Maciej Zaremba: W latach 90. no\u015bnym has\u0142em by\u0142y s\u0142owa Jerzego Giedroycia o tym, \u017ce Polsk\u0105 rz\u0105dz\u0105 nie partie polityczne, lecz trumny J\u00f3zefa Pi\u0142sudskiego i Romana Dmowskiego. Obecnie o „rz\u0105dzeniu” mowy ju\u017c by\u0107 nie mo\u017ce, ale czy te postacie wci\u0105\u017c s\u0105 wa\u017cne w polityce historycznej polskich partii?<\/p>\n
Prof. Rafa\u0142 Chwedoruk: Wci\u0105\u017c w jakim\u015b sensie s\u0105 dominuj\u0105ce, natomiast inaczej ni\u017c kiedy\u015b, zosta\u0142y kompletnie oderwane od swojego znaczenia. Sta\u0142y si\u0119 postaciami-wydmuszkami. J\u00f3zef Pi\u0142sudski jest zredukowany tylko do roli zwi\u0105zanej z latami 1914-1926. Inne elementy jego dzia\u0142alno\u015bci, w tym kontrowersje takie jak \u015bwiadome ustanawianie dyktatury, prze\u015bladowanie opozycji, krytyczny stosunek do parlamentaryzmu w zasadzie znikn\u0119\u0142y. Z drugiej strony kompletnie pomija si\u0119 to, \u017ce Pi\u0142sudski by\u0142 g\u0142\u00f3wnym tw\u00f3rc\u0105 polskiej demokracji czy \u017ce 21 lat sta\u0142 na czele marksistowskiej partii.<\/p>\n
Dalszy ci\u0105g artyku\u0142u pod materia\u0142em wideo<\/p>\n
Jakie jest zdanie prof. Chwedoruka na temat polityk\u00f3w i \u015bwi\u0119ta niepodleg\u0142o\u015bci? <\/p>\n
Dlaczego J\u00f3zef Pi\u0142sudski sta\u0142 si\u0119 postaci\u0105-wydmuszk\u0105? <\/p>\n
Co symbolizuj\u0105 postacie Dmowskiego i Pi\u0142sudskiego w dzisiejszej polityce? <\/p>\n
Czy partie polityczne mog\u0105 zyska\u0107 na obchodach \u015awi\u0119ta Niepodleg\u0142o\u015bci? <\/p>\n
\u015awi\u0119to Niepodleg\u0142o\u015bci w przekazach polityk\u00f3w. Ekspert: absolutny bana\u0142<\/p>\n
Jak sytuacja wygl\u0105da w przypadku Dmowskiego?<\/p>\n
Jest podobnie. Poza garstk\u0105 zdeklarowanych przeciwnik\u00f3w, kt\u00f3rzy akcentuj\u0105 jego stosunek do mniejszo\u015bci \u017cydowskiej oraz do sprawy ukrai\u0144skiej, Dmowski sta\u0142 si\u0119 kompletnie inn\u0105 postaci\u0105. Nie pami\u0119ta si\u0119, \u017ce wi\u0119kszo\u015b\u0107 jego zwolennik\u00f3w jawnie g\u0142osi\u0142a pogl\u0105dy autorytarne, a w wielu wypadkach wr\u0119cz totalitarne. A sam Dmowski daleki by\u0142 od wzorca demokratycznego polityka, nawet na miar\u0119 lat 20. i 30. XX wieku. Wielu polityk\u00f3w, kt\u00f3rzy na co dzie\u0144 pi\u0119tnuj\u0105 nacjonalizm i ksenofobi\u0119, oraz s\u0105 skrajnie asertywni wobec Rosji, kompletnie anihiluje tego typu tre\u015bci z jego dziedzictwa.<\/p>\n
I PiS i KO wyznaj\u0105 dziwny miszmasz tych dw\u00f3ch tradycji. To nie znaczy, \u017ce w\u015br\u00f3d innych partii wszystko jest proste w tej materii, ale w przypadku dw\u00f3ch najwi\u0119kszych formacji eklektyzm i intelektualna swawola w interpretacji tych postaci przewa\u017ca. A to w\u0142a\u015bnie ci dwaj politycy zdominowali pami\u0119\u0107 zbiorow\u0105 dotycz\u0105c\u0105 \u015awi\u0119ta Niepodleg\u0142o\u015bci, cho\u0107 oczywi\u015bcie ze zdecydowan\u0105 przewag\u0105 Pi\u0142sudskiego.<\/p>\n
