Na prze\u0142omie pa\u017adziernika i listopada 1918 r. wobec rozpadu monarchii austro-w\u0119gierskiej i zapowiedzi bliskiej kl\u0119ski Niemiec Polacy coraz wyra\u017aniej odczuwali, \u017ce odbudowa niepodleg\u0142ego pa\u0144stwa polskiego jest bliska.<\/p>\n
Dalszy ci\u0105g artyku\u0142u pod materia\u0142em wideo<\/p>\n
Kiedy dok\u0142adnie odby\u0142o si\u0119 przekazanie w\u0142adzy J\u00f3zefowi Pi\u0142sudskiemu? <\/p>\n
Co mia\u0142o miejsce w Cieszynie 19 pa\u017adziernika 1918 roku? <\/p>\n
Jakie by\u0142y g\u0142\u00f3wne zarzuty wobec Rady Regencyjnej? <\/p>\n
Jaki dokument zatwierdzi\u0142 Pi\u0142sudski 22 listopada 1918 roku? <\/p>\n
Sytuacja mi\u0119dzynarodowa by\u0142a dla Polski wyj\u0105tkowo korzystna. Cztery lata wcze\u015bniej w chwili wybuchu I wojny \u015bwiatowej Polacy mogli jedynie pomarzy\u0107 o tym, \u017ce w momencie jej zako\u0144czenia wszystkie trzy pa\u0144stwa zaborcze b\u0119d\u0105 w\u0142a\u015bciwie bezsilne.<\/p>\n
Szansy danej przez histori\u0119 Polacy nie zmarnowali i aktywnie przyst\u0105pili do przejmowania w\u0142adzy na ziemiach polskich okupowanych przez pa\u0144stwa centralne. W Cieszynie ju\u017c od 19 pa\u017adziernika 1918 r. dzia\u0142a\u0142a i sprawowa\u0142a funkcje rz\u0105dowe Rada Narodowa Ksi\u0119stwa Cieszy\u0144skiego pod przewodnictwem ksi\u0119dza J\u00f3zefa Londzina. 28 pa\u017adziernika 1918 r. w Krakowie pos\u0142owie polscy do parlamentu austriackiego powo\u0142ali Polsk\u0105 Komisj\u0119 Likwidacyjn\u0105, kt\u00f3ra dwa dni p\u00f3\u017aniej przej\u0119\u0142a w\u0142adz\u0119 w Galicji. Na jej czele stan\u0105\u0142 Wincenty Witos, przyw\u00f3dca PSL „Piast”.<\/p>\n
Opinia o Radzie Regencyjnej. Historyk wyja\u015bnia<\/p>\n
31 pa\u017adziernika rozpocz\u0119to przejmowanie w\u0142adzy w okupowanej przez Austro-W\u0119gry cz\u0119\u015bci Kr\u00f3lestwa. W nocy z 6 na 7 listopada w zaj\u0119tym kilka dni wcze\u015bniej Lublinie powo\u0142ano Tymczasowy Rz\u0105d Ludowy Republiki Polskiej, kt\u00f3rego premierem zosta\u0142 Ignacy Daszy\u0144ski, przyw\u00f3dca galicyjskich socjalist\u00f3w.<\/p>\n
W Warszawie od wrze\u015bnia 1917 r. dzia\u0142a\u0142a powo\u0142ana przez Niemcy i Austro-W\u0119gry Rada Regencyjna. Jej cz\u0142onkami byli ksi\u0105\u017c\u0119 Zdzis\u0142aw Lubomirski, arcybiskup Aleksander Kakowski i hrabia J\u00f3zef Ostrowski. W grudniu 1917 r. Rada Regencyjna utworzy\u0142a gabinet ministr\u00f3w, na kt\u00f3rego czele stan\u0105\u0142 Jan Kucharzewski.<\/p>\n
