Ekspert t\u0142umaczy, dlaczego jego zdaniem nieskuteczne sankcje wobec Putina s\u0105 dowodem na to, \u017ce zachodni politycy „czuj\u0105 si\u0119 ca\u0142kiem komfortowo z Putinem i nie chc\u0105 zmiany re\u017cimu politycznego w Rosji”. <\/p>\n
W\u0142a\u015bciw\u0105 reakcj\u0105 s\u0105 surowe i szybkie sankcje na Putina<\/p>\n
Niestety, lwia cz\u0119\u015b\u0107 sankcji na\u0142o\u017conych na Rosj\u0119 w ci\u0105gu ostatnich trzech i p\u00f3\u0142 roku mia\u0142a charakter tego drugiego rodzaju. Stworzy\u0142y one niedogodno\u015bci dla zwyk\u0142ych Rosjan (i ewidentnie nieproporcjonalnie zaszkodzi\u0142y obywatelom sprzeciwiaj\u0105cym si\u0119 wojnie) i nie ograniczy\u0142y mo\u017cliwo\u015bci Putina w prowadzeniu wojny; wr\u0119cz przeciwnie, przyczyni\u0142y si\u0119 do zachowania kapita\u0142u ludzkiego i finansowego w Rosji. Dlaczego tak si\u0119 sta\u0142o?<\/p>\n
W pierwszym tygodniu po 24 lutego 2022 r. \u015bwiat zachodni by\u0142 tak zszokowany, \u017ce natychmiast na\u0142o\u017cy\u0142 na Rosj\u0119 szereg niezwykle skutecznych i bolesnych sankcji \u2013 zamro\u017cenie rezerw z\u0142ota i walut obcych, sankcje wobec wiod\u0105cych bank\u00f3w, ograniczenia w imporcie szerokiej gamy towar\u00f3w podw\u00f3jnego zastosowania (w tym p\u00f3\u0142przewodnik\u00f3w) itp.<\/p>\n
Zar\u00f3wno rynki finansowe, jak i wi\u0119kszo\u015b\u0107 ekonomist\u00f3w, w tym ja, zinterpretowali pocz\u0105tkow\u0105 reakcj\u0119 Zachodu jako skoordynowan\u0105 decyzj\u0119 o szybkim zako\u0144czeniu wojny na Ukrainie, poniewa\u017c Putin ca\u0142kowicie straci\u0142 panowanie nad sob\u0105. Zachodni politycy mieli wszelkie atuty, aby to zrobi\u0107. Gospodarka Zachodu jest 20 razy wi\u0119ksza ni\u017c rosyjska. Nawet najsurowsze sankcje wyrz\u0105dzi\u0142yby stosunkowo niewielkie szkody gospodarce Zachodu i mog\u0142yby doprowadzi\u0107 gospodark\u0119 rosyjsk\u0105 na skraj katastrofy, pozbawiaj\u0105c Putina \u015brodk\u00f3w na prowadzenie wojny.<\/p>\n
Wci\u0105\u017c pami\u0119tam prognozy z pocz\u0105tku 2022 roku, \u017ce rosyjskiej gospodarce pozosta\u0142y trzy do czterech miesi\u0119cy. Ale w\u00f3wczas taki by\u0142 konsensus specjalist\u00f3w rynku finansowego i zdecydowanej wi\u0119kszo\u015bci ekonomist\u00f3w. Wystarczy przypomnie\u0107 sobie za\u0142amanie rubla! Bank Centralny musia\u0142 zamkn\u0105\u0107 gie\u0142d\u0119 na trzy tygodnie, zamrozi\u0107 depozyty walutowe i na\u0142o\u017cy\u0107 ograniczenia na odp\u0142yw kapita\u0142u \u2013 panika i pragnienie inwestor\u00f3w, by pozby\u0107 si\u0119 wszystkich rosyjskich aktyw\u00f3w i wycofa\u0107 oszcz\u0119dno\u015bci z kraju, by\u0142y tak silne. Uda\u0142o mi si\u0119 po prostu przekaza\u0107 te idee prostym i zrozumia\u0142ym j\u0119zykiem szerokiej publiczno\u015bci i, jak wida\u0107, zrobi\u0142em to dobrze \u2013 ludzie wci\u0105\u017c pami\u0119taj\u0105 moje wyk\u0142ady z tamtego czasu.<\/p>\n