I co obecnie symbolizuj\u0105?<\/p>\n
Absolutny bana\u0142. To, \u017ce istnieje pa\u0144stwo polskie i by\u0142o ono pochodn\u0105 d\u0105\u017ce\u0144 Polak\u00f3w do niepodleg\u0142o\u015bci, a w przypadku Dmowskiego, \u017ce istnieje nar\u00f3d polski i jego istnienie by\u0142o pochodn\u0105 dzia\u0142a\u0144, \u017ceby istnia\u0142. I kompletnie nic poza tym, s\u0105 wyzute z jakichkolwiek innych istotnych tre\u015bci.<\/p>\n
A czy w przysz\u0142ym roku, w 100. rocznic\u0119 zamachu majowego, mo\u017ce wr\u00f3ci\u0107 dyskusja dotycz\u0105ca wieloznaczno\u015bci postaci J\u00f3zefa Pi\u0142sudskiego?<\/p>\n
W oczywisty spos\u00f3b politycy b\u0119d\u0105 si\u0119 starali odsun\u0105\u0107 t\u0119 kwesti\u0119. To temat z dzisiejszej perspektywy zupe\u0142nie abstrakcyjny. Trudno, \u017ceby PiS, kt\u00f3rego trzon jest pi\u0142sudczykowski, ale jako formacja odegra\u0142o fundamentaln\u0105 rol\u0119 w instytucjonalizacji kultu Dmowskiego, jasno si\u0119 za czym\u015b opowiedzia\u0142o. Trudno te\u017c, \u017ceby Koalicja Obywatelska mia\u0142a prosty pogl\u0105d w tej sprawie, bo broni\u0105c strony rz\u0105dowej z okresu zamachu, stawa\u0142aby po stronie nacjonalist\u00f3w i antysemit\u00f3w. A z kolei popieraj\u0105c Pi\u0142sudskiego i stoj\u0105c\u0105 za nim lewic\u0119 i cz\u0119\u015b\u0107 wojska, os\u0142abia\u0142aby narracj\u0119 demokratyczn\u0105 dotycz\u0105c\u0105 dzisiejszych spor\u00f3w.<\/p>\n
Z kolei historycy partycypuj\u0105cy w publicznej debacie b\u0119d\u0105 ucieka\u0107 od tematu, poniewa\u017c dog\u0142\u0119bna refleksja nad zamachem majowym oznacza\u0142aby podwa\u017cenie wszystkich imponderabili\u00f3w dominuj\u0105cej w g\u0142\u00f3wnych nurtach polityki historycznej. <\/p>\n
Podwa\u017ca\u0142aby podr\u0119cznikow\u0105 narracj\u0119, w my\u015bl kt\u00f3rej Polacy bez wyj\u0105tku cieszyli si\u0119 z niepodleg\u0142o\u015bci, kochali si\u0119 nawzajem, a pan J\u00f3zef i pan Roman innymi drogami, ale zmierzali do tego samego celu. Przypomnienie prawdy o paruset ofiarach \u015bmiertelnych i nienawi\u015bci ci\u0105gn\u0105cej si\u0119 a\u017c do drugiej po\u0142owy lat czterdziestych pokaza\u0142oby, \u017ce polska polityka ocieka\u0142a przemoc\u0105, a wi\u0119kszo\u015b\u0107 g\u0142\u00f3wnych si\u0142 politycznych mniej lub bardziej uwik\u0142ana by\u0142a w autorytaryzm. I idylliczna wizja II Rzeczpospolitej zacz\u0119\u0142aby erodowa\u0107.<\/p>\n
Karol Nawrocki zyska na \u015awi\u0119cie Niepodleg\u0142o\u015bci? Prof. Chwedoruk: straci\u0107 nie mo\u017ce<\/p>\n
Czy kt\u00f3ra\u015b z partii politycznych mo\u017ce szczeg\u00f3lnie zyska\u0107 w \u015awi\u0119to Niepodleg\u0142o\u015bci? <\/p>\n