Historyk, prof. Andrzej Garlicki, komentuj\u0105c jej dzia\u0142ania, stwierdza\u0142: „Rada Regencyjna, szczeg\u00f3lnie pod koniec swego istnienia, mia\u0142a bardzo z\u0142\u0105 opini\u0119 w spo\u0142ecze\u0144stwie polskim. Krytykowano j\u0105 za zbytni\u0105 uleg\u0142o\u015b\u0107 wobec zaborc\u00f3w, za konserwatyzm pogl\u0105d\u00f3w i by\u0142y to opinie s\u0142uszne. Nale\u017cy jednak doceni\u0107 i to, \u017ce przejmowanie z r\u0105k okupant\u00f3w kolejnych dziedzin \u017cycia spo\u0142ecznego stanowi\u0142o znakomit\u0105 szko\u0142\u0119 dla przysz\u0142ych funkcjonariuszy pa\u0144stwa polskiego. Zilustrowa\u0107 to mo\u017cna dziesi\u0105tkami przyk\u0142ad\u00f3w, ale pos\u0142u\u017cmy si\u0119 tylko jednym \u2014 pierwsze prace nad konstytucj\u0105 niepodleg\u0142ej Polski zosta\u0142y podj\u0119te za czas\u00f3w Rady Regencyjnej i wiele z \u00f3wczesnych ustale\u0144 znalaz\u0142o si\u0119 nast\u0119pnie w ustawie zasadniczej. Niech\u0119tny stosunek wi\u0119kszo\u015bci spo\u0142ecze\u0144stwa do rady i tworzonych przez ni\u0105 instytucji wynika\u0142 r\u00f3wnie\u017c z gwa\u0142townie pogarszaj\u0105cej si\u0119 sytuacji ekonomicznej ludno\u015bci”.<\/p>\n
Wizja politycznej roli regent\u00f3w<\/p>\n
Na pocz\u0105tku listopada 1918 r. regenci zdawali sobie spraw\u0119, \u017ce ich polityczna rola dobiega ko\u0144ca i starali si\u0119 powo\u0142a\u0107 rz\u0105d, kt\u00f3ry mia\u0142by szerokie poparcie spo\u0142eczne i kt\u00f3remu mogliby odda\u0107 w\u0142adz\u0119 z przekonaniem, \u017ce w mo\u017cliwie kr\u00f3tkim czasie przeprowadzi on wybory do Sejmu.<\/p>\n
Sytuacj\u0119 polityczn\u0105 w Warszawie zmieni\u0142o w spos\u00f3b zasadniczy przybycie 10 listopada 1918 r. specjalnym poci\u0105giem z Berlina uwolnionego z twierdzy magdeburskiej J\u00f3zefa Pi\u0142sudskiego. Na Dworcu G\u0142\u00f3wnym powita\u0142 go m.in. reprezentuj\u0105cy Rad\u0119 Regencyjn\u0105 ksi\u0105\u017c\u0119 Zdzis\u0142aw Lubomirski.<\/p>\n
Powa\u017cny czynnik polityczny w osobie J\u00f3zefa Pi\u0142sudskiego<\/p>\n
Sytuacj\u0119, w jakiej w listopadzie 1918 znalaz\u0142 si\u0119 Pi\u0142sudski, tak opisywa\u0142 prof. Tomasz Schramm: „W jego osobie zjawia\u0142 si\u0119 powa\u017cny czynnik polityczny: przyw\u00f3dca, za kt\u00f3rym sta\u0142a si\u0142a POW, opromieniony wspomnieniem d\u0142ugoletniej dzia\u0142alno\u015bci, zsy\u0142ki, wi\u0119zienia carskiego, wreszcie aktywno\u015bci lat 1914-1917 i szesnastomiesi\u0119cznego wi\u0119zienia w Magdeburgu, cz\u0142owiek przez lewic\u0119 uznawany za swojego, przez prawic\u0119 \u2014 acz niech\u0119tnie \u2014 za klap\u0119 bezpiecze\u0144stwa chroni\u0105c\u0105 przed rewolucj\u0105; jego ofiarny patriotyzm ma\u0142o kto m\u00f3g\u0142 wtedy kwestionowa\u0107”.<\/p>\n
Tu\u017c po przybyciu do Warszawy Pi\u0142sudski odby\u0142 rozmowy z cz\u0142onkami Rady Regencyjnej. W ich wyniku zrezygnowa\u0142 z planowanego wyjazdu do Lublina, gdzie od trzech dni na wyzwolonych terenach dzia\u0142a\u0142 Tymczasowy Rz\u0105d Republiki Polskiej z Ignacym Daszy\u0144skim na czele. Rz\u0105d ten zreszt\u0105 na wiadomo\u015b\u0107 o jego powrocie z Magdeburga odda\u0142 mu si\u0119 do dyspozycji.<\/p>\n