Moi koledzy ekonomi\u015bci, rozumiej\u0105c d\u0105\u017cenie zachodnich polityk\u00f3w do szybkiego zako\u0144czenia wojny, zacz\u0119li proponowa\u0107 plan dzia\u0142ania i sekwencyjny system sankcji. Kolejnym logicznym krokiem by\u0142o ograniczenie dochod\u00f3w z eksportu.<\/p>\n
Rosja historycznie odnotowywa\u0142a ogromn\u0105 nadwy\u017ck\u0119 handlow\u0105 \u2013 eksport przewy\u017csza\u0142 import. Je\u015bli nap\u0142yw dochod\u00f3w z eksportu nie zostanie ograniczony, Rosja bardzo szybko uzupe\u0142ni swoje rezerwy nowymi wp\u0142ywami z wymiany walut, a pocz\u0105tkowy efekt zamro\u017cenia rezerw zostanie zredukowany niemal do zera. Rozwa\u017cano kilka opcji: od ca\u0142kowitego embarga, przez limit cenowy, po wprowadzenie specjalnej taryfy na eksport rosyjskiej ropy i gazu \u2013 na korzy\u015b\u0107 Ukrainy. Osobi\u015bcie opowiada\u0142em si\u0119 za t\u0105 drug\u0105 opcj\u0105.<\/p>\n
W\u015br\u00f3d rosyjskich ekonomist\u00f3w, moi przyjaciele i koledzy Siergiej Gurijew i Oleg Icchoki wykonali wiele pracy w tym obszarze. To nazwiska znane rosyjskiej opinii publicznej. Ale by\u0142o wielu innych ekspert\u00f3w z ca\u0142ego \u015bwiata, kt\u00f3rzy aktywnie starali si\u0119 promowa\u0107 te same idee. Wszystkie obliczenia wykaza\u0142y, \u017ce szkody dla gospodarki europejskiej wynikaj\u0105ce z tak drako\u0144skich sankcji wobec Rosji by\u0142yby stosunkowo niewielkie \u2013 3-4 proc. PKB. Mo\u017cliwe by\u0142oby opracowanie mechanizm\u00f3w wsparcia dla obywateli, kt\u00f3rzy ucierpieliby z powodu gwa\u0142townego wzrostu op\u0142at za media.<\/p>\n
Ale Putin natychmiast straci \u015brodki na prowadzenie wojny. Zmiana trasy eksportu ropy zajmie kilka miesi\u0119cy, a zmiana trasy eksportu gazu ruroci\u0105gami jest w daj\u0105cej si\u0119 przewidzie\u0107 przysz\u0142o\u015bci praktycznie niemo\u017cliwa \u2013 a zatem wojna szybko si\u0119 sko\u0144czy. W ka\u017cdym razie przed\u0142u\u017caj\u0105ca si\u0119 wojna b\u0119dzie o wiele bardziej kosztowna dla wszystkich ni\u017c kr\u00f3tkoterminowy, g\u0142\u0119boki szok i szybka odbudowa w ramach Scenariusza V.<\/p>\n
B\u0142\u0119dna polityka sankcji<\/p>\n
Niestety, ekspertom nie uda\u0142o si\u0119 wcieli\u0107 tych pomys\u0142\u00f3w w \u017cycie. Nie wiem, kt\u00f3ry czynnik odegra\u0142 rol\u0119 \u2013 by\u0107 mo\u017ce politycy niech\u0119tnie wprowadzali kolejny zestaw niepopularnych \u015brodk\u00f3w po pandemii COVID-19, by\u0107 mo\u017ce zwyk\u0142e problemy z koordynacj\u0105 w UE odegra\u0142y swoj\u0105 rol\u0119, by\u0107 mo\u017ce Putin zwerbowa\u0142 swoich skorumpowanych agent\u00f3w na najwy\u017cszych szczeblach w\u0142adzy; a mo\u017ce wszystkie trzy aspekty mia\u0142y znaczenie. Fakt pozostaje faktem: zamiast skutecznych sankcji wobec rosyjskiego eksportu, w pierwszych miesi\u0105cach wojny na\u0142o\u017cono niezwykle szkodliwe sankcje \u2013 cz\u0119\u015bciowy zakaz zakupu rosyjskiej ropy przez UE i pu\u0142ap cenowy od grudnia 2022 roku.<\/p>\n