Ka\u017cdy mo\u017ce zyska\u0107, ka\u017cdy mo\u017ce straci\u0107. Jednak przeceniamy znaczenie rocznic dla politycznej socjalizacji. One mia\u0142y znaczenie wtedy, kiedy nie mo\u017cna by\u0142o ich obchodzi\u0107, jak w PRL-u., b\u0105d\u017a wtedy, kiedy wok\u00f3\u0142 wybucha\u0142 konflikt, tak jak by\u0142o z Marszem Niepodleg\u0142o\u015bci. W tej chwili konflikt nie dotyczy interpretacji znaczenia 11 listopada. Wszystko w ostatnich latach sprowadza\u0142o si\u0119 do Marszu Niepodleg\u0142o\u015bci i wydarze\u0144 z nim zwi\u0105zanych.<\/p>\n
Rz\u0105dz\u0105cy mogliby zyska\u0107, gdyby rocznica zbieg\u0142a si\u0119 z jakimi\u015b wielkimi sukcesami. Ale notowania rz\u0105du nie s\u0105, delikatnie rzecz ujmuj\u0105c, rekordowe, wi\u0119c trudno oczekiwa\u0107, by propaganda sukcesu mia\u0142a szczeg\u00f3ln\u0105 no\u015bno\u015b\u0107. W przypadku PiS partia od dawna nie wiedzia\u0142a, co zrobi\u0107 z 11 listopada w kontek\u015bcie Marszu Niepodleg\u0142o\u015bci. By\u0142y pr\u00f3by w\u0142asnych marszy w Krakowie. Teraz, w dobie licytacji z Konfederacj\u0105 i \u015brodowiskiem Grzegorza Brauna PiS stoi przed pu\u0142apk\u0105 nieograniczonej radykalizacji. Mo\u017ce pr\u00f3bowa\u0107 przelicytowa\u0107 w radykalizmie postendeckie grupy, cho\u0107by za pomoc\u0105 tych ze \u015brodowisk nacjonalistycznych, kt\u00f3re przeci\u0105gn\u0119\u0142o w ostatnich latach swoich rz\u0105d\u00f3w na swoj\u0105 stron\u0119.<\/p>\n
Ludowcom ju\u017c nic nie pomo\u017ce. Wida\u0107 tu brak separacji polityki historycznej tej partii od innych, tak jak to czynili niegdy\u015b. Cho\u0107by to, \u017ce zaakceptowali kult \u017bo\u0142nierzy Wykl\u0119tych, jest jakim\u015b absurdem w kontek\u015bcie polityki PSL-u Miko\u0142ajczyka. Tam nie ma ju\u017c takich wielkich aspiracji, jak niegdy\u015b, gdy historia by\u0142a jednym z g\u0142\u00f3wnych spoiw tej partii. A lewica jest rozpi\u0119ta pomi\u0119dzy kontr\u0105 wobec marsz\u00f3w 11 listopada, a jednocze\u015bnie podkre\u015blaniem roli ruchu socjalistycznego w kszta\u0142towaniu podstaw polskiej pa\u0144stwowo\u015bci od czasu rz\u0105du Ignacego Daszy\u0144skiego.<\/p>\n
Tak\u017ce pewna banalizacja Marsz\u00f3w Niepodleg\u0142o\u015bci w latach, gdy rz\u0105dzi\u0142 PiS, spowodowa\u0142a, \u017ce to \u015bwi\u0119to b\u0119dzie traci\u0142o swoj\u0105 polityczn\u0105 atrakcyjno\u015b\u0107. I chyba w tym roku politycznie najciekawsze w nim b\u0119d\u0105 nie wydarzenia zwi\u0105zane ze stosunkiem do przesz\u0142o\u015bci, ale konkurencja pomi\u0119dzy PiS-em a Konfederacj\u0105.<\/p>\n
Czy na tej konkurencji mo\u017ce wygra\u0107 prezydent Nawrocki, kt\u00f3ry zapowiedzia\u0142 sw\u00f3j udzia\u0142 w Marszu?<\/p>\n