Na decyzj\u0119 Pi\u0142sudskiego o pozostaniu w stolicy bez w\u0105tpienia mia\u0142 wp\u0142yw fakt, i\u017c w dniu jego przybycia do Warszawy niemiecka okupacja by\u0142a ju\u017c w stanie rozk\u0142adu i perspektywa utworzenia Rz\u0105du Narodowego w stolicy wydawa\u0142a si\u0119 bardzo bliska.<\/p>\n
Ewakuacja niemieckiej armii<\/p>\n
Generalny Gubernator gen. Hans von Beseler potajemnie opu\u015bci\u0142 miasto, a POW razem z \u017co\u0142nierzami Polskiej Si\u0142y Zbrojnej, b\u0119d\u0105cej pod rozkazami Rady Regencyjnej, przyst\u0105pi\u0142y do rozbrajania stacjonuj\u0105cych w Warszawie oddzia\u0142\u00f3w niemieckich. Na og\u00f3\u0142 akcja rozbrajania przebiega\u0142a bez walki, cho\u0107 zdarza\u0142y si\u0119 r\u00f3wnie\u017c ostre starcia. Dosz\u0142o do nich m.in. przy opanowywaniu Ratusza i Cytadeli.<\/p>\n
Na szcz\u0119\u015bcie wi\u0119kszo\u015b\u0107 niemieckich \u017co\u0142nierzy my\u015bla\u0142a jednak przede wszystkim o tym, jak najszybciej powr\u00f3ci\u0107 do dom\u00f3w. Gdyby jednak stawili op\u00f3r, powstaj\u0105ce pa\u0144stwo polskie znalaz\u0142oby si\u0119 krytycznej sytuacji. \u017bo\u0142nierzy niemieckich wraz z urz\u0119dnikami tylko w samej Warszawie by\u0142o w tamtym momencie ok. 30 tys., w ca\u0142ym Kr\u00f3lestwie \u2014 80 tys., za\u015b na froncie wschodnim w sumie ok. 600 tys.<\/p>\n
Problemem ewakuacji niemieckiej armii Pi\u0142sudski zaj\u0105\u0142 si\u0119 zaraz po przybyciu do stolicy. Jeszcze 10 listopada dosz\u0142o do jego spotkania z niemieck\u0105 Centraln\u0105 Rad\u0105 \u017bo\u0142niersk\u0105. W wyniku zawartych porozumie\u0144 do 19 listopada ewakuowano jednostki niemieckie z Kr\u00f3lestwa. Przyjazd Pi\u0142sudskiego do Warszawy tylko o jeden dzie\u0144 wyprzedzi\u0142 wiadomo\u015b\u0107 o tym, \u017ce w okolicach Compiegne delegacja rz\u0105du niemieckiego podpisa\u0142a zawieszenie broni, kt\u00f3re ko\u0144czy\u0142o dzia\u0142ania bojowe I wojny \u015bwiatowej.<\/p>\n
Polacy odzyskali niepodleg\u0142o\u015b\u0107. „Upojenie, sza\u0142 rado\u015bci”<\/p>\n
W tych dniach Polacy u\u015bwiadomili sobie, \u017ce po latach niewoli odzyskali niepodleg\u0142o\u015b\u0107. Atmosfer\u0119 tej wyj\u0105tkowej chwili tak wspomina\u0142 J\u0119drzej Moraczewski: „Niepodobna odda\u0107 tego upojenia, tego sza\u0142u rado\u015bci, jaki ludno\u015b\u0107 polsk\u0105 w tym momencie ogarn\u0105\u0142. Po 120 latach prys\u0142y kordony. Nie ma \u00bbich\u00ab. Wolno\u015b\u0107! Niepodleg\u0142o\u015b\u0107! Zjednoczenie! W\u0142asne pa\u0144stwo! Na zawsze! Chaos? To nic. B\u0119dzie dobrze. Wszystko b\u0119dzie, bo jeste\u015bmy wolni od pijawek, z\u0142odziei, rabusi\u00f3w, od czapki z b\u0105czkiem, b\u0119dziemy sami sob\u0105 rz\u0105dzili. […] Kto tych kr\u00f3tkich dni nie prze\u017cy\u0142, kto nie szala\u0142 z rado\u015bci w tym czasie wraz z ca\u0142ym narodem, ten nie dozna w swym \u017cyciu najwy\u017cszej rado\u015bci”.<\/p>\n