Og\u0142oszenie takich sankcji z du\u017cym wyprzedzeniem prowadzi do natychmiastowego wzrostu popytu i skoku cen \u2013 wszyscy staraj\u0105 si\u0119 gromadzi\u0107 zapasy ropy, p\u00f3ki jest jeszcze dost\u0119pna. Sankcje z 2022 roku nie tylko nie zmniejszy\u0142y dochod\u00f3w Rosji z eksportu, ale wr\u0119cz przeciwnie, wzros\u0142y one do bezprecedensowego poziomu. Nigdy wcze\u015bniej UE nie przekaza\u0142a Putinowi tak du\u017cych pieni\u0119dzy, jak w ci\u0105gu pierwszych trzech, czterech miesi\u0119cy po rozpocz\u0119ciu wojny. Pozwoli\u0142o mu to nie tylko na \u0142atwe finansowanie wojny, ale tak\u017ce na \u0142atwe przekierowanie eksportu do innych odbiorc\u00f3w, opracowywanie schemat\u00f3w obchodzenia zapowiedzianych sankcji i zakup niezb\u0119dnej liczby tankowc\u00f3w do swojej „tajnej\u201d floty.<\/p>\n
Przez pierwszy rok lub dwa wojny mia\u0142em pewne z\u0142udzenia, \u017ce \u200b\u200bzachodni politycy dzia\u0142aj\u0105 w ten spos\u00f3b z niewiedzy. Uwa\u017ca\u0142em, \u017ce po prostu s\u0142abo rozumieli skutki swoich dzia\u0142a\u0144.<\/p>\n
Zada\u0142em sobie trud znalezienia rosyjskich danych celnych, a moi koledzy i ja opublikowali\u015bmy seri\u0119 artyku\u0142\u00f3w naukowych pokazuj\u0105cych, za ile Rosja faktycznie sprzedaje swoj\u0105 rop\u0119, dok\u0105d ona trafia i jak obchodzi ograniczenia importowe na p\u00f3\u0142przewodniki i inne towary. Przekazali\u015bmy zachodnim politykom wszystkie szczeg\u00f3\u0142y: kt\u00f3re porty, kt\u00f3re statki, kt\u00f3re firmy-s\u0142upki prowadz\u0105 dzia\u0142alno\u015b\u0107 i tak dalej.<\/p>\n
W wyniku naszych bada\u0144 skuteczno\u015b\u0107 sankcji rzeczywi\u015bcie nieco wzros\u0142a. Nadal jednak by\u0142y one wdra\u017cane bardzo powoli i w bardzo ograniczonym zakresie; prezydent USA Joe Biden wprowadzi\u0142 mniej lub bardziej obszerne sankcje wobec floty cieni dopiero na pocz\u0105tku 2025 roku, dwa lata po rozpocz\u0119ciu jej aktywnego wdra\u017cania.<\/p>\n
Szkodliwe sankcje zast\u0119pcze<\/p>\n
Kr\u00f3tko m\u00f3wi\u0105c, stopniowo zda\u0142em sobie spraw\u0119, \u017ce zachodni politycy nie nak\u0142adaj\u0105 skutecznych sankcji na Rosj\u0119 nie dlatego, \u017ce brakuje im wystarczaj\u0105cych informacji, ale dlatego, \u017ce brakuje im woli politycznej i ch\u0119ci, by to zrobi\u0107. Co wi\u0119cej, czuj\u0105 si\u0119 ca\u0142kiem komfortowo z Putinem i nie chc\u0105 zmiany re\u017cimu politycznego w Rosji. Innymi s\u0142owy, strategicznym celem Zachodu jest unikanie nak\u0142adania znacz\u0105cych sankcji, kt\u00f3re mog\u0142yby zrujnowa\u0107 rosyjsk\u0105 gospodark\u0119, doprowadzi\u0107 do upadku re\u017cimu Putina i zapewni\u0107 Ukrainie zwyci\u0119stwo. Generalnie zadowala ich status quo \u2013 nieko\u0144cz\u0105ca si\u0119 wojna o niskiej intensywno\u015bci ze stopniowym wyczerpywaniem si\u0119 zasob\u00f3w po obu stronach.<\/p>\n