Wyra\u017anie wida\u0107, \u017ce misj\u0105 polityczn\u0105 Karola Nawrockiego jako prezydenta b\u0119dzie budowanie pomost\u00f3w pomi\u0119dzy PiS-em a Konfederacj\u0105. Wi\u0119c b\u0119dzie dosy\u0107 \u0142atwe w jego wypadku, \u017ceby politycznie wygra\u0107 rocznic\u0119. B\u0119dzie zapewne pr\u00f3bowa\u0142 jakich\u015b gest\u00f3w, kt\u00f3re upodmiotawia\u0142yby Konfederacj\u0119 i pokazywa\u0142y jej, \u017ce prezydent wywodz\u0105cy si\u0119 z PiS-u jako formacji nie b\u0119dzie tak silnie zwi\u0105zany z parti\u0105, jak Andrzej Duda. Wi\u0119c Karol Nawrocki, czeg\u00f3\u017c by nie robi\u0142, to na 11 listopada straci\u0107 nie mo\u017ce i by\u0107 mo\u017ce wyjdzie jako najwi\u0119kszy beneficjent tego d\u0142ugiego weekendu w kontek\u015bcie relacji na prawicy.<\/p>\n
Czekoladowy orze\u0142 lekcj\u0105 dla rz\u0105dz\u0105cych<\/p>\n
A jak rz\u0105dz\u0105cy powinni si\u0119 zachowywa\u0107, \u017ceby nie oddawa\u0107 pola prawicy? Czy jest mo\u017cliwo\u015b\u0107 zagospodarowania tego dnia, je\u015bli ju\u017c nie w tym roku, to w kolejnych latach?<\/p>\n
Wydaje mi si\u0119, \u017ce to by\u0142oby bardzo trudne. Po pierwsze dlatego, \u017ce w polityce cz\u0119sto liczy si\u0119 to, kto jest pierwszy. I cho\u0107 KO ma wi\u0119ksze zdolno\u015bci mobilizacyjne ni\u017c PiS, to trudno sobie wyobrazi\u0107 z elektoratem tej partii organizowanie wielkiego przemarszu akurat 11 listopada.<\/p>\n
Po drugie, by\u0142by problem z ustaleniem prostego przekazu. Czy ten marsz mia\u0142by by\u0107 w retoryce obrony demokracji przed prawicow\u0105 nawa\u0142\u0105? Czy te\u017c odwrotnie, jakim\u015b czynnikiem wpisuj\u0105cym si\u0119 w i\u015bcie liberaln\u0105, linearn\u0105 polityk\u0119 historyczn\u0105, akcentuj\u0105c\u0105 kwesti\u0119 modernizacji, podkre\u015blaj\u0105c\u0105 w dziejach Polski wszystko to, co tej modernizacji rozumianej jako okcydentalizacja s\u0142u\u017cy\u0142o. Bo kazus czekoladowego or\u0142a z czas\u00f3w prezydentury Bronis\u0142awa Komorowskiego pokaza\u0142, \u017ce pr\u00f3ba uprawiania „pop-polityki”, dla formacji z takim elektoratem, jaki ma Koalicja Obywatelska, nie zako\u0144czy\u0142aby si\u0119 najlepiej.<\/p>\n
Nie s\u0105dz\u0119, \u017ceby w prosty spos\u00f3b mo\u017cna by\u0142o wypracowa\u0107 jakie\u015b antidotum. G\u0142\u00f3wn\u0105 broni\u0105 rz\u0105dz\u0105cych wobec prawicy jest banalizacja tego marszu oraz ekspozycja roli \u015brodowisk skrajnych. To bardzo znamienne, \u017ce w pokoleniu obecnych dwudziestokilkulatk\u00f3w 11 listopada kojarzy si\u0119 cho\u0107by ze szturmem na Empik w 2020 roku. To sta\u0142o si\u0119 tak groteskowe i plastyczne, \u017ce tego typu sytuacje s\u0105 dla rz\u0105dz\u0105cych lepsz\u0105 tarcz\u0105 ni\u017c patetyczne przemowy czy pr\u00f3by w\u0142asnego marszu.<\/p>\n
Czyli spodziewa si\u0119 pan, \u017ce w politycznych przem\u00f3wieniach we\u017amie g\u00f3r\u0119 czysta polityka, a nie jakie\u015b ciekawe odwo\u0142ania do przesz\u0142o\u015bci?<\/p>\n
M\u0142odszej generacji polskich polityk\u00f3w nie pos\u0105dzam o nadmiar wiedzy historycznej, a raczej o jej deficyty i to bardzo powa\u017cne. Poza tym trudno co\u015b m\u0105drego powiedzie\u0107 w kr\u00f3tkim wyst\u0105pieniu, czy we wpisie w serwisie X. A wszystko, co wa\u017cne ju\u017c w zasadzie kiedy\u015b powiedziano, wi\u0119c trudno o oryginalne tre\u015bci. Je\u015bli jest co\u015b oryginalnego przy okazji 11 listopada, to raczej gdzie\u015b na poboczach polityki, w\u015br\u00f3d mniejszych, radykalnych ugrupowa\u0144.<\/p>\n