11 listopada 1918 r. Rada Regencyjna „wobec gro\u017c\u0105cego niebezpiecze\u0144stwa zewn\u0119trznego i wewn\u0119trznego, dla ujednolicenia wszelkich zarz\u0105dze\u0144 wojskowych i utrzymania porz\u0105dku w kraju” przekaza\u0142a w\u0142adz\u0119 wojskow\u0105 i naczelne dow\u00f3dztwo wojsk polskich, jej podleg\u0142ych, brygadierowi J\u00f3zefowi Pi\u0142sudskiemu.<\/p>\n
Trzy dni p\u00f3\u017aniej Rada Regencyjna rozwi\u0105za\u0142a si\u0119, o\u015bwiadczaj\u0105c jednocze\u015bnie, i\u017c „od tej chwili obowi\u0105zki nasze i odpowiedzialno\u015b\u0107 wzgl\u0119dem narodu polskiego w Twoje r\u0119ce, Panie Naczelny Dow\u00f3dco, sk\u0142adamy do przekazania Rz\u0105dowi Narodowemu”.<\/p>\n
Pi\u0142sudski przejmuje w\u0142adz\u0119 od regent\u00f3w<\/p>\n
Pi\u0142sudski, maj\u0105c powszechne poparcie spo\u0142eczne, zdecydowa\u0142 si\u0119 przej\u0105\u0107 w\u0142adz\u0119 od regent\u00f3w, podkre\u015blaj\u0105c w ten spos\u00f3b jej ci\u0105g\u0142o\u015b\u0107 i legalny charakter. Nie wszyscy byli zadowoleni z tej procedury, wskazuj\u0105c na to, i\u017c Pi\u0142sudski nie powinien by\u0107 sukcesorem instytucji powo\u0142anej do \u017cycia przez okupant\u00f3w. Bez wzgl\u0119du na te komentarze Pi\u0142sudski sta\u0142 si\u0119 rzeczywistym przyw\u00f3dc\u0105 tworz\u0105cego si\u0119 pa\u0144stwa polskiego. Rz\u0105d lubelski rozwi\u0105za\u0142 si\u0119, Rada Regencyjna ust\u0105pi\u0142a, a Polska Komisja Likwidacyjna zaakceptowa\u0142a istniej\u0105c\u0105 sytuacj\u0119.<\/p>\n
13 listopada w\u0142a\u015bnie szefowi rozwi\u0105zanego rz\u0105du lubelskiego Ignacemu Daszy\u0144skiemu Pi\u0142sudski powierzy\u0142 misj\u0119 tworzenia nowego gabinetu. Zako\u0144czy\u0142a si\u0119 ona jednak niepowodzeniem, przede wszystkim z powodu sprzeciwu stronnictw prawicowych, zw\u0142aszcza Narodowej Demokracji.<\/p>\n
Oficjalny rz\u0105d niepodleg\u0142ej Polski<\/p>\n
Ostatecznie 18 listopada pierwszy oficjalny rz\u0105d niepodleg\u0142ej Polski utworzy\u0142 inny socjalista J\u0119drzej Moraczewski, kt\u00f3ry nie wzbudza\u0142 tak wielkich obaw prawicy, jak Daszy\u0144ski.<\/p>\n
Cztery dni p\u00f3\u017aniej 22 listopada 1918 r. nowy rz\u0105d opracowa\u0142, a Pi\u0142sudski zatwierdzi\u0142 „Dekret o najwy\u017cszej w\u0142adzy reprezentacyjnej Republiki Polskiej”. Na mocy tego dekretu, kt\u00f3ry by\u0142 swego rodzaju ustaw\u0105 zasadnicz\u0105, Pi\u0142sudski obejmowa\u0142, jako Tymczasowy Naczelnik Pa\u0144stwa „Najwy\u017csz\u0105 W\u0142adz\u0119 Republiki Polskiej” i mia\u0142 j\u0105 sprawowa\u0107 do czasu zebrania si\u0119 Sejmu Ustawodawczego.<\/p>\n