Jednak \u017c\u0105danie ze strony spo\u0142ecze\u0144stwa zachodniego na\u0142o\u017cenia jakich\u015b sankcji na Rosj\u0119 by\u0142o do\u015b\u0107 silne. W ko\u0144cu Putin rozp\u0119ta\u0142 najwi\u0119ksz\u0105 wojn\u0119 w Europie od 80 lat, a miliony ukrai\u0144skich uchod\u017ac\u00f3w zala\u0142y europejskie miasta. Regularne doniesienia o rosyjskich okrucie\u0144stwach wojskowych i ofiarach w\u015br\u00f3d ludno\u015bci cywilnej zaniepokoi\u0142y spo\u0142ecze\u0144stwo europejskie, a wyborcy domagali si\u0119 dzia\u0142a\u0144 ze strony swoich polityk\u00f3w.<\/p>\n
Poniewa\u017c zachodnim politykom brakowa\u0142o woli, by na\u0142o\u017cy\u0107 skuteczne sankcje na Putina, uciekli si\u0119 do metody zast\u0119pczej: populistycznych sankcji wobec obywateli Rosji. Sankcje te albo nie przeszkodzi\u0142y Putinowi w wojnie na Ukrainie, albo wr\u0119cz j\u0105 u\u0142atwi\u0142y, blokuj\u0105c kapita\u0142 ludzki i finansowy w Rosji.<\/p>\n
Interesy zwyk\u0142ych Rosjan, kt\u00f3rzy cierpieli z powodu ogranicze\u0144 wizowych, zakaz\u00f3w dost\u0119pu do kont bankowych i innych ogranicze\u0144 finansowych, pozosta\u0142y bez odpowiedzi w biurach europejskich biurokrat\u00f3w. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 sankcji na\u0142o\u017conych w ostatnich latach przynios\u0142a korzy\u015bci zar\u00f3wno europejskim politykom (pozwalaj\u0105c im zademonstrowa\u0107 spo\u0142ecze\u0144stwu, \u017ce co\u015b robi\u0105), jak i Putinowi (odwracaj\u0105c uwag\u0119 spo\u0142ecze\u0144stwa zachodniego od rzeczywi\u015bcie skutecznych sankcji i podsycaj\u0105c rusofobiczne nastroje w Europie). Sankcje te wspomagaj\u0105 pa\u0144stwow\u0105 propagand\u0119 w promowaniu narracji o wrogo\u015bci wobec Zachodu i ograniczaj\u0105 emigracj\u0119 kapita\u0142u ludzkiego z Rosji, ale nie przyczyniaj\u0105 si\u0119 do osi\u0105gni\u0119cia g\u0142\u00f3wnego celu \u2013 powstrzymania wojny na Ukrainie.<\/p>\n
Kr\u00f3tko m\u00f3wi\u0105c, Putin i zachodni politycy, jak zwykle, znale\u017ali p\u0142aszczyzn\u0119 porozumienia i mechanizmy korzystnej dla obu stron wsp\u00f3\u0142pracy, natomiast przegranymi okazali si\u0119 zwykli ludzie, kt\u00f3rzy nadal cierpi\u0105 z powodu niemal czteroletniej wojny, kt\u00f3rej ko\u0144ca nie wida\u0107.<\/p>\n
Artyku\u0142 powsta\u0142 na podstawie t\u0142umaczenia tekstu z serwisu Bild.de. Jego autorem jest Maksym Mironow. TUTAJ<\/a> mo\u017cecie wesprze\u0107 najstarszy niezale\u017cny portal medialny w Rosji. <\/p>\n