Ma\u0142o kto pami\u0119ta, \u017ce w II RP prawica w og\u00f3le nie chcia\u0142a 11 listopada, je\u015bli ju\u017c, to jako rocznic\u0119 zwyci\u0119stwa Ententy nad Niemcami w I wojnie \u015bwiatowej. Tak jak niewielu pami\u0119ta pomys\u0142y Lewicy, \u017ceby przypomina\u0107 powo\u0142anie rz\u0105du Daszy\u0144skiego 7 listopada, czy czerwony sztandar wywieszony 13 listopada 1918 roku na zamku w Warszawie. Czy ludowc\u00f3w, z eksponowaniem wydarze\u0144 galicyjskich i roli Polskiej Komisji Likwidacyjnej i Wincentego Witosa. Je\u015bli co\u015b b\u0119dzie ciekawego, to raczej poza g\u0142\u00f3wnymi nurtami. Ale taki ju\u017c los wielkich partii, kt\u00f3re musz\u0105 zmierza\u0107 ku centrum, \u017ce musz\u0105 banalizowa\u0107 sw\u00f3j przekaz.<\/p>\n
A czy takie odwo\u0142ania do historii przez mniejsze partie mog\u0105 trafi\u0107 do wyborc\u00f3w? Czy taki przekaz mo\u017ce by\u0107 wci\u0105\u017c atrakcyjny dla jakiej\u015b ich cz\u0119\u015bci?<\/p>\n
\u017byjemy w r\u00f3\u017cnych niszach, a wszyscy na \u015bwiecie uprawiaj\u0105 polityk\u0119 historyczn\u0105. Ona zast\u0105pi\u0142a ideologie polityczne. Kszta\u0142towanie wizji przesz\u0142o\u015bci zast\u0119puje poprzednie, optymistyczne z za\u0142o\u017cenia, kszta\u0142towanie wizji przysz\u0142o\u015bci. Wi\u0119c \u017cadna szanuj\u0105ca si\u0119 formacja nie mo\u017ce pomin\u0105\u0107 polityki historycznej. Dawniej \u015brodowiska liberalne w og\u00f3le by\u0142y niech\u0119tne temu poj\u0119ciu. A jednak Europejskie Centrum Solidarno\u015bci, kultywowanie symbolu postaci Lecha Wa\u0142\u0119sy, a tak\u017ce wiele wypowiedzi samego Donalda Tuska pokazuj\u0105, \u017ce w PO nie pos\u0142uchano tych, kt\u00f3rzy m\u00f3wili, \u017ce histori\u0105 powinni si\u0119 zaj\u0105\u0107 historycy.<\/p>\n
\u017baden z polityk\u00f3w nie mo\u017ce przemilcze\u0107 stosunku do przesz\u0142o\u015bci, dlatego \u017ce to milczenie te\u017c b\u0119dzie wzi\u0119te za jak\u0105\u015b form\u0119 takiego stosunku, niekoniecznie z pozytywnymi dla danego polityka rezultatami.<\/p>\n
„Pod postaciami Dmowskiego i Pi\u0142sudskiego politycy wyobra\u017caj\u0105 sobie samych siebie”<\/p>\n
To do kogo i jakich symboli z czas\u00f3w odzyskania niepodleg\u0142o\u015bci i szerzej II RP nawi\u0105zuj\u0105 obecnie partie polityczne, nawet w ten taki uproszczony spos\u00f3b?<\/p>\n
Intensywno\u015b\u0107 kultu Dmowskiego jest ni\u017csza poza prawic\u0105, a w niekt\u00f3rych sytuacjach w og\u00f3le nie wyst\u0119puje. To jest bardzo znamienne, \u017ce polityk tak wyrazisty, o tak skrajnych pogl\u0105dach szczeg\u00f3lnie ze wsp\u00f3\u0142czesnej perspektywy, nie budzi wi\u0119kszych emocji. Jak ju\u017c to jest kwestia niszowej dyskusji na poziomie zmiany nazwy ronda w Warszawie.<\/p>\n
