii wymy\u015blony prom? Nie wiem, ale przez to ta mocna sk\u0105din\u0105d scena dla mnie straci\u0142a swoj\u0105 autentyczno\u015b\u0107.<\/p>\n
Netflix\/Robert Pa\u0142ka<\/p>\n
Borys Szyc jako kapitan Andrzej U\u0142asiewicz<\/p>\n
Takich szczeg\u00f3\u0142\u00f3w jest wi\u0119cej. Podczas ogl\u0105dania „Heweliusza” w wyszukiwark\u0119 wpisywa\u0142em te\u017c has\u0142o „wiceminister Janusz Kowalik”. Wiedzia\u0142em bowiem, \u017ce na miejscu katastrofy w 1993 r. bardzo szybko pojawi\u0142 si\u0119 \u00f3wczesny szef MSWiA Andrzej Milczanowski razem z lud\u017ami z tajnych s\u0142u\u017cb. O wiceministrze Kowaliku nigdy nie s\u0142ysza\u0142em. I nic dziwnego, bo taki kto\u015b nie istnia\u0142. I zn\u00f3w mia\u0142em zgrzyt. Tym wi\u0119kszy, \u017ce Holoubek pokaza\u0142 w swoim serialu, \u017ce s\u0142u\u017cby specjalne by\u0142y mocno zainteresowane przeczesywaniem wraku Heweliusza, bo przemycano na nim bro\u0144 do Szwecji. Skoro wi\u0119c re\u017cyser zdecydowa\u0142 si\u0119 pokaza\u0107 ten w\u0105tek, cho\u0107 nigdy nie potwierdzono, \u017ce feralnej nocy na pok\u0142adzie promu rzeczywi\u015bcie by\u0142a ci\u0119\u017car\u00f3wka z broni\u0105, to po co by\u0142o wymy\u015bla\u0107 fikcyjnego wiceministra, skoro doskonale wiadomo (z zachowanych relacji oraz nagra\u0144 radiowych i telewizyjnych), kt\u00f3ry z przedstawicieli \u00f3wczesnego rz\u0105du pojawi\u0142 si\u0119 w \u015awinouj\u015bciu tu\u017c po katastrofie.<\/p>\n
Fakt, \u017ce w tak dziwny dla mnie spos\u00f3b tw\u00f3rcy „Heweliusza” przemieszali fakty z tym, co sami wymy\u015blili, sprawi\u0142, \u017ce mam niedosyt. Mam te\u017c rad\u0119 dla tych, kt\u00f3rzy serialu jeszcze nie ogl\u0105dali. Nie sprawdzajcie przed seansem, co si\u0119 wydarzy\u0142o na Ba\u0142tyku tragicznej nocy z 13 na 14 stycznia 1993 r. Bo b\u0119dziecie rozczarowani, \u017ce wielu fakt\u00f3w i postaci nie zobaczycie na ekranie, pojawi si\u0119 za to \u2014 moim zdaniem niepotrzebnie \u2014 sporo zmy\u015blonych szczeg\u00f3\u0142\u00f3w. Im mniej wiecie, tym wi\u0119ksze wra\u017cenie zrobi na was ten serial, bo jest zrealizowany tak, \u017ce naprawd\u0119 wbija w fotel i powoduje dreszcze.<\/p>\n
„Heweliusz”, jestem o tym \u015bwi\u0119cie przekonany, zmieni polskie kino. B\u0119dzie punktem odniesienia dla innych tw\u00f3rc\u00f3w, kt\u00f3rzy zdecyduj\u0105 si\u0119 robi\u0107 filmy po\u015bwi\u0119cone katastrofom, zw\u0142aszcza tym, kt\u00f3re wydarzy\u0142y si\u0119 naprawd\u0119. Bo po tym, co zrobi\u0142 Jan Holoubek, nie da si\u0119 ju\u017c kr\u0119ci\u0107 takich film\u00f3w bez si\u0119gania po najwy\u017cszej jako\u015bci efekty i techniki realizacji. Dobrze by by\u0142o, \u017ceby w przysz\u0142o\u015bci nie kr\u0119cono te\u017c takich film\u00f3w, stosuj\u0105c dziwn\u0105 mieszank\u0119 fakt\u00f3w i fikcji. Je\u015bli co\u015b ma by\u0107 jedynie inspirowane prawdziwymi wydarzeniami, to niech wszystkie postaci b\u0119d\u0105 wymy\u015blone w oparciu o prawdziwych bohater\u00f3w zdarze\u0144. Bo pomys\u0142 pokazania prawdziwego kapitana na prawdziwym statku, ale w otoczeniu zmy\u015blonej za\u0142ogi naprawd\u0119 nie jest wart na\u015bladowania.<\/p>\n
.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"\u017beby by\u0142o jasne, uwa\u017cam, \u017ce „Heweliusz” to serial \u015bwietny. Dawno nie widzia\u0142em w \u017cadnej polskiej produkcji takiego rozmachu,…\n","protected":false},"author":2,"featured_media":92691,"comment_status":"","ping_status":"","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[22],"tags":[8053,470,122,2728,15301,17070,261,20578,19852,216,53,52,68,51,55,42,38,40,39,41,123,47,7581,50],"class_list":{"0":"post-92690","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-rozrywka","8":"tag-borys_szyc","9":"tag-educate_me","10":"tag-entertainment","11":"tag-evergreen","12":"tag-jan_heweliusz","13":"tag-jan_holoubek","14":"tag-kultura","15":"tag-magdalena_rozczka","16":"tag-mp_player_tst1","17":"tag-netflix","18":"tag-new_header","19":"tag-onet3","20":"tag-onet3d","21":"tag-onet3d_2i","22":"tag-phx","23":"tag-pl","24":"tag-poland","25":"tag-polish","26":"tag-polska","27":"tag-polski","28":"tag-rozrywka","29":"tag-screening_general","30":"tag-serial_seriale","31":"tag-v2021"},"share_on_mastodon":{"url":"https:\/\/pubeurope.com\/@pl\/115519641881682445","error":""},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/92690","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=92690"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/92690\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/92691"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=92690"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=92690"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=92690"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}