Dekretem z 28 listopada 1918 r. wybory do Sejmu zarz\u0105dzone zosta\u0142y na 26 stycznia 1919 r.<\/p>\n
Listopad 1918 r. by\u0142 dopiero pocz\u0105tkiem budowy niepodleg\u0142ej Polski i pocz\u0105tkiem walki o jej granice. 29 listopada 1918 r. Pi\u0142sudski, zwracaj\u0105c si\u0119 w Belwederze do najbli\u017cszych wsp\u00f3\u0142pracownik\u00f3w tak m\u00f3wi\u0142 o odzyskanej niepodleg\u0142o\u015bci: „Jest to najwi\u0119ksza, najdonio\u015blejsza przemiana, jaka w \u017cyciu narodu mo\u017ce nast\u0105pi\u0107. Przemiana, w kt\u00f3rej konsekwencji powinno si\u0119 zapomnie\u0107 o przesz\u0142o\u015bci; powinno si\u0119 przekre\u015bli\u0107 wielkim krzy\u017cem stare porachunki. A czas przed nami jest kr\u00f3tki i tylko wsp\u00f3lnym wysi\u0142kiem mo\u017cemy zadecydowa\u0107, na jakiej przestrzeni, w jakich granicach nasz\u0105 wolno\u015b\u0107 obwarujemy i jak silnie staniemy na nogach, zanim dojd\u0105 z powrotem do si\u0142y i pe\u0142nego g\u0142osu s\u0105siedzi ze wschodu i z zachodu”.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Na prze\u0142omie pa\u017adziernika i listopada 1918 r. wobec rozpadu monarchii austro-w\u0119gierskiej i zapowiedzi bliskiej kl\u0119ski Niemiec Polacy coraz…\n","protected":false},"author":2,"featured_media":95473,"comment_status":"","ping_status":"","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[12],"tags":[32,33,36,37,27,8533,49,34,35,28,31,48,25,46,42,38,40,39,41,47,20425,29,30,26],"class_list":{"0":"post-95472","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-polska","8":"tag-breaking-news","9":"tag-breakingnews","10":"tag-featured-news","11":"tag-featurednews","12":"tag-headlines","13":"tag-jozef_pilsudski","14":"tag-kraj","15":"tag-latest-news","16":"tag-latestnews","17":"tag-naglowki","18":"tag-najwazniejsze-artykuly","19":"tag-nat_styl","20":"tag-news","21":"tag-omp","22":"tag-pl","23":"tag-poland","24":"tag-polish","25":"tag-polska","26":"tag-polski","27":"tag-screening_general","28":"tag-swieto_niepodleglosci","29":"tag-top-stories","30":"tag-topstories","31":"tag-wiadomosci"},"share_on_mastodon":{"url":"https:\/\/pubeurope.com\/@pl\/115529951757632286","error":""},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/95472","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=95472"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/95472\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/95473"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=95472"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=95472"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=95472"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}