Strona rz\u0105dowa bardziej b\u0119dzie szuka\u0142a jakich\u015b czynnik\u00f3w modernizacyjnych i pa\u0144stwowotw\u00f3rczych, lewica bardziej czynnik\u00f3w emancypacyjnych i demokratycznych. Natomiast prawica, pr\u00f3cz pa\u0144stwowotw\u00f3rczych, tak\u017ce bardziej zwi\u0105zanych z etnicznym pojmowaniem narodu.<\/p>\n
Gdyby szuka\u0107 takich akcent\u00f3w, to powiedzia\u0142bym, \u017ce niegdysiejsze meandry ze znikaniem i pojawianiem si\u0119 Ignacego Daszy\u0144skiego w roli jednego z „Ojc\u00f3w Niepodleg\u0142o\u015bci” pokazywa\u0142y punkt graniczny. Ale podzia\u0142 przebiega\u0142 w zasadzie wzd\u0142u\u017c samej prawicy, a nawet wewn\u0105trz PiS, co pokaza\u0142a zdumiewaj\u0105ca sytuacja z 2017 roku, gdy Daszy\u0144skiego zabrak\u0142o w rocznicowej ustawie Sejmu z inicjatywy Prezydenta.<\/p>\n
A jak jest z Romanem Dmowskim? Oczywi\u015bcie to ze wspomnianego ronda jego nazwiska co roku rusza Marsz Niepodleg\u0142o\u015bci. Ale czy ta posta\u0107 i jej my\u015bl wci\u0105\u017c jest tak samo kluczowa dla Ruchu Narodowego i tworzonej przez niego Konfederacji?<\/p>\n
My\u015bl Dmowskiego by\u0142a bardzo rozleg\u0142a i mo\u017cna znale\u017a\u0107 wiele aspekt\u00f3w do niej zbli\u017caj\u0105cych. Natomiast mo\u017cna si\u0119 zastanawia\u0107 co przeci\u0119tny uczestnik Marszu Niepodleg\u0142o\u015bci, a tym bardziej co przeci\u0119tny wyborca Konfederacji i wielu wyborc\u00f3w PiS-u w istocie wie na temat my\u015bli Dmowskiego na bardzo r\u00f3\u017cne tematy. Sk\u0105din\u0105d warto pami\u0119ta\u0107, \u017ce Dmowski i jego formacja byli mocno liberalni w podej\u015bciu do gospodarki. To mo\u017ce by\u0107 atrakcyjne dla Konfederacji. Jednak, jak s\u0105dz\u0119, dla wi\u0119kszo\u015bci odbiorc\u00f3w jego posta\u0107 to symbol beztre\u015bciowy. I zapoznanie ich z jego g\u0142\u00f3wnymi twierdzeniami wiele os\u00f3b mog\u0142oby wprawi\u0107 wr\u0119cz w szok.<\/p>\n
Dzi\u015b pod postaciami Dmowskiego i Pi\u0142sudskiego politycy wyobra\u017caj\u0105 sobie samych siebie i wpisuj\u0105 w nie wsp\u00f3\u0142czesne tre\u015bci towarzysz\u0105ce ich partiom. I na tym ich realna funkcja si\u0119 ko\u0144czy. Niestety nie ma nawet przy tym wi\u0119kszej funkcji edukacyjnej. Ka\u017cda z tych postaci wraz z kontrowersjami jej towarzysz\u0105cymi mog\u0142aby by\u0107 idealnym polem do edukacji, wsiania w\u0105tpliwo\u015bci po to, by by\u0107 m\u0105drzejszym. Tymczasem jest dok\u0142adnie odwrotnie, staj\u0105 si\u0119 one instrumentem bezproblemowo\u015bci. A \u017ceby co\u015b by\u0142o bezproblemowe to trzeba wla\u0107 do \u015brodka tak\u0105 zawarto\u015b\u0107, kt\u00f3r\u0105 ka\u017cdy ch\u0119tny wyborca po danej stronie skonsumuje i nie b\u0119dzie odczuwa\u0142 \u017cadnych intelektualnych niestrawno\u015bci.<\/p>\n
Gdyby Pi\u0142sudski wiedzia\u0142, ilu dzisiaj polityk\u00f3w prawicy i ksi\u0119\u017cy jest jego fanami, to g\u0142\u0119boko by si\u0119 zapewne musia\u0142 zdziwi\u0107. A w kr\u0119gu fan\u00f3w Dmowskiego, ilu jest zwolennik\u00f3w bliskich zwi\u0105zk\u00f3w Polski ze \u015bwiatem anglosaskim, zarazem niech\u0119tnych Francji i skrajnie antyrosyjskich. Nie wiem, czy tak \u0142atwo by to mog\u0142o zosta\u0107 zaakceptowane w jego czasach.<\/p>\n
W istocie obie te trumny zosta\u0142y uniewa\u017cnione PRL-em, kt\u00f3ry sam by\u0142 eklektyczny, bo odwo\u0142ywa\u0142 si\u0119 do lewicowej symboliki, a jednocze\u015bnie w swojej polityce historycznej i w wektorach polityki zagranicznej w olbrzymim stopniu korzysta\u0142 z tego, co pisa\u0142 Dmowski, kt\u00f3ry mia\u0142 w\u00f3wczas mniej z\u0142\u0105 pras\u0119 ni\u017c Pi\u0142sudski. Zmieni\u0142a si\u0119 struktura spo\u0142eczna, zmieni\u0142o si\u0119 miejsce Polski w \u015bwiecie, zmieni\u0142y si\u0119 granice i ten sp\u00f3r tak naprawd\u0119 jest sporem niewa\u017cnym tak, jak wiele innych spor\u00f3w z przesz\u0142o\u015bci.<\/p>\n
Dlaczego akurat Pi\u0142sudski i Dmowski?<\/p>\n
Ale symbole Pi\u0142sudskiego i Dmowskiego wci\u0105\u017c egzystuj\u0105.<\/p>\n
Tak, i mo\u017cna si\u0119 zastanawia\u0107, dlaczego akurat one. Symbol Pi\u0142sudskiego jest konsekwencj\u0105 lat 70., kiedy dojrzewa\u0142y m\u0142ode pokolenia urodzone ju\u017c w PRL-u i w miar\u0119 kryzysu ekonomicznego, a tak\u017ce spo\u0142ecznego w latach 80., naturalnie poszukiwa\u0142y tego, co nie mie\u015bci\u0142o si\u0119 w polityce historycznej PRL-owskich w\u0142adz, a co by\u0142oby powszechnie akceptowalne. Pi\u0142sudski w du\u017co wi\u0119kszym stopniu si\u0119 do tego nadawa\u0142 ni\u017c Dmowski. Skala obrzydzania II RP przez w\u0142adze PRL-u w naturalny spos\u00f3b stworzy\u0142a pewien oddolny, g\u0142\u00f3wnie inteligencki kult II RP i Pi\u0142sudskiego, kt\u00f3rego erupcja mia\u0142a miejsce po roku 1989.<\/p>\n
Pojawienie si\u0119 Dmowskiego w szerszej skali by\u0142o te\u017c jakim\u015b echem roku 1989., ale te\u017c w olbrzymim stopniu efektem zwrotu konserwatywnego w\u015br\u00f3d cz\u0119\u015bci m\u0142odego pokolenia w pierwszych latach po wej\u015bciu do Unii Europejskiej. Na to na\u0142o\u017cy\u0142a si\u0119 aktywno\u015b\u0107 r\u00f3\u017cnych subkultur ultraprawicowych lat 90., kt\u00f3re nawi\u0105zuj\u0105c do zachodnich skinhead\u00f3w, szuka\u0142y polskich odpowiednik\u00f3w i wcze\u015bniej czy p\u00f3\u017aniej musia\u0142y doj\u015b\u0107 do idei Dmowskiego jako naturalnego pod\u0142o\u017ca nacjonalistycznej prawicy w Polsce. Oba te \u017ar\u00f3d\u0142a, ostatnie dekady PRL-u i wchodzenie do UE obecnie staj\u0105 si\u0119 przesz\u0142o\u015bci\u0105, a symbole trwaj\u0105. Bardzo trudno w dzisiejszej kulturze wypromowa\u0107 na trwa\u0142e jakiekolwiek nowe, poniewa\u017c ca\u0142y czas niemal ka\u017cdy pr\u00f3buje je wytworzy\u0107 w r\u00f3\u017cnych sferach \u017cycia.<\/p